Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XV. Thuốc Bảy Ngày: B. Giới Tướng

có chỗ bán. Các Tỳ-kheo không biết làm thế nào, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, khen thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép các Tỳ-kheo nhận thức ăn cách đêm như bơ, dầu, mật, đường mía, cho đến đêm thứ sáu.”

Lúc ấy các Tỳ-kheo lại để quá sáu đêm, trưởng lão Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách rồi đem sự việc bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào có bệnh được uống bốn thứ thuốc hàm tiêu109 như: bơ, dầu, mật và đường thỏi; một lần nhận, cho đến bảy ngày, nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Nếu ngày thứ nhất nhận được, ngày thứ hai lại nhận được, cho đến ngày thứ bảy cũng lại nhận được, lưu lại đến ngày thứ tám, khi tướng mặt trời xuất hiện, đều Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Vật ấy nên thưa và xả cho Tăng, Tăng cho bạch y hay Sa-di, hay dùng để thắp đèn, hoặc dùng thoa chân. Thuốc đã xả Tỳ-kheo không được dùng và

———

109 Ngũ phần, Thập tụng: Hàm tiêu dược 含消藥, thuốc như thức ăn loại mềm (không cần nhai). Tứ phần: Tàn dược 殘藥 (loại thuốc dư tàn). Pāli: Paṭisāyanīyāni bhesajjāni, các loại thuốc được uống như ăn. Căn bản: Chư dược tùy ý phục thực 諸藥隨意服食 (các loại thuốc được tùy ý uống hay ăn).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVI. A-lan-nhã Gặp Nạn Lìa Y: A. Duyên Khởi

tất cả Tỳ-kheo không được để vào miệng. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

XVI. A-LAN-NHÃ GẶP NẠN LÌA Y110

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,111 bấy giờ có giặc Tháng tám,112 thường rình bắt người giết để tế trời; tất cả nhân dân và các Tỳ-kheo, không ai là không kinh sợ. Ngày tế sắp đến mà chưa bắt được ai, bọn giặc cùng bàn nhau: “Nơi A-lan-nhã113 chắc có Tỳ-kheo, bắt họ không khó,” liền đến một nơi. Các Tỳ-kheo nghe, ai nấy đều chạy lánh. Bọn giặc không bắt được, họ lại bàn với nhau: “Sẽ đến chỗ khác, không nên có tính lười, để không kịp ngày tế”. Khi ấy, trong bọn chúng có một người bỏ đạo, nói với bọn chúng rằng:

“Tôi biết đức Phật đã dạy, không cho phép Tỳ-kheo lìa y một đêm, chỉ cùng đợi ở đây, tờ mờ sáng chắc họ sẽ về.”

Bọn chúng nói:

“Nếu họ không về thì sẽ giết ngươi. Nếu ngươi không ân hận thì bọn tao sẽ ở lại.”

Trả lời: “Tốt lắm!”

———

110 Tăng-kỳ 11, tr. 323a2: Ni-tát-kỳ 29; Tứ phần 10, tr. 632a19: Ni-tát-kỳ 29, Thập tụng 8, tr. 57a14: Ni-tát-kỳ 26. Căn bản 24, tr. 755a13: Ni-tát-kỳ 27. Pāli, Nissaggiya 29, sāsaṅkasi.

111 Tăng-kỳ 11, tr. 323a2; Tứ phần 10, tr. 632a19; Thập tụng 8, tr. 57a14: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 24, tr. 755a13: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

112 Pāli gọi là kattikacorakā, bọn cướp ca-đề, vì chúng hoạt động vào tháng ca-đề, thường nhất là đêm có trăng. Chủ yếu cướp y các Tỳ-kheo nhận được sau an cư.

113 Pāli: araññakāni, các khu rừng, cách thôn xóm 500 dhanu (cung).

Trong khi bọn giặc ở lại, thì các Tỳ-kheo vì sợ phạm tội lìa y ngủ nên cuối đêm hôm ấy đều trở về. Bọn giặc hỏi: [32a01]

“Các ông tưởng bọn tôi đã đi rồi phải không?”

Trả lời:

“Chúng tôi biết các ông còn ở lại, nhưng đức Phật không cho phép chúng tôi lìa y ngủ, cho nên phải trở về.”

Bọn giặc liền giết, cần máu thì lấy máu, cần thịt thì cắt thịt. Các vị thoát chết, nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta khi chưa hết ngày tháng tám, được gởi mỗi một loại y, nơi nhà bạch y trong giới thì đâu có gặp tai nạn này”. Rồi đem việc này bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, khen sự thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép Tỳ-kheo ở nơi A-lan-nhã an cư ba tháng, chưa hết tháng tám được gởi mỗi một loại y nơi nhà bạch y trong giới, lìa y ngủ đêm không phạm tội.”

Có các Tỳ-kheo ở gần xóm làng cũng gởi mỗi một y nơi nhà bạch y trong giới, lìa (y)* mà ngủ đêm. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Không cho phép Tỳ-kheo ở gần xóm làng mà lìa y ngủ.”

Lại có Tỳ-kheo ở A-lan-nhã, nơi không có khủng bố mà lìa y ngủ. Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên đức Phật, đức Phật dạy:

“Cũng không cho phép Tỳ-kheo nơi A-lan-nhã không có khủng bố, lìa y ngủ đêm. Nếu có sự nghi ngờ khủng bố thì sau đó mới cho phép.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo gởi y nơi nhà người khác rồi không trở lại thăm chừng, lâu ngày bị ẩm nhơ, trùng cắn, mục nát. Các Tỳ-kheo đem việc này bạch Phật, đức Phật dạy:

“Nên đến xem chừng, hong phơi.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVI. A-lan-nhã Gặp Nạn Lìa Y: B. Giới Tướng

Bấy giờ, các Tỳ-kheo lúc nào cũng đến, cư sĩ chán ghét. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Cho phép mười ngày đến thăm coi một lần.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo có việc Tăng, việc tháp, việc Hòa thượng, A-xà-lê, hay việc của mình, của người, cần ra đi ngoài giới, vì (lìa)* y cho nên không dám đi, đem việc đó bạch lên Phật, Phật dạy:

“Nếu có việc cần thiết phải tự ra ngoài giới, cho phép lìa y một đêm.”

Các Tỳ-kheo ra ngoài giới một đêm, việc này chưa xong, trở về lại bạch Phật, Phật dạy:

“Cho phép sáu đêm.”

Đã cho phép sáu đêm rồi, các Tỳ-kheo lại mặc y cũ rách đi quá sáu đêm, Tỳ-kheo trưởng lão đem việc này bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ông, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, ở chỗ A-lan-nhã, an cư114 ba tháng, chưa hết tháng tám, nếu chỗ đó có khủng bố,115 cho phép gởi mỗi một loại y nơi

———

114 Hán: An cư 安居 (Skt: Vārṣsika; Pāli: Vassa) theo Tứ phần luật bổ tùy cơ yết-ma sớ 4 thì an cư có nghĩa là thân và tâm tập trung tĩnh lặng gọi là an, thời gian hiện trú vào đó gọi là cư. Vì lệ thuộc vào thời tiết, nên còn gọi là vũ an cư hay vũ kỳ an cư.

115 Pāli: sappaṭibhayaṃ, chỗ có sợ hãi, chỗ mất an ninh, nơi bọn cướp đang hoạt động.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVI. A-lan-nhã Gặp Nạn Lìa Y: C. Thích Từ. XVII. Y Tắm Mưa: A. Duyên Khởi

nhà bạch y trong nội giới, nếu có nhân duyên ra ngoài giới, lìa y này ngủ cho đến sáu đêm, nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

An cư ba tháng: Là tiền an cư.116

Chưa hết tháng tám: Là hậu an cư.117

[32b01] Mỗi một loại y: Hoặc Tăng-già-lê, hoặc Ưu-đa-la-tăng, tùy theo đó mà gởi một y. Không được gởi y An-đà-hội vì y mặc nơi thân vậy. Lễ bái, nhập Tăng, khất thực, không được chỉ mặc một y. Không được gởi hai y.

Có nhân duyên ra ngoài giới sáu đêm, hoặc có việc của tháp, việc của Hòa thượng, A-xà-lê và việc riêng mình, hay việc của người, để lại một loại y nơi nhà bạch y, ra ngoài giới tối đa là sáu đêm. Nếu một đêm, hai đêm cho đến năm đêm, việc xong mà không trở về, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

XVII. Y TẮM MƯA118

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.119 Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu120 thỉnh Phật và Tăng ngày mai thọ trai. Hôm ấy lại gặp trời mưa như

———

116 Thời gian an cư phải đủ ba tháng dù là tiền an cư, là hậu an cư hay là trung an cư. Theo Đại Đường Tây vức ký 2 và 8 thì thời gian an cư bắt đầu vào ngày 16/5 đến ngày 15/8. Có hai thuyết an cư: Một, là tiền an cư, hậu an cư. Tiền an cư thì bắt đầu ngày 16/5; hậu an cư thì bắt đầu ngày 16/6. Hai, là tiền an cư, trung an cư, hậu an cư. Tiền an cư bắt đầu ngày 16/4; Trung an cư bắt đầu ngày 17/4 đến ngày 15/5 (ngày nào bắt đầu cũng được); hậu an cư bắt đầu ngày 16/5.

117 Xem cht. 117 trên.

118 Tăng-kỳ 11, tr. 319c1: Ni-tát-kỳ 25. Tứ phần 10, tr. 628c24: Ni-tát-kỳ 27. Thập tụng 8, tr. 58c28, Căn bản 24, tr. 757a3: Ni-tát-kỳ 28. Pāli, Nissaggiya 24, vass ikasāṭikā.

119 Tăng-kỳ 11, tr. 319c1; Tứ phần 10, tr. 628c24; Thập tụng 8, tr. 58c28: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 24, tr. 757a3: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

120 Tăng-kỳ 11, tr. 319c2; Tứ phần 10, tr. 628c24: Cũng Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu như Ngũ phần. Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu: xem cht. 5, Ch. iii, Bất định 1.

trút nước,121 chỉ trong chớp nhoáng như lực sĩ co duỗi cánh tay nước mưa kia liền đầy bình bát để giữa đất. Nhưng nước này bị đất ngấm hết, như giọt dầu rơi xuống đống cát nóng, nếu không vậy thì chắc đã trở thành biển cả. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Như trận mưa hôm nay trong Kỳ-hoàn, khắp Diêm-phù-đề122 cũng lại như vậy. Các ngươi có thể ra ngoài đó tắm gội. Đây là trận mưa đều khắp cuối mùa.”

Các Tỳ-kheo liền ra ngoài mưa, trần truồng mà tắm.

Khi ấy, Tỳ-xá-khư sai tớ gái đến bạch Phật, thức ăn đã sửa soạn xong. Người tớ gái đến Kỳ-hoàn, thấy các Tỳ-kheo đều đang trần truồng tắm mưa, nghĩ như vầy: “Đây là ngoại đạo chứ chẳng phải Tỳ-kheo”. Trở về báo cáo như vậy. Tỳ-xá-khư nghĩ như vầy: “Chắc là đứa tớ gái khờ khạo không biết các Tỳ-kheo đang tắm gội nơi đất trống mà gọi đó là ngoại đạo”. Liền sai lại:

“Ngươi đến cửa Kỳ-hoàn thưa lớn như vầy: ‘Thức ăn đã sửa soạn xong, mời quý ngài đã đến giờ’.”

Cô tớ gái lại đến trước cửa Kỳ-hoàn, muốn thưa như lời dạy, nhưng lúc đó các Tỳ-kheo đã tắm xong, đều vào phòng không còn một vị

———

121 Hán: Thiên khủng bố vũ 天恐怖雨, trời mưa kinh khủng. Tứ phần: Như tượng niệu há 如象尿下, như voi đái.

122 Diêm-phù-đề 閻浮提: (Skt. Jambu-dvīpa, Pāli. Jambu-dīpa) Diêm-phù (Jambu) là tên cây đào đỏ (lá dày lớn, phấn hoa màu hồng, bên ngoài quả có lông nhung, quả có thể ăn được. Tên khoa học là Eugeniajambolana); đề (dvīpa) là châu, dịch theo Phạn-Hán “Diêm-phù châu”, là nước sinh trưởng nhiều cây Diêm-phù. Trước đây Diêm-phù-đề vốn chỉ riêng cho Ấn Độ, về sau chỉ chung cho thế giới nhân gian.

trút nước,121 chỉ trong chớp nhoáng như lực sĩ co duỗi cánh tay nước mưa kia liền đầy bình bát để giữa đất. Nhưng nước này bị đất ngấm hết, như giọt dầu rơi xuống đống cát nóng, nếu không vậy thì chắc đã trở thành biển cả. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Như trận mưa hôm nay trong Kỳ-hoàn, khắp Diêm-phù-đề122 cũng lại như vậy. Các ngươi có thể ra ngoài đó tắm gội. Đây là trận mưa đều khắp cuối mùa.”

Các Tỳ-kheo liền ra ngoài mưa, trần truồng mà tắm.

Khi ấy, Tỳ-xá-khư sai tớ gái đến bạch Phật, thức ăn đã sửa soạn xong. Người tớ gái đến Kỳ-hoàn, thấy các Tỳ-kheo đều đang trần truồng tắm mưa, nghĩ như vầy: “Đây là ngoại đạo chứ chẳng phải Tỳ-kheo”. Trở về báo cáo như vậy. Tỳ-xá-khư nghĩ như vầy: “Chắc là đứa tớ gái khờ khạo không biết các Tỳ-kheo đang tắm gội nơi đất trống mà gọi đó là ngoại đạo”. Liền sai lại:

“Ngươi đến cửa Kỳ-hoàn thưa lớn như vầy: ‘Thức ăn đã sửa soạn xong, mời quý ngài đã đến giờ’.”

Cô tớ gái lại đến trước cửa Kỳ-hoàn, muốn thưa như lời dạy, nhưng lúc đó các Tỳ-kheo đã tắm xong, đều vào phòng không còn một vị nào cả, cô ta lại nghĩ: “Vừa rồi thấy trong sân đầy cả ngoại đạo, bây giờ lại không thấy ai cả”. Cô ta lại trở về báo cáo như trên. Tỳ-xá-khư nghĩ như vầy: “Chắc là các Tỳ-kheo tắm xong vào an nghỉ.” Lại sai đi thưa nữa:

“Ngươi có thể vào trong cửa, ở giữa sân thưa!”

(Người tớ gái)* vâng lời, vào trong cửa ngõ Kỳ-hoàn, ở giữa sân thưa. Đức Phật nghe tiếng thưa, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-xá-khư thỉnh, đã đến giờ. Tất cả các ông nên khoác y mang bát cùng phó trai.”

Các Tỳ-kheo vâng lời tập hợp hết nơi giảng đường Phổ hội.123 Đứa tớ gái bước đến trước, bạch Phật:

“Thức ăn đã chuẩn bị xong, xin quý ngài chứng tri.”

Đức Phật bảo: “Ngươi có thể về trước, (chư Tăng)* sẽ đến sau.”

Trong lúc đó, như kẻ lực sĩ co duỗi cánh tay, đức Thế Tôn cùng các Tỳ-kheo biến mất khỏi giảng đường Phổ hội, rồi xuất hiện trên chỗ ngồi đã sắp sẵn nơi nhà Tỳ-xá-khư, y phục không bị ướt.

[32c01] Tỳ-xá-khư thấy đức Phật và Tăng bỗng nhiên ngồi trên chỗ ngồi mà y phục không ướt, bèn nghĩ như vầy: “Ta được thiện lợi cúng dường bậc Thánh sư và đệ tử như vậy, vì trời đổ mưa lớn mà (đi)* không ướt y phục”. Bà vui mừng hớn hở, tự tay dâng các thức ăn ngon bổ. Ăn xong bà dâng nước, rồi chắp tay đứng qua một bên, bạch Phật:

“Xin đức Thế Tôn cho con nguyện!”

Đức Phật bảo Tỳ-xá-khư:

“Đối với các ước nguyện thế gian Ta đã xa lìa vĩnh viễn.”124

———

121 Hán: Thiên khủng bố vũ 天恐怖雨, trời mưa kinh khủng. Tứ phần: Như tượng niệu há 如象尿下, như voi đái.

122 Diêm-phù-đề 閻浮提: (Skt. Jambu-dvīpa, Pāli. Jambu-dīpa) Diêm-phù (Jambu) là tên cây đào đỏ (lá dày lớn, phấn hoa màu hồng, bên ngoài quả có lông nhung, quả có thể ăn được. Tên khoa học là Eugeniajambolana); đề (dvīpa) là châu, dịch theo Phạn-Hán “Diêm-phù châu”, là nước sinh trưởng nhiều cây Diêm-phù. Trước đây Diêm-phù-đề vốn chỉ riêng cho Ấn Độ, về sau chỉ chung cho thế giới nhân gian.

123 Hán: Phổ hội giảng đường 普會講堂.

124 Tứ phần: Như lai bất dữ nhân quá nguyện 如來不與人過願. Xem Thập tụng 27, (tr. 195c17) “Các Như Lai… đã vượt qua các ước nguyện (Hán: dĩ quá chư nguyện 已過諸願).” Cf. Pāli (Vin. i. 192): atikkantavārā kho… thāgatā, “Các đức Như lai siêu quá các ước nguyện.” Nghĩa là chỉ hứa khả những thỉnh nguyện không phi pháp. Câu Phật thường xuyên trả lời khi có người thỉnh nguyện.

Tỳ-xá-khư lại thưa:

“Xin đức Phật cho con được phát nguyện thanh tịnh.”

Đức Phật dạy:

“Lành thay, rất tốt!”

Tỳ-xá-khư bạch Phật:

“Sáng nay con sai đứa tớ gái đến thưa là thức ăn đã sửa soạn xong, nó gặp lúc các Tỳ-kheo đang tắm trần truồng, liền về báo với con là: ‘Trong Kỳ-hoàn đều là ngoại đạo, không có Tỳ-kheo’. Kính bạch đức Thế Tôn! Tại sao các Tỳ-kheo lại tắm trần truồng ở trước Hòa thượng, A-xà-lê? Xin đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo được chứa y tắm mưa. Con nguyện trọn đời cung cấp y tắm mưa cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

“Thời gian gần đây, con có chút việc đến sông A-di-la,125 thấy các Tỳ-kheo-ni tắm giặt trần truồng ở dưới sông. Khi ấy có người thấy đều chê cười rằng: Người nữ mặc y vẫn còn coi không được, huống chi là người nữ xuất gia mà thân thể trần truồng.’ Xin đức Phật cũng cho phép Tỳ-kheo-ni được chứa y tắm.126 Con cũng xin nguyện trọn đời cung cấp y tắm nước cho các Tỳ-kheo-ni trong thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

———

125 Tứ phần: Sông A-di-la-bạt-đề 阿夷羅跋提河. Pāli: Aciravatī - nay là sông Rāpti ở Oudh; là một trong ngũ đại hà (Pañcamahānadī), năm con sông lớn chảy từ Himālaya về hướng đông (pācīnaninnā) xuôi ra biển.

126 Hán: Thuỷ dục y 水浴衣.

“Đức Phật dạy có ba loại bệnh: Loại một, có thuốc hay không có thuốc cũng chết. Loại hai, có thuốc hay không có thuốc cũng lành. Loại ba, có thuốc thì lành, không có thuốc thì chết. Xin Phật cho phép các Tỳ-kheo được uống các loại thuốc. Con cũng xin nguyện trọn đời cung cấp thuốc cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

“Đức Phật dạy có ba loại bệnh: Loại một, được ăn thức ăn tùy theo bệnh, hay không được ăn thức ăn tùy theo bệnh, vẫn chết. Loại hai, được ăn thức ăn tùy theo bệnh, hay không được ăn thức ăn tùy theo bệnh, vẫn sống. Loại ba, được ăn thức ăn tùy theo bệnh thì sống, không được ăn thức ăn tùy theo bệnh thì chết. Xin đức Phật cho phép các Tỳ-kheo được ăn thức ăn tùy theo bệnh. Con cũng xin nguyện trọn đời cung cấp thức ăn tùy theo bệnh cho các Tỳ-kheo ở tại thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

“Người nuôi bệnh, nếu đi khất thực thì không chu toàn việc chức năng của mình. Xin Phật cho phép các Tỳ-kheo được nhận thức ăn (để có thời gian)* nuôi bệnh. Con cũng nguyện trọn đời cung cấp thức ăn cho các vị nuôi người bệnh trong thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

“Tỳ-kheo khách đi đường mỏi mệt, mới đến không biết chỗ nào khất thực. Xin cho phép các Tỳ-kheo khách nhận thức ăn trong lúc nghỉ mệt và để biết chỗ khất thực. Con cũng xin nguyện trọn đời cung cấp thức ăn cho quý Tỳ-kheo khách trong thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

“Nếu có Tỳ-kheo nào đi xa, vào thôn khất thực, đến khi quay trở lại đường thì không kịp bạn đồng hành, [33a01] hoặc gặp phải bọn giặc Tháng tám, hoặc đi lối tắc lạc đường. Xin đức Phật cho phép các Tỳ-kheo đi xa nhận thức ăn đi xa của con. Con cũng nguyện trọn đời

cúng dường lương thực đi đường xa cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ.”

Lại thưa:

“Con nghe đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo ở nước A-na-tần-đầu127 ăn cháo. Xin Ngài cho phép các Tỳ-kheo được nhận cháo của con. Con cũng nguyện trọn đời cúng dường cháo cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ.”

Lại bạch đức Phật rằng:

“Nguyện đức Thế Tôn trọn đời nhận y phục, ẩm thực, thuốc thang của con.”

Đức Phật hỏi Tỳ-xá-khư:

“Ngươi thấy ý nghĩa lợi ích thế nào, mà phát chín lời nguyện128 này?”

(Tỳ-xá-khư)* thưa:

“Trong nước này sẽ có các Tỳ-kheo ở các nơi đến thăm hỏi đức Thế Tôn, hoặc có Tỳ-kheo tên… ở địa phương kia đã qua đời, đắc quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, con sẽ hỏi về họ, Tỳ-kheo kia đã từng đến đây chưa? Nếu vị ấy đã từng đến đây, con nghĩ như vầy: ‘Tỳ-kheo kia chắc đã từng nhận nơi con ít nhất là một món cúng dường.’ Nhờ đó mà hoan hỷ, tăng thêm căn lành.”

Lúc ấy, đức Thế Tôn nói với Tỳ-xá-khư rằng:

“Chỉ cho phép ngươi thực hiện tám nguyện, còn một nguyện không thể được.”

———

127 A-na-tần-đầu 阿那頻頭. Cf. Mahāvagga 6, Vin. i. 220: Andhakavinda, một thị trấn trong vương quốc Magadha.

128 Tứ phần: Thỉnh nguyện tám điều.

Khi ấy, Tỳ-xá-khư lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi trước đức Phật. Phật vì bà nói bài kệ tùy hỷ:

Hoan hỷ cúng ẩm thực

Phật và Thánh đệ tử.

Làm phước phá xan tham,

Thọ báo thường an lạc,

Sanh thiên, được sống lâu.

Lại đây lìa bụi nhiễm,

Quả lớn hành pháp này,

Vui mãi nơi Tịnh thiên .

Bấy giờ, đức Thế Tôn lại vì Tỳ-xá-khư nói các pháp vi diệu, dạy bảo lợi ích, khiến hoan hỷ, rồi trở về lại Kỳ-hoàn, tập hợp các Tỳ-kheo, khen ngợi thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép các Tỳ-kheo nhận y tắm mưa, các Tỳ-kheo-ni nhận y tắm, nhận thuốc tùy theo bệnh, nhận thức ăn tùy theo bệnh, người nuôi bệnh được nhận thức ăn, Tỳ-kheo khách được nhận thức ăn, Tỳ-kheo đi xa được nhận thức ăn đi đường, và Tỳ-kheo được ăn cháo.”

Khi ấy các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Đức Phật cho phép ta chứa y tắm mưa”, nên thường xin để chứa cất, không thọ trì, mà không cho người, không tịnh thí, gánh cả gánh nặng y đi. Các Tỳ-kheo thấy, hỏi:

“Thầy không nghe đức Phật cấm chứa y dư hay sao?”

Trả lời:

“Tuy Phật có cấm nhưng lại cho phép chứa y tắm mưa.”

Các Tỳ-kheo lại hỏi:

“Các thầy thường chứa y tắm mưa, mà không thọ trì, không cho người, không tịnh thí, phải không?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVII. Y Tắm Mưa: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Trả lời: “Đúng vậy.”

Các Tỳ-kheo trưởng lão bằng mọi cách quở trách, rồi đem sự việc bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không ?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi [33b01] bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, mùa xuân còn một tháng, nên tìm y tắm mưa, còn nửa tháng nên dùng. Nếu chưa đến một tháng mà tìm, trước nửa tháng mà dùng, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Y tắm mưa:129 Chỉ sử dụng khi tắm mưa, vào mùa hạ tắm cũng dùng.

Nếu còn một tháng nữa đến mùa xuân, mà trước đó có người hứa cúng y tắm mưa thì Tỳ-kheo quen biết nên đến nói: “Nay chính là lúc may, nhuộm y tắm mưa”. Nếu nhận được thì tốt, bằng không được thì nên nói lại: “Các nơi đều đã may, nhuộm y tắm mưa”. Nếu nhận được thì tốt, bằng không được thì nên nói lại: “Trước đây, người hứa cho Tỳ-kheo đó y tắm mưa, nay chính là lúc!” Nếu nhận được thì tốt, bằng không được thì Tỳ-kheo kia nên đến chỗ khác xin để chứa dùng, cho đến nửa tháng tám, tức là dùng một trăm ba mươi

———

129 Tứ phần: Vũ dục y 雨浴衣. Pāli: vassikasāṭikā, khăn quấn để tắm khi trời mưa. Khác với udakasāṭikā, dục y 浴衣, khăn tắm để Tỳ-kheo-ni quấn người khi tắm sông.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVIII. Y Cấp Thí: A. Duyên Khởi

lăm ngày. Nếu quá thời hạn ấy, mà không sắm y khác, không thọ trì, không cho người khác, không tịnh thí, Đột-kiết-la. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

XVIII. Y CẤP THÍ130

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,131 khi ấy nhóm sáu Tỳ-kheo đến thôn nhà buôn. Khách buôn nói:

“Trưởng lão an cư ở nơi đây. Chúng tôi đi về sẽ cúng phẩm vật an cư.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Muốn cho chúng tôi ở lại thì phải cúng cho chúng tôi. Trong khi an cư chúng tôi may y, an cư xong mặc đến thăm hỏi đức Phật.”

Khách buôn cùng nhau bàn:

“Chúng ta nên cúng trước phẩm vật an cư để các Tỳ-kheo ở lại, ngõ hầu kẻ lớn người nhỏ trong gia đình được nghe lời pháp, thọ tám phần giới, tịnh thân, khẩu, ý”.

Họ liền gom góp phẩm vật cúng dường, sau đó mới đi. Lúc ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo nhận được phẩm vật cúng dường an cư và sau khi khách buôn đi rồi, họ cũng đi nơi khác.

Sau khi các khách buôn thu được lời trở về, nói với người trong nhà rằng:

———

130 Tăng-kỳ 11, tr. 321c27; Tứ phần 10, tr. 630b28: Ni-tát-kỳ 28. Thập tụng 8, tr. 57c11: Ni tát kỳ 27. Căn bản 23, tr. 750c27: Ni-tát-kỳ 26. Pāli, Nissaggiya 28, accekacīvara.

131 Tăng-kỳ 11, tr. 321c27; Thập tụng 8, tr. 57c11: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Tứ phần 10, tr. 630b28: Tỳ-lan-nhã 毘蘭若. Căn bản 23, tr. 750c27: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Trước đây, tuy ta đã cúng phẩm vật an cư cho các Tỳ-kheo rồi, nay ta được lời, an ổn trở về, phải cúng dường thêm, các người cứ an tâm nghe pháp”.

Người nhà trả lời: “Các Tỳ-kheo sau đó họ cũng đi.”

Các khách buôn lại mời các Tỳ-kheo ở gần đó. Các Tỳ-kheo trả lời:

“Các người có thể cúng dường cho các vị đã thỉnh trước, chúng tôi không được nhận sự cúng dường của các người.”

Khi ấy, các khách buôn liền nổi giận nói:

“Bổn ý của chúng tôi là cúng dường (Tỳ-kheo)* an cư ở đây; (quý ngài)* nhận phẩm vật rồi đi, cùng với kẻ trộm nào có khác!?”

Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe được, bằng mọi cách quở trách, rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“[33c01] Từ nay không được phép ở trong an cư nhận (phẩm vật)* cúng dường an cư, ai phạm, Đột-kiết-la.”

Bấy giờ, nơi biên giới có giặc, vua Ba-tư-nặc sai Ất-sư-đạt-đa và Phú-lan-na132 đến dẹp giặc. Hai vị bàn với nhau: “Nay chúng ta đi hành quân, có thể bị bỏ mạng. Nên cùng đem phẩm vật cúng dường cho Tỳ-kheo”. Họ liền mang phẩm vật đến chỗ Tỳ-kheo thưa:

———

132 Tăng-kỳ: Tiên nhân Đạt-đa 仙人達多. Tứ phần: Lỵ(Lợi)-sư-đạt-đa và Phú-la-na 利師達多富羅那. Pāli: Isidatta và Purāṇa, hai quan nội giám của vua Pasenadi. Vin. iii. 260: Có một vị Đại thần nọ (không nói tên).

Nay chúng tôi đi đánh giặc, sợ không trở về được, xin cúng dường phẩm vật này, mong (quý ngài)* nhận cho.

Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Đức Thế Tôn không cho phép chúng ta trong khi an cư nhận (phẩm vật)* cúng dường an cư, không biết thế nào?” Do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi tôn giả A-nan:

“Còn mấy ngày nữa đến Tự tứ?”

Thưa:

“Còn mười ngày, bạch Thế Tôn!”

Đức Phật bằng mọi cách khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép các Tỳ-kheo tiền hay hậu an cư, còn mười ngày nữa đến ngày Tự tứ, được nhận y cấp thí.”133

Được đức Phật đã cho phép nhận y cấp thí, nhân đó các Tỳ-kheo thường cất chứa, mà không thọ trì, không cho người, không tịnh thí, gánh cả gánh nặng du hành khắp nơi. Các Tỳ-kheo trưởng lão thấy, hỏi:

“Thầy không nghe đức Phật cấm chứa y dư hay sao?”

Thưa:

“Tuy Phật có cấm mà lại cho nhận y cấp thí.”

Các Tỳ-kheo lại hỏi:

“Các thầy thường chứa y cấp thí, mà không thọ trì, không cho người, không tịnh thí phải không?”

Trả lời:

“Đúng vậy.”

———

133 Y cấp thí 急施衣; Y được cúng trong lúc khẩn cấp. Pāli: acceka-cīvara.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVIII. Y Cấp Thí: B. Giới Tướng

Các Tỳ-kheo trưởng lão bằng mọi cách quở trách, rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay không cho phép thường chứa y cấp thí, mà không thọ trì, không cho người, không tịnh thí; cho phép (chứa)* đến thời của y.”134

Đã được cho phép đến thời của y, các Tỳ-kheo còn chứa quá thời của y. Các Tỳ-kheo trưởng lão do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ông, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tiền hay hậu an cư còn mười ngày nữa mới đến ngày Tự tứ,135 được y cấp thí; nếu cần thì nhận chứa cất cho đến thời của y; nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

———

134 Hán: Thời y (衣時): Thời của y, thời gian cho phép Tỳ-kheo sắm y (trong vòng một tháng cho không thọ y Ca-thi-na và trong vòng năm tháng cho có thọ y Ca-thi-na). Pāli: cīvarakālasamaya.

135 Pāli: 10 ngày trước ngày trăng tròn tháng ca-đề (kattikā), tức trước Tự tứ 10 ngày.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XVIII. Y Cấp Thí: C. Thích Từ. XIX. Đổi Bát Mới: A. Duyên Khởi

C. THÍCH TỪ

Y cấp thí: Hoặc hành quân, hoặc đàn bà gần sanh, những trường hợp cúng cấp thời như vậy, nếu qua thời gian này thì không cúng được nữa.

Thời của y:136 Thọ y Ca-thi-na, xả y Ca-thi-na rồi, gọi là phi thời y.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

XIX. ĐỔI BÁT MỚI137

A. DUYÊN KHỞI

[34a01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.138 Bấy giờ, Bạt-nan-đà139 đến một nhà buôn vào lúc phi thời xin bát, nói:

“Nay tôi cần bình bát, có thể cho tôi!”

Nhà buôn nói:

“Đại đức đợi một thời gian ngắn. Nay các nhà buôn có phiên họp, nếu ai đến không đúng giờ thì bị phạt năm trăm tiền!”

Bạt-nan-đà nói:

———

136 Thời của y, xem cht. 134 trước.

137 Tăng-kỳ 10, tr. 315a11, Tứ phần 9, tr. 623a9, Thập tụng 8, tr. 54a21, Căn bản 22, 744b22: Ni-tát-kỳ 22. Pāli, Nissaggiya 22, ūnapañcabandhana.

138 Tăng-kỳ 10, tr. 315a11, Tứ phần 9, tr. 623a9: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Thập tụng 8, tr. 54a21: Xá-bà-đề 舍婆提; Căn bản 22, 744b22: Thất-la-phạt thành: 室羅伐城 (một tên khác của thành Xá-vệ).

139 Tứ phần 9; Thập tụng 8: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子, Căn bản 22: Ổ-ba-nan-đà鄔波難陀.

“Tôi nghe ông thường hay cung cấp (y vật thực)* cho việc hành đạo, tại sao nay vì việc thế tục, mà bỏ việc làm công đức trước đây!?”

Khách buôn nghe như vậy, liền nghĩ như vầy: “Dù khiến bị phạt, ta cũng nên làm việc này trước”. Liền vì (Bạt-nan-đà)* đi mua bát cúng rồi mới đến, nên đến không kịp giờ, mọi người thấy vậy, đều nói: “Đáng bị phạt.”

Khách buôn nói:

“Tôi không phải vì việc riêng mà vi phạm quy chế của quý vị. Có một Sa-môn đến tôi xin bình bát, không thể bỏ đi được, cho nên đến trễ vậy!”

Người không tin ưa Phật pháp đều nói: “Vì một Sa-môn mà ông vi phạm quy chế chung nhiều người, cần phải phạt nặng”. Họ bèn phạt. Khách buôn đã bị phạt rồi nên nổi giận nói:

“Sa-môn Thích tử không biết thời nghi, bảo chờ không bằng lòng, khiến tôi bị phạt!”

Mọi người đều chê trách:

“Bọn Sa-môn này thường nói biết thời, thiểu dục tri túc, mà nay phi thời đến người cưỡng bức xin; không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn!”

Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Thế Tôn bằng mọi cách quở trách rồi, hỏi các Tỳ-kheo:

“Ý các ông thế nào? Bát không bị trám là bát phải không?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XIX. Đổi Bát Mới: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Thưa:

“Dạ vâng.”

Lại hỏi:

“Bát trám một đường cho đến năm đường, là bát phải không?”

Thưa: “Dạ vâng.”

(Đức Phật)* bảo các Tỳ-kheo:

“Không trám, trám một chỗ cho đến bốn chỗ là bát; trám năm chỗ không phải là bát. Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, bát chưa đủ năm chỗ trám,140 lại xin bát mới, vì muốn đẹp, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Bát ấy nên xả giữa Tăng, Tăng nên lấy cái bát chót141 (bát không vị nào lấy) đưa cho và nói: ‘Thầy nên thọ trì cái bát này cho đến vỡ’. Pháp xả bát là như vậy.”

C. THÍCH TỪ

Bát có ba loại: Bát sắt, bát Tô-ma,142 bát sành.

Lại có ba cỡ: Lớn, nhỏ và vừa.

Lớn: Là đựng được ba bát cơm của người khác, trừ canh và rau.

———

140 Hán: Vị mãn ngũ xuyết 未滿五綴. Tứ phần: Chứa bát trám dưới năm chỗ không chảy rỉ (giảm ngũ xuyết bất lậu 減五綴不漏). Pāli: ūnapañcabandhanena, dưới năm chỗ vá.

141 Tứ phần: Tối hạ bát 最下鉢. Thập tụng, Căn bản: Chúng trung tối hạ bát 眾中最下鉢. Pāli: yo ca tassā bhikkhuparisāya pattapariyanto, bình bát cuối cùng của chúng Tỳ-kheo đó.

142 Bát Tô-ma 蘇摩鉢: là bát ở nước Tô-ma. Nước Tô-ma 蘇摩國 (Skt. Soma, dịch là nguyệt 月). Một trong 16 đại quốc thời Phật.

Nhỏ: Là đựng được một bát cơm của người khác, trừ canh và rau.

Vừa: Là khoảng giữa của cỡ lớn và cỡ nhỏ.

Vì muốn đẹp: Cầu bền chắc và tốt hơn. Nếu đã có bát không chỗ trám, cho đến trám bốn chỗ, lại xin bát không trám, đến trám bốn chỗ, nhận được, đều Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu đã có bát không chỗ trám, cho đến bát trám bốn chỗ, lại xin bát trám năm chỗ, nhận được, đều Đột-kiết-la.

Nên xả giữa Tăng: Bát mới nhận được [34b01] nên xả cho chúng Tăng, không được xả cho một, hai, ba người.

Cách xả nên đến giữa Tăng, thưa:

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là… có bát chưa đủ năm chỗ trám, lại xin bát mới, phạm Xả đọa, nay xả cho Tăng. Đây là lời tác bạch.”

Tăng nên bạch nhị Yết-ma sai Tỳ-kheo biết pháp, ở giữa Tăng làm việc này, một Tỳ-kheo xướng:

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… có bát chưa đủ năm chỗ trám, lại xin bát mới, nay xả cho Tăng. Nay Tăng sai Tỳ-kheo này tên là… làm người hành bát.143 Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch”.

Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… có bát chưa đủ năm chỗ trám, lại xin bát mới, nay xả cho Tăng. Nay Tăng sai Tỳ-kheo tên là… làm người hành bát. Các trưởng lão nào đồng ý thì im lặng, không đồng ý xin nói. Tăng đã sai Tỳ-kheo tên là… làm người hành bát rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”144

———

143 Hán: Hành bát nhân 行鉢人, vị Tăng được sai làm việc đổi bát đã được xả cho chúng Tăng.

144 Văn bạch nhị yết-ma để sai vị hành bát, trong các bản khác không có?

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XX. Chứa Bát Dư: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo này nên công bố, khiến cho các Tỳ-kheo đều mang bát của mình đến. Sau đó, đem bát đã xả đến trước Thượng tọa, hỏi: “Ngài cần cái bát này không?” Nếu nói cần, thì nên lấy cái bát của Thượng tọa xem. Nếu không có bát, hay bát quá lớn, hoặc quá nhỏ, hoặc lủng lỗ, hoặc bị méo mó thì không nên đổi. Nếu không có năm trường hợp trên thì nên trao đổi. Trao đổi rồi, lấy cái bát của Thượng tọa đem đến vị Thượng tọa thứ hai, cho đến trước vị mới thọ giới Cụ túc cũng làm như vậy. Tăng nên lấy cái bát chót (tức cái bát không ai lấy) trao cho vị Tỳ-kheo xả bát. Nếu khi hành bát (trao đổi bát)*, mà không có vị nào lấy thì cho phép hoàn cái bát đó lại cho đương sự. Tăng nên có lời dạy: “Đây là bát của thầy, thầy nên quý mến, giữ gìn, đừng để dưới đất, đừng đựng những đồ thối rữa, đừng đựng thức ăn cách đêm, đừng đựng nước nóng, đừng đựng hương, đừng đựng thuốc, nên yêu giữ như vậy. Nếu bát bị bể thì cho phép thầy xin lại.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

XX. CHỨA BÁT DƯ145

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.146 Lúc ấy, Bạt-nan-đà147 được nhiều bát, dùng năm, sáu ngày lại đem cất. Vì vậy mà bát cũ chỗ nào cũng có. Các gia chủ thấy, hỏi:

“Ai chất đống (bát)* đây?”

———

145 Tăng-kỳ 10, tr. 314b8, Tứ phần 9, tr. 621c7 , Thập tụng 7, tr. 53b10, Căn bản 22, tr. 744a8: Ni-tát-kỳ 21. Pāli, Nissaggiya 21, atirekapatta, Vin. iii. 240.

146 Tăng-kỳ 10, tr. 314b8, Tứ phần 9, tr. 621c7: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần, Thập tụng 7, tr. 53b10: Vương Xá thành 王舍城, Căn bản 22, tr.744a8: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

147 Tứ phần 9: Bạt-nan-đà (trong nhóm sáu Tỳ-kheo); Thập tụng 7: Nhóm sáu Tỳ-kheo; Căn bản 22: Ổ-ba-nan-đà 鄔波難陀.

Có người nói:

“Của Bạt-nan-đà đó.”

Các gia chủ nói:

“Sa-môn Thích tử thường nói thiểu dục tri túc, mà nay không nhàm chán, thâu góp, chất chứa như người bán bát, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các trưởng lão Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đến chỗ đức Phật, đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà :

“Ngươi có thật vậy không?”

[34c01] “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, chứa bát dư cho đến một đêm, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Bấy giờ có một Tỳ-kheo, độc thân nhận được hai bát, nghĩ như vầy: “Đức Phật không cho phép ta chứa bát dư qua một đêm”. Liền đem một bát cho Tỳ-kheo khác. Sau khi cho thì bát của mình bị bể, không có bát để du hành. Các Tỳ-kheo hỏi:

“Trước đây thầy có hai bát, tại sao nay không?”

(Tỳ-kheo)* trả lời bằng cách đem sự việc trên kể lại. Các Tỳ-kheo đem sự việc này bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Sau khi ngươi đem bát cho Tỳ-kheo khác thì mấy ngày bát bị bể?”

Thưa:

“Mười ngày, bạch Thế Tôn.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XX. Chứa Bát Dư: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. XXI. Ngọa Cụ Bằng Tơ Tằm: A. Duyên Khởi

Đức Phật khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen ngợi người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo: “Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, chứa bát dư cho đến mười ngày, nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Khi nhận được hai bát thì nên hỏi Hòa thượng, A-xà-lê: “Hai bát này, cái nào tốt hơn?”.

Nếu Hòa thượng, A-xà-lê không khéo phân biệt thì nên dùng mỗi cái năm ngày, để biết cái nào tốt hơn thì thọ trì, cái không như ý thì cho người. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

XXI. NGỌA CỤ BẰNG TƠ TẰM148

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại ấp A-trà-bệ,149 khi ấy, các Tỳ-kheo tự thân làm ngọa cụ150 bằng kiều-xa-da,151 tự làm, cũng dạy người làm; tự gánh kén cũng sai người gánh kén; tự ươm,152 khiến người ươm. Các cư sĩ thấy, nói: “Chúng ta ươm (nấu) kén, Tỳ-kheo cũng vậy. Sa-môn Thích tử cùng với ta nào khác gì? Những người này thường nói từ nhẫn chúng sinh, nhưng nay lại tự mình ươm kén, không có hạnh Sa-môn, phá pháp của Sa-môn.”

———

148 Tứ phần 7, tr. 613c25, Tăng-kỳ 9, tr. 307c20, Thập tụng 7, tr. 47c10, Căn bản 20, tr. 735c6: ni-tát-kỳ 11. Pāli, Nissaggiya 11, kosiya, Vin. iii. 223.

149 Ấp A-trà-bệ: xem cht. 3, Tăng tàn 6.

150 Ngọa cụ 臥具: Pāli, santhata, đồ trải lót: Chiếu, thảm, hay miếng vải. Các bộ khác: Phu cụ 敷具 (xem cht. 2, Ni-tát-kỳ 4).

151 Kiều-xa-da 憍賒耶: Pāli. Kosiya, tơ lụa.

152 Hán: Chử 煮: Nấu, thổi.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXI. Ngọa Cụ Bằng Tơ Tằm: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Có một Tỳ-kheo dùng kén tằm còn thô quay thành tơ rồi nhờ các Tỳ-kheo may ngọa cụ. Vì bị thiếu tơ, liền đến nhà người làm tơ nói:

“Ngọa cụ tôi bị thiếu tơ, giúp cho ít nhiều!”

Người kia nói: “Chưa có thành tơ.”

Tỳ-kheo lại nói: “Có thể vì tôi ươm.”

Người kia liền ở trước mặt Tỳ-kheo ươm kén. Tiếng nhộng khua động trong kén, Tỳ-kheo bảo nhận nó xuống nước sôi. Người kia liền trách mắng:

“Thầy thường nói không sát sanh mà nay lại bảo người sát sanh, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi hình thức quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm ngọa cụ mới bằng kiều-xa-da, [35a01] Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Kiều-xa-da: Tức tơ làm từ con tằm.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXII. Ngọa Cụ Toàn Đen: A. Duyên Khởi

Ngọa cụ: Nệm nằm, cho đến mới thành ba nấc dày không hư hoại gọi là ngọa cụ.

Nên xả cho Tăng, không nên xả cho người khác. Tăng dùng để trải trên đất, hay trên giường dây,153 giường nằm.154

Trừ Tỳ-kheo xả ngọa cụ, ngoài ra tất cả tùy theo thứ tự mà Tăng nằm ngồi. Móng tâm muốn làm hay tìm cách làm đều Đột-kiết-la. Làm thành, phạm Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tuy không tự làm, không khiến người làm, người khác cho mà nhận cũng Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

XXII. NGỌA CỤ TOÀN ĐEN155

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Câu-xá-di,156 khi ấy số đông Bạt-kỳ Tử157 dùng dạ158 lông toàn đen,159 bóng sáng khả ái, để làm đồ phục sức, ngọa

———

153 Giường dây (thằng sàng 繩牀): Skt=Pāli. pīṭha, là giường ngồi thiền, loại giường dùng dây, cỏ hoặc mây đan lại thành giường (ghế) gấp, gọn nhẹ để có thể mang theo được. 1 trong 18 vật dụng của Tỳ-kheo.

154 Giường nằm (ngọa sàng 臥床): Skt. mañca, khaṭvā; là giường gỗ, phần nhiều dùng trong nội thất.

155 Tăng-kỳ 9, tr. 306c3: Ni-tát-kỳ 11; Tứ phần 7, tr. 614a27, Thập tụng 7, tr. 48a3, Căn bản 21, tr. 736a11: Ni-tát-kỳ 12 . Pāli, Nissaggiya 12, suddhakāḷaka, Vin. iii. 223.

156 Tăng-kỳ 9, tr. 306c3; Tứ phần 7, tr. 614a27: Tỳ-xá-li 毘舍離; Thập tụng 7, tr. 48a3: Vương Xá Thành 王舍城; Căn bản 21, tr. 736a11: Thất-la-phạt thành 室羅伐城 (còn gọi là Xá-vệ thành).

157 Bạt-kỳ Tử 跋耆子 (Pāli: Vajji-putta). Tứ phần: Tỳ-xá-ly Lê-xa Tử 毘舍離梨車子 (Pāli: Licchavī-putta). (Pāli: Vajji-putta). Pāli không có chi tiết này.

158 Hán: Chiên 氈, vật dụng bện từng mảnh bằng lông thú.

159 Hán: Thuần hắc mao chiên 純黑毛[01]氈. Tứ phần: Thuần hắc nhu dương mao 純黑羺羊毛. Căn bản: thuần hắc dương mao 純黑羊毛. Pāli: suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ, lông dê thuần đen; eḷaka, một loại sơn dương. Khang hy: Nhu dương, tức hồ dương (một loại dê của người Hồ).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXII. Ngọa Cụ Toàn Đen: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

cụ. Các Tỳ-kheo Bạt-kỳ cũng bắt chước làm như vậy. Một hôm, các cư sĩ vào phòng xem, thấy rất kinh sợ, tưởng đó là hào tộc Bạt-kỳ tụ tập vui chơi, bèn hỏi người đồng hành:160

“Đây là phục sức của những quý nhân nào?”

Trả lời:

“Không phải vật của quý nhân, là của Tỳ-kheo Bạt-kỳ!”

Các cư sĩ liền hiềm trách, nói: “Các Tỳ-kheo mà phục sức như nhà vua, như đại thần, như hào tộc lúc đi xe ngựa. Tôi nghe Tỳ-kheo mặc y cắt rọc, cầu đạo vô vi, mà nay như thế này! Họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp của Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia: “Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, sắm ngọa cụ mới bằng lông dê toàn đen, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Toàn đen: Đen tự nhiên,161 hay đen do nhuộm.

———

160 Hán: Hành nhân 行人, người đi đường.

161 Hán: Sanh hắc 生黑. Pāli: jātiyā kālakaṃ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXIII. Ngọa Cụ Quá Phần: A. Duyên Khởi

Nên xả cho Tăng, Tăng dùng trải trên giường dây hay giường nằm, không được trải trên đất. Ngoài ra đều như trong giới ngọa cụ bằng Kiều-xa-da đã nói.

XXIII. NGỌA CỤ QUÁ PHẦN162

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Câu-xá-di.163 Khi ấy, các Tỳ-kheo Bạt-kỳ164 làm ngọa cụ bằng lông dê đen trộn thêm một ít lông trắng và lông màu khác,165 bèn nói là tịnh rồi. Các Tỳ-kheo trưởng lão thấy, hỏi:

“Thầy không nghe đức Phật cấm sắm ngọa cụ bằng lông dê toàn đen hay sao?”

Trả lời: “Có nghe, nhưng tôi đã trộn lông trắng và màu khác, chẳng phải hoàn toàn đen!”

Các Tỳ-kheo nói:

“Hoàn toàn đen, và trộn một ít màu tạp thì sao đủ gọi là khác?”

Bằng mọi cách quở trách rồi, [35b01] đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

———

162 Tăng-kỳ 9, tr. 307b19: Ni-tát-kỳ 12. Tứ phần 8, tr. 615a7, Thập tụng 7, tr.48a28, Căn bản 21, tr. 736b3: Ni-tát-kỳ 13. Pāli, Nissaggiya 13, dve bhāgā suddha-kāḷakānaṃ, Vin. iii. 226ff.

163 Tăng-kỳ 9, tr. 307b19: Tỳ-xá-li 毘舍離. Tứ phần 8, tr. 615a7: Xá-vệ quốc 舍衞國; Thập tụng 7, tr. 48a28: Vương Xá Thành 王舍城; Căn bản 21, tr. 736b3: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

164 Tứ phần 8, Thập tụng 7: Nhóm sáu Tỳ-kheo 六群比丘.

165 Hán: Hạ sắc 下色, là màu xám, màu khác, không còn nguyên màu ban đầu. Thập tụng: Đệ tứ phần hạ 第四分下; được giải thích: Hạ, chỉ lông đầu, lông bụng, lông gót chân. Tứ phần: Mang sắc 尨色. Thích từ không có trong Giới tướng. Giới tướng nói: Tứ phần mang 四分尨, phần thứ tư xám. Căn bản: Đệ tứ phần thô 第四分麁, giải thích: Thô, chỉ lông đầu, lông bụng và lông chân. Pāli: catutthaṃ gocariyānam, phần thứ tư màu nâu đỏ (hạt sắc).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXIII. Ngọa Cụ Quá Phần: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. XXIV. Tọa Cụ Không Hoại Sắc: A. Duyên Khởi

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép các Tỳ-kheo làm ngọa cụ với hai phần lông dê hoàn toàn đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu khác.

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới, từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, sắm ngọa cụ mới, nên dùng hai phần lông dê đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu khác. Nếu làm quá lượng này, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nếu Tỳ-kheo làm ngọa cụ bốn mươi Ba-la166 thì nên dùng hai mươi Ba-la lông màu đen, mười Ba-la màu trắng, mười Ba-la màu khác. Nếu màu đen dư một Ba-la, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Ngoài ra như trong giới làm ngọa cụ bằng lông dê hoàn toàn đen đã nói.

XXIV. NGỌA CỤ DƯỚI SÁU NĂM167

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Câu-xá-di.168 Bấy giờ, các Tỳ-kheo Bạt-kỳ169 nghĩ như vầy:

———

166 Ba-la 波羅: Tứ phần, bát-la 缽羅. Thập tụng, ba-la 波羅. (Pāli: Pala, đơn vị trọng lượng). Căn bản: Thí dụ, ngọa cụ nặng 10 cân, thì 5 cân toàn đen, 2,5 cân trắng và 2,5 cân thô. Cf. Pāli (Vin. iii .227): 2 tūla (cân) đen, 1 tūla trắng, 1 tūla nâu đỏ.

167 Tăng-kỳ 9, tr. 308b12, Tứ phần 8, tr. 615c9, Thập tụng 7, tr. 48b25; Căn bản 21, tr. 736b23: Ni-tát-kỳ 14. Pāli: Nissaggiya 14, santhatachabbassāni, Vin. iii. 227.

168 Tăng-kỳ 9, tr. 308b12: Tỳ-xá-li 毘舍離; Tứ phần 8, tr. 615c9: Xá-vệ quốc 舍衞國; Thập tụng 7, tr. 48b25: Vương Xá Thành 王舍城; Căn bản 21, tr. 736b23: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

169 Tứ phần 8, thập tụng 7: Nhóm sáu Tỳ-kheo 六群比丘.

“Đức Phật đã cho phép chúng ta dùng hai phần lông dê hoàn toàn đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu khác để làm ngọa cụ.” Họ bèn xin ba loại lông ấy thật nhiều; tại nơi chỗ ở không chỗ nào không có, họ tự làm, hay sai người làm. Các cư sĩ đến xem thấy, hỏi:

“Vật này của ai?”

Trả lời:

“Của Tỳ-kheo Bạt-kỳ.”

Các cư sĩ hiềm trách, như trong (giới chứa)* bát dư đã nói. Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, sắm ngọa cụ mới, phải thọ trì cho đến sáu năm. Nếu chưa đủ sáu năm, dù xả hay không xả170 lại sắm ngọa cụ mới, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Bấy giờ có một Tỳ-kheo cất chứa ngọa cụ phấn tảo, thấy trong đó có lợi lạc. Muốn từ thành Xá-vệ đi đến ấp Ta-kiệt-đà, vì ngọa cụ nặng,

———

170 Tăng-kỳ; Thập tụng: Dù xả hay không xả; Tứ phần; Căn bản: Không xả; Pāli: vissajjetvā vā avissajjetvā vā, dù đã xả hay không xả cái cũ.

nên Tỳ-kheo ấy không thể mang theo được, không biết làm thế nào, đem sự việc bạch với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, bạch sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo này muốn đến ấp Ta-kiệt-đà, ngọa cụ nặng, vì trong đó thấy có lợi lạc, nên không thể xả, lại không thể mang theo được. Tăng nên bạch nhị Yết-ma cho đổi cái nhẹ hơn. Tỳ-kheo kia nên đến giữa Tăng xin:

Tôi, Tỳ-kheo tên là… tự mình chứa ngọa cụ, thấy trong đó có lợi lạc. Nay muốn du hành đến chỗ đó… , vì (ngọa cụ)* nặng nên không thể mang đi, xin Tăng đổi cái nhẹ hơn của Tăng.”

Lần thứ hai, [35c01] lần thứ ba cũng xin như vậy. Trong Tăng nên sai một Tỳ-kheo bạch:

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… tự mình chứa ngọa cụ, thấy trong đó có lợi lạc. Nay muốn du hành đến chỗ đó…, vì nặng nên không thể mang đi, đến Tăng xin đổi cái nhẹ hơn. Nay Tăng cho đổi. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… tự chứa ngọa cụ, thấy trong đó có lợi lạc, muốn du hành đến chỗ đó…, vì nặng không thể mang đi, đến Tăng đổi cái nhẹ hơn. Nay Tăng cho đổi. Các trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng, vị nào không đồng ý xin nói.

Tăng đã (đồng ý)* cho Tỳ-kheo tên là… đổi ngọa cụ nhẹ của Tăng rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này, nên thọ trì như vậy.”

Từ nay giới này nên nói như vầy: