Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. VII. Ngủ Chung Buồng Với Người Chưa Thọ Cụ Túc: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

“Ông là người ngu si. Tại sao con cáo hoang lại xua đuổi sư tử?”48

Khi ấy, các Tỳ-kheo nhân việc này, lại đem việc các cư sĩ đột nhập vào phòng, phải ngủ bên ngoài ở trên bạch lên Phật. Đức Phật bằng mọi cách khen thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo cùng người chưa thọ đại giới ngủ hai đêm. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cùng người chưa thọ đại giới ngủ quá hai đêm,49 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Cùng ngủ: Cùng ngủ một phòng. Phòng trên có lợp, bốn phía có vách, hoặc trên có lợp, không có một vách hay hai vách đều Ba-dật-đề. Không có ba vách thì không phạm. Nếu có 4 vách mà trên đã lợp một nửa, hoặc chưa được một nửa, hoặc hơn một nửa đều Ba-dật-đề. Nếu chỉ mới lợp chút ít thì không phạm. Đối với những chỗ này, nếu quá hai đêm, đến phần sau của đêm, mà hông dính xuống giường, cùng nghiêng trở mình, đều Ba-dật-đề.

———

48 Tứ phần 11, tr. 638b28: “Các ông không có từ tâm, nên mới đuổi con nít đi. Đây là con của Phật (Ý nói Sa-di đã xuất gia, không còn nhận cha mẹ ngoài đời, mà là con của Phật. Không chỉ riêng La-hầu-la là con Phật).” Thập tụng 15, tr.105c11: “Sa-di này không cha mẹ. Nếu các ngươi không thương tưởng che chở, làm sao sống nổi?” Căn bản 39, tr. 839c02: “Các cầu tịch (tức sa-di) không có cha mẹ. Duy chỉ các ngươi, những người đồng phạm hạnh, phải thương yêu che chở.”

49 Tăng-kỳ 17, tr. 365c11: “Được phép ngủ chung buồng ba đêm; bốn đêm thì nên biệt trú.” Tứ phần 11, tr. 638c01: Người chưa thọ đại giới cùng ngủ hai đêm. Nếu đến đêm thứ ba khi dấu hiệu bình minh chưa xuất hiện nên thức dậy tránh đi. Đến đêm thứ tư, hoặc tự mình đi, hay bảo người chưa thọ đại giới đi. Thập tụng 15, tr. 105c15: Cho phép người chưa thọ đại giới cùng ngủ hai đêm. Căn bản 39, tr. 838c22: Không được cùng người chưa thọ Cụ túc ngủ quá hai đêm.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. VIII. Nói Pháp Thượng Nhân: A. Duyên Khởi

Không phạm: Có lợp, đều có sự ngăn cách, hoặc bệnh, không thể dời đi được, hoặc có các nạn, hoặc thường ngồi không nằm, hoặc người kia nằm Tỳ-kheo ngồi, hay người kia ngồi Tỳ-kheo nằm.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy.

VIII. NÓI PHÁP THƯỢNG NHÂN50

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại Tỳ-xá-ly.51 Bấy giờ, mất mùa, khất thực khó được. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo [40c01], mỗi vị tùy theo chỗ quen biết nên đến đó an cư. Có các Tỳ-kheo an cư ở bên sông Bà-cầu-mạt,52 bằng mọi nhân duyên, như trong giới tự xưng mình được pháp thượng nhân đã nói, cho đến Phật hỏi:

“Các ngươi lại khen ngợi nhau là thật hay là hư?”

Thưa: “Có thật, có hư.”

Đức Phật dạy:

“Hư thì phạm Ba-la-di.”

Bằng mọi cách quở trách các Tỳ-kheo có thật chứng rằng: “Tại sao các ngươi lại hướng đến người chưa thọ giới Cụ túc nói mình đắc pháp hơn người?”

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

———

50 Tăng-kỳ 13, tr. 337a13, Thập tụng 10, tr. 71b19: Ba-dật-đề 7. Tứ phần 11, tr.639c14, Căn bản 27, tr. 773c14: Ba-dật-đề 8. Pāli, Pāc. 8. Bhūta-rocanasikkhā. Tham chiếu Ch.i, Ba-la-di 4.

51 Tăng-kỳ 13, tr. 337a13: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國). Tứ phần 11, tr. 639c14 Tỳ-xá-ly毘舍離, Thập tụng 10, tr. 71b19: Duy-da-ly quốc 維耶離國. Căn bản 27, tr. 773c15: Quảng Nghiêm thành 廣嚴城.

52 Tứ phần 11, tr. 639c15 Bà-cầu viên 婆求園; Thập tụng 10, tr. 71b26 Bà-cầu-ma hà biên 婆求摩河邊, bên sông Bà-cầu-ma; Căn bản 27, tr. 773c16 Thắng Tuệ hà biên 勝慧河邊, bên sông Thắng Tuệ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. VIII. Nói Pháp Thượng Nhân: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. IX. Nói Thô Tội: A. Duyên Khởi

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, hướng đến người chưa thọ Cụ túc giới, tự nói đắc pháp hơn người, như nói: ‘Tôi biết như vậy, thấy như vậy.’ Nếu là thật,53 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Pháp hơn người: Như trước đã nói.54 Nếu hướng đến người chưa thọ Cụ túc tự nói đắc pháp hơn người, mỗi lời nói, Ba-dật-đề. Nếu người thọ đại giới không hỏi mà nói, mỗi lời, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Không phạm: Nói trước khi Nê-hoàn, người thọ Cụ túc giới hỏi, nên nói.

IX. NÓI THÔ TỘI55

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.56 Bấy giờ, các Tỳ-kheo phạm tội Tăng-già-bà-thi-sa, hoặc cố xuất bất tịnh, hoặc cùng người nữ xúc chạm thân nhau, hoặc hướng đến người nữ nói lời thô tục, hoặc hướng đến người nữ tự khen để được cúng dường bằng thân. Có vị đến Tăng xin Biệt trú, Tăng cho Biệt trú, hoặc hành Ma-na-đỏa,57 hoặc hành

———

53 không phải là sự thật, không chứng mà nói chứng phạm Ba-la-di.

54 Xem giải thích Ch. i, Ba-la-di 4.

55 Tăng-kỳ 14, tr. 337b23, Thập tụng 10, tr. 72b22: Ba-dật-đề 8. Tứ phần 11, tr.639a29, Căn bản 27, tr. 772a25: Ba-dật-đề 7. Pāli, Pāc. 9 Duṭṭhullārocana.

56 Tăng-kỳ 14, tr. 337b23: Xá-vệ thành 舍衞城, Tứ phần 11, tr. 639a29 Kỳ-xà-quật sơn 耆闍崛山, Thập tụng 10, tr. 72b22: Vương Xá thành 王舍城. Căn bản 27, tr. 772a25: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

57 Xem cht. 9, Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa 1.

Bổn nhật,58 hoặc có người xuất tội.59 Lúc ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo ở trong chúng bỡn cợt châm biến, khiến cho các Tỳ-kheo càng thêm xấu hổ. Lại có một Tỳ-kheo phạm tội cố ý xuất bất tịnh, Tăng cho Biệt trú. Lúc ấy, đàn-việt của Tỳ-kheo kia thỉnh Tăng dùng cơm, vì Tỳ-kheo kia trải riêng một tọa cụ tốt. Nhóm sáu Tỳ-kheo đến nhà đàn-việt trước, ngồi lên chỗ tọa cụ tốt, cư sĩ nói:

“Đừng ngồi chỗ này. Tôi dành riêng cho Tỳ-kheo… sẽ ngồi chỗ này.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Tỳ-kheo kia không nên ngồi chỗ này.”

Cư sĩ nói:

“Nên hay không nên tôi tự biết điều đó.”

Lục quần Tỳ-kheo nói:

“Trước đây nên ngồi chỗ này, nhưng nay thì nên ngồi chỗ thấp nhất.”

Cư sĩ lại hỏi:

“Tại sao như vậy?”

Trả lời:

“Tỳ-kheo kia có tội.”

Cư sĩ lại hỏi:

“Là phạm tội gì?”

“Tội cố ý xuất bất tịnh.”

———

58 Hành Bổn nhật 行本日: Hay gọi Bổn nhật trị 本日治, Pāli. mūlāyapaṭikassanā, kéo trở lại gốc; Thập tụng dẫn: Tái phạm tội cũ, một ngày không phú tàng, cho bổn nhật trị.

59 Xuất tội 出罪, Tăng-kỳ: A-phù-ha-na 阿浮呵那. Pāli: abbhāna, sự phục hồi.

Cư sĩ bèn cơ hiềm nói:

“Các Sa-môn này thường nói: Trừ tưởng dục, diệt lửa dục, đoạn cảm giác dục, mà nay làm ô uế đạo như vậy, không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

[41a01] “Tại sao các thầy lại nói với người chưa thọ Cụ túc giới về tội thô ác của người khác?”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nói với người chưa thọ Cụ túc giới về tội thô ác của người khác, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo không biết là tội thô ác, nên nói với người chưa thọ Cụ túc giới, sau đó biết, sanh nghi: “Ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chứ?!” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo không biết người khác phạm thô tội, mà nói với người chưa thọ Cụ túc giới, phạm Ba-dật-đề là điều không có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết người khác phạm tội thô ác, đem nói với người chưa thọ Cụ túc giới, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, đức Thế Tôn ra lệnh cho Tăng yết-ma sai Xá-lợi-phất đến trong chúng Điều-đạt công bố: “Nếu có người nào thừa nhận năm

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. IX. Nói Thô Tội: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

pháp của Điều-đạt thì người ấy là người không thấy Phật, Pháp, Tăng.” Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu hướng đến người chưa thọ Cụ túc giới nói tội thô ác của người khác, có cần thiết nên tác yết-ma (sai lầm)* hay không?”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tăng không yết-ma thì không được nói với người chưa thọ Cụ túc giới về tội thô ác của người khác. Từ nay giới này nên nói như vầy:60

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết Tỳ-kheo khác phạm tội thô ác, đem nói với người chưa thọ Cụ túc giới, trừ Tăng yết-ma, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Tội thô ác: Ba-la-di, hoặc Tăng-già-bà-thi-sa.

Người được Tăng yết-ma, phải tùy theo sự chỉ giáo của Tăng, nếu Tăng bảo đến nói với A, mà nói với B; bảo nói tội này lại nói tội khác, đều Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo nói thô tội61 của Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni nói thô tội của Tỳ-kheo, của Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni nói tội thô ác của Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la.

Nếu người chưa thọ Cụ túc giới đã nghe Tỳ-kheo kia phạm thô tội, hỏi Tỳ-kheo, Tỳ-kheo hỏi lại:

“Thế nào, ngươi nghe những gì?”

———

60 Tăng-kỳ, Thập tụng, kết một lần. Tứ phần, giới được kết ba lần. Căn bản, kết hai lần. Pāli, một lần.

61 Thô tội, hay thô ác tội, các bộ đều chỉ Ba-la-di hay Tăng-già-bà-thi-sa. Pāli: duṭṭhulā āpatti, cũng vậy. Chính xác, có lẽ chỉ nên kể Tăng-già-bà-thi-sa, và Thâu-lan-giá của Ba-la-di. Phạm Ba-la-di, không còn là Tỳ-kheo nữa nên không kể trong điều khoản này.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. X. Chê bai giới: A. Duyên Khởi

Người kia nói: “Tôi nghe như vậy, như vậy”. Sau đó, lại nói: “Tôi cũng nghe như vậy, như vậy” thì không phạm.

X. CHÊ BAI GIỚI62

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.63 Bấy giờ, đức Thế Tôn bằng nhiều cách khen ngợi Tỳ-ni, khen ngợi tụng Tỳ-ni, khen ngợi thọ trì Tỳ-ni, khen ngợi Ưu-ba-ly. Tỳ-kheo trì luật có năm công đức:

1. Tự mình kiên cố hộ trì giới phẩm.

2. Có khả năng đoạn nghi cho người có tàm quý. [41b01]

3. Tự mình trụ trong chánh pháp.

4. Khi cần nói giữa Tăng, không có sự sợ sệt.

5. Hàng phục oán địch.

Khi ấy, các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Đức Phật vì chúng ta dạy như vậy, tại sao chúng ta không siêng năng đọc tụng, học hỏi Tỳ-ni?” Các Tỳ-kheo liền nỗ lực tụng tập suốt ngày đêm không biếng nhác. Lúc này, nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nay các Tỳ-kheo siêng năng đọc tụng học hỏi Tỳ-ni, chắc chắn sẽ thông minh hiểu rõ các tướng tội, thấy cái lỗi của chúng ta, cuối cùng làm tổn hại ta. Nay ta phải cùng nhau chê bai Tỳ-ni, (chê bai)* người học Tỳ-ni, khiến cho họ phế bỏ sự nghiệp không đọc tụng, học tập nữa.” Họ liền đến chỗ các Tỳ-kheo hỏi:

“Thầy tập tụng những gì?”

Trả lời: “Tỳ-ni.”

———

62 Tứ phần 18, tr. 685c7: Ba-dật-đề 72; Pāli, Pāc. 72 Vilekhanasikkhāpadaṃ. Các bộ khác: Ba-dật-đề 10.

63 Tăng-kỳ 14, tr. 338c4: Xá-vệ thành舍衛城; Tứ phần 18, tr. 685c07 Xá-vệ quốc 舍衛國; Thập tụng 10, tr. 74b21: Câu-thiểm-di quốc 拘睒彌國; Căn bản 27, tr.775a21: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. X. Chê bai giới: B. Giới Tướng

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Phiền gì phải học tập, đọc tụng các giới linh tinh đó làm gì? Sao không tụng đọc năm ấm, sáu nhập cùng các nghĩa kinh? Đọc tụng Tỳ-ni bất quá là bốn việc, mười ba sự, hai pháp bất định. Biết nhiều để làm gì? Biết nhiều thấy nhiều càng tăng thêm nghi ngờ cho người!”

Các Tỳ-kheo nói:

“Chúng tôi cũng thấy như vậy, biết nhiều thì nghi nhiều!”

(Do đó, các Tỳ-kheo)* không tụng tập nữa. Nhóm sáu Tỳ-kheo nói với nhau:

“Các Tỳ-kheo kia không tụng tập Tỳ-ni nữa, chúng ta thoải mái, sẽ được an lạc.”

Các Tỳ-kheo nghe, hỏi: “Các thầy nói những gì?”

Họ liền trả lời như thật. Lúc ấy, các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói như vầy:64 ‘Dụng làm gì những giới linh tinh ấy, khi nói giới này khiến cho người lo buồn.’65 Ai chê bai giới như vậy, Ba-dật-đề.”

———

64 Tăng-kỳ: “Khi tụng Ba-la-đề-mộc-xoa mỗi nửa tháng mà nói như vầy…” Các bộ khác nói khi thuyết giới (Bố-tát), nói như vầy: .... Pāli: uddissamāne, trong khi đang thuyết giới; sớ giải, VA. 876: ācariyena antevāsikassa uddissamāne, “trong khi thầy đang thuyết cho đệ tử.”

65 Pāli: kukkccāya vihesāya vilekhāya…, khiến cho nghi hoặc, phiền muộn, rối loạn.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. X. Chê bai giới: C. Thích Từ. XI. Phá Hoại Thực Vật: A. Duyên Khởi

C. THÍCH TỪ

Giới: Tức là Ba-la-đề-mộc-xoa, giới kinh được đọc mỗi nửa tháng một lần khi Bố-tát.

Nếu Tỳ-kheo móng tâm tác ý, muốn cho người xa lìa Tỳ-ni không tụng không đọc, chê bai giới, Ba-dật-đề. Nếu Tỳ-kheo móng tâm tác ý, ta sẽ chê bai khiến cho Ba-la-đề-mộc-xoa không được cửu trụ, chê bai giới, Thâu-lan-giá. Nếu dạy người xa lìa các kinh do Phật nói, mà chê bai, Ba-dật-đề.

Nếu muốn khiến cho chánh pháp không cửu trụ, mà chê bai, Thâu-lan-giá.

Nếu Tỳ-kheo chê bai giới Tỳ-kheo, Ba-dật-đề; chê bai giới Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni chê bai giới Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề; chê bai giới Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, [41c01] Đột-kiết-la.

Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni chê bai giới năm chúng, Đột-kiết-la. Năm chúng chê bai giới Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di, Đột-kiết-la.

Không phạm: Nếu sợ người mới thọ giới, sanh tâm nghi, phế bỏ, thối tâm, nên dạy rằng: “Chưa có thể tụng giới” thì không phạm.

XI. PHÁ HOẠI THỰC VẬT66

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật từ nước Câu-tát-la,67 cùng năm trăm Tỳ-kheo đến ấp A-trà-tỳ. Bấy giờ Tỳ-kheo ở đó nghe Phật sẽ đến, nghĩ như vầy: “Các

———

66 Tăng-kỳ 14, tr. 339a6; Tứ phần 12, tr. 641c07; Thập tụng 10, tr. 74c22; Căn bản 27, tr. 775c11. Các bộ giống nhau, Ba-dật-đề 11. Vin. iv. 34 Pāc. 11. bhūtagāma.

67 Nước Câu-tát-la 拘薩羅國. Tăng-kỳ 14, tr. 339a6: Khoáng Dã tinh xá 曠野精舍; Tứ phần 12, tr. 641c07: Khoáng Dã thành 曠野城; Thập tụng 10, tr. 74c22: A-la-tỳ 阿羅毘; Căn bản 27, tr. 775c11: Thất-la-phạt thành 室羅伐 城.

cư sĩ ở đây, không tin ưa Phật pháp, không có giảng đường lớn, Phật cùng đại chúng sẽ ở đâu?” Liền họp nhau bàn, rồi tự chặt phá cây cỏ để sắp xếp chỗ ở. Lúc ấy, các cư sĩ cơ hiềm nói:

“Chúng ta là cư sĩ mới chặt phá cây cỏ, còn người xuất gia duyên cớ gì cũng lại như vậy! Những người này thường nói từ nhẫn, hộ niệm chúng sanh, mà nay vô đạo, chặt phá (cây cỏ)*, tổn hại (sinh linh)*, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Đức Phật đã đến đây rồi, liền tới giảng đường mới cất, an tọa nơi tòa, hỏi các Tỳ-kheo:

“Nhà này ai tạo?”

Thưa:

“Chúng con tạo ra.”

Lại hỏi:

“Ai đã chặt đốn cây cỏ?”

Thưa:

“Cũng là chúng con.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông là người ngu si, không nên làm việc này, trong thảo mộc, người sanh mạng tưởng. Các ông làm việc này khiến người mang lòng ác.”

Chê trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, chặt phá cây cỏ sống, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo bảo người giữ vườn, hoặc Sa-di chặt phá cây cỏ. Các Tỳ-kheo Trưởng lão hỏi:

“Đức Phật há không cấm chặt phá cây cỏ hay sao?”

Các Tỳ-kheo trả lời:

“Chúng tôi khiến người làm, không trái lời Phật cấm.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nói:

“Tự mình giết, dạy người giết, có gì khác đâu!?”

Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự mình chặt phá cỏ cây sống, hoặc bảo người chặt phá, Ba-dật-đề.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo làm phòng xá mới, có các Cư sĩ xem xét nơi chốn, nói với các Tỳ-kheo:

“Lành thay, Đại đức! Vật liệu làm phòng xá này con xin cúng hết, nên hoàn thành sớm, để chúng con được cái phước cúng vật dụng.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật không cho phép tôi tự chặt phá cây cỏ, hoặc sai người chặt phá thì làm sao hoàn thành được?”

Lúc đó, các Tỳ-kheo không có phòng xá để ở, ngoài sân cỏ mọc lút người, lại thiếu tăm xỉa răng không biết làm sao! Rồi do vậy bạch

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XI. Phá Hoại Thực Vật: B. Giới Tướng

lên Phật. Nhân việc này đức Phật [42a01] tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

Có bốn loại mầm sống: Mầm sống từ gốc,68 mầm sống từ nhánh,69 mầm sống từ lóng,70 mầm sống từ hột.71 Phàm cây cỏ từ bốn loại mầm sống này mà sanh. Nếu Tỳ-kheo cần dùng loại nào thì nói với tịnh nhân: “Người biết việc này cho!”

Nếu họ không hiểu nên nói lại: “Người xem việc này cho!”

Nếu họ cũng không hiểu, nói lại: “Người xem việc này cho”.

Nếu cũng không hiểu, nói lại: “Tôi cần việc này!” Nếu họ không hiểu nữa thì nói: “Cho tôi việc này!” Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự mình chặt phá mầm sống thực vật,72 hoặc sai người, nói: ‘Chặt cái này’, Ba-dật-đề.”

Nếu là cỏ sống, tưởng là cỏ sống, nghi là cỏ sống (mà chặt)* đều phạm Ba-dật-đề. Cỏ khô, tưởng là cỏ sống, nghi là cỏ khô (mà chặt)* phạm Đột-kiết-la. Cỏ khô, tưởng là cỏ khô (mà chặt)* không phạm. Nếu dùng dao búa chặt, mỗi nhát chặt là một Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như

———

68 Hán: Căn chủng tử 根種子. Pāli. Mūlabīja.

69 Hành chủng tử 莖種子. Pāli. Khandhabīja.

70 Tiết chủng tử 節種子. Pāli. Phaḷubīja.

71 Thật chủng tử 實種子. Pāli. Bījabīja.

72 Tăng-kỳ 14: Hoại chủng tử phá quỷ thôn 壞種子破鬼村; giải thích: quỷ thôn, chỉ cây cối, cỏ các loại. Tứ phần 12: Quỷ thần thôn 鬼神村; do dịch nghĩa đen. Thập tụng 10: Chước bạt quỷ thôn chủng tử 斫拔鬼村種子; giải thích: quỷ thôn, các loại cỏ, cây, chỗ y trú của chúng sanh như thần cây, thần suối v.v... Căn bản 27: hoại chủng tử hữu tình thôn 壞種子有情村. Pāli: bhūtagāma-pātavyatāya. Bhūtagāma, chủng loại (hạt giống) có mầm sống; Vin. A., (iv.761) giải thích: jāyanti vaḍḍhanti jātā vaḍḍhitā cāti attho, chúng sinh sản, tăng trưởng, và những cái đã sinh sản, đã tăng trưởng.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XII. Nói Quanh: A. Duyên Khởi

vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni vô cớ mà chặt phá cỏ cây sống, Đột-kiết-la. Nếu cỏ cây đã bị cháy không còn sự sống mà chặt phá thì không phạm.

XII. NÓI QUANH73

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,74 khi ấy nhóm sáu Tỳ-kheo75 luôn luôn phạm tội, như lên giường, xuống giường đều không đúng pháp; ăn mãi, ăn biệt chúng; vào xóm làng phi thời không thưa với thiện Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo bắt gặp nói:

“Các thầy chớ phạm mãi những tội như vậy. Nên tự thấy tội và hướng đến người (thiện Tỳ-kheo)* sám hối, đừng nên phụ lòng tín thí mà chịu khổ mãi mãi.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo hỏi:

“Tôi phạm tội gì?”

Các Tỳ-kheo nói:

“Thầy phạm những tội như vậy, như vậy…”

Nhóm sáu Tỳ-kheo không trả lời là phạm hay không phạm, lại nói việc khác. Các Tỳ-kheo nói:

“Tại sao thầy không trả lời là phạm hay không phạm, mà lại nói việc khác, (việc mà)* chúng tôi không hỏi thầy?”

———

73 Thập tụng 10, tr. 76b01, Căn bản 28, tr. 778a21: Ba-dật-đề 13. Các bộ khác: Ba-dật-đề 12. Pāli, Pāc. 12, aññavādaka.

74 Tăng-kỳ 14, tr. 340a26 Câu-thiểm-di 拘睒彌; Tứ phần 12, tr. 642a20 Câu-thiểm-tỳ 拘睒毘; Thập tụng 10, tr. 76b01: Câu-thiểm-di 拘睒彌, Căn bản 28, tr.778a21: Kiều-thiểm-tỳ quốc憍閃毘國.

75 Tăng-kỳ, Tứ phần: Xiển-đà Tỳ-kheo 闡陀比丘. Thập tụng, Căn bản: Xiển-na Tỳ-kheo闡那比丘.

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Tôi biết các thầy không hỏi việc đó mà tôi tự nói thô!”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, không tùy thuận trả lời mà nói việc khác,76 Ba-dật-đề.”

Sau đó, nhóm sáu Tỳ-kheo cũng phạm tội như trước, các Tỳ-kheo cũng bảo sám hối như trên. Nhóm sáu Tỳ-kheo lại nín thinh không trả lời. Các Tỳ-kheo hỏi:

“Đức Phật chế giới không cho phép không tùy thuận trả lời, tại sao thầy cố tình nín thinh?”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật cấm không tùy thuận trả lời, nay tôi không nói thì có tội gì?”

Các Tỳ-kheo nói:

“Nói quanh với không nói, có khác gì đâu?”

Bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, [42b01] hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

———

76 Nói việc khác, Hán: Dư ngữ 餘語. Pāli: aññavādaka, sự nói lảng, nói quanh để chối tội.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XII. Nói Quanh: B. Giới Tướng. XIII. Nói Xấu Người Được Tăng Sai: A. Duyên Khởi

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Nói quanh với không nói đâu có khác gì?”

Quở trách xong, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cố ý không trả lời theo câu hỏi, Ba-dật-đề.”

Nếu không trả lời theo câu hỏi, mỗi câu hỏi đều Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu trả lời nhầm câu hỏi người khác, hay trước đó có sự giận nhau, không nói chuyện nhau, nên không trả lời thì không phạm.

XIII. NÓI XẤU NGƯỜI ĐƯỢC TĂNG SAI77

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.78 Bấy giờ Tỳ-kheo Từ Địa79 nói như vầy: “Tỳ-kheo Đà-bà80 (làm việc)* tùy theo sở thích giận, si, sợ.” Các Tỳ-kheo nghe, quở trách:

———

77 Thập tụng 10, tr. 75c12, Căn bản 28, tr. 777a22: Ba-dật-đề 12. Pāli. Pāc. 13, ujjhāpanaka. Các bộ khác: Ba-dật-đề 13.

78 Tăng-kỳ14, tr. 340a26: Câu-thiểm-di拘睒彌; Tứ phần 12, tr. 643a13: La Duyệt thành 羅閱城; Thập tụng 10, tr. 75c12: Xá-vệ thành 舍衞城; Căn bản 28, tr.777a22: Vương Xá thành 王舍城.

79 Xem Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa 8, 9. Tăng-kỳ 14: Ưu-ba-nan-đà. Căn bản 28: Hai Tỳ-kheo Hữu và Địa cùng bàn chuyện với Ô-ba-nan-đà.

80 Tỳ-kheo Đà-bà 陀婆. Pāli: Dabba. Xem Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa 8, 9.

“Tại sao thầy nói xấu81 người được Tăng sai, (làm việc)* tùy theo sở thích, giận, si, sợ?”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo Từ Địa:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, trước mặt, nói xấu vị Tăng sai, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, Từ Địa không nói xấu trước người được nữa, liền ở chỗ một mình nói xấu: “Tỳ-kheo Đà-bà (làm việc)* tùy theo sở thích, giận, si, sợ.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, quở trách:

“Đức Phật cấm trước mặt, tại sao thầy còn cố ý nói xấu vị được Tăng sai?”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Từ Địa:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Nói xấu trước mặt với nói xấu sau lưng có gì khác đâu!”

———

81 Nói xấu, Hán: Vu thuyết 誣說; Pāli: ujjhāpanaka, sự bêu xấu hay nói xấu; giải thích (Vin. iv. 38): “Muốn làm cho người đó xấu hổ, mất danh dự; gây khó khăn cho người đó.” Tứ phần, cơ hiềm 譏嫌. Ở đây nói xấu sau lưng. Tăng-kỳ, hiềm trách 嫌責. Thập tụng, sân cơ 瞋譏, giận hờn mà chỉ trích. Căn bản, hiềm hủy 嫌毀.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XIII. Nói Xấu Người Được Tăng Sai: B. Giới Tướng. XIV. Trải Tọa Cụ Của Tăng Không Cất: A. Duyên Khởi

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói xấu người được Tăng sai, Ba-dật-đề.”

Người được Tăng sai bằng pháp bạch yết-ma, bạch nhị yết-ma, bạch tứ yết-ma, nếu nói xấu người này (làm việc)* theo sự ưa muốn, giận, si, sợ thì, mỗi lời nói đều Ba-dật-đề. Nếu Tăng sai mà không yết-ma và người khác nói xấu như vậy, mỗi lời nói Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu sự thật có làm tùy theo sở thích, giận, si, sợ nên nói: “Tôi sẽ nói cho người kia nghe”, không phạm.

XIV. TRẢI TỌA CỤ CỦA TĂNG KHÔNG CẤT82

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại Tỳ-xá-ly.83 Có một trú xứ ẩm thấp, một Tỳ-kheo nhận được phòng ẩm thấp, đem ngọa cụ84 ra trải chỗ đất trống85 để phơi. Đến giờ, đắp y mang bát vào thành khất thực. Sau đó, trời mưa lớn, nước ngập trôi mất. Khất thực xong trở về không thấy, liền vội vã đi tìm [42c01] hoặc được chiếc giường lớn, giường nhỏ (ghế)*, chăn lông dê,86 hay cái mền. Các Tỳ-kheo thấy hỏi:

———

82 Các bộ giống nhau, Ba-dật-đề 14. Pāli: Pāc. 14, mañcā (pathama-senāsanasikkhāphadaṃ)

83 Tỳ-xá-ly 毘舍離. Tăng-kỳ 14, tr. 341c14: Bạt-kỳ quốc 跋祇國; Tứ phần 12, tr.643c05: Xá-vệ quốc 舍衞國; Thập tụng 76c23: Xá-vệ quốc 舍衞國; Căn bản 28, tr. 779c13: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

84 Hán: Ngoạ cụ 臥具, Pāli: Senāsana, chỗ nằm ngồi, như giường hay ghế.

85 Đất trống, Hán: Lộ địa 露地. Pāli: Ajjhokāsa.

86 Hán: Câu nhiếp 拘攝. Pāli, Vin. i. 281, kojava, áo choàng hay chăn bằng lông dê.

“Thầy được ngọa cụ và các vật này ở đâu?”

Tỳ-kheo kia đem sự việc trên thưa lại. Các Tỳ-kheo Trưởng lão quở trách:

“Những việc làm của thầy là phi pháp, vì Tăng sắm được ngọa cụ là điều khó, đã trải phơi, sau lại không thể thu cất. Lúc đi, tại sao không lấy cất để trôi mất! Nếu bây giờ dần dần mất hết thì trở thành một phòng trống không!”

(Các Tỳ-kheo)* quở trách rồi bạch lên Phật, nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, trải ngọa cụ của Tăng nơi đất trống, khi đi không cất, Ba-dật-đề.”

Lúc ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo sai người giữ vườn, Sa-di, trải ngọa cụ của Tăng nơi đất trống, khi đi không bảo cất, bị chim mổ cắn, bị mưa lấm bùn mục hư. Các Tỳ-kheo Trưởng lão thấy, hỏi:

“Thầy không nghe Phật cấm, không cho phép trải ngọa cụ của Tăng, nơi đất trống, khi đi không bảo cất hay sao?”

Trả lời: “Tôi sai người trải nên không trái lời Phật cấm.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Tự trải với sai người trải có gì khác nhau đâu?”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XIV. Trải Tọa Cụ Của Tăng Không Cất: B. Giới Tướng

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Bằng mọi cách quở trách rồi đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự trải ngọa cụ của Tăng nơi đất trống, hoặc sai người trải. Khi đi không tự cất, không bảo người cất, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo, trải ngọa cụ của Tăng nơi đất trống, nhóm sáu Tỳ-kheo đến sau, hoặc nằm hoặc ngồi trên ngọa cụ đó, khi đi không cất. Tỳ-kheo đến trước bảo là nhóm sáu Tỳ-kheo phải cất; nhóm sáu Tỳ-kheo bảo là Tỳ-kheo đến trước phải cất. Các Tỳ-kheo không biết thế nào, nên do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo trước nên dặn Tỳ-kheo sau, Tỳ-kheo sau nên cất. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự mình trải ngọa cụ87 của Tăng, hoặc sai người trải, hoặc người khác trải nơi đất trống, hoặc ngồi hay nằm. Khi đi không tự cất, không bảo người cất, không dặn người cất, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo thấy ngọa cụ của Tăng bụi nhơ không sạch, hoặc dùng tro, đất, hoặc phân bò bôi lên (giặt sạch)* rồi phơi, ở trong giới không dám lìa xa. Rồi do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Nếu trời mưa, nên lấy vào, cho phép ra đi.”

Có các Tỳ-kheo phơi ngọa cụ của Tăng, không dám [43a01] ra ngoài giới, rồi do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

———

87 Tăng-kỳ: Giường nằm, giường ngồi, nệm, gối. Tứ phần: Giường dây, giường gỗ, hoặc ngọa cụ, đệm ngồi. Thập tụng: Ngọa cụ, giường dây mịn, giường dây thô, mền, đệm. Căn bản: Phu cụ cùng các sàng tòa.

“Nếu đón biết khi trở về không mưa thì cho phép ra ngoài giới.”

Lại có các Tỳ-kheo phơi ngọa cụ của Tăng bên người ngồi thiền hay người biểu hiện ngủ say. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Không cho phép phơi ngọa cụ bên người ngồi thiền hay ngủ say, ai phạm, Đột-kiết-la.”

Lại có các Tỳ-kheo phơi ngọa cụ của Tăng không đem cất, để đến chiều tối nên bị hư hoại. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy: “Nếu thâu cất không đúng lúc, Đột-kiết-la.”

Lại có các Tỳ-kheo thấy ngọa cụ của Tăng trải nơi đất trống, vì không phải tự mình trải, không sai người trải, mình không nằm ngồi, nên không đem cất. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Nếu thấy ngọa cụ của Tăng trải nơi đất trống mà không cất, Ba-dật-đề.”

Có các cư sĩ đến trong Tăng phường mượn ngọa cụ của Tăng trải nơi đất trống, các Tỳ-kheo không cho, bèn nổi giận hiềm trách. (Các Tỳ-kheo)* do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Được phép cho mượn.”

(Các Tỳ-kheo)* đã cho mượn, rồi muốn được trả sớm, bảo họ trả gấp. Các cư sĩ lại nổi giận. (Tỳ-kheo)* do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy: “Không nên bảo họ trả gấp, nên chờ họ đi rồi mới dọn cất. Nếu không dọn cất, Ba-dật-đề.”

Lại có cư sĩ thỉnh Tăng, mượn ngọa cụ của Tăng trải ở nhà, các Tỳ-kheo ngồi rồi đi không dọn cất, Phật dạy:

“Nên dọn cất, nếu không dọn cất, Ba-dật-đề. Nếu các Tỳ-kheo đến Tăng phường Tỳ-kheo-ni, trải ngọa cụ của Tăng Tỳ-kheo-ni nơi đất trống, bảo chẳng phải là ngọa cụ của Tăng, mà không dọn cất, cũng Ba-dật-đề.”

Lại có các Tỳ-kheo tự gánh giường chiếu, các cư sĩ cơ hiềm nói:

“Các Sa-môn này như con gánh hát, như đoàn ảo thuật.”

Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Không cho phép tự gánh, ai phạm, Đột-kiết-la.”

Trường hợp khi đại hội trải ngọa cụ của Tăng nơi đất trống. Các Tỳ-kheo một lần ngồi, khi đứng dậy dọn cất liền, do đó mau bị hư. Rồi do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy: “Nếu không mưa thì cho phép mọi việc hoàn tất sau đó dọn cất.”

Đức Phật đã cho phép dặn Tỳ-kheo đến ngồi, nằm Ngọa cụ sau (dọn cất)*. (Tỳ-kheo)* lại dặn nhờ Hòa thượng, A-xà-lê, đồng Hòa thượng, A-xà-lê và các Đại đức cũng như Tỳ-kheo bệnh. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Không nên dặn nhờ Hòa thượng, A-xà-lê, đồng Hòa thượng, A-xà-lê và các Đại đức cũng như Tỳ-kheo bệnh, ai phạm, Đột-kiết-la.”

Các Tỳ-kheo dặn nhờ một Tỳ-kheo; một mình Tỳ-kheo dọn cất khốn đốn mệt mỏi, do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Tùy ngọa cụ nhiều hay ít, nếu ít thì dặn nhờ ít Tỳ-kheo, nếu nhiều thì dặn nhờ nhiều Tỳ-kheo.”

Các Tỳ-kheo không biết thế nào gọi là nhận dặn bảo, không nhận dặn bảo, [43b01] do vậy bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Khiến cho người kia biết có nhận, nên gọi là nhận dặn bảo. Nếu không tự mình dọn cất, không bảo người dọn cất, không dặn người dọn cất, một chân bước ra ngoài giới, Đột-kiết-la, hai chân bước ra ngoài giới, Ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XV. Trải Ngọa Cụ Trong Phòng Tăng: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo-ni cũng vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

XV. TRẢI NGỌA CỤ TRONG PHÒNG TĂNG88

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại Tỳ-xá-ly,89 có một trú xứ ẩm thấp. Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo90 an cư trong một phòng, khi đi không dọn cất ngọa cụ của Tăng, nên tất cả bị hư mục. Sau đó, nhóm sáu Tỳ-kheo đến nói với Tỳ-kheo cựu trú rằng: “Vì chúng tôi mở phòng và chỉ chỗ để ngọa cụ”. Cựu Tỳ-kheo liền mở phòng an cư chỗ ở của nhóm mười bảy Tỳ-kheo cho họ. (Nhóm sáu Tỳ-kheo)* vào rồi sờ tay lên ngọa cụ (thì ra ngọa cụ)* đã mục nát thành đất, hỏi cựu Tỳ-kheo:

“Trước đây ai ở đây?”

Trả lời: “Nhóm mười bảy Tỳ-kheo.”

Lúc này, nhóm sáu Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách nhóm mười bảy Tỳ-kheo, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm mười bảy Tỳ-kheo:

“Các người, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

88 Các bộ như nhau. Pāli. Pāc. 15, seyya (dutiyasenāsana-sikkhāpadaṃ).

89 Tỳ-xá-ly 毘舍離. Tăng-kỳ 14, tr. 342b29; Tứ phần 12, tr. 644b12: Xá-vệ thành 舍衞城; Thập tụng 11, tr. 787c06: Xá-vệ quốc 舍衞國; Căn bản 28, tr. 783a14: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

90 Hán: Thập thất quần Tỳ-kheo 十七群比丘. Pāli: Sattarasavaggiyā bhikkhū.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XV. Trải Ngọa Cụ Trong Phòng Tăng: B. Giới Tướng. XVI. Đuổi Tỳ-kheo Ra Ngoài: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, ở trong phòng Tăng, tự trải ngọa cụ của Tăng, hoặc khiến người trải, hoặc người khác trải, hoặc ngồi hay nằm. Khi đi không tự cất, không bảo người cất, không dặn người cất, Ba-dật-đề.”

Ngoài ra, như trong giới trải ngọa cụ nơi đất trống đã nói.

XVI. ĐUỔI TỲ-KHEO RA NGOÀI91

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.92 Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo làm một phòng xá mới, nhóm sáu Tỳ-kheo đến sau, hỏi cựu trú Tỳ-kheo:

“Theo thứ tự, vì chúng tôi cho phòng ở?”93

Cựu trú Tỳ-kheo hỏi:

“Thầy thích ở phòng nào?”

Trả lời:

“Chúng tôi muốn thất mới làm, chỗ nhóm mười bảy Tỳ-kheo.”

(Cựu trú Tỳ-kheo)* liền phân phối cho họ. Nhóm sáu Tỳ-kheo liền đến chỗ đó nói:

“Các Thầy đi ra! Chúng tôi sẽ ở nơi này.”

Nhóm mười bảy Tỳ-kheo nói:

“Phòng này rất lớn, chúng ta có thể cùng ở.”

———

91 Tăng-kỳ 14, tr. 343a12, Thập tụng 11, tr. 78b7, Căn bản 29, tr. 785c23: Ba-dật-đề 16. Tứ phần 12, tr. 645c09, như Pāli, Pāc. 17, nikkaḍḍhana.

92 Tăng-kỳ 14, tr. 343a12, Tứ phần 12, tr. 645a16, Thập tụng 11, tr. 78b7: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần. Căn bản 29, tr. 785c23: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

93 Hán: Khai phòng 開房, mở cửa phòng.

Lúc này, nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Các Tỳ-kheo này có tàm quý, học giới pháp; đầu đêm cuối đêm không ngủ, không nằm, chắc thấy lỗi của ta, không nên cho ở chung.” Liền nói:

“Chúng tôi không thích ở chung, các thầy có thể yêu sách phòng khác.”

Nhóm mười bảy Tỳ-kheo nói:

“Nếu không thích ở chung thì Thượng tọa có thể ở phòng trước, chúng con ở hậu thất.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Điều này, cũng không được.”

(Nhóm mười bảy Tỳ-kheo)* lại xin ở dưới mái hiên, ngoài sân nơi đất trống, nhưng tất cả đều không cho. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo không chịu đi. (Nhóm sáu Tỳ-kheo)* liền cưỡng bức lôi ra. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo la lớn, các Tỳ-kheo ra hỏi:

[43c01] “Tại sao các người la to thế?”

Thưa: “Nhóm sáu Tỳ-kheo cưỡng bức lôi chúng con ra!”

Các Tỳ-kheo quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Tại sao các thầy lại cưỡng bức kéo người ta ra?”

Do vậy (các Tỳ-kheo)* bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cưỡng bức lôi Tỳ-kheo khác ra khỏi phòng Tăng, Ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XVI. Đuổi Tỳ-kheo Ra Ngoài: B. Giới Tướng

Nhóm sáu Tỳ-kheo, tự mình đã không được lôi, liền sai người giữ vườn, Sa-di lôi. Các Tỳ-kheo thấy hỏi:

“Đức Phật đã không cấm lôi Tỳ-kheo ra khỏi phòng Tăng hay sao?”

Trả lời: “Chúng tôi không tự lôi.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Tự lôi với sai người khác lôi có khác gì đâu?”

(Các Tỳ-kheo)* do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo: “Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, lôi Tỳ-kheo ra khỏi phòng Tăng; hoặc tự lôi, hay sai người lôi,94 Ba-dật-đề.”

Trường hợp có Tỳ-kheo bệnh ở trong phòng, muốn ra ngoài sân nhưng không thể làm được, nói với các Tỳ-kheo:

“Lành thay! Trưởng lão đỡ (lôi) giúp tôi ra khỏi phòng!”

Các Tỳ-kheo nói: “Đức Phật không cho phép tôi lôi Tỳ-kheo ra khỏi phòng.”

Lại có Tỳ-kheo tắm trong phòng, khi tắm nóng khó thở bị té xuống đất, các Tỳ-kheo không dám lôi ra, khiến khí tuyệt mà chết. Các Tỳ-kheo đem cả hai việc bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

———

94 Tăng-kỳ thêm chi tiết: “…cho đến, bảo Tỳ-kheo: Ông hãy đi ra!” Thập tụng cũng thêm: “…Đi ra, si nhân! Không nên ở đây.” Căn bản thêm: “Trừ duyên cớ khác…” Pāli: saṅghikā vihārā, (kéo) ra khỏi tinh xá của Tăng.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XVII. Chen Lấn Chỗ Ngủ: A. Duyên Khởi

“Nếu người bị bệnh cần lôi ra khỏi phòng, lôi ra mà phạm Ba-dật-đề thì điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào vì giận hờn không vui, tự mình lôi Tỳ-kheo ra khỏi phòng Tăng, hoặc sai người lôi, và nói như vầy: ‘Ra đi! Biến đi, đừng ở trong đây’, Ba-dật-đề.”

Nếu ở nhà sau lôi đến nhà trước, hoặc ở nhà trước lôi ra ngoài cửa, hoặc ở ngoài cửa lôi ra sân, hoặc ở trong sân lôi ra ngoài sân, đều Ba-dật-đề.

Nếu vất y bát của họ ra, Đột-kiết-la. Hoặc vì mình không vui, lại có người đến ở chung phòng, rồi muốn họ ra đi, nếu họ đi hay không đi, đều phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo lôi Tỳ-kheo-ni ra, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni lôi Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni ra, Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni lôi Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni ra, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni lôi năm chúng ra, Đột-kiết-la.

Nếu lôi người không tàm quý, [44a01] hoặc muốn hàng phục đệ tử mà lôi ra, đều không phạm.

XVII. CHEN LẤN CHỖ NGỦ95

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-tát-la,96 cùng đông đủ một nghìn hai trăm năm mươi vị đại Tỳ-kheo Tăng. Bấy giờ, các Tỳ-kheo phân phối ngọa cụ, có người nghỉ trong phòng, có người nghỉ dưới bóng cây.

———

95 Tứ phần 12, tr. 645a16: Ba-dật-đề 16. Pāli. Pāc. 16, anupakhajja. Các bộ khác giống Ngũ phần.

96 Câu-tát-la quốc 拘薩羅國. Tăng-kỳ 15, tr. 344a07: Câu-thiểm-di 拘睒彌; Tứ phần 12, tr. 645a16; Thập tụng 11, tr. 78c15: Xá-vệ quốc舍衞國; Căn bản 29, tr.786c17: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

Nhóm sáu Tỳ-kheo97 đến giờ, đắp y mang bát vào thôn khất thực, sau khi ăn xong, ở nơi ngã tư đường cùng các cư sĩ ngoại đạo, Sa-môn, Bà-la-môn bàn luận việc vua, việc đấu chiến, việc lợi hại, những việc thế tục như vậy. Những người ấy đều cơ hiềm nói:

“Chúng ta là người thế tục, vì nhân duyên việc nhà nên ở đây phải bàn luận về chúng, Sa-môn Thích tử ở đây cũng lại bàn luận việc đời, cùng ta có khác nào?”

Mãi đến chiều tối mới trở về trú xứ, lại tiếp tục nói chuyện với người giữ vườn, cùng các Sa-di, cho đến trời tối mới đến tìm phòng xá trong một thất, hỏi Tỳ-kheo ở trước:

“Các ông bao nhiêu tuổi?”

Trả lời: “Tôi... tuổi.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Ông nhỏ tuổi, đi ra! Thượng tọa phải ở chỗ này.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Trưởng lão đến tối là có ý gì?”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Tôi đi theo Phật đến đây.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Tôi cũng đi theo Phật đến đây. Nếu tôi đến xin phòng khác thì làm phiền các Tỳ-kheo, cũng như bây giờ Trưởng lão đang gây phiền chúng tôi!”

Nhóm sáu Tỳ-kheo liền trải ngọa cụ giữa những vị ấy. Đầu đêm, cuối đêm cao tiếng tụng kinh, lại vấn nạn nhau, nửa đêm ngủ ngáy,

———

97 Thập tụng, nguyên nhân do Ca-lưu-đà-di.

trở ngại các Tỳ-kheo tọa thiền, hành đạo. Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các thầy gây não này đối các Tỳ-kheo, chẳng đau thương cho Phật pháp sao!?”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:98

Tỳ-kheo nào, các Tỳ-kheo trước đã trải ngọa cụ rồi, đến sau lại trải, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo trước trải ngọa cụ rồi, tạm thời ra ngoài, nhóm sáu Tỳ-kheo đến sau, sai bạch y trải ngọa cụ nữa. Các Tỳ-kheo thấy, hỏi:

“Thầy không nghe Phật cấm, người khác trải ngọa cụ rồi, không được trải nữa hay sao?”

Trả lời: “Tôi sai bạch y, không trái việc cấm này.”

Các Tỳ-kheo nói: “Tự trải, với sai người có gì khác đâu?”

(Các Tỳ-kheo)* do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

———

98 Giới văn này: Tăng-kỳ đức Phật nói một lần, Tứ phần nói hai lần, Thập tụng, Căn bản dạy một lần.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XVII. Chen Lấn Chỗ Ngủ: B. Giới Tướng

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

[44b01] Tỳ-kheo nào, các Tỳ-kheo trước trải ngọa cụ rồi, nếu đến sau, hoặc tự trải, hay sai người trải, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo trước trải ngọa cụ rồi, tạm thời ra ngoài. Tỳ-kheo đến sau không biết, trải ngọa cụ nữa; Tỳ-kheo trải ngọa cụ trước trở về, Tỳ-kheo trải ngọa cụ sau liền sanh nghi: “Ta sẽ không phạm Ba-dật-đề?!” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không biết Tỳ-kheo trước đã trải ngọa cụ, mình đến sau trải nữa, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết người khác trước đã trải ngọa cụ, đến sau, hoặc tự trải hay sai người trải, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ có đại hội, nhiều Tỳ-kheo tập hợp, phòng xá tuy lớn nhưng không đủ dùng, Tỳ-kheo đến sau không có chỗ ở, Tỳ-kheo đến trước trải ngọa cụ rồi, gọi vào cùng ở. Tỳ-kheo kia sợ phạm tội Ba-dật-đề không dám vào, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không gây phiền não cho nhau mà phạm tội Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết người khác trước đã trải ngọa cụ, đến sau cưỡng bức tự mình trải hay sai người trải, với ý nghĩ rằng: ‘Nếu người kia không thích, tự sẽ đi chỗ khác,’ Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XVIII. Ghế Ngồi Không Vững: A. Duyên Khởi

XVIII. GHẾ NGỒI KHÔNG VỮNG99

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.100 Lúc ấy, một trú xứ nọ có một nhà gác cao,101 một Tỳ-kheo ở trên đó xử dụng giường chân nhọn.102 Lúc nào cũng buộc niệm mình khi ngồi, nằm, hay khi lên, xuống, tuyệt đối không vội vả. Bấy giờ, có một Tỳ-kheo khách đến, là bậc Thượng tọa nên nhường chỗ cho. Tỳ-kheo này thân thể lớn nặng, thiếu sự cẩn thận, vội đặt thân xuống giường, chân giường rớt xuống trúng đầu vị Tỳ-kheo ở tầng dưới. Đầu bị thương la lớn, Tỳ-kheo trên gác liền xuống xin lỗi. Tỳ-kheo tầng dưới quở trách nói:

“Vị Tỳ-kheo ở trước, tôi tuyệt không hề nghe tiếng động khi đứng ngồi. Tại sao thầy mới đến liền xảy ra sự việc này? Thầy há không nghe đức Thế Tôn khen ngợi sự buộc niệm hay sao?”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe liền đến hỏi, vị kia kể rõ việc trên. Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách rồi do vậy bạch lên Phật. Đức Phật nhân việc này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia: “Ngươi, có thật vậy không?”

———

99 Tăng-kỳ 15, tr. 344c03; Tứ phần 12, tr. 646a25; Thập tụng 11, tr. 79a20; Căn bản 30, tr. 788b26. Các bộ giống nhau. Pāc. 18, vehāsakuṭi.

100 Tăng-kỳ 15, tr. 344c03: Khoáng Dã tinh xá 曠野精舍; Tứ phần 12, tr. 646a25; Thập tụng 11, tr. 79a20: Xá-vệ quốc 舍衞城 (國); Căn bản 30, tr. 788b27: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

101 Trùng các ốc 重閣屋. Tăng-kỳ: Các (thượng tòa các hạ, hạ tòa các thượng) 閣 (上座閣下下座閣上). Tứ phần: Trùng các 重閣. Thập tụng 11 (tr. 79a22): “Một người được chỗ trên gác; một người được chỗ dưới gác.” Căn bản: “Phòng trên gác, phòng dưới gác”. Cf. Nam Truyền, Luật tạng 2: “Một Tỳ-kheo ở trên lầu, một Tỳ-kheo ở dưới lầu.” Pāli: upari-vehāsa-kuṭī, nghĩa không rõ, có lẽ chỉ tầng trên của gác cao, hay gác lửng.

102 Giường chân nhọn, Hán: Tiêm cước sàng 尖腳床. Tứ phần: Thoát cước sàng 脫腳床, giường chân ráp. Pāli: āhaccapādakaṃ mañcaṃ, giường có chân tháo gỡ được.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XVIII. Ghế Ngồi Không Vững: B. Giới Tướng. XIX. Làm Phòng Xá Lớn: A. Duyên Khởi

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, trên tầng gác của Tăng, có giường chân nhọn, giường dây,103 giường cây,104 khi ngồi hay nằm dùng sức, Ba-dật-đề.”

Ở nhà gác, [44c01] nên dùng giường có chân nhọn để tầng dưới, giường chân không nhọn để tầng trên. Nếu chỉ có giường chân nhọn thì dùng vật lớn giữ lại, không có vật giữ thì nên cột ngang qua, nếu không cột ngang thì nên để trên đất lấp giữ. Nếu không như vậy mà ngồi, nằm, cho đến ngồi nằm nơi giường nhọn một chân đều Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Nếu dùng ván lót trên gác hay có sàn gỗ, biết chắc không bị rớt xuống thì không phạm.

XIX. LÀM PHÒNG XÁ LỚN105

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-xá-di.106 Bấy giờ, Tỳ-kheo Xiển-đà107 thường tới lui các gia đình... cho đến, Xiển-đà thấy sự ân cần của họ, khó từ chối nhau, như đã nói trong giới “Có thí chủ vì mình làm

———

103 Giường dây (thằng sàng 繩床): Pāli. pīṭha, ghế ngồi.

104 Giường cây (mộc sàng 木床): Pāli. mañca, giường ngủ.

105 Tứ phần 12, tr. 647a2, Tăng-kỳ 15, tr. 345a29, Thập tụng 11, tr. 80a1, Căn bản 30, tr. 789c7: Ba-dật-đề 20. Pāli, Pāc. 19, mahallaka-vihāra.

106 Tăng-kỳ 15, tr. 345a29; Tứ phần 12, tr. 647a2: Câu-thiểm-di quốc 拘睒彌國. Thập tụng 11, tr. 80a1: Câu-xá-di quốc 俱舍彌國; Căn bản 30, tr. 789c7: Kiều-thiểm-tỳ Cù-sư-la viên 憍閃毘瞿師羅園.

107 Tăng-kỳ; Thứ phần: Xiển-đà Tỳ-kheo 闡陀比丘 như Ngũ phần; Thập tụng: Xiển-na trưởng lão闡那長老; Căn bản: Lục chúng bí-sô 六衆苾芻.