Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXV. Vu Khống Tăng Tàn: B. Giới Tướng. LXXVI. Đuổi Đi Không Cho Thức Ăn: A. Duyên Khởi

“Tại sao thầy dùng pháp Tăng-già-bà-thi-sa không căn cứ để hủy báng Tỳ-kheo khác?”

Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, dùng pháp Tăng-già-bà-thi-sa không căn cứ để hủy báng Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề.”

Hủy báng Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni hủy báng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề; hủy báng Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni hủy báng năm chúng, Đột-kiết-la.

LXXVI. ĐUỔI ĐI KHÔNG CHO THỨC ĂN382

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.383 Bấy giờ, Bạt-nan-đà nghĩ như vầy: “Tỳ-kheo Đạt-ma hứa với ta cùng đi... cho đến câu Lại tố cáo tội của ta cũng như trên đã nói. Ta dùng pháp Tăng-già-bà-thi-sa không căn

———

382 Tăng-kỳ 17, tr. 366b28: Ba-dật-đề 43; Tứ phần 15, tr. 667c11: Ba-dật-đề 46; Thập tụng 15, tr. 104a20, Căn bản 38, tr. 834a27: Ba-dật-đề 51. Pāli, Pāc. 42, Uyyojana.

383 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành舍衞城; Căn bản: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

cứ để hủy báng, cũng không thể làm tổn hại được. Nay ta lại nên dùng cách khác để trị ông ta.”

(Bạt-nan-đà)* bèn đến chỗ Đạt-ma nói:

“Ông là đệ tử của tôi. Tôi là thầy của ông. Trước đây ông vu khống384 tôi, tôi cũng vu khống* ông. Nay chúng ta hòa giải nhau, đừng hiềm khích nhau nữa; nhân đây (chúng ta)* có thể như trước đây, cùng nhau đến các gia đình cúng nhiều thức ăn ngon.”

Đạt-ma liền hòa giải, theo thầy mà đi. Bạt-nan-đà liền dẫn đến nơi không có thức ăn, nếu có ai đến mời thì nháy mắt ra hiệu bảo họ đi. Bạt-nan-đà tính toán trở về chùa trở lại là không kịp giờ.

Liền sai khiến Đạt-ma, nói:

“Nay chỗ này không có thức ăn, ông có thể về chùa.”

Đạt-ma đã đi rồi, (Bạt-nan-đà)* đến gia đình đã mời, ăn nhiều thức ăn ngon. Đạt-ma về đến chùa thì đã quá ngọ.

Sau khi Bạt-nan-đà ăn xong, trở về lại chùa hỏi Đạt-ma:

“Ông (về)* có kịp ăn không?”

Thưa:

“Không kịp.”

(Bạt-nan-đà)* lại giả an ủi nói:

“Nay ông tuy mất một bữa ăn, ngày mai ta sẽ cho ông được (một bữa ăn)* cực ngon.” [67c01]

Sáng mai, Bạt-nan-đà lại cũng đến nói như trên, cho đến ba lần như vậy, rồi nói với Đạt-ma:

“Những chỗ mà tôi dẫn ông đến, đều là những nơi nhận được thức ăn ngon, mà không nhận được, sợ là ông đã bị ‘kẻ bề trên’ quở trách

———

384 Hán: Phạm 犯.

hay Thiên thần nổi giận, hoặc là do tội nghiệp của ông đưa đến, ông đừng oán tôi. Ông có thể mau trở về chùa để kịp giờ ăn.”

Đạt-ma vội trở về chùa, vẫn không kịp giờ. Mấy ngày liền đói lả không thể đứng dậy được.

Bạt-nan-đà sau khi ăn xong quay về đến chỗ ở, lại hỏi:

“Ông về có kịp ăn không?”

Trả lời:

“Không kịp.”

(Bạt-nan-đà)* liền nói:

“Ông đã lừa dối thầy, nên phải bị trị như vậy. Sau này nếu ông còn làm nữa sẽ bị trị nặng hơn.”

Khi ấy, Đạt-ma mới biết bị thầy dối gạt, liền nổi giận la lớn:

“Tại sao Tỳ-kheo lại làm việc lừa dối này, khiến cho tôi ba ngày chịu đói gần chết!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão hỏi:

“Tại sao thầy la lớn vậy?”

Thưa:

“Bạt-nan-đà ba ngày gây não con, khiến cho con bị đói.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXVI. Đuổi Đi Không Cho Thức Ăn: B. Giới Tướng

Tỳ-kheo nào, nói với Tỳ-kheo khác: ‘Cùng tôi đến các gia đình, tôi sẽ cho thầy nhiều thức ăn ngon.’ Nhưng rồi không cho mà lại bảo trở về, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo dẫn các Tỳ-kheo đến các gia đình mà không nhận được thức ăn, sanh tâm xấu hổ, bèn nghĩ như vầy: “Ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chăng?!” Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo không vì gây não người khác, không nhận được thức ăn, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nói với Tỳ-kheo khác: ‘Cùng tôi đến các gia đình, sẽ cho thầy nhiều thức ăn ngon’, vì cố ý gây xúc não, nên không cho, lại khiến đi về, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo, dẫn Tỳ-kheo nuôi bệnh đến các gia đình, vì Tỳ-kheo bệnh để xin thức ăn, sợ người bệnh quá giờ ăn, khiến trở về mau; sau khi đã sai khiến rồi, liền sanh xấu hổ: “Ta cố ý (bảo về)*, sẽ không phạm Ba-dật-đề chăng?!” Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo nào không vì để ăn một mình, nên sai khiến Tỳ-kheo khác về, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói với Tỳ-kheo kia: ‘Cùng tôi đi đến các gia đình, sẽ cho thầy nhiều thức ăn ngon.’ Đã đến mà không cho, lại nói như vầy: ‘Ông đi đi! Cùng ông hoặc ngồi hoặc nói không vui, để tôi ngồi một mình, nói một mình vui hơn’, vì muốn [68a01] gây não385 người kia, Ba-dật-đề.”

———

385 Tăng-kỳ; Tứ phần: “Cố tình đuổi đi.” Thập tụng, Căn bản: “Gây phiền não” như Ngũ phần.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXVII. Hoại Sắc Y Mới: A. Duyên Khởi

Nếu Tỳ-kheo gây não Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, cho đến súc sanh theo kiểu này, Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo-ni gây não Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni theo kiểu này, Ba-dật-đề; gây não Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, cho đến súc sanh theo kiểu này, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni gây não năm chúng theo kiểu này, Đột-kiết-la.

LXXVII. HOẠI SẮC Y MỚI386

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.387 Bấy giờ, số đông Tỳ-kheo cùng bạn đi vào nước Câu-tát-la, gặp giặc cướp đoạt hết y bát. Sau đó, đến chỗ một trạm tuần canh, vị chỉ huy tuần canh hỏi:

“Các Đại đức gặp giặc cướp ở chỗ nào?”

Trả lời:

“Gặp giặc cướp ở chỗ đó.”

Những người tuần canh cùng nhau bàn:

“Nếu nhà vua nghe, các Tỳ-kheo gặp giặc cướp (bị đoạt y bát)* trong phạm vi trách nhiệm của chúng ta, chắc chắn chúng ta sẽ bị tội.”

Liền nói với Tỳ-kheo:

“Đại đức ở lại một chút, chúng tôi sẽ truy tầm bọn giặc này. Lính liền xuất quân truy tầm trong chốc lát đến chỗ đó, liền bao vây hai lớp, lục tìm thu lại được toàn bộ những y vật đó, nào là nhiễm y, bạch y, các loại gom lại một chỗ.”

———

386 Tăng-kỳ 18, tr. 368a14: Ba-dật-đề 47; Tứ phần 16, tr. 676b20: Ba-dật-đề 60; Thập tụng 15, tr. 108c28: Ba-dật-đề 59; Căn bản 39, tr. 842c27: Ba-dật-đề 58. Pāli, Pāc. 58, Dubbaṇṇakaraṇa.

387 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng; Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.

Những người tuần canh bàn nói:

“Nên trả lại cho ai trước?”

Có người nói:

“Trước tiên nên trả lại cho các Tỳ-kheo. Nhà vua tin ưa Phật pháp nghe được chắc hài lòng.”

Họ liền nói với Tỳ-kheo:

“Các thầy có thể tự lấy y (bát của mình đi)*!”

Các Tỳ-kheo nhìn y (không nhớ rõ của mình)*, sanh nghi. Hoặc có vị nói đây là y của tôi, hoặc nói là không phải y của tôi, cho nên không dám lấy.

Những người tuần canh hỏi:

“Tại sao không lấy?”

Trả lời:

“Tôi không nhớ y của mình vì vậy không lấy.”

Người tuần canh nói:

“Lần lượt ai nhớ thì lấy.”

Ngay khi ấy, các ngoại đạo bèn lấy y tốt của Tỳ-kheo. Vì Tỳ-kheo lấy sau nên phải lấy y xấu của ngoại đạo. Những người tuần canh biết Sa-môn Thích tử đều mặc y tốt, mà nay lại nhận được y phục xấu của ngoại đạo, nên nói:

“Các thầy là Sa-môn có gì đặc biệt đâu? Hình tướng y của mình còn không biết thì làm sao biết tâm của mình! Nếu biết hình tướng y của mình thì ngoại đạo đâu có lý do gì mà lấy được y phục tốt của các thầy!?”

Các Tỳ-kheo khi về đến chỗ Phật đem việc này bạch lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo, hỏi:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXVII. Hoại Sắc Y Mới: B. Giới Tướng. LXXVIII. Giấu Vật Dụng Của Tỳ- Kheo: A. Duyên Khởi

“Thật sự các ông không biết hình tướng y của mình phải không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách xong, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, được y mới, nên dùng ba loại màu để làm dấu: Hoặc màu xanh, màu đen, hay màu mộc lan;388 nếu không dùng ba màu đó để làm dấu, Ba-dật-đề”.

Nếu không làm dấu mà mặc thì mỗi một lần mặc, một Ba-dật-đề. Nếu không mặc thì mỗi một đêm, một Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu y mới nhận được đã làm dấu rồi, thì không làm, không phạm.

LXXVIII. GIẤU VẬT DỤNG CỦA TỲ-KHEO389

A. DUYÊN KHỞI

[68b01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.390 Bấy giờ nhóm mười bảy Tỳ-kheo đem y bát và các đồ vật lặt vặt vất bỏ lung tung, không thu dọn, nhóm sáu Tỳ-kheo lấy giấu chúng.

———

388 Mộc lan 木蘭: Màu mộc lan là màu của da cây mộc lan, pha trộn giữa màu đỏ và màu đen, là một trong ba màu hoại sắc (xanh, đen, mộc lan), dùng để nhuộm pháp phục Ca-sa cho các Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni. Sự pha trộn này thì màu đỏ nhiều hơn màu đen, Người Ấn thường gọi màu này là màu Càn-đà (Pāli: Gandha, là hương thơm, hương liệu), tên khoa học gọi là Hyperanthera moringa.

389 Tăng-kỳ 19, tr. 379b06: Ba-dật-đề 63; Tứ phần 16, tr. 675c08: Ba-dật-đề 58; Thập tụng 16, tr. 114a23, Căn bản 41, tr. 851a17: Ba-dật-đề 67. Pāli, Pāc. 60, Cīvaraapanidhāna.

390 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

Khi nhóm mười bảy Tỳ-kheo biết mất, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Vật (y, bát, đồ lặt vặt)* của chúng con như vậy như vậy, để chỗ này, ở chỗ kia, ai đem đi đâu?”

Trả lời: “Người đến đây chẳng phải là một, nên có chắc là không (ai)* mang đi chăng?”

Liền hỏi:

“Người vừa đến đây, họ đi hướng nào?”

Trả lời: “Họ đi bốn phương biết là nơi nào!”

Lúc ấy, nhóm mười bảy Tỳ-kheo tỏa ra bốn hướng đuổi kịp người vừa đến (rồi đi)*, liền hỏi:

“Tôi mất y bát, tọa cụ, ống đựng kim, có thể đem trả lại cho tôi.”

Mấy người ấy nói:

“Thưa Đại đức! Tôi đến vì Chánh pháp chứ đâu đến để ăn trộm!”

Nhóm mười bảy Tỳ-kheo, nghe những lời này rồi, xấu hổ liền trở về.

Nhóm sáu Tỳ-kheo hỏi:

“Rốt cuộc, các ngươi có gặp được những người vừa đến không?”

Trả lời: “Có gặp.”

(Hỏi)*: “Có được lại y không?”

Trả lời: “Không được.”

Khi ấy nhóm sáu Tỳ-kheo đem y bát ra và bảo:

“Đây, có phải y bát của các ông không?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXVIII. Giấu Vật Dụng Của Tỳ- Kheo: B. Giới Tướng

Trả lời: “Phải rồi.”

Các Tỳ-kheo thấy, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách, đức Phật quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự mình giấu y, hoặc bát, tọa cụ, ống đựng kim của Tỳ-kheo khác; tất cả mọi dụng cụ sinh hoạt, hoặc sai người giấu, Ba-dật-đề”.

Lại có Tỳ-kheo không thu cất y bát vật dụng (của mình)*, các Tỳ-kheo không dám vì ông thu cất nên bị mất đi, do đó bị nghi, mang tiếng xấu, bèn nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép chúng ta vì người thu cất đồ vật thì vị kia đã không bị mất, và không đưa chúng ta đến việc mang tiếng xấu này.” Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không vì cố ý giấu, vì người cất y, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, vì cố ý vui đùa, giấu y bát, tọa cụ, ống đựng kim của Tỳ-kheo khác; tất cả mọi dụng cụ sinh hoạt hằng ngày, hoặc sai người giấu, Ba-dật-đề”.

Nếu giấu vật dụng của Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, cho đến súc sanh, Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo-ni giấu vật của Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề; giấu vật của người khác, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni giấu vật của năm chúng, Đột-kiết-la.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXIX. Dữ Dục Rồi Hối: A. Duyên Khởi. B. GIới Tướng. C. Thích Từ

LXXIX. DỮ DỤC RỒI HỐI391

A. DUYÊN KHỞI

Đức Thế Tôn ở tại thành Xá-vệ.392 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo có thế lực, các thiện Tỳ-kheo [68c01] không có thế lực, nhóm sáu Tỳ-kheo ngăn các thiện Tỳ-kheo yết-ma... cho đến câu đức Phật bằng mọi cách quở trách như trong giới “Như pháp đoán sự” trước kia đã nói.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khi Tăng đoán sự, như pháp dữ dục rồi, sau lại chỉ trích (phê phán),393 Ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Sau lại chỉ trích: Tức là nói tôi không dữ dục như vậy.

Nếu Tăng không làm yết-ma đoán sự, mà sau lại chỉ trích thì phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

———

391 Tăng-kỳ 17, tr. 366a21: Ba-dật-đề 43; Tứ phần 18, tr. 687b20: Ba-dật-đề 76; Thập tụng 15, tr. 105a05, Căn bản 38, tr. 837c28: Ba-dật-đề 53. Pāli, Pāc. 79, Kammapaṭibāhana.

392 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

393 Hán: Tăng đoán sự thời, như pháp dữ dục cánh, hậu cánh ha 僧斷事時如法與欲竟後更呵. Pāli: Dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyadhammaṃ āpajjati. Hán: Ha呵. Tứ phần: Hối 悔. Pāli: Kammapaṭibāhana, phủ nhận việc làm của mình.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXX. Phủ Nhận Yết-Ma: A.Duyên Khởi

LXXX. PHỦ NHẬN YẾT-MA394

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.395 Bấy giờ, các Tỳ-kheo cần thứ y nào thì chúng Tăng đã cung cấp đủ, sau đó lại được thêm, hiện thành ba y, cùng nhau bàn nói:

“Y này nên cúng cho ai?”

Có vị nói: “Trước tiên, nên cúng cho đức Thế Tôn.”

Có vị lại nói: “Trước hết, nên cúng cho Đại Ca-diếp. Đại Ca-diếp thường được đức Thế Tôn khen ngợi, lại nữa là bậc Thượng tọa.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Trước hết, nên cúng cho Cù-già-lê.”

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật hỏi các Tỳ-kheo:

“Ca-diếp có cầu y nhiều hay ít không?”

Thưa: “Ca-diếp không cầu, có cho sau mới nhận.”

Nhân đó đức Phật nói kệ:

Y này, y vô dục,

Không cho người có dục.

Người không điều phục ý,

Không nên mặc cà sa.

Người đã lìa tham dục,

Thường nhất tâm nơi giới.

Người điều tâm như vậy,

Mới nên mặc y này.

———

394 Tứ phần 18, tr. 686c04: Ba-dật-đề 64. Tăng-kỳ 14, tr. 338b01, Thập tụng 10 tr.74a20, Căn bản 27, tr. 774b27: Ba-dật-đề 9. Pāli, Pāc. 81 Dubbala.

395 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Tứ phần: La Duyệt thành 羅閱城; Thập tụng; Căn bản: Vương Xá thành王舍城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXX. Phủ Nhận Yết-Ma: B. Giới Tướng. LXXXI. Tịnh Thí Y Rồi Đoạt Lại: A. Duyên Khởi

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo, nên đem y này cúng cho Ca-diếp. Họ liền vâng lời.

Lúc ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo nói như vầy:

“Nay các Tỳ-kheo xoay vật của Tăng cho người mình quen biết.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói như vầy: ‘Các Tỳ-kheo xoay vật của Tăng cho người quen biết’, Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

LXXXI. TỊNH THÍ Y RỒI ĐOẠT LẠI396

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.397 Bấy giờ, Tỳ-kheo Đạt-ma nghĩ như vầy: “Bạt-nan-đà trước đây đoạt y của ta, đức Phật quở trách ta, vì các Tỳ-kheo kết giới. Ta nói ông ấy [69a01] phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Ông ấy lại dùng pháp Tăng-già-bà-thi-sa không căn cứ hủy

———

396 Tăng-kỳ 19, tr. 379a02: Ba-dật-đề 62; Thập tụng 16, tr. 114b29, Căn bản 41, tr.851b25: Ba-dật-đề 68. Pāli, Pāc. 59, Vikappana. Tứ phần: Không có.

397 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành舍衞城; Thập tụng: Vương Xá thành王舍城; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

báng ta, và dứt phần ăn của ta cho đến ba ngày. Ta nên làm cách nào để trả mối hận này.” Lại nghĩ như vầy: “Ông ấy đối với ta tác tịnh thí y, ta không hoàn nó lại, là đủ để trả mối nhục.” Nhân đó không hoàn trả lại. Sau đó, Bạt-nan-đà đến đòi y.

Đạt-ma nói:

“Trước đây thầy bố thí rồi, sao nay đòi lại?”

Bạt-nan-đà nói:

“Ta tác tịnh thí, chứ ta đâu bố thí!”

(Dù vậy, Đạt-ma)* vẫn không hoàn lại. Bạt-nan-đà bèn cưỡng bức đoạt lấy. Đạt-ma liền la lớn.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe đều ra hỏi:

“Chuyện gì la to vậy!?”

(Đạt-ma)* trả lời:

“Bạt-nan-đà đoạt lấy y của con!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão quở trách Bạt-nan-đà:

“Tại sao tịnh thí cho người không đáng tin, để rồi phải đoạt lại?”

Lại quở trách Đạt-ma:

“Người tịnh thí y, tại sao ngươi không hoàn lại?”

Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ông là người ngu si, thật sự ông có tịnh thí y cho người không đáng tin hay không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Lại hỏi Đạt-ma:

“Ông là người ngu si, thật sự người ta tịnh thí cho ngươi, ngươi không chịu hoàn lại phải không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên tịnh thí cho năm hạng người này:

- Một là không biết nhau.

- Hai là kém hiểu biết nhau.

- Ba là chưa quen thân.

- Bốn là không phải thân hữu hay đồng sư.

- Năm là hay thay đổi.

Không phải năm hạng người này thì sau đó nên tịnh thí cho. Lại có hai pháp không nên tịnh thí:

- Một là hay khen ngợi người.

- Hai là hay tạo tiếng tốt cho người.

Lại có hai pháp không nên tịnh thí:

- Một là không thể vì người nhận trọng vật tịnh thí, rồi bảo vệ như mình có.

- Hai là mình có trọng vật không thể tịnh thí, người kia cũng không hận.

Lại có hai pháp không nên tịnh thí:

- Một là không biết họ còn sống hay không.

- Hai là không biết họ còn tu hay không.”

Các Tỳ-kheo lại nghĩ: “Đức Phật cho chúng ta tịnh thí, nên tịnh thí cho cha mẹ, anh em, chị em.” Rồi đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Không nên tịnh thí cho bạch y, nên tịnh thí cho năm chúng.”

Có các Tỳ-kheo ở một mình trong phòng, có y dư không biết tịnh thí thế nào, đem việc này bạch lên Phật, Phật dạy:

“Nên biểu hiện tác tịnh thí từ xa (hướng đến người ở xa mà tác tịnh thí)*. Nếu đối với ba y, cần trao đổi (y nào)* thì nên để trống vai bên hữu, cởi bỏ giày dép, quỳ gối, tay cầm y, tâm nghĩ, miệng nói:

“Y này là của tôi, gồm có bao nhiêu điều, nay tôi xin xả.”

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy. Sau đó, mới nhận cái y dư, cũng như pháp trước, tâm nghĩ, miệng nói:

[69b01] “Tôi có cái y này, gồm bao nhiêu điều, nay tôi xin thọ.”

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy. Chiếc y được xả, cũng nên tịnh thí, lại theo như pháp trước: Tâm nghĩ, miệng nói:

“Đây là chiếc y dư của tôi, xin tịnh thí cho thầy... xin đến đó lấy dùng.”

Nếu không cần thay đổi người thọ, thì chiếc y dư kia liền nên tịnh thí như vậy. Pháp tịnh thí riêng, đến ngày thứ mười một, lại phải như pháp trước, tâm nghĩ, miệng nói:

“Đây là chiếc y dư của tôi, đến nơi thầy...lấy trở lại.”

Sau đó, lại như pháp trước thọ trì tịnh thí. Nếu đối với người tịnh thí thì nên tác pháp triển chuyển tịnh thí như trước: Tay cầm y, nói như vầy:

“Đây là y dư của tôi, xin đối với Trưởng lão… làm pháp tịnh thí.”

Tỳ-kheo kia nên hỏi:

“Y này của Trưởng lão, tác tịnh thí đối với tôi, tôi nên đem cho vị nào?”

Trả lời: “Trong năm chúng, tùy ý ngài cho ai cũng được.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXI. Tịnh Thí Y Rồi Đoạt Lại: B. Giới Tướng. LXXXII. Trước Sau Bữa Ăn Đi Đến Nhà Khác Không Báo: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo kia (Trưởng lão thọ tịnh thí)* nên nói liền:

“Nay tôi cho thầy... Nếu Trưởng lão cần cứ đến vị ấy lấy dùng và, nên bảo vệ nó cho tốt.”

Vị Tỳ-kheo thọ pháp tác tịnh, sau đó, đem việc này nói với vị Tỳ-kheo được xưng tên. Tỳ-kheo được xưng tên sợ phạm tội chứa y dư nên không dám thọ nhận, không biết phải thế nào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên nói với Tỳ-kheo được xưng tên. Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, đã tịnh thí y cho Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni rồi đoạt lấy lại, Ba-dật-đề”.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Nếu cho y vị kia, sau đó xin lại, vị kia cho, mình nhận thì không phạm.

LXXXII. TRƯỚC SAU BỮA ĂN ĐI ĐẾN NHÀ KHÁC KHÔNG BÁO398

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.399 Bấy giờ, Bạt-nan-đà thường thọ sự cúng dường của một gia đình, sau đó, gia đình kia thỉnh Tăng. Sáng sớm hôm đó, Bạt-nan-đà, khoác y mang bát vào thành, đến các gia đình để chuyện vãn... Đến giờ, họ đến mời, các Tỳ-kheo khoác y bưng bát đến nhà kia, và cả chúng ngồi (chờ)* đã lâu.

———

398 Tăng-kỳ 20, tr. 389c08: Ba-dật-đề 80; Tứ phần 15, tr. 665a04: Ba-dật-đề 42; Thập tụng 17, tr. 123c26; Căn bản 43, tr. 865c28: Ba-dật-đề 81; Pāli, Pāc. 46 Cāritta.

399 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

(Các Tỳ-kheo)* hỏi người chủ:

“Giờ ngọ đã gần qua, tại sao không mời thọ thực?”

Thưa:

“Tôi vì Bạt-nan-đà nên thỉnh Tăng, vậy phải chờ vị ấy đến.”

Khi ấy, đã gần quá ngọ Bạt-nan-đà mới đến. Các Tỳ-kheo có vị ăn được, có vị ăn được ít, có vị không ăn được gì. Do đó, người chủ cơ hiềm Bạt-nan-đà:

“Sa-môn Thích tử có chuyện gì gấp đâu, trước đã nhận lời mời của tôi, lại đi đến các nhà khác, gần quá ngọ mới đến, khiến các Tỳ-kheo không ăn được những thức ăn do tôi cúng dường, khiến chúng tôi sửa soạn nhiều thức ăn mà trở thành vô dụng.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách Bạt-nan-đà:

[69c01] “Thầy không thể đem lại lợi ích cho Phật pháp nên mới gây khổ não cho chúng Tăng như vậy!”

Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vật, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận lời mời của người, trước bữa ăn, đến nhà khác, Ba-dật-đề”.

Sau đó, người thí chủ của Bạt-nan-đà tự gánh thức ăn nấu rồi đến Tăng phường để cúng dường Tăng và Bạt-nan-đà. Bạt-nan-đà ăn xong trước lại đến nhà khác. Gia chủ muốn tập Tăng để cúng dường

một thức ăn khác. Do Bạt-nan-đà không có mặt, chờ lâu mà không dọn thức ăn. Các Tỳ-kheo hỏi:

“Giờ ngọ gần qua sao không dọn thức ăn?”

Thưa:

“Tôi vốn vì Bạt-nan-đà, chờ thầy đến sẽ dọn.”

Cuối cùng Bạt-nan-đà không lại nên thức ăn ấy không được dọn. Gia chủ dùng nhiều lời trách cứ Bạt-nan-đà, các Tỳ-kheo cũng chê trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận lời mời của người, trước bữa ăn,400 sau bữa ăn,401 đến nhà khác, Ba-dật-đề”.

Có các Tỳ-kheo, có việc của Tăng, việc của Tháp, việc riêng cần đến nhà khác mà không dám đi, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo báo với các Tỳ-kheo khác trước khi đi. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận lời mời của người, trước bữa ăn, sau bữa ăn mà đến nhà khác, không báo với Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề”.

———

400 Tứ phần: Trước bữa ăn, từ bình minh xuất hiện, đến khi ăn.

401 Tứ phần: Sau bữa ăn (thực hậu 食後), từ khi ăn cho đến giữa ngày. Tăng-kỳ: ăn xong rồi, vẫn còn sớm, gọi là thực hậu. Thập tụng: trung tiền trung hậu 中前中後, trước và sau giữa trưa.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXII. Trước Sau Bữa Ăn Đi Đến Nhà Khác Không Báo: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Hoặc có các Tỳ-kheo hiềm nhau không nói chuyện với nhau, hoặc ngồi thiền hay ngủ mê, không biết bạch lại ai, khi ra ngoài cửa ngõ, thấy các Tỳ-kheo bèn chạy đuổi theo, từ xa gọi lớn để thưa. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo chạy như nai, như thỏ, kêu la như chim cú trọc đầu, không có hạnh của Sa-môn, phá pháp của Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên từ xa thưa bạch. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận lời mời của người, trước bữa ăn, sau bữa ăn, mà đi đến nhà khác; không bạch với Tỳ-kheo khác ở gần, Ba-dật-đề”.

Các Tỳ-kheo lại nghĩ như vầy: “Thời của y có nên bạch hay không?”

Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Trừ thời (gian)* của y. Từ nay giới này [70a01] nên nói như sau:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nhận lời mời của người, trước bữa ăn, sau bữa ăn mà đi đến nhà khác; không bạch với Tỳ-kheo khác ở gần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Nhân duyên: Thời (gian)* của y gọi là nhân duyên.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXIII. Phi Thời Vào Xóm. A. Duyên Khởi

Nếu thưa bạch đến nhà A mà đến nhà B, thì không gọi là thưa bạch. Nếu không thưa mà đến các gia đình, một chân vào trong cửa, Đột-kiết-la; hai chân vào trong cửa, Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

Nếu bạch đến một nhà, nhân đó đến một nhà khác thì không phạm. Nếu không có Tỳ-kheo để có thể thưa bạch cũng không phạm.

LXXXIII. PHI THỜI VÀO XÓM402

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật du hóa tại nước Câu-tát-la403 cùng đầy đủ đại chúng Tỳ-kheo một nghìn hai trăm năm mươi vị. Các Tỳ-kheo, hoặc nhận được phòng để ngủ, hoặc dưới bóng cây, hoặc nơi đất trống. Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo vừa sáng sớm đã khoác y bưng bát, ở trong đường hẻm, nói chuyện thế sự với các bạch y404 cho đến sẩm tối. Người đi đường thấy, cơ hiềm nói:

“Chỗ này không phải là chỗ người xuất gia bàn chuyện, sao không ở nơi A-lan-nhã thủ nhiếp các căn?!”

Hoặc có người nói: “Những vị này không ưa Phật pháp, không kính giới luật, được nơi nói chuyện vui đùa là quên cả thời gian.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

———

402 Tăng-kỳ 20, tr. 389a02: Ba-dật-đề 79; Tứ phần 19, tr. 692c11: Ba-dật-đề 83; Thập tụng 17, tr. 121c02, Căn bản 42, tr. 860a17: Ba-dật-đề 80. Pāli, Vin. iv. 164, Pāc. 85 Vikālagāmappavisana.

403 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

404 Tứ phần: “Cùng các cư sĩ đánh cờ (xu bồ 樗蒱)”. Pāli: sabhāyaṃ nisīditvā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathenti, ngồi ở hội trường, bàn đủ các đề tài súc sinh luận.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXIII. Phi Thời Vào Xóm. B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LXXXIV. Đệm Bông: A. Duyên Khởi

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo: “Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, vào tụ lạc phi thời, Ba-dật-đề”.

Có các Tỳ-kheo có duyên sự cần vào tụ lạc lúc phi thời mà không dám vào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo: “Nay cho phép có duyên sự, được vào tụ lạc lúc phi thời. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào,405 phi thời vào tụ lạc, không báo với thiện Tỳ-kheo ở gần, trừ nhân duyên,406 Ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Nhân duyên: Là khi có nạn, đó gọi là nhân duyên.

Sa-di, Đột-kiết-la. Nếu trên đường đi, đi qua tụ lạc, hoặc chiều tối cần phải nghỉ đêm, hay là có tám nạn khởi, đều không phạm.

LXXXIV. ĐỆM BÔNG407

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.408 Bấy giờ, cách thành không xa có một cây Thần,409 nhiều người phụng thờ. Thời gian tiết hội, đến bảy

———

405 Tăng-kỳ: “Tỳ-kheo a-lan-nhã.” Điều luật áp dụng cho Tỳ-kheo sống trong rừng.

406 Tăng-kỳ: “Trừ dư thời.” Giải thích: Dư thời, những lúc có việc khẩn cấp (như có người bị rắn độc cắn). Pāli: aññatra tathārūpā accāyikā karaṇīyā, trừ có sự việc khẩn cấp nào đó.

407 Tăng-kỳ 20, tr. 392a08: Ba-dật-đề 84; Tứ phần 19, tr. 693b17: Ba-dật-đề 85; Thập tụng 18, tr. 127b22, Căn bản 49, tr. 895b28: Ba-dật-đề 86; Pāli, Pāc. 88 Tūlonaddha.

408 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ quốc; Thập tụng: Vương Xá thành; Căn bản: Thất-la-phạt thành.

409 Hán: Thần thọ 神樹. Pāli: Cetiyarukkha, miếu thờ thần cây.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXIV. Đệm Bông: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

ngày mới xong, có bốn loại bông Đâu-la dùng để nhồi độn khi (ngồi) dâng lễ, họ vất chúng mà đi. Sau đó các Tỳ-kheo thâu lấy để độn vào giường dây, giường cây, và làm gối làm nệm. Các bạch y thấy, cơ hiềm nói:

“Những vật này hôi thúi, dễ sanh các loài trùng, tại sao các Tỳ-kheo lại ngồi nằm trên đó, không có hạnh của Sa-môn, phá pháp Sa-môn!”

[70b01] Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách xong, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, dùng bông Đâu-la độn vào dụng cụ ngồi nằm, Ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Bông Đâu-la: Là chỉ cho hoa liễu, hoa Bạch dương, hoa Bồ-lê, hoa Diệm-bà.410

———

410 Tăng-kỳ: Các loại Đâu-la: A-già đâu-la, Bà-ca đâu-la, Cưu-tra-xà đâu-la, Giác (sừng) đâu-la, Thảo (cỏ) đâu-la, Hoa đâu-la. Tứ phần: Đâu-la: Bông cây bạch dương, bông cây dương liễu, bông bồ đài. Thập tụng: Đâu-la miên: Hoa bạch dương, hoa liễu, hoa a-cưu-la, hoa ba-ưu-la, hoa cưu-xá-la, hoa gian-xà, hoa ba-ba, hoa li-ma. Căn bản: các thứ nhồi độn (trữ vật 貯物): bông cây, bông cỏ, bồ-đài, kiếp-bối, lông dê; độn năm thứ này làm nệm, Ba-dật-đề. Pāli: Tūla, bông gòn, có loại: Rukkhatūla, bông của cây; latātūla, gòn dây leo; poṭakitūla, bông cỏ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXV. Giường Cao Qua Lượng: A. Duyên Khởi

Nếu khởi tâm và tạo phương tiện độn đều phạm Đột-kiết-la, làm thành, Ba-dật-đề. Nếu không phá bỏ mà ngồi thì mỗi lần ngồi, Ba-dật-đề. Nếu nằm, mỗi lần nằm, Ba-dật-đề. Người khác cho mà nhận, Ba-dật-đề. Chủ yếu là trước hết phải xả bỏ, sau mới sám hối. Không làm như vậy thì mắc tội càng nặng. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

LXXXV. GIƯỜNG CAO QUÁ LƯỢNG411

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.412 Bấy giờ, các Tỳ-kheo sử dụng loại giường cao chân, Tỳ-kheo già bệnh, khi leo lên leo xuống, té xuống đất bị thương, hoặc bị lộ hình, các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Sa-môn này như vua, như các người quí phái hào tộc, không biết tiết kiệm.”

Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc đem chiếc giường nằm ngồi của mình cúng cho Bạt-nan-đà. Bạt-nan-đà nhận được rồi đem trưng bày trong phòng của mình.

Thường pháp, đức Thế Tôn cứ năm ngày là một lần đi xem xét các phòng (Tỳ-kheo)*.

Bạt-nan-đà bạch Phật:

“Ngài xem chiếc giường của con!”

Đức Phật liền quở trách:

———

411 Tăng-kỳ 20, tr. 391b18: Ba-dật-đề 83; Tứ phần 19, tr. 694a17: Ba-dật-đề 84, Thập tụng 18, tr. 127b22, Căn bản 49, tr. 894b17: Ba-dật-đề 85; Pāli, Pāc. 87 Mañcapīṭha.

412 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Câu-xá-di quốc俱舍彌國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXV. Giường Cao Qua Lượng: B. Giới Tướng. LXXXVI. Ống Đựng Kim: A. Duyên Khởi

“Ngươi là kẻ ngu si, tại sao muốn ở yên trong hầm sanh tử, mà không có ý mong cầu ra khỏi?! Ngươi không nên tự sử dụng giường cao sang, trang sức bằng gấm vóc. Ai phạm, Đột-kiết-la.”

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự mình làm ngọa cụ, giường dây, giường gỗ, chân nên cao bằng tám ngón tay của Tu-già-đà,413 trừ khúc vào lỗ mộng, nếu quá, Ba-dật-đề”.

Nếu tự mình làm giường hay sai người làm, nếu cao (hơn mức qui định)* đều phải cắt bỏ, rồi mới sám hối tội. Nếu nhận được giường cho, mà cao thì khi nhận phải nghĩ như vầy: “Giường này không như pháp, ta sẽ cắt bỏ”. Nếu không nghĩ như vậy mà nhận, Ba-dật-đề. Trước hết, nên cắt bỏ, rồi sau mới sám hối.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

LXXXVI. ỐNG ĐỰNG KIM414

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở thành Vương Xá.415 Bấy giờ, các Tỳ-kheo dùng xương, răng, sừng làm ống đựng kim. Họ tìm kiếm khắp nơi, kể cả trong rác rưởi, để tạo ra nó. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

———

413 Tám ngón tay của Tu-già-đà. Căn bản: của Phật; và giải thích: 8 ngón tay (chỉ 指) của Phật dài bằng 1 khuỷu (chẩu 肘) của người trung bình. Pāli: sugataṅgula: ngón tay của Sugata (Thiện Thệ). Cước chú của bản dịch Anh: sugata đây có nghĩa là “tiêu chuẩn” được chấp nhận (không phải chỉ cho ngón tay của Phật).

414 Tăng-kỳ 20, tr. 391a08: Ba-dật-đề 82; Tứ phần 19, tr. 693c09: Ba-dật-đề 86; Thập tụng 18, tr. 127a23, Căn bản 49, tr. 894a16: Ba-dật-đề 84. Pāli, Pāc. 86 Sūcighara.

415 Tứ phần: La-duyệt thành; Tăng-kỳ; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXVI. Ống Đựng Kim: B. Giới Tướng

“Các Sa-môn này giống như chó, như chim, như thợ tiện răng, sừng, nhơ nhớp, đáng gớm.”

[70c01] Lại có các Tỳ-kheo đến nơi lò sát sanh, thấy lúc giết (bò trâu)* thích, muốn đến xin. Các tên đồ tể hiềm khích nói:

“Xem các Sa-môn này chỉ muốn giết nhiều, thấy giết liền thích. Ngày đêm họ thường rao giảng, nói từ mẫn hộ niệm chúng sanh, mà nay không hề có tâm trắc ẩn nhân từ.”

Lúc ấy, có người thợ tiện răng, sừng tin ưa Phật pháp, thường cung cấp cho các Tỳ-kheo, hoặc tự xuất răng, sừng để làm, hoặc tìm kiếm răng, sừng để làm. Vì việc này đưa đến sự tệ hại là (người thợ)* không làm được cho người khác. Người trong nhà tự nói với nhau:

“Nếu cứ mãi làm đầy tớ cho các Sa-môn thì chúng ta mỗi người nên tự lo lấy sự sống.”

Người láng giềng nói:

“Vì ông tin kính Sa-môn nên mới khốn cùng!”

Các Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, dùng xương, răng,416 sừng làm ống đựng kim, Ba-dật-đề”.

———

416 Răng, Hán: Nha 牙. Thập tụng: Nha xỉ 牙齒; giải thích: Nha, chỉ ngà voi, răng nanh của ngựa, răng nanh heo; xỉ, chỉ răng voi, răng ngựa, răng heo. Pāli: danta, giải thích: danto nāma hatthidanto vuccati, răng, là nói răng của voi (ngà voi).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXVII. Ni-Sư-Đàn Quá Lượng: A. Duyên Khởi

Nếu Tỳ-kheo móng tâm và tạo phương tiện muốn làm, Đột-kiết-la; làm thành rồi, Ba-dật-đề. Trước hết, nên phá hủy, sau mới sám hối tội đọa.

Nếu làm ống để nhỏ vào mũi417 thì không phạm. Ngoài ra như trong giới làm giường nằm đã nói.

LXXXVII. NI-SƯ-ĐÀN QUÁ LƯỢNG418

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.419 Bấy giờ, các Tỳ-kheo không trải tọa cụ mà ngồi trên giường của Tăng nên nệm bị bụi đất cáu bẩn. Lại có một Tỳ-kheo bị són mà tưởng là chỉ có gió ra. Khi biết được đem giặt, phơi trước phòng.

Đức Thế Tôn hỏi A-nan:

“Đây là nệm của ai?”

(Tôn giả A-nan)* liền trình bày đầy đủ vấn đề. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

417 Pāli: dùng làm các thứ sau đây không phạm: gaṇṭhika, nút móc y; araṇka, dùi lửa; vidha, hộp nhỏ; añjani, hộp đựng thuốc bôi mắt; añjanisalāka, que bôi thuốc; vāsijaṭa, cán búa nhỏ; udakapuñchani, đồ chùi bụi.

418 Tứ phần 19, tr. 694a12, Căn bản 49, tr. 895c17: Ba-dật-đề 87; Tăng-kỳ 20, tr.392b19: Ba-dật-đề 86; Thập tụng 18, tr. 130a02: Ba-dật-đề 89. Pāli, Pāc. 89, Nisīdana.

419 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Duy-da-ly維耶離舍; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Không nên không trải tọa cụ mà ngồi trên giường nệm của Tăng, ai phạm, Đột-kiết-la. Nay cho phép các Tỳ-kheo, để bảo vệ thân, bảo vệ y, bảo vệ giường nệm của Tăng, được dùng (chứa)* tọa cụ.”

Các Tỳ-kheo lại nghĩ như vầy: “Đức Phật đã cho phép chúng ta làm tọa cụ. Vì vậy họ làm rộng lớn thòng xuống đất bị bùn nhơ, các cư sĩ thấy hỏi các Tỳ-kheo:

“Đây là cái y gì mà thòng phết đất?”

Trả lời: “Đây là cái tọa cụ của chúng tôi.”

Họ cơ hiềm nói: “Thưa Đại đức! Sao không làm cân xứng với thân? Tuy không phải xuất tiền nhà nhưng phải biết tiết kiệm chứ! Thích tử thường nói thiểu dục tri túc, nhưng nay như thế! Không có hạnh Sa-môn, phá pháp của Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi bạch với Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: [71a01] “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm Ni-sư-đàn, nên làm cho đúng lượng, dài hai gang tay của Tu-già-đà, rộng một gang rưỡi. Nếu quá, Ba-dật-đề”.

Trưởng lão Ưu-đà-di thân hình lớn, tọa cụ nhỏ, ngồi còn dư ra hai đầu gối. Khi đức Phật đến xét các phòng, Ưu-đà-di nắm kéo tọa cụ như cách kéo da. Đức Phật hỏi: “Tại sao làm thế?”

Ưu-đà-di thưa: “Bạch đức Thế Tôn, thân hình con lớn mà cái tọa cụ nhỏ, nên con kéo ra cho rộng.”

Đức Phật quở trách nói:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXVII. Ni-Sư-Đàn Quá Lượng: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LXXXVIII. Phú Sang Y: A. Duyên Khởi

“Ông là người ngu si, khi nào cũng đóng kịch. Nay Ta cho phép thêm hai đầu một gang tay nữa.”

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm Ni-sư-đàn phải làm đúng lượng, dài hai gang tay, rộng một gang tay rưỡi của Tu-già-đà,420 rồi thêm vuông vức một gang. Nếu làm quá, Ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Thêm vuông vức một gang tay: Rọc lấy ba phần nối vào đầu chiều dài, còn một phần điểm bốn góc, không điểm thì thôi. Trừ Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni; ngoài ra như trong giới làm giường đã nói.

LXXXVIII. PHÚ SANG Y421

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.422 Bấy giờ, Tỳ-kheo Tỳ-la-trà423 thân thể bị sanh ghẻ, máu mủ chảy đầy, khi cởi y phục đã mặc vết thương

———

420 Hán: Tu-già-đà trách thủ 修伽陀磔手. Tứ phần: Phật trách thủ 佛搩手. Căn bản: Phật trương thủ 佛張手; giải thích: 1 gang tay Phật bằng ba gang tay người trung bình. Pāli: sugatavidatthiyā, gang tay (tiêu chuẩn) được chấp nhận (theo bản Anh); (xem cht. 50, Ch. ii, Tăng tàn 6. cht. 412, Ba-dật-đề 86).

421 Tăng-kỳ 20, tr. 393a22: Ba-dật-đề 86; Tứ phần 19, tr. 694c05, Thập tụng 18, tr.129c03, Căn bản 49, tr. 896a14: Ba-dật-đề 88. Pāli, Pāc. 90, Kaṇḍupaṭicchādi.

422 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Duy-da-ly quốc維耶離國; Căn bản: Vườn Cấp Cô Độc 給孤獨園.

423 Tỳ-la-trà 毘羅荼: Các bộ khác chỉ nói các Tỳ-kheo bị mụt ghẻ lở, mủ máu ra nhớp cả y áo ngọa cụ.... nhân đây đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo dùng Phú sang y chứ không nói tên Tỳ-kheo như Ngũ phần.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXVIII. Phú Sang Y: B. Giới Tướng

dính vào bóc ra đau. Đức Phật đi tuần hành các phòng thấy, hỏi Tỳ-kheo kia: “Bệnh của ngươi có thuyên giảm chút nào không? Có đau nhức khó chịu không?”

(Tỳ-kheo bệnh)* thưa: “Bệnh của con không thuyên giảm, đau nhức không chịu nổi! Khi cởi y phục đã mặc vết thương dính vào bóc ra đau.”

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo, vì hộ thân, hộ y, hộ nệm ngồi của Tăng, được dùng y che ghẻ,424 dùng vải mỏng mịn để làm.”

Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Đức Phật cho phép chúng ta làm y che ghẻ, bèn làm lớn, trùm cả trên đầu cho đến chân, kéo lê dưới đất dính bụi nhơ. Các cư sĩ thấy, bằng mọi cách quở trách như trong giới Ni-sư-đàn đã nói.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo: “Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm y che ghẻ, nên làm đúng lượng, dài bốn gang tay, rộng hai gang tay Tu-già-đà. Nếu quá lượng,425 Ba-dật-đề”.

Y che ghẻ, mặc khi có ghẻ, ghẻ lành, nên tịnh thí. Ngoài ra như trong giới tọa cụ đã nói.

———

424 Hán: Phú sang y 覆瘡衣. Pāli: Kaṇḍupaṭicchādī.

425 Tăng-kỳ: Nếu quá, sau khi cắt bỏ (rồi sám, ba-dật-đề). Căn bản: Nếu quá, cần phải cắt bỏ. Pāli: taṃ atikkāmayato chedanakaṃ, nếu quá, phải cắt bỏ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXXIX. Áo Tắm Mưa: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng. XC. Lượng Y Như Lai: A. Duyên Khởi

LXXXIX. ÁO TẮM MƯA426

A. DUYÊN KHỞI

[71b01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.427 Bấy giờ, đức Phật cho phép Tỳ-xá-khư Mẫu dâng cúng áo tắm mưa428 cho Tăng. Các Tỳ-kheo làm vừa rộng vừa dài, các cư sĩ cơ hiềm... Cho đến các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật, như giới trên đã nói. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm áo tắm mưa, nên làm cho đúng lượng, dài năm gang tay, rộng hai gang rưỡi tay của Tu-già-đà,429 nếu quá, Ba-dật-đề”.

Ngoài ra như trong giới làm y che ghẻ đã nói.

XC. LƯỢNG Y NHƯ LAI430

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.431 Bấy giờ, các Tỳ-kheo may y của mình bằng hay hơn y của Tu-già-đà. Cư sĩ cơ hiềm nói... cho đến

———

426 Tăng-kỳ 20, tr. 393b24: Ba-dật-đề 88; Thập tụng 18, tr. 128a11: Ba-dật-đề 87; Tứ phần 19, tr. 695a09, Căn bản 49, tr. 896a22: Ba-dật-đề 89; Pāli, Pāc. 91 Vassikasāṭikā.

427 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc); Căn bản: Thất-la-phạt thành.

428 Hán: Vũ dục y 雨浴衣. Pāli: Vassikasāṭikā. Xem Thích từ Ch. iii, Ni-tát-kỳ 17.

429 Tăng-kỳ 393c007; Tứ phần 19, tr. 695b4; Thập tụng 129b20; Căn bản; 896c29: “Đúng lượng là dài sáu gang tay, rộng hai gang rưỡi tay Phật”.

430 Tăng-kỳ 20, tr. 394a12: Ba-dật-đề 88; Tứ phần, tr. 695b15; Thập tụng, tr.130b28; Căn bản, tr. 897a06: Ba-dật-đề 90. Pāli, Pāc. 92, Nanda.

431 Tăng-kỳ: Vương Xá thành王舍城; Tứ phần: Thích-sí-sấu Ni-câu-loại viên trung 釋翅搜尼拘類園中 (Trong vườn Ni-câu-loại, giữa những người họ Thích); Thập tụng: Ca-duy-la-vệ quốc 迦維羅衛國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XC. Lượng Y Như Lai: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. XCI. Xoay Vật Của Tăng về Cho Người Khác: A. Duyên Khởi

câu: Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật, đều như giới trên đã nói. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, may y của mình bằng hay hơn y của Tu-già-đà, Ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Lượng của y mình bằng y của Tu-già-đà: Tức là chiều dài bằng chín gang tay, chiều rộng bằng sáu gang tay của Tu-già-đà. Đó gọi là lượng y của mình bằng y của Tu-già-đà.

Nan-đà thấp hơn đức Phật bốn ngón tay, không biết nên may y theo lượng nào, đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Cho phép Nan-đà may y ngắn hơn y Phật hai ngón tay.”

Lại có các Tỳ-kheo thấp hơn, không biết may y theo lượng nào, bạch Phật, đức Phật dạy:

“Cho phép tùy theo thân hình người cao hay thấp để may y.”

Ngoài ra, như trong giới y tắm mưa đã nói.

XCI. XOAY VẬT CỦA TĂNG VỀ CHO NGƯỜI KHÁC432

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.433 Bấy giờ Nan-đà, Bạt-nan-đà cùng nhau bàn nói:

———

432 Tăng-kỳ 21, tr. 395c20: Ba-dật-đề 91. Các bộ khác không có.

433 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành舍衞城.