Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXXIX. Thức Ăn Cách Đêm: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. XL. Cho Ngoại Đạo Ăn: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, ăn thức ăn cách đêm,228 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Thức ăn cách đêm: Thức ăn nhận rồi để lại đến ngày mai, gọi là thức ăn cách đêm. Nếu Tỳ-kheo ăn thức ăn này, mỗi miếng ăn đều phạm Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

XL. CHO NGOẠI ĐẠO ĂN229

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.230 Bấy giờ, nước này bị mất mùa, khất thực khó được, hai mươi tám vị tướng quân quỉ thần, đến chỗ đức Phật, đầu mặt kính lễ sát chân, bạch Phật:

“Kính bạch đức Thế Tôn! Hiện nay, đời bị đói khát, xin đức Phật du hành trong nhân gian, chúng con sẽ giáo hóa mọi người, khiến họ phát thiện tâm.”

Đức Thế Tôn hứa khả bằng cách im lặng. Lúc này, Tứ thiên vương, Thích Đề-hoàn Nhân, Phạm thiên vương chủ thế giới Ta-bà cũng đến đảnh lễ sát chân Phật rồi đứng lui qua một bên và, cũng thưa với Phật như trên. Đức Phật cũng hứa khả bằng cách im lặng.

———

228 Tứ phần: Tàn túc thực 殘宿食. Tăng-kỳ: Đình thực 停食, thức ăn để dành. Căn bản 36: Tằng xúc thực 曾觸食. Pāli: sannidhikāraṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, ăn các thức ăn được tích trữ.

229 Tăng-kỳ 18, tr. 373b25: Ba-dật-đề 52; Tứ phần 15, tr. 664b19: Ba-dật-đề 41; Thập tụng 14, tr. 98b28, Căn bản 37, tr. 829b5: 44. Pāli. Pāc. 41, acelaka.

230 Tứ phần: Câu-tát-la quốc 拘薩羅國; Tăng-kỳ; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Vương Xá thành 王舍城 .

Lúc ấy, đức Thế Tôn từ thành Vương Xá cùng một ngàn hai trăm năm mươi đại Tỳ-kheo Tăng, lại có năm trăm Tỳ-kheo-ni, năm trăm Ưu-bà-tắc, năm trăm Ưu-bà-di, cùng du hành đến nước Ma-kiệt. Lại có một ngàn nam nữ ngoại đạo, năm trăm người ăn xin, cùng tháp tùng theo sau đức Phật để xin thức ăn dư. Chỗ nào đức Thế Tôn đến, không nơi nào là không dốc lòng [54c01] cúng dường hết, người bốn phương mang (phẩm vật)* đến cúng dường, đều không thể nào thiết cỗ được, vì thế đồ ăn thức uống gom lại nhiều không cách nào dùng hết. Các Tỳ-kheo đem thức ăn dư cho nam nữ ngoại đạo và người ăn xin. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói:

“Sa-môn Thích tử được thì nhận hết, ăn không hết đem cho bọn tà kiến. Không như người vắt sữa, còn biết lưu lại sữa cho bê con!”

Hoặc có người lại nói:

“Sa-môn Thích tử còn cúng dường ngoại đạo, tại làm sao chúng ta không phụng sự họ!?”

Bấy giờ, đức Thế Tôn đi đến ấp An-na-tần-đầu,231 thời có đại Bà-la-môn tên là Sa-môn,232 dùng năm trăm cổ xe chở đầy đồ ăn thức uống đi theo Phật. Hơn năm tháng, chờ ngày đến phiên mình được cúng dường, cuối cùng vẫn chưa thể được, trong khi người nhà đuổi theo báo: Thời vụ muốn quá hạn, hãy trở về lo phụ làm việc. Lúc này, người Bà-la-môn đến chỗ A-nan, thưa với A-nan rằng:

“Năm trăm chiếc xe của tôi chở đầy đồ ăn thức uống, muốn cúng dường Phật và Tăng, theo Phật đến nay đã hơn năm tháng mà vẫn chưa thiết trai được, nay người nhà đuổi theo báo tin, không thể ở lại được. Tôi muốn đem thức ăn trải giữa đường để Phật và Tăng bước ngang qua, cho lòng tôi được an và được mãn nguyện.”

Tôn giả A-nan nói:

———

231 An-na-tần-đầu ấp 安那頻頭邑, nước Ma-kiệt.

232 Hán: Sa-môn 沙門. Pāli: Samaṇa.

“Phải bạch Phật đã.”

A-nan bạch Phật, Phật dạy:

“Ngươi có thể dẫn người Bà-la-môn ấy xem xét thức ăn nhà cúng dường, nếu những thứ nào thiếu thì làm.”

Vâng lời Phật, A-nan dẫn người Bà-la-môn xem thức ăn nhà cúng dường. (Người Bà-la-môn)* thấy không có cháo và bánh ram dầu, mật. Ông ta cho nấu bảy thứ cháo và làm hai thứ bánh. Sáng sớm, đến bạch:

“Bạch Thế Tôn! Bánh và cháo đã làm xong.”

Đức Phật bảo A-nan:

“Ngươi nên tiếp tay dọn ra.”

A-nan vâng lời Phật, dọn bày bánh và cháo.

Khi ấy, có ngoại đạo, người mẹ bồng một đứa con gái nhỏ,233 A-nan, vì bà có đứa nhỏ nên cho bà ta hai cái bánh. Các ngoại đạo nói:

“Tỳ-kheo này đã nhiễm tâm đối với người mẹ nên thiên vị cho hai cái bánh.”

Có người lại nói:

“Chính là vì đứa bé bà bồng (cho đứa nhỏ)*, chứ không phải thiên vị.”

Họ cãi nhau lôi thôi, làm náo động nơi chỗ ngồi. Tôn giả A-nan thấy vậy, tự thấy lòng mình không yên, bèn đến chỗ Phật, và đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi A-nan:

“Ngươi, có thật vậy không?”

———

233 Tứ phần: Lõa hình ngoại đạo (xuất) gia nữ 裸形外道家女. Bản Hán (Tứ phần) có sự chép nhầm. Chính xác, ngoại đạo xuất gia nữ (Pāli: paribbājikā). Trong giới văn Pāli, lõa hình acelakassa (Skt. acelakāya) thuộc nam tánh.

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đem thức ăn cho nam nữ ngoại đạo, Ba-dật-đề.”

Lại có các Tỳ-kheo đem thức ăn cho ngoại đạo lõa thể. Ngoại đạo kia gói một gói bánh đem vào thành Vương Xá. Mọi người hỏi:

“Từ đâu đến?”

Trả lời: “Từ chỗ bọn cư sĩ trọc đầu234 đến.”

Lại hỏi: “Vật gì trong gói đó?” [55a01]

Trả lời: “Là bánh ram mật.”

Lại hỏi: “Được từ ai?”

Trả lời:

“Các cư sĩ thì lấy Sa-môn làm ruộng phước, Sa-môn Thích tử lại lấy tôi làm ruộng phước, nên nhận được từ họ đây.”

Mọi người bèn cơ hiềm nói:

“Sa-môn Thích tử không biết tự lượng, ham thọ nhận không nhàm chán. Chúng tôi giảm bớt phần ăn của vợ con dùng để cúng dường, lại đem cho bọn người ác tà kiến này. Nếu cần cúng dường thì chúng tôi sẽ cúng dường, phiền chi phải nhờ Sa-môn!?”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

———

234 Ngốc đầu cư sĩ 禿頭居士 (Pāli: Muṇḍagahapati), cư sĩ đầu trọc. Những người ngoại đạo lõa thể không ưa các Sa-môn Thích tử nên gọi như thế.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XL. Cho Ngoại Đạo Ăn: B. Giới Tướng

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Có y, không y thì có khác nhau những gì?”

Bằng mọi cách quở trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đem thức ăn cho ngoại đạo lõa hình nam hay nữ, Ba-dật-đề.”

Khi ăn, có các ngoại đạo đến xin. Các Tỳ-kheo không dám cho, liền nổi giận mắng:

“Sa-môn Thích tử dạy người bố thí mà chính mình lại tham lận, keo kiệt thì làm gì có đạo!”

Các bạch y có lòng tín kính nghe vậy, cũng cơ hiềm nói:

“Tại sao Sa-môn thường đến xin người, mà lại không (cho)* người xin?”

Lại có ngoại đạo quen với Tỳ-kheo đến xin, (Tỳ-kheo)* cũng không dám cho, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo cho ngoại đạo ăn, nhưng đừng tự tay mình đưa. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự tay cho ngoại đạo lõa thể nam hay nữ235 ăn, Ba-dật-đề.”

———

235 Tăng-kỳ: Vô y ngoại đạo và xuất gia nam, nữ. Tứ phần: Trong văn kết giới thiếu hai chữ lõa hình 裸形 như lần kết thứ nhất. Căn bản: Vô y ngoại đạo, và các nam, nữ ngoại đạo khác. Pāli. acelakassa vā paribbājakassa vā paribbājikāya vā, cho các lõa hình (nam), hay xuất gia (ngoại đạo) nam hay xuất gia (ngoại đạo) nữ; không có lõa hình ngoại đạo nữ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLI. Đòi Thức Ăn Ngon: A. Duyên Khởi

Nếu ngoại đạo đến xin nên dùng một vắt (cơm)* riêng của mình đặt một chỗ nào đó, khiến họ tự lấy, không nên đem thức ăn của Tăng cho. Nếu có người xin, trẻ nít xin, chó xin, chim xin, nên lượng lấy phần thức ăn của mình nhiều hay ít, sau đó giảm bớt để cho, chứ không được lấy ngoài phần mình để cho. Sa-di, Đột-kiết-la.

Nếu cha mẹ mình là ngoại đạo, tự tay mình trao thì không phạm.

XLI. ĐÒI THỨC ĂN NGON236

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.237 Bấy giờ, có các bạch y đến nơi Tăng phường, hỏi các Tỳ-kheo: “Tăng có bao nhiêu vị?”

Các Tỳ-kheo trả lời: “Tăng có... vị.”

Các bạch y thưa: “Sáng mai, chúng con xin thỉnh hết chúng Tăng hạ cố (đến nhà)* thọ trai đạm bạc.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói: “Nếu quý vị cho chúng tôi sữa, bơ, bơ trong, dầu, cá, thịt thì sẽ nhận lời mời của quý vị”.

Mọi người thưa: “(Chúng con)* sẽ nhờ người ra chợ mua sắm.”

Thưa xong, họ trở về nhà mình. Hoặc (có người)* vay mượn không được, hoặc ra chợ mua không có (những đồ ăn thức uống như yêu cầu)*. Sáng hôm sau, sửa soạn thức ăn đã đầy đủ, họ đến mời đã đến giờ. Chúng Tăng khoác y, mang bát đến nhà thí chủ, tới an tọa nơi chỗ ngồi. [55b01] Họ lấy nước rửa và dọn thức ăn. Nhóm sáu Tỳ-kheo hỏi:

———

236 Tăng-kỳ 17, tr. 361c7: Ba-dật-đề 39. Tứ phần 15, tr. 664a12, Thập tụng 13, tr.96c2, Căn bản 37, tr. 827b20: Ba-dật-đề 40. Pāli, Pāc. 39, Paṇītabhojana.

237 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城國; Thập tụng: Ca-duy-la-vệ quốc 迦維羅衞國; Căn bản: Thích-ca trú xứ - Kiếp-tỉ-la thành 釋迦住處 - 劫比羅城.

“Tại sao không có sữa, bơ, bơ trong, dầu, cá, thịt?”

Thưa: “(Chúng con)* vay mượn không được, mua cũng không có.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo liền úp bát mà về. Các bạch y đều nói như vầy:

“Những người này, không có thức ăn ngon, úp bát mà về, làm như là quốc vương hay đại thần. Phàm người xuất gia là cầu giải thoát, xin ăn đủ sống, mà tại sao nay ngược lại, đắm vào mỹ vị, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đến nhà bạch y, yêu cầu sữa, bơ, bơ trong, dầu, cá, thịt, Ba-dật-đề.”

Sau đó, các Tỳ-kheo được thức ăn ngon không dám ăn, hoặc ăn rồi sám hối xuất tội. Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không đòi hỏi thức ăn ngon238 tự nhận được để ăn, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đến các nhà bạch y yêu cầu sữa, bơ, bơ trong, dầu, thịt, cá, những thức ăn ngon như vậy; nếu nhận được mà ăn, Ba-dật-đề.”

———

238 Hán: Mỹ thực 美食. Pāli: Paṇītabhojana, thức ăn mỹ vị.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLI. Đòi Thức Ăn Ngon: B. Giới Tướng. XLII. Ngồi Với Người Nữ Trong Nhà Có Thức Ăn: A. Duyên Khởi

Trường hợp các Tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo ăn thức ăn ngon, các Tỳ-kheo nói: “Đức Phật không cho phép chúng tôi đòi hỏi (các thức ăn này)*, làm sao có được?!”

Rồi nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép chúng ta, đòi các thức ăn này bệnh mới có thể lành,” thì nên đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Tỳ-kheo bệnh được đòi xin thức ăn ngon. Từ nay giới này được nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Nếu trong các gia đình có các thức ăn ngon239 như sữa, bơ, bơ trong, dầu, cá, thịt như vậy, Tỳ-kheo nào không bệnh mà vì mình đòi để được ăn, Ba-dật-đề.”

Nếu vì Tỳ-kheo bệnh mà đòi xin, hoặc từ nhà bà con, hoặc nơi nhà quen biết hỏi xin, đều không phạm. Sa-di, Đột-kiết-la.

XLII. NGỒI VỚI NGƯỜI NỮ TRONG NHÀ CÓ THỨC ĂN240

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.241 Bấy giờ, Bạt-nan-đà242 thường nhận sự cúng dường của một Bà-la-môn. Sau đó, một hôm khoác y bưng bát đến nhà đó, Bà-la-môn không có ở nhà, bèn ngồi chỗ riêng nói

———

239 Căn bản: “Loại ẩm thực mà Thế tôn nói là mỹ diệu.” Pāli: pāṇitabhojanāni, liệt kê: sappi, bơ lỏng (trong) hay đề hồ, navanīta, bơ tươi (đặc) hay sanh tô, tela, dầu mè, madhu, mật ong, phāṇita, đường mía hay mật mía, maccha, cá, maṃsa, thịt, khīra, sữa, dadhi, sữa đặc.

240 Tăng-kỳ: Không có; Tứ phần 15, tr. 666a27: Ba-dật-đề 43; Thập tụng 14, tr.97c01, Căn bản 37, tr. 828c12: Ba-dật-đề 42. Pāli, Pāc. 43, Sabhojana.

241 Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

242 Tứ phần: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷; Thập tụng: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Căn bản: Ổ-đà-di 鄔陀夷.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLII. Ngồi Với Người Nữ Trong Nhà Có Thức Ăn: B. Giới Tướng

chuyện với người vợ ông. Giữa đường, Bà-la-môn, lúc này dâm dục tâm phát khởi liền trở về, thấy Bạt-nan-đà cùng vợ mình đang nói chuyện, liền nghĩ như vầy: “Hiện nay, Tỳ-kheo này nói pháp, chẳng phải lúc hành dục.” liền trở ra ngoài, nhưng tâm dục càng tăng, trong khoảnh khắc vào lại. Bạt-nan-đà vẫn chưa đi. Ông ta lại nghĩ như trước, chịu ức chế, mà ra. Trong chốc lác vào lại, [55c01] nói với vợ:

“Cho Tỳ-kheo ăn mau, biểu lộ khiến cho đi, chớ để ông ta phế bỏ hành đạo.”

Người vợ biết ý chồng, không muốn để cho chồng vì dục tâm mà trái với đạo, nên trả lời:

“Để Tỳ-kheo ăn từ từ, chứ có việc gì đâu gấp?”

Người chồng lập lại ba lần như vậy, Bạt-nan-đà vẫn không chịu đi.

Bà-la-môn bèn nói:

“Chúng tôi là bạch y, thì duyên sự rất nhiều, đối với thời gian rảnh rỗi thì nên đến nhà bên cạnh. Thầy ngồi mà không biết giờ, không chịu đi, ai biết các người đối Phạm hạnh có tu?”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà: “Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, trong nhà có thức ăn,243 cùng ngồi với người nữ, Ba-dật-đề.”

———

243 Thực gia 食家; Thập tụng: hữu thực gia 有食家; giải thích: người nữ là thức ăn của người nam. Căn bản: tri hữu thực gia 知有食家, biết trong nhà nam nữ đang có dục tâm với nhau. Tăng-kỳ: biết nhà có ăn, ngồi chỗ hành dâm; giải thích: nam là thức ăn của nữ; nữ là thức ăn của nam. Pāli: Sabhojana, giải thích: nhà có nam và nữ; nam nữ đang có dục tâm với nhau (ubho avītarāgā).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLII. Ngồi Với Người Nữ Trong Nhà Có Thức Ăn: C. Thích Từ. XLIII. Ngồi Với Người Nữ Ở Chỗ Khuất: A. Duyên Khởi

C. THÍCH TỪ

Thức ăn: Là nam nữ dùng tình ái giao cảm nhau.

Ngồi: Biết trở ngại việc làm của họ mà vẫn ngồi.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu nhiều người cùng ngồi, hoặc có vật ngăn che, hoặc trong ngày đó vợ chồng thọ tám giới thì không phạm.

XLIII. NGỒI VỚI NGƯỜI NỮ Ở CHỖ KHUẤT244

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.245 Bấy giờ, Bạt-nan-đà246 thường nhận sự cúng dường của một người Bà-la-môn. Sau đó, đến nhà họ. Bà-la-môn không có ở nhà, cùng với bà vợ ông ngồi ở chỗ khuất. Bà-la-môn trở về, nói với bà vợ:

“Bà cùng với Tỳ-kheo ngồi chỗ khuất, thật sự tôi không nghi ngờ, nhưng người ta thấy, chắc chắn họ sẽ nói bà làm điều ác, tổn thương đến Sa-môn và nhục cho dòng họ mình.”

Lại nói với Bạt-nan-đà:

———

244 Tăng-kỳ 19, tr. 384a1425: Ba-dật-đề 53; Tứ phần 15, tr. 666c16: Ba-dật-đề 44; Thập tụng 14, tr. 98a8, Căn bản 37, tr. 82914: Ba-dật-đề 43. Pāli, Pāc. 44, Rahopaṭicchanna.

245 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

246 Tăng-kỳ: Ưu-đà-di 優陀夷; Tứ phần: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷; Thập tụng: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Căn bản: Ổ-đà-di 鄔陀夷.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLIII. Ngồi Với Người Nữ Ở Chỗ Khuất: B. Giới Tướng

“Thành thật tôi không nghi Đại đức, Đại đức nên cẩn thận về ác danh này.”

Vợ ông ỷ mình có sức mạnh về nhan sắc đẹp, về nhiều con, về giàu có và, khéo léo nên quở trách chồng:

“Tôi cùng ngồi với Tỳ-kheo, cốt yếu là không hệ luỵ đến ông, nay ông không cần phải nói những lời tội lỗi như thế!”

Bà-la-môn nổi sân nhuế, trách Bạt-nan-đà:

“Chúng tôi là bạch y còn không cùng với vợ người khác ngồi chỗ vắng, huống chi Sa-môn các thầy làm việc ngược lại như vậy, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, một mình cùng với người nữ ngồi chỗ khuất,247 Ba-dật-đề.”

Sa-di, Đột-kiết-la.

———

247 Tăng-kỳ: Ngồi với người nữ độc nhất tại chỗ khuất vắng. Tứ phần: “Trong nhà có ăn, có vật báu mà ngồi nơi khuất”. Căn bản: Ngồi tại chỗ khuất kín. Pāli, Pāc. 44: Mātugāmena saddhiṃ raho paṭicchanne āsane nisajjaṃ kappet, ngồi với người nữ tại chỗ vắng khuất được che kín (không có yếu tố thực gia như Tăng-kỳ và Tứ phần).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLIV. Ngồi Với Người Nữ Ở Chỗ Trống: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng. XLV. Xem Quân Trận: A. Duyên Khởi

XLIV. NGỒI VỚI NGƯỜI NỮ Ở CHỖ TRỐNG248

A. DUYÊN KHỞI

[56a01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.249 Bấy giờ, Bạt-nan-đà250 thường nhận sự cúng dường của một Bà-la-môn. Sau đó, đến nhà họ. Bà-la-môn không có ở nhà, Bạt-nan-đà cùng với người vợ Bà-la-môn ngồi chỗ trống... cho đến câu Đức Phật bằng mọi cách quở trách... như trong giới ngồi chỗ khuất đã nói... Bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, một mình cùng với người nữ ngồi chỗ trống,251 Ba-dật-đề.”

Sa-di, Đột-kiết-la.

XLV. XEM QUÂN TRẬN252

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.253 Bấy giờ, biên cương có giặc, vua Ba-tư-nặc254 nghiêm giá bốn binh chủng để đi thảo phạt. Nhóm sáu Tỳ-kheo cùng nhau bàn tán:

———

248 Tăng-kỳ 19, tr. 382b26: Ba-dật-đề 69; Tứ phần 15, tr. 667b3: Ba-dật-đề 45; Thập tụng 12, tr. 85a15: Ba-dật-đề 29; Căn bản: Không có. Pāli, Pāc. 45, Rahonisajja.

249 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國).

250 Tăng-kỳ: Ưu-đà-di 優陀夷; Tứ phần; Thập tụng: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷.

251 Tăng-kỳ: Tại chỗ trống vắng 空[＊]靜處. Tứ phần: Lộ địa, hay lộ xứ 露地, 露處. Nhưng trong phần thích từ giải là bình xứ 屏處, chỗ khuất. Pāli: raho, tại chỗ vắng khuất; giải thích: Khuất mắt không thấy, khuất tai không nghe.

252 Tăng-kỳ 18, tr. 374b14: Ba-dật-đề 54; Tứ phần 15, tr. 669b11: Ba-dật-đề 48; Thập tụng 14, tr. 101a11, Căn bản 37, tr. 831a14: Ba-dật-đề 45. Pāli, Pāc. 48, Uyyuttasenā.

253 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

254 Vua Ba-tư-nặc波斯匿王. Pāli: Pasenadi.

“Ta nghe nhà vua Quán Đảnh,255 mỗi khi đi chinh phạt, thời nghi thức xuất quân hết sức trang nghiêm, lộng lẫy. Chúng ta chưa thấy, có thể cùng đến xem.”

(Nhóm sáu Tỳ-kheo)* liền đến bên đường, quân tiên phong thấy, tất cả đều giận nói:

“Hôm nay, tại sao chúng ta gặp người không tốt? Chúng ta ở tại gia chán thấy hạng người này, hôm nay hành quân lại không thoát được. Nếu nhà vua không tín kính thì sẽ chặt đầu hết bọn này.”

Khi ấy, từ xa trông thấy nhóm sáu Tỳ-kheo, nhà vua cũng không hài lòng, liền bảo người hỏi:

“Tại sao các Đại đức có mặt nơi đây?”

Nhóm sáu Tỳ-kheo trả lời: “Chúng tôi nghe, khi vua Quán Đảnh xuất quân thì nghi thức xuất quân hết sức oai nghiêm lộng lẫy. Vì chúng tôi chưa từng thấy nên đến xem!”

Vua nghĩ như vầy: “Ai có thể đem việc này bạch lên Phật!” Rồi lại nghĩ như vầy: “Bạch hay không bạch, đức Phật sẽ tự biết.” Nhà vua liền lấy đường phèn và gừng khô gởi cho nhóm sáu Tỳ-kheo và nói:

“Đại đức vì tôi mang vật này về dâng lên đức Phật, với tất cả lòng chí kính vô lượng của tôi.”

Sau khi lễ xuất quân tàn, các vị mới trở về chỗ ở, đem những phẩm vật nhà vua gởi, dâng lên đức Phật, thưa:

“Với tất cả lòng chí kính vô lượng của vua (dâng lên cúng dường Thế Tôn.)*”

Đức Phật hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo: “Lý do gì các ông gặp nhà vua?”

———

255 Vua Quán Đảnh灌頂王: Xem cht. 99, Ch. i, Ba-la-di 2, Pāli: Abhisekarājan.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLV. Xem Quân Trận: B. Giới Tướng. XLVI. Ngủ Lại Trong Quân: A. Duyên Khởi

(Nhóm sáu Tỳ-kheo)* trình bày đầy đủ sự việc.

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bằng mọi cách quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ông ngu si, làm điều phi pháp. Khi xuất trận hành quân mà gặp Sa-môn là điềm không tốt. Điều này chắc các binh chủng giận dữ, cơ hiềm, nhà vua cũng bực mình các ông, cho nên mới gởi vật này đến ta.”

Quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo: “Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, xem quân ra trận,256 Ba-dật-đề.”

Nếu mống tâm muốn xem, chuẩn bị, đã bắt đầu bước đi, nếu thấy mà không nghe, hoặc nghe mà không thấy, đều Đột-kiết-la. Hoặc nghe hoặc thấy riêng từng binh chủng trang bị, tiến về phía trước hay lui phía sau đều Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu trên đường đi, hoặc chỗ kinh hành gặp mà không đứng lại xem thì không phạm.

XLVI. NGỦ LẠI TRONG QUÂN257

A. DUYÊN KHỞI

[56b01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.258 Bấy giờ, kẻ dị đạo bàn như vầy:

———

256 Pāli: uyyuttaṃ senaṃ dassanāya, xem quân đội xuất chinh; giải thích: hoặc ra khỏi làng (gāmato kikkhamitvā), hoặc đồn trú (niṭṭhitvā), hoặc xuất phát (payātā).

257 Tăng-kỳ 18; tr. 374b16: Ba-dật-đề 56; Tứ phần 15, tr. 671a07: Ba-dật-đề 49; Thập tụng 14, tr. 101b27; Căn bản 37, tr. 831c16: Ba-dật-đề 46. Pāli, Pāc. 49, Senāvāsa.

258 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Nay vua Ba-tư-nặc và các vị đại thần có lòng tin chánh pháp đều không có ở nhà, không ai có thể làm trở ngại cho chúng ta. Chúng ta sẽ cùng chung sức đào cống thông nước qua Kỳ-hoàn.”

Các Tỳ-kheo nghe tin, nói với Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di:

“Quý vị có thể đến tâu với vua, chứ chúng tôi không thể ra sức ngăn cấm được.”

Bấy giờ, vua và đại thần Ất-sư-đạt-đa, Phú-la-na, Tu-đạt-đa v.v... lâu ngày không gặp các Tỳ-kheo, sai người đến đón mời. Các Tỳ-kheo bàn nói:

“Nếu đức Phật cho phép chúng ta đến nơi quân trận, chắc chắn không khiến kẻ dị đạo đào cống thông nước qua Kỳ-hoàn.”

Đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo đến trong quân trận.”

Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, bèn nhận lời mời của vua. Khi đến nơi, đem việc này tâu hết với vua. Vua liền ra lệnh, nếu ai đào cống thông nước qua Kỳ-hoàn sẽ bị giết cả họ. Sau đó, vì các Tỳ-kheo thiết lễ cúng dường. Các Tỳ-kheo đã nhận được thức ăn ngon bổ rồi lại không chịu về. Các quân nhân cơ hiềm, nói:

“Nơi đây không phải là trú xứ A-lan-nhã, chúng tôi là bạch y không thể thoát khỏi nơi này, còn Sa-môn vì lý do gì lại ở nơi đây?” Hoặc có người lại nói:

“Bọn Tỳ-kheo này không tin ưa Phật pháp, chỗ nào có được thức ăn ngon bổ bèn ở, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLVI. Ngủ Lại Trong Quân: B. Giới Tướng. XLVII. Xem Quân Chiến Đấu: A. Duyên Khởi

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, có nhân duyên đến trong quân trận cho đến hai, ba đêm; nếu quá, Ba-dật-đề.”

Tuy có nhân duyên mà dùng thư tín được thì nên dùng thư tín; trường hợp cần phải đích thân đi, sau đó được đi. Sự việc xong nên trở về liền, không được ở lại đêm. Nếu chưa xong nên ở lại một đêm; một đêm không xong nên ở lại đêm thứ hai; nếu lại không xong nên ở lại đến đêm thứ ba; nếu việc xong hay không xong, ở quá đêm thứ ba, Ba-dật-đề. Việc xong liền phải trở về không nên ở lại đêm, ở đêm thì Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

XLVII. XEM QUÂN ĐỘI CHIẾN ĐẤU259

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.260 Bấy giờ, các Tỳ-kheo đến trong quân trận ở lại ba đêm, xem binh lính cầm binh trượng dàn trận cho đến lúc chiến đấu. Các chiến sĩ thấy Tỳ-kheo đều nổi giận nói:

———

259 Tăng-kỳ 18, tr. 374b14: Ba-dật-đề 54; Tứ phần 16, tr. 671a07: Ba-dật-đề 50; Thập tụng 14, tr. 101c13; Căn bản 37, tr. 832b11: Ba-dật-đề 47; Pāli, Pāc. 50, Uyyodhika.

260 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành室羅伐城 .

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLVII. Xem Quân Đội Chiến Đấu: B. Giới Tướng

“Hạng người không tốt này lại đến đây. Nếu nhà vua không tin ưa Phật pháp thì [56c01] trước hết ta sẽ chặt đầu bọn này sau đó mới giết giặc.”

Sau đó, nhân binh sĩ loạn chiến, bắn nhằm các Tỳ-kheo, bị thương hại nhiều. Các Tỳ-kheo cùng dìu nhau về lại chỗ ở. Người đi đường thấy vậy cũng giận nói:

“Như các Sa-môn này bị bắn giết là phải, không có cớ gì mà đi xem quân trận làm chi, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, có nhân duyên261 vào trong quân trận hai, ba đêm, để xem quân trận hợp chiến,262 Ba-dật-đề.”

Nếu xem chim, thú đấu đá, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

———

261 Tăng-kỳ: Hữu duyên sự 有緣事, còn các bản khác không có đề cập đến sự kiện này.

262 Tứ phần: Xem quân đội chiến đấu, hoặc xem thế lực quân bộ, quân voi, quân ngựa. Thập tụng: Xem dụng binh khí, tù và, cờ xí, hai bên giao chiến. Căn bản: Xem chỉnh trang quân đội, cờ xí, bố trận.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLVIII. Kiên Trì Ác Kiến: A. Duyên Khởi

XLVIII. KIÊN TRÌ ÁC KIẾN263

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.264 Bấy giờ, có Tỳ-kheo tên là A-lê-tra265 phát sanh ác tà kiến,266 nói:

“Tôi hiểu rõ lời Phật dạy, Phật nói pháp chướng đạo, thật sự không chướng đạo.”267

Các Tỳ-kheo hỏi:

“Thật sự ngươi có nói những lời này: ‘Ta hiểu rõ lời Phật dạy, Phật nói pháp chướng đạo, thật sự không chướng đạo hay không’?”

Trả lời:

“Đúng vậy.”

Các Tỳ-kheo lại hỏi:

“Tại sao ngươi hiểu vậy?”

Trả lời:

“Trường hợp này có hai gia chủ: Chất-đa và Tu-đạt-đa cùng các Ưu-bà-tắc đều sống với ngũ dục, bị dục chi phối, bị dục thiêu đốt, nay đều đắc đạo quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm; lại có các

———

263 Tăng-kỳ 17, tr. 367a3: Ba-dật-đề 45; Tứ phần 17, tr. 682a9: Ba-dật-đề 68; Thập tụng 15, tr. 106a3, Căn bản 39, tr. 840b21: Ba-dật-đề 55. Pāli, Pāc. 68, Ariṭṭha (Diṭṭhi [micchādiṭṭhi]).

264 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

265 A-lê-tra 阿梨吒, Skt. ariṣṭa, Pāli: Ariṭṭha. Vin. iv. 133; M.i. 130; S.v. 314. Căn bản: Vô Tướng 無相.

266 Ác tà kiến惡邪見. Skt. Dṛṣṭi, Pāli: Diṭṭhi (micchādiṭṭhi), tà kiến, dị đoan.

267 Tứ phần: “Tôi hiểu pháp mà đức Thế Tôn nói, theo đó phạm dâm dục chẳng phải là pháp chướng đạo.” Cf. Trung A-hàm 54, kinh 200 “A-lê-tra”, (T1. tr.763b). M. i. 130-2.

ngoại đạo không bỏ kiến giải cũ, xuất gia trong chánh pháp cũng được bốn quả Sa-môn. Do vậy, cho nên tôi hiểu vậy.”

Các Tỳ-kheo muốn cho bỏ ác tà kiến này nên can gián, nói:

“Ngươi chớ nói những lời này, chớ hủy báng đức Thế Tôn, chớ vu khống đức Thế Tôn, đức Thế Tôn không nói những lời này. Nên bỏ ác tà kiến này. Đức Thế Tôn bằng mọi cách quở trách dục, nói dục như đống xương khô, cho đến như chất độc. Nếu thụ hưởng ngũ dục, bị dục thiêu đốt, bị dục giác làm mê loạn và các ngoại đạo không bỏ kiến giải của mình mà đặng bốn quả Sa-môn đều là những việc không thể có.”

Các Tỳ-kheo can gián như vậy, song lại tăng thêm tà kiến, kiên trì không bỏ. Các Tỳ-kheo bèn đến chỗ tôn giả Xá-lợi-phất, bạch:

“Bạch Đại đức, A-lê-tra khởi tà kiến như vầy… trình bày đầy đủ như trên. Cúi xin tôn giả rủ lòng thương xót khuyến dụ can gián cho bỏ việc này”.

Tôn giả Xá-lợi-phất im lặng hứa khả. Tôn giả liền đến ngay chỗ A-lê-tra, chào hỏi thăm viếng rồi ngồi qua một bên, hỏi:

“Thật sự ông có nói như vậy không?”

Trả lời:

“Đúng như vậy”, nói đầy đủ như trước.

[57a01] Tôn giả Xá-lợi-phất can gián:

Ông chớ nên nói những lời như vầy: ‘Những điều thầy nói là phi pháp, phi luật…’ Bằng mọi cách tôn giả quở trách.

Tỳ-kheo kia vẫn kiên trì không bỏ. Tôn giả Xá-lợi-phất từ chỗ ngồi đứng dậy, đến chỗ đức Phật, trình bày đầy đủ rồi thưa:

“Cúi xin đức Thế Tôn rủ lòng lân mẫn khuyến dụ Tỳ-kheo này xả bỏ ác tà kiến.”

Đức Phật liền bảo một Tỳ-kheo:

“Ông gọi A-lê-tra đến đây.”

Vị kia vâng lời đến bảo:

“Đức Đạo sư gọi thầy.”

A-lê-tra liền đến, đầu mặt đảnh lễ sát chân Phật rồi đứng qua một bên. Đức Phật hỏi A-lê-tra:

“Thật sự ông có nói những lời này không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật lại hỏi:

“Ngươi hiểu những lời dạy của Ta thế nào?”

Thưa lại như trước.

Đức Phật nói:

“Ngươi là người ngu si. Chớ nên hủy báng Như Lai, chớ nên vu khống Như Lai. Tại sao vậy? Ta nói pháp chướng đạo, thật sự là chướng đạo. Nếu thụ hưởng ngũ dục, sẽ bị lửa dục thiêu đốt, bị dục giác mê loạn và ngoại đạo không xả kiến giải cũ mà chứng đặng bốn quả Sa-môn là điều không thể có.”

Đức Thế Tôn vì ông khuyên dạy, nhưng ông vẫn không bỏ. Đức Phật lại nói:

“Ta đã thấy ngươi tạo ác tà kiến, đó là hủy báng Ta, là vu khống Ta, ngươi hãy trở về lại trú xứ. Ta tự hỏi lại các Tỳ-kheo khác.”

A-lê-tra đi rồi, đức Phật muốn biết rõ ác tà kiến của Tỳ-kheo kia, nên hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi hiểu những lời dạy của Ta có như A-lê-tra hay không?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLVIII. Kiên Trì Ác Kiến: B. Giới Tướng

Các Tỳ-kheo thưa:

“Chúng con không hiểu như vậy.”

Lại hỏi: “(Hiểu)* thế nào?”

Thưa: “Phật nói pháp chướng đạo, thật sự là chướng đạo. Nói rộng như trên.”

Đức Phật dạy:

“Lành thay! Các ông đã khéo hiểu ý của Ta.”

(Đức Phật)* bảo các Tỳ-kheo:

“Nên sai một Tỳ-kheo thân thiện với A-lê-tra, nơi chỗ vắng dùng lời mềm mỏng can gián, rằng: ‘Người chớ nên nói những lời như vậy, chớ nên hủy báng Phật, chớ nên vu khống Phật. Đức Phật dạy pháp chướng đạo, thật sự là chướng đạo. người nên bỏ ác tà kiến này.’ Nếu bỏ thì tốt, nếu không bỏ thì số đông Tỳ-kheo đến can gián như trên. Nếu bỏ thì tốt, nếu không bỏ thì Tăng lại nên đến can gián như trên, nếu bỏ thì tốt.”

Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy ba phen (can gián)* như vậy, A-lê-tra vẫn kiên trì không bỏ. Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, chuyển lời quở trách A-lê-tra rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói như vầy: ‘Như chỗ tôi hiểu, những gì đức Phật dạy là pháp chướng đạo thì thật sự không chướng đạo.’268 Các Tỳ-

———

268 Tăng-kỳ: “Tôi biết, pháp Thế Tôn dạy, Thế Tôn nói pháp chướng đạo thì rõ ràng pháp này không chướng đạo.” Thập tụng: “Tôi biết nghĩa pháp Phật như vầy, pháp tạo chướng đạo thì không thể chướng đạo.” Căn bản: “Tôi biết những pháp đức Phật dạy thì dục là pháp chướng ngại thì rõ ràng khi thực hành nó không phải là chướng ngại.” Pāli: Pāc. 68, Ariṭṭha (Diṭṭhi [micchādiṭṭhi]). “Theo như tôi hiểu về pháp đã được đức Thế Tôn dạy thì những pháp chướng ngại được đức Thế Tôn dạy không thể đem đến sự chướng ngại cho người thực hành.”

kheo nói với Tỳ-kheo này: ‘Thầy chớ nói như vậy, chớ hủy báng Phật, chớ vu khống Phật. Đức Phật nói pháp chướng đạo, thật sự là chướng đạo. Thầy nên bỏ ác tà kiến đó.’ Khi can gián như vậy đương sự kiên trì không bỏ, nên can gián lần thứ hai, lần thứ ba. Lần thứ hai, lần thứ ba can gián [57b01] bỏ việc này thì tốt, không bỏ, Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo kia không bỏ ác tà kiến, các Tỳ-kheo hoặc thấy hoặc nghe, sai một Tỳ-kheo can gián nơi chỗ vắng, nếu họ bỏ thì trao cho một Đột-kiết-la hối quá. Nếu không bỏ thì số đông Tỳ-kheo đến can gián, nếu họ chịu bỏ, thì trao cho hai Đột-kiết-la hối quá. Nếu không bỏ thì Tăng đến can gián, nếu họ bỏ, thì trao cho ba Đột-kiết-la hối quá. Nếu không bỏ thì nên bạch tứ yết-ma để can gián. Một Tỳ-kheo xướng:

“Đại đức Tăng lắng nghe! Tỳ-kheo tên là... sanh ác tà kiến nói những lời như vầy: ‘Như chỗ tôi hiểu, những gì đức Phật dạy là pháp chướng đạo, sự thật không chướng đạo.’ Tăng đã can gián: ‘Chớ nói như vậy, chớ hủy báng Phật, chớ vu khống Phật. Đức Phật nói pháp chướng đạo, thật sự là chướng đạo.’ Tăng can gián như vậy mà vẫn kiên trì không bỏ. Nay Tăng yết-ma can gián. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.”

Tác bạch rồi nên nói:

“Tăng đã bạch rồi, người nên bỏ ác tà kiến này.”

Nếu họ bỏ thì trao cho bốn Đột-kiết-la hối quá. Nếu không bỏ thì nên xướng:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLIX. Hổ Trợ Tỳ-Kheo Bị Xá Trí: A. Duyên Khởi

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là ... nói những lời như vầy: ‘Theo chỗ tôi hiểu, những gì đức Phật nói, là pháp chướng đạo, sự thật không chướng đạo.’ Tăng đã can gián: ‘Chớ nói như vậy, chớ hủy báng Phật, chớ vu khống Phật. Phật nói pháp chướng đạo, sự thật là chướng đạo.’ Tăng can gián như vậy, họ vẫn kiên trì không bỏ. Nay Tăng yết-ma can gián. Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.”

Xướng rồi nên nói:

“Tăng đã yết-ma lần thứ nhất rồi, người nên bỏ ác tà kiến này đi.”

Nếu họ bỏ thì trao cho năm Đột-kiết-la hối quá. Nếu không chịu bỏ thì lại xướng lần thứ hai cũng như trên. Xướng xong lại nói:

“Tăng đã yết-ma lần thứ hai rồi, ngươi nên bỏ ác tà kiến này đi.”

Nếu họ bỏ thì trao cho sáu Đột-kiết-la hối quá. Nếu không bỏ lại nên xướng lần thứ ba. Xướng lần thứ ba chưa xong mà bỏ cũng trao cho sáu Đột-kiết-la hối quá. Yết-ma lần thứ ba xong, nếu bỏ hay không bỏ cũng Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

XLIX. HỖ TRỢ TỲ-KHEO BỊ XẢ TRÍ269

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.270 Bấy giờ, có Tỳ-kheo biết A-lê-tra không bỏ tà kiến, mà cùng ngồi, cùng nói, cùng ngủ, cùng làm việc. Các Tỳ-kheo quở trách, nói:

———

269 Tăng-kỳ 18, tr. 367c13: Ba-dật-đề 46; Tứ phần 17, tr. 683a16: Ba-dật-đề 69; Thập tụng 15, tr. 106b25, Căn bản 39, tr. 841b06: Ba-dật-đề 56. Pāli, Pāc. 69, Ukkhittasambhoga.

270 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XLIX. Hổ Trợ Tỳ-Kheo Bị Xá Trí: B. Giới Tướng

“A-lê-tra không bỏ ác tà kiến, Tăng đã yết-ma rồi, tại sao các thầy cùng ngồi, cùng chuyện vãn, cùng ngủ, cùng làm việc?”

Các Tỳ-kheo nghe không để ý lắm, còn các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, [57c01] hỏi các Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết Tỳ-kheo kia không như pháp sám hối,271 không bỏ ác tà kiến, mà cùng ngồi, cùng nói, cùng ngủ, cùng làm việc, Ba-dật-đề.”

Tùy theo nói chuyện lâu hay mau, mỗi lời nói một Ba-dật-đề; cùng ngồi, mỗi một lần ngồi một Ba-dật-đề; cùng ngủ, mỗi một lần ngủ một Ba-dật-đề; cùng làm việc, mỗi một việc làm một Ba-dật-đề. Tuy xả ác tà kiến, Tăng chưa giải yết-ma, cũng Ba-dật-đề.

Nếu tạo ác tà kiến, Tăng chưa yết-ma, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu không biết, cho đến yết-ma không như pháp thì không phạm.

———

271 Hán: Bất như pháp hối 不如法悔. Pāli: Akaṭānudhamma, không thực hành việc trừ bỏ (sám hối) như pháp. Tăng-kỳ: “Đã bị Tăng tác cử yết-ma mà chưa như pháp giải.” Tứ phần: Chưa được tác pháp (giải).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. L. Bao Che Sa-Di Bị Đuổi: A. Duyên Khởi

L. BAO CHE SA-DI BỊ ĐUỔI272

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.273 Bấy giờ, Bạt-nan-đà có hai Sa-di274 sanh ác tà kiến, nói như vầy:

“Như chỗ tôi hiểu những gì đức Phật đã dạy, thì thọ hưởng ngũ dục không có gì chướng đạo...” cho đến câu Tôn giả Xá-lợi-phất đem việc này bạch lên Phật, như trong giới A-lê-tra sanh ác tà kiến đã nói.

Đức Phật liền ra lệnh một Tỳ-kheo:

“Ngươi gọi hai Sa-di kia đến.”

Liền vâng lời Phật dạy, đến nói:

“Đại sư gọi hai ngươi.”

Hai Sa-di vội theo lời dạy đến đảnh lễ sát chân Phật, rồi đứng lui qua một bên.

Đức Phật hỏi hai Sa-di:

“Các ngươi, có thật nói những lời này không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật hỏi hai Sa-di:

———

272 Tăng-kỳ 18, tr. 368a14: Ba-dật-đề 47; Tứ phần 17, tr. 671a07: Ba-dật-đề 50; Thập tụng 15, tr. 106c29; Căn bản 39, tr. 841b28: Ba-dật-đề 57. Pāli, Pāc. 70, Kaṇḍaka.

273 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

274 Tăng-kỳ: Đệ tử của A-lê-tra là sa-di Pháp Dữ 法與. Tứ phần: Yết-na 羯那, và Ma-hầu-ca 摩睺迦, đệ tử của Bạt-nan-đà Thích tử. Thập tụng: Có (một) sa-di tên Ma-già 摩伽 (không nói đệ tử vị nào). Căn bản: Lợi Thích 利刺 và Trường Đại 長大, đệ tử của Ổ-ba Nan-đà Thích tử. Pāli: Sa-di Kaṇḍaka.

“Các ngươi hiểu những gì Ta đã thuyết pháp như thế nào?”

Hai Sa-di thưa cũng như những gì A-lê-tra đã nói.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo: “Nên gọi hai Sa-di này đến giữa Tăng dạy bảo họ xả bỏ. Lần thứ hai, lần thứ ba dạy, nếu họ xả bỏ thì tốt, nếu họ không bỏ thì, Tăng nên bạch tứ yết-ma diệt tẫn.”

Một Tỳ-kheo xướng:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Sa-di tên là... không xả ác tà kiến. Nay Tăng trao cho pháp diệt tẫn. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.”

Lại xướng:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Sa-di tên là... không bỏ ác tà kiến. Nay Tăng đã trao cho pháp diệt tẫn. Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.”

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng xướng như vậy.

“Tăng trao cho Sa-di tên... pháp diệt tẫn rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Hai Sa-di kia đã bị Tăng diệt tẫn rồi, bèn du hành trong nhân gian. Lúc ấy, Bạt-nan-đà vẫn nuôi hai Sa-di kia, cùng nói chuyện, cùng ngủ. Các Tỳ-kheo nói:

“Tăng đã yết-ma diệt tẫn hai Sa-di này rồi, thầy chớ nên nuôi, chớ nên cùng nói chuyện, cùng ngủ.”

Bạt-nan-đà nói:

“Sa-di này là anh của tôi, nếu tôi không chăm sóc thì ai chăm sóc? [58a01] Ai có thể bảo hộ sự cô đơn, khổ sở, để họ được an lạc?”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà: “Ngươi, có thật vậy không?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. L. Bao Che Sa-Di Bị Đuổi: B. Giới Tướng. LI. Đoạn Sanh Mạng: A. Duyên Khởi

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Sa-di nào, nói như vầy: ‘Như chỗ tôi hiểu, những gì Phật đã dạy, thì thụ hưởng ngũ dục, không trở ngại gì đối với đạo.’ Các Tỳ-kheo nói với Sa-di này: ‘Ngươi đừng nói như vậy, đừng hủy báng Phật, đừng vu khống Phật. Đức Phật dạy: Thụ hưởng ngũ dục thật sự có trở ngại đối với đạo. Này Sa-di! Ông nên xả bỏ ác tà kiến này.’ Khi dạy như vậy, Sa-di kiên trì không bỏ, nên dạy lần thứ hai, lần thứ ba. Lần thứ hai, lần thứ ba dạy bảo, Sa-di bỏ thì tốt, nếu không bỏ, các Tỳ-kheo nên nói với Sa-di ấy rằng: ‘Ngươi đi đi! Từ nay ngươi đừng nói Phật là thầy của tôi, đừng đi theo sau Tỳ-kheo, như các Sa-di khác. Các Sa-di khác được cùng phòng Tỳ-kheo ngủ hai đêm, nhưng ông thì không được làm điều đó. Ông là người ngu si nên ra khỏi chỗ này, đừng ở nơi đây nữa.’ Nếu Tỳ-kheo biết Sa-di bị diệt tẫn như vậy mà nuôi dưỡng, cùng ở, cùng nói chuyện, Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LI. ĐOẠN SANH MẠNG275

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.276 Trưởng lão Ca-lưu-đà-di không thích thấy Tỳ-kheo xấu (trai), cũng không thích thấy quạ. Khi ấy, có bầy

———

275 Tăng-kỳ 19, tr. 377a26: Ba-dật-đề 60; Tứ phần 16, tr. 676c25, Thập tụng 16, tr.110b28, Căn bản 40, tr. 847c18: Ba-dật-đề 61. Pāli, Pāc. 61, Sañcicca (Pāṇaṃ jīvitā voropeti).

276 Tăng-kỳ: Tỳ-xá-ly 毘舍離; Tứ phần: Xá-vệ舍衞城; Thập tụng: Duy-da-ly quốc 維耶離國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

quạ tập trung đậu trên nóc nhà, các bạch y cầm cung đến canh bắn. (Ca-lưu-đà-di)* nói:

“Các loài chim quạ này có đầy đủ mười pháp của Tỳ-kheo tệ ác:277 1. Bỏn sẻn, 2. Tham lam, 3. Sung sức, 4. Chịu nhục, 5. Xấu xí, 6. Không từ bi, 7. Thèm muốn, 8. Không nhàm chán, 9. Tích chứa, 10. Thích quên. Loài chim này có đủ mười pháp như vậy, các người muốn giết không?”

Có người không tin tội phước nói: “Muốn giết.”

(Ca-lưu-đà-di)* liền lấy cây cung và hỏi mọi người: “Muốn bắn chỗ nào?”

Có người nói: “Bắn con mắt bên tả.”

(Ca-lưu-đà-di)* liền nhắm bắn ngay nơi con mắt bên tả, chim chết.

Lại có người nói: “Bắn con mắt bên hữu.”

(Ca-lưu-đà-di)* liền nhắm bắn ngay nơi con mắt bên hữu, chim chết. Chỉ trong chốc lát mà lên đến chục con (chim bị chết)*. Những người không tin ưa Phật pháp liền cơ hiềm, nói:

“Bọn Sa-môn này thường nói từ bi, hộ niệm chúng sanh, mà nay tàn hại một cách vô đạo, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ca-lưu-đà-di:

“Ngươi có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

———

277 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng; Căn bản: Không có chi tiết này.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LI. Đoạn Sanh Mạng: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LII. Cố Gieo Nghi Hối: A. Duyên Khởi

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

[58b01] Tỳ-kheo nào, đoạn mạng súc sanh, Ba-dật-đề.”

Trường hợp các Tỳ-kheo, trên đường đi, hoặc kéo đồ vật, hoặc xông bát. Lúc ấy, ngộ sát các loài trùng, sanh lòng tàm quí, cũng có người hối quá xuất tội, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Ngộ sát chúng sanh mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cố ý đoạt mạng súc sanh,278 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Súc sanh: Trừ loài rồng, ngoài ra đều thuộc súc sanh.

Cố ý đoạt mạng: Trước đó có tâm sát mà đoạn mạng chúng. Nếu đoạt mạng súc sanh, tùy theo nhiều ít, tất cả đều Ba-dật-đề.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LII. CỐ GIEO NGHI HỐI279

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.280 Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo đến chỗ ở của nhóm sáu Tỳ-kheo. Nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy:

———

278 Hán: Súc sanh mạng畜生命, Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng như Ngũ phần; Căn bản: Bàng sanh mạng 傍生命. Pāli: pāṇaṃ jīvitā, sanh mạng của loài có hơi thở.

279 Tăng-kỳ 19, tr. 378a27: Ba-dật-đề 61; Tứ phần 17, tr. 677c24: Ba-dật-đề 63; Thập tụng 16, tr. 111a27; Căn bản 40, tr. 848a18: Ba-dật-đề 62. Pāli, Pāc. 77, Sañcicca.

280 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Số Tỳ-kheo này có tàm quí, ít muốn, biết đủ, nay đến đây chắc thấy lỗi lầm của ta. Chúng ta nên tạo ra mọi cách khiến cho họ sanh nghi hối, sanh nghi hối rồi chắc họ sẽ trở về nơi chỗ thầy họ.” Nghĩ vậy, liền nói:

“Quý vị có khéo thọ giới Cụ túc không? Thọ giới có giới trường hay không? Yết-ma có như pháp hay không? Không phạm Ba-la-di, Tăng-già-bà-thi-sa, Ba-dật-đề, Ba-la-đề-đề-xá-ni, Đột-kiết-la chứ? Có khéo phòng hộ thân khẩu không? Hòa thượng, A-xà-lê của quý vị trước kia có khéo thọ Cụ túc giới, cho đến khéo hộ thân khẩu không?”

(Nhóm mười bảy Tỳ-kheo)* thưa:

“Chúng con không tự biết, cũng không biết Hòa thượng, A-xà-lê thế nào? Nay chúng con xin thưa hỏi Đại đức, xin Đại đức chỉ vẽ cho chúng con: Khi chúng con thọ Cụ túc giới, và Hòa thượng, A-xà-lê, có như pháp không?”

(Nhóm sáu Tỳ-kheo)* nói:

“Nếu tôi nói thật thì các ông chắc cũng không tin. Các ông nên hỏi người nào mà các ông từng tin cậy.”

Khi ấy, nhóm mười bảy Tỳ-kheo bèn đến chỗ thầy để hỏi việc này.

Thầy trả lời:

“Mọi việc của các con đều như pháp và, xưa kia ta thọ giới cũng lại như pháp. Nhưng ai là những người gây sự nghi hối này?”

Thưa: “Nhóm sáu Tỳ-kheo.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo: