Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XCI. Xoay Vật Của Tăng về Cho Người Khác: B. Giới Tướng

“Đức Thế Tôn đã dạy xoay vật của Tăng về cho mình, phạm Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nay chúng ta nên xoay về cho nhau.”

Hai vị liền nói với đàn việt, để rồi cùng nhau thủ lợi. Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Nan-đà, Bạt-nan-đà:

“Các ngươi, có thật vậy?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết vật đàn việt muốn cúng cho Tăng mà xoay về cho người khác, Ba-dật-đề”.

Ngoài ra, như trong giới xoay vật của Tăng về cho mình đã nói.434

———

434 Bản Hán, hết quyển 9.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. I. Nhận Thức Ăn Phi Thân Lý Ni Nơi Tục Giá: A. Duyên Khởi

CHƯƠNG VI

PHÁP HỐI QUÁ[1]

I. NHẬN THỨC ĂN PHI THÂN LÝ NI NƠI TỤC GIA[2]

A. DUYÊN KHỞI

[71c07] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.[3] Bấy giờ, Ưu-bà-di tên là Hòa-già-la-mẫu[4] tin ưa Phật pháp, thường cúng dường Sa-môn, được người ca ngợi mãi. Về sau, với lòng tin xuất gia, sống thiểu dục tri túc. Khất thực được cúng dường nhiều mang về, gặp một Tỳ-kheo, bà hỏi:

“Thầy đi đâu đây?”

Trả lời:

“Khất thực.”

Thưa:

———

[1] Pháp hối quá 悔過法, còn gọi là đối tha thuyết, hướng bỉ hối v.v..., nghĩa là phạm giới này phải hướng vào một Tỳ-kheo thanh tịnh khác để giải bày sám hối. Từ Phạn “pratideśanīya”, Pāli “pāṭidesanīya”. Cách dịch âm như các bộ: Tăng-kỳ 21, tr. 396b16, Tứ phần 19, tr. 695c17: Đề-xá-ni 提舍尼. Thập tụng 19, tr. 131a05: Ba-la-đề-xá-ni pháp 波羅提舍尼法. Căn bản 49, tr. 897a18: Ba-la-đề đề-xá-ni pháp 波羅底提舍尼法. Pāli, Vin. iv. 175: cattāro pāṭidesanīyā.

[2] Tăng-kỳ 21, tr. 3397a14: Đề-xá-ni 2. Tứ phần 19, tr. 695c17; Thập tụng 19, tr.131a06; Căn bản 49, tr. 897a23: Đề-xá-ni 1 như Ngũ phần.

[3] Tăng-kỳ: Tỳ-xá-ly毘舍離; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ quốc 舍衞國; Căn bản: Vương Xá thành王舍城.

[4] Hòa-già-la-mẫu 和伽羅母. Tăng-kỳ: Thi-lợi-ma Tỳ-kheo-ni 尸利摩比丘尼; Tứ phần: Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni 蓮花色比丘尼; Thập tụng: Hoa sắc Tỳ-kheo-ni 華色比丘尼; Căn bản: Thanh Liên Hoa bí-sô-ni 青蓮花苾芻尼.

“Có thể nhận thức ăn này của con không?”

Trả lời:

“Có thể.”

Bà liền dâng cúng, rồi lại vào một gia đình khất thực. Tỳ-kheo kia nói với Tỳ-kheo khác:

“Tỳ-kheo-ni Hòa-già-la-mẫu thường nhận được đồ ăn thức uống, nên đến đó lấy.”

Các Tỳ-kheo nghe, liền đến đó. Tỳ-kheo-ni nhận được thức ăn liền cúng lại, rồi nghĩ như vầy: “Ta nhận được những gì sau cùng sẽ đem về ăn.” Khi đã nhận được mang ra lại gặp một Tỳ-kheo, cũng thưa hỏi như trước, lại trao cúng. (Tỳ-kheo-ni)* bát không mà trở về.

Các Tỳ-kheo, sau khi ăn xong, tập hợp lại bàn với nhau:

“Tỳ-kheo-ni kia may mắn thường nhận được nhiều đồ ăn thức uống, chúng ta phiền gì cầu xin chỗ khác, chỉ cần hằng ngày chúng ta cùng theo sau cô ta.”

Sáng ngày hôm sau, (các Tỳ-kheo kia)* vào trong tụ lạc mà tìm theo cô. Tỳ-kheo-ni kia nhận được thức ăn liền cúng hết, bát không mà trở về, cho đến ba ngày. Sáng hôm ấy, khi đi khất thực, có chiếc xe ngựa của trưởng giả đi qua, Tỳ-kheo-ni kia vừa muốn tránh nó liền té xuống đất. Lúc đó, vua Ba-tư-nặc đã có ra lệnh:

“Trong nước, ai khinh mạn Sa-môn Thích tử sẽ bị trị tội nặng.”

Do đó, Trưởng giả kia hoảng hồn, liền xuống xe đỡ (Tỳ-kheo-ni)* dậy và xin lỗi nói:

“Tôi không đụng cô sao cô bỗng như vậy?”

Trả lời:

“Thật sự ông không đụng, nhưng vì tôi đói mệt.”

Lại hỏi:

“Cô khất thực không được sao?”

Trả lời:

“Thức ăn tôi khất thực được đều cúng hết cho Tỳ-kheo nên đưa đến tình trạng xấu này.”

Lại nói:

“Xin (sư cô)* nhận thức ăn của tôi.”

Cô im lặng thuận nhận, rồi đem cúng lại cho các Tỳ-kheo.

Khi trưởng giả xuống xe, thì mọi người tập trung lại rất đông, họ cơ hiềm nói:

“Tuy Tỳ-kheo-ni này cúng không biết nhàm chán, nhưng người thọ nhận phải tự biết cân nhắc! Bọn người này thường nói thiểu dục tri túc mà nay tham lam nhận (thức ăn)* của đồng đạo cúng dường, khiến họ phải khốn khổ!”

Các Trưởng lão Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách rồi, đem việc này bạch lên Phật. [72a01] Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp Ba-la-đề đề-xá-ni này. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đến Tỳ-kheo-ni nhận thức ăn thì Tỳ-kheo ấy nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lên lời ăn năn: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lên lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

Các Tỳ-kheo có Tỳ-kheo-ni thân quyến thường nhận được đồ ăn thức uống. (Các cô)* thấy các Tỳ-kheo khất thực rất khó, nói:

“Đừng tự khốn khổ, hãy đến con nhận lấy thức ăn.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật không cho phép chúng tôi đến nhận thức ăn nơi các Tỳ-kheo-ni.”

Các Tỳ-kheo-ni nói:

“Xin đem việc này bạch lên Phật, chỉ có người thân, biết nên cúng và, biết nên nhận.”

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo nhận thức ăn nơi các Tỳ-kheo-ni thân quyến. Từ nay pháp Ba-la-đề đề-xá-ni này nên nói như sau:

Tỳ-kheo nào, đến nơi Tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến nhận thức ăn, Tỳ-kheo ấy nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lên lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lên lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

Lại có các Tỳ-kheo bệnh dìu Tỳ-kheo bệnh khất thực,5 nên bệnh càng nguy kịch thêm. Các Tỳ-kheo-ni nói:

“Đừng nên tự khốn khổ, đến con nhận thức ăn.”

Tỳ-kheo bệnh nói:

“Đức Phật không cho phép tôi nhận thức ăn từ Tỳ-kheo-ni không phải bà con.”

———

5 Các Tỳ-kheo bệnh dìu Tỳ-kheo bệnh khất thực (chư bệnh Tỳ-kheo khiên bệnh khất thực 諸病比丘牽病乞食[?]). Có thể dư chữ “bệnh” trước chữ Tỳ-kheo! (Để bản: Ngũ phần 10, T22n1421, tr. 72a15), nghĩa là “các Tỳ-kheo dìu Tỳ-kheo bệnh khất thực.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. I. Nhận Thức Ăn Phi Thân Lý Ni Nơi Tục Giá: B. Giới Tướng

Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Tỳ-kheo bệnh, được nhận thức ăn nơi Tỳ-kheo-ni không phải bà con. Từ nay, pháp Ba-la-đề đề-xá-ni này nên nói như sau:

Tỳ-kheo nào, không bệnh, nhận thức ăn nơi Tỳ-kheo-ni không phải bà con, Tỳ-kheo ấy nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lên lời ăn năn: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lên lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

Khi ấy, các Tỳ-kheo-ni hoặc ở Tăng phường, hoặc ở trú xứ của mình, hoặc tại các gia đình, vì các Tỳ-kheo dọn bữa ăn trước, bữa ăn sau bằng đát-bát-na6 và cháo; lại chuẩn bị nước tắm, cúng các thứ dầu, bơ. Các Tỳ-kheo không biết làm thế nào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép nhận thức ăn do Tỳ-kheo-ni cúng, nhưng không được nhận nơi ngã tư đường hẻm. Từ nay pháp Ba-la-đề đề-xá-ni này nên nói như sau:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, không bệnh, tại nơi đường hẻm,7 đối với Tỳ-kheo-ni không phải thân quyến, tự tay nhận lấy thức ăn, Tỳ-kheo này nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lời ăn năn: [72b01] ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lên lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá.”

———

6 Đát-bát-na: Xem cht. 107, Ch. iv, Xả đọa, Ni-tát-kỳ 15.

7 Căn bản: Ư thôn lộ trung 於村路中, “ở đường trong thôn xóm.” Tứ phần: nhập thôn trung 入村中 “vào trong thôn xóm…” Tăng-kỳ: A-luyện-nhã xứ trú 阿練若處住 “ở A-luyện-nhã…” Pāli: (bhikkuniyā) antaragharaṃ paviṭṭhāya, “(Tỳ-kheo-ni) sau khi đã đi vào nhà trong” và giải: nhà (gharam) ở đây cũng chỉ luôn đường xe đi, đường hẻm, đường chữ thập…” Trong văn Hán, được hiểu là Tỳ-kheo vào. Trong văn Pāli, nên hiểu là Tỳ-kheo-ni đã vào.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. II. Thọ Thực Do Ni Chỉ Dẫn: A. Duyên Khởi

Nếu Tỳ-kheo ở ngoài tụ lạc, Tỳ-kheo-ni ở trong tụ lạc nhận thức ăn, Tỳ-kheo ở trong tụ lạc, Tỳ-kheo-ni ở ngoài tụ lạc nhận thức ăn; Tỳ-kheo ở trên không, Tỳ-kheo-ni ở duới đất nhận thức ăn; Tỳ-kheo ở dưới đất, Tỳ-kheo-ni ở trên không nhận thức ăn đều phạm Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

II. THỌ THỰC DO NI CHỈ DẪN8

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.9 Bấy giờ, có cư sĩ thỉnh hai bộ Tăng thọ trai. Nhóm sáu Tỳ-kheo và nhóm sáu Tỳ-kheo-ni ngồi đối nhau, thay nhau bảo người dọn ăn, khiến thêm cho nhau, nên thiện Tỳ-kheo khác không nhận được thức ăn, hỏi người chủ:

“Nay người thỉnh Tăng sao không thêm thức ăn?”

Thưa:

“Hiện các Tỳ-kheo này làm tôi rối ý, không biết vị nào nên thêm, vị nào không nên thêm.”

Người chủ bèn chê trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Mấy ông, mấy bà này khuyến khích nhau ăn giống như dẫn vợ cùng nhận lời người mời, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

———

8 Tăng-kỳ 21, tr. 398a02: Đề-xá-ni 3. Tứ phần 19, tr. 696b14; Thập tụng 19, tr.131b19; Căn bản 49, tr. 899b19: Đề-xá-ni 2 như Ngũ phần.

9 Tăng-kỳ: Vương Xá thành王舍城; Tứ phần: Xá-vệ quốc 舍衞國; Thập tụng: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp (giới) Ba-la-đề đề-xá-ni. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhà bạch y mời thọ trai, trong đó có Tỳ-kheo-ni nói như vầy: ‘Đem cơm cho Tỳ-kheo này, đem canh10 cho Tỳ-kheo kia.’ Các Tỳ-kheo nên nói với Tỳ-kheo-ni ấy: ‘Tỷ muội! Lùi lại sau một chút, chờ các Tỳ-kheo dùng xong đã.’ Nếu trong số Tỳ-kheo đó, cho đến không có một Tỳ-kheo nào nói với Tỳ-kheo-ni ấy: ‘Tỷ muội! Lùi lại sau một chút, chờ các Tỳ-kheo dùng xong đã’, thì các Tỳ-kheo nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lời ăn năn: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lời ăn năn.’ Đó gọi là pháp hối quá”.

Bấy giờ có năm trăm Tỳ-kheo thọ trai tại nhà vị gia chủ. Gia đình ấy thường cúng dường. Tỳ-kheo-ni đến, các Tỳ-kheo liền đồng loạt nói:

“Lùi lại sau một chút! Lùi lại sau một chút!”

Tỳ-kheo-ni kia quá xấu hổ, liền bỏ về. Người chủ thấy vậy hỏi các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo-ni này có xúc phạm đến quý vị sao mà đồng loạt xua đuổi?”

Lại có người nói:

“Bọn Sa-môn này sợ Tỳ-kheo-ni đoạt phần ăn của mình cho nên như vậy. Đồng xuất gia với nhau mà đố kị nhau, tự không tốt với nhau, huống chi đối với người khác!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, [72c01] đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

———

10 Canh 羹. Pāli: Sūpa - canh, cháo, cà-ry.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. II. Thọ Thực Do Ni Chỉ Dẫn: B. Giới Tướng. III. Thọ Thức Từ Học Gia: A. Duyên Khởi

“Nếu khi Tỳ-kheo thọ trai, Tỳ-kheo-ni không làm theo sự giận, si, sợ bảo thêm thức ăn, cho đến đứng im lặng, mà phạm Ba-la-đề đề-xá-ni, là điều không thể có. Từ nay pháp Ba-la-đề đề-xá-ni này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nhà bạch y mời thọ trai, có Tỳ-kheo-ni bảo người thêm thức ăn (người phục vụ)* rằng: ‘Dâng cơm cho Tỳ-kheo này, dâng canh cho Tỳ-kheo kia.’ Các Tỳ-kheo nên nói với các Tỳ-kheo-ni ấy rằng: ‘Tỷ muội! Lùi ra sau một chút, đợi các Tỳ-kheo dùng xong đã.’ Nếu trong chúng, cho đến không có một vị Tỳ-kheo nào nói (với Tỳ-kheo-ni ấy)*, thì các Tỳ-kheo này nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lên lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng chê trách, nay hướng đến các Đại đức nói lên lời ăn năn.’ Đó gọi là pháp hối quá”.

Nếu có Tỳ-kheo-ni bảo thêm thức ăn cho Tỳ-kheo thì vị Thượng tọa thứ nhất nên nói. Nếu lời nói của vị Thượng tọa không tác dụng thì tiếp đến vị Thượng tọa thứ hai nên nói, chuyển xuống như vậy cho đến vị mới thọ giới.

Nếu Thức-xoa-ma-na, Sa-di-ni bảo thêm thức ăn cho Tỳ-kheo mà Tỳ-kheo không nói: “Lùi lại sau một chút” thì phạm Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo bảo thêm thức ăn cho Tỳ-kheo không công bằng mà ăn thì phạm Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

III. THỌ THỰC TỪ HỌC GIA11

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-xá-di.12 Bấy giờ, gia chủ Cù-sư-la13 tin ưa Phật pháp, thấy pháp đắc quả, thường cúng dường Phật và Tỳ-kheo

———

11 Tăng-kỳ, tr. 398b06: Đề-xá-ni 4. Tứ phần, tr. 696c19; Thập tụng, tr. 131c23; Căn bản, tr. 900a08: Đề-xá-ni 3.

12 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành舍衞城; Tứ phần: La-duyệt thành羅閱城; Thập tụng: Duy-da-ly 維耶離; Căn bản: Quảng nghiêm thành 廣嚴城.

13 Tăng-kỳ: Đại thần Tỳ-xà bố thí thái quá, gia sản khánh tận. Tăng tác Yết-ma học gia. Tứ phần: Vợ chồng cư sĩ đều có tín tâm, đã kiến đế, đối với các Tỳ-kheo không có cái gì tiếc nuối, kể cả thịt trong thân mình. Cúng dường như vậy cho đến nỗi nghèo khổ, cơm áo đều thiếu thốn. Thập tụng: Tượng sư Thủ-la, thấy bốn đế, đắc Sơ đạo. Căn bản: Trưởng giả Sư Tử, đắc Sơ quả.

Tăng. Sau một thời gian, tài sản Cù-sư-la bị khánh tận, nội ngoại thân thích đều mang thức ăn đến cho; nhưng các Tỳ-kheo vẫn đến nhà ông ta lấy thức ăn đầy bát mang đi. Người trong gia đình Cù-sư-la không chịu nổi sự đói khổ, kẻ láng giềng thấy vậy đều cơ hiềm:

“Người bố thí tuy không nhàm chán, nhưng kẻ thọ nhận phải biết tri túc chứ! Tại sao làm tổn hại đến gia đình người? Tài sản (của họ)* khánh tận, chúng ta mang thức ăn đến cho họ, lại còn bị cắt xén đoạt lấy, miễn thỏa ý ham thích (của mình)* thôi, không có lòng từ mẫn, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta cho phép các Tỳ-kheo vì gia chủ Cù-sư-la tác pháp học gia,14 bằng bạch nhị yết-ma, không cho phép một Tỳ-kheo nào vào nhà ấy. Nên sai một Tỳ-kheo xướng:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Gia chủ Cù-sư-la này, các Tỳ-kheo tới lui nhà ông ta nhận các thức ăn đầy bát mang về, không lưu

———

14 Học gia 學家. Thập tụng: Chỉ gia đình đã đắc Sơ quả. Pāli: sekkhasammatāni kulāni, những gia đình đã được xác nhận là hữu học; giải thích: đó là gia đình tăng trưởng với tín, nhưng tổn giảm với tài sản.

lại chút nào, đưa đến khiến gia đình này tài vật khánh tận. Nay tác pháp yết-ma học gia,15không cho phép bất cứ Tỳ-kheo nào vào lại nhà ấy. Nếu thời gian thích hợp đối Tăng, [73a01] Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Gia chủ Cù-sư-la này, các Tỳ-kheo tới lui nhà ông ta, nhận các thức ăn đầy bát mang về, không lưu lại chút nào, đưa đến khiến gia đình này tài vật khánh tận. Nay tác pháp yết-ma học gia, không cho phép bất cứ Tỳ-kheo nào vào lại nhà ông ta. Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng. Vị nào không đồng ý thì nói.

Tăng đã đồng ý tác pháp yết-ma học gia cho gia chủ Cù-sư-la rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo lại tác pháp yết-ma học gia các nhà khác, rồi đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Không cho phép tác pháp yết-ma học gia các nhà khác một cách bừa bãi. Nếu vợ là thánh nhân, chồng là phàm phu, hay vợ là phàm phu, chồng là thánh nhân đều không nên tác pháp yết-ma học gia. Trường hợp cả vợ lẫn chồng đều là bậc thánh, không còn tâm bỏn xẻn, mà tài vật khánh tận, sau đó mới được tác pháp yết-ma học gia.”

Lúc ấy, các Tỳ-kheo đều không dám đến lại nhà Cù-sư-la, nên kẻ lớn người nhỏ gia đình ấy ai cũng nghĩ là sẽ không thấy mặt (các Tỳ-kheo)*. Khi ấy, Cù-sư-la đến trong Tăng phường thưa với các Tỳ-kheo:

“Con qui ngưỡng Tam tôn chứ không mong cầu phước điền nào khác, xin các Đại đức hoan hỷ tới lui nhà con.”

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật cho phép đến. Các Tỳ-kheo tuy đến nhưng không ăn uống. Gia chủ thưa:

———

15 Yết-ma học gia; Pāli: sekkhasammuti, xác nhận là học gia, cư sĩ thuộc hàng Hữu học.

“Con qui ngưỡng Tam bảo, chứ không mong cầu phước điền nào khác, xin nhận thức ăn của con.”

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Cho phép nhận một phần ba bình bát.”

Đức Phật đã cho phép nhận một phần ba bình bát, các Tỳ-kheo lại kéo hết đến xin, tài sản gia đình lại khánh kiệt hơn trước. Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp Ba-la-đề đề-xá-ni. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Có các học gia, Tăng tác pháp yết-ma học gia. Nếu Tỳ-kheo nào, nhận thức ăn nơi các học gia này thì, Tỳ-kheo đó nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lời ăn năn.’ Đó gọi là pháp hối quá”.

Khi tài vật của gia đình Cù-sư-la chưa khánh kiệt, ông có lập riêng một chỗ tịnh dưỡng, mời các Tỳ-kheo bệnh trong Tăng để cúng dường; lại có một chỗ để thuốc (cúng dường),* cũng như vậy. Các Tỳ-kheo bệnh, sau đó hổ thẹn không dám nhận.

Gia chủ thưa:

“Con vốn vì quý Tỳ-kheo bệnh ở trong Tăng nên xuất tài vật này, cũng như lập chỗ để thuốc (cúng dường),* nếu quý thầy không nhận thì cuối cùng không đem về.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. III. Thọ Thức Từ Học Gia: B. Giới Tướng

[73b01] Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Đó là những tài vật của ông thỉnh cúng khi chưa khánh tận, nay cho phép các Tỳ-kheo tùy ý nhận. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Có các học gia, Tăng đã tác yết-ma học gia, Tỳ-kheo nào không bệnh, trước không nhận được lời mời, mà đối với học gia này nhận thức ăn, thì Tỳ-kheo ấy nên đến các Tỳ-kheo nói nên lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng quở trách, nay hướng đến các Đại đức nói lên lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

Lại có một Tỳ-kheo không bệnh nhận thức ăn từ học gia yết-ma, nhận rồi sanh tâm nghi: Việc làm của ta sẽ không phạm Ba-la-đề đề-xá-ni chăng? Đem về cho lại các Tỳ-kheo khác. Các Tỳ-kheo khác ăn rồi, hỏi:

“Tại sao thầy không ăn?”

Trả lời:

“Tôi không bệnh mà nhận thức ăn này từ học gia yết-ma, sợ phạm Ba-la-đề đề-xá-ni!”

Tỳ-kheo kia nói:

“Như điều thầy nghi, nay tôi bị phạm.”

Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu nhận thức ăn từ học gia yết-ma, không ăn, mà cho người khác ăn, đều không phạm. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Có các học gia, Tăng tác yết-ma học gia, Tỳ-kheo nào không bệnh, trước không nhận lời mời, đối với các học gia ấy, tự tay nhận thức ăn, Tỳ-kheo ấy nến hướng đến các Đại đức, nói lên lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng chê trách, nay hướng đến các Đại đức nói lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. IV. Thọ Thức Ngoài Trú Xứ A-Lan-Nhã: A. Duyên Khởi

Nếu có học gia tài sản bị khánh tận, Tăng có ruộng vườn nên cho họ quản lý, để có thặng dư họ nhờ. Nếu không có ruộng vườn, khi Tăng có món cúng dường nào khác, khiến học gia kia làm sứ giả để họ nhờ phẩm vật thừa. Nếu phương tiện này vẫn không có thì khi đi khất thực về, nên đến nhà họ ăn, để họ ăn thức ăn còn lại. Nếu không thể thực hiện được thì nên đem họ về Tăng phường cung cấp phòng nhà, ngọa cụ, theo thứ tự cho họ thức ăn, nước uống phi thời cũng nên cho họ. Nếu có nhận được vải cũng nên chia phần cho họ. Các phụ nữ của nhà học gia, các Tỳ-kheo-ni cũng nên liệu lý như vậy. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

IV. THỌ THỰC NGOÀI TRÚ XỨ A-LAN-NHÃ16

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Ca-duy-la-vệ, vườn Ni-câu-loại.17 Bấy giờ, có các bạch y đem cúng dường thức ăn (cho các Tỳ-kheo sống nơi A-lan-nhã)* bị giặc cướp lấy, liền cơ hiềm:

“Tại sao các thầy không báo cho tôi. Nếu tôi biết, sẽ mang gậy để tự vệ, hay có thể không đến.”

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

[73c01] Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

16 Tăng-kỳ, tr. 396b17: Đề-xá-ni 1; Tứ phần, tr. 697c01; Thập tụng, tr. 132c02; Căn bản, tr. 900c22: Đề-xá-ni 4.

17 Ni-câu-loại 尼拘類. Tăng-kỳ: Thích thị 釋氏; Tứ phần: Ni-câu-luật 尼拘類; Thập tụng: Ca-duy-la-vệ迦維羅衞; Căn bản: Tốt Đỗ thành 窣覩城. Pāli: Nigrodha.

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp Ba-la-đề đề-xá-ni. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ở nơi A-lan-nhã, nghi có sự khủng bố, không tìm hiểu trước, nhận thức ăn trong Tăng phường. Tỳ-kheo này nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lên lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng chê trách, nay hướng đến các Đại đức nói lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

Bấy giờ, có năm trăm nô lệ thuộc dòng họ Thích làm phản,18 ẩn nấu nơi vắng vẻ. Các phụ nữ dòng họ Thích19 muốn đến thăm viếng và cúng dường chúng Tăng, những người nô lệ nghe thế bèn bàn với nhau: “Chúng ta sẽ chận giữa đường để cướp lấy.”

Các Tỳ-kheo nghe, bèn đến thông báo với các phụ nữ dòng họ Thích:

“Ở đây có bọn giặc muốn cướp lấy (đồ vật)* các ngươi, các ngươi đừng đến.”

Các phụ nữ liền dừng lại. Bọn nô lệ lại nói: “Sở dĩ các phụ nữ dòng họ Thích không đến,20 tất do các Tỳ-kheo báo trước, liền hỏi các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo không nói dối, trả lời đúng sự thật. Bọn nô lệ liền đánh các Tỳ-kheo gần chết và, đoạt hết y bát rồi mới tha.

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Không nên nói có giặc mà chỉ bảo họ đừng đến.”

———

18 Tăng-kỳ: Bị những người được sai mang thức ăn đi, ăn hết, hoặc một nửa hay hai phần ba. Tứ phần: Bọn giặc cướp. Thập tụng: Giặc trong rừng Ni-câu-đà. Căn bản: Giữa đường bị giặc cướp. Pāli: tena kho pana samayena sākiyadāsakā avaruddhā honti, vào lúc đó, các nô lệ của dòng họ Sakka nổi loạn.

19 Tăng-kỳ: Cha mẹ, chị em, bà con dòng họ Thích; Tứ phần: Các phụ nữ trong thành Xá-di và các phụ nữ Câu-lê; Thập tụng: Các phụ nữ dòng họ Thích; Căn bản: Các Thích tử cùng các nữ tùy tùng. Pāli: Sākiyāniyo.

20 Tứ phần: Giặc biết được chận đường nhiễu hại. Pāli: Các Tỳ-kheo biết có giặc chận đường, nhưng không báo cho các phụ nữ họ Thích biết để đừng đi.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VI: PHÁP HỐI QUÁ. IV. Thọ Thức Ngoài Trú Xứ A-Lan-Nhã: B. Giới Tướng

Lúc ấy, các Tỳ-kheo không biết có người ngoài sắp đến. Đem việc này bạch lên Phật, Phật dạy:

“Nên thường để ý nhìn thật xa bên ngoài, nếu thấy người đến thì mau chóng báo. Có thức ăn thì vì họ nhận rồi bảo họ về liền. Từ nay pháp Ba-la-đề đề-xá-ni này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, ở nơi A-lan-nhã, nghi có khủng bố, không dò xét trước, mà tự tay nhận thức ăn trong Tăng phường, không ra ngoài để nhận. Tỳ-kheo này nên hướng đến các Tỳ-kheo nói lên lời hối quá: ‘Tôi bị rơi vào pháp đáng chê trách, nay đến các Đại đức nói lời ăn năn’. Đó gọi là pháp hối quá”.

Có người bất ngờ đem thức ăn vào Tăng phường rồi, các Tỳ-kheo không biết phải làm thế nào! Đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Cho phép một người vì thí chủ nhận liền, rồi lấy phần của họ ra, còn bao nhiêu chuyển cho chúng. Khi lấy phần của mình rồi, nên giao một người trong chúng chuyển thức ăn, và nhanh chóng khiến thí chủ ra về. Nếu không đi được, nên giấu người đưa thức ăn, đừng cho giặc thấy. Nếu không giấu được nên cho họ mặc áo cà sa, rồi khiến họ đi. Nếu vẫn không được thì quyền biến cạo đầu, cho họ mặc áo cà sa để đi.

Sa-di phạm Đột-kiết-la. Nếu quân đội đi ngang qua, họ cho thức ăn, hay giặc tự mang thức ăn đến cho thì không phạm.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 1 đến điều 7: A. Duyên Khởi

CHƯƠNG VII

PHÁP CHÚNG HỌC[1]

Điều 1 đến điều 7[2]

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.[3] Bấy giờ, các Tỳ-kheo[4] mặc hạ y,[5] hoặc cao quá, hoặc thấp quá, hoặc so le, hoặc như lá Đa-la, hoặc như vòi con voi, hoặc như vòng tròn [74a01], hay xếp nhỏ. Cư sĩ thấy hiềm trách, nói:

“Các Sa-môn này mặc hạ y hoặc giống như phụ nữ, hoặc giống như kỹ nữ, lấy đó làm điều tốt, không có tác phong. Mặc y còn không biết huống chi là đối với chơn lý.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

———

[1] Tứ phần 19, tr. 698a07: Thức-xoa-ca-la-ni式叉迦羅尼法, phiên âm Phạn: śikṣā karaṇīyā, “điều cần phải học.” Tăng-kỳ 21, tr. 399b07; Thập tụng 19, tr. 133b14; Căn bản 50, tr. 901b16: Đều gọi Chúng học pháp 眾學法. Pāli: sekhiyā dhammā (sikkhā karaṇīyā).

[2] Các bản khác đều có riêng Giới tướng mỗi điều; nhưng chỉ Ngũ phần, Căn bản gom lại ghi một lần nhiều giới điều. Nhưng 7 điều cần phải học này theo Tăng-kỳ, Tứ phần, Căn bản (điều 1), Thập tụng (điều 12) thì là điều mặc nội y, Niết-bàn-tăng, Nê-hoàn-tăng hay Nê-bà-san cho tề chỉnh.

[3] Skt: Rājagṛha Pāli: Rājagaha, Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Vương xá thành 王舍城; Căn bản: Bà-la-nê-tư, Tiên nhân đọa xứ thi lộc lâm trung 婆羅泥斯仙人墮處施鹿林中.

[4] Tăng-kỳ, Tứ phần, Căn bản: Lục quần Tỳ-kheo六群比丘, Thập tụng như Ngũ phần.

[5] Tăng-kỳ: Nội y内衣; Tứ phần: Niết-bàn-tăng 涅槃僧; Thập tụng: Nê-hoàn-tăng 泥洹僧; Căn bản: (trước) y (著)衣.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 1 đến điều 7: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết Pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

1- Mặc hạ y không cao,6

2- không thấp,7

3- không so le,8

4- không như lá cây Đa-la,9

5- không như mũi con voi,10

6- không như vòng tròn,11

7- không xếp nhỏ,12 cần phải học”.

C. THÍCH TỪ

Mặc cao:13 Nửa ống chân trở lên.

Mặc thấp: Từ nửa ống chân trở xuống.

Mặc so le: Là bốn góc không bằng nhau.

Mặc như lá cây Đa-la:14 Là mặc trước cao sau thấp.

———

6 Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng, điều 1; Căn bản, điều 2. Pāli, Sikkhā 2.

7 Tăng-kỳ, Tứ phần, điều 1. Thập tụng, điều 2. Căn bản, điều 3. Pāli, Sikkhā 2.

8 Thập tụng, điều 3. Căn bản, điều 7.

9 Tứ phần, điều 1. Thập tụng, điều 6. Căn bản, điều 6.

10 Tứ phần, điều 1. Thập tụng, điều 5. Căn bản, điều 4.

11 Căn bản, điều 7.

12 Tứ phần, điều 1. Thập tụng, điều 8.

13 Pāli: puratopi pacchatopi olambentā, quấn nội y để phía trước, phía sau thòng xuống.

14 Cây Đa-la: Xem cht. 81, Ch.i, Ba-la-di 1.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 8 đến điều 1: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Như mũi con voi: Là thòng một góc phía trước.

Như vòng tròn (viên nại): Túm phía trước cho tròn, để vén trước bụng.

Xếp nhỏ: Quấn chỗ eo lưng thành từng lằn nhỏ.

Nếu không biết, không hỏi, mà mặc như vậy, Đột-kiết-la. Nếu hiểu rõ mà không cẩn thận mặc như vậy cũng Đột-kiết-la. Nếu hiểu rõ mà khinh giới, khinh người nên mặc như vậy, Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu khi có bệnh, hoặc lúc trời mưa dính bùn thì không phạm.

Điều 8 đến điều 10

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo mặc y15 hoặc quá cao, hoặc quá thấp, hoặc so le. Cư sĩ cơ hiềm... cho đến câu: Vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học... Đều như trước đã nói.

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

8- Mặc y không cao,16

9- không thấp,17

10- không so le,18 cần phải học”.

Cao thấp so le như nghĩa trên đã nói.

———

15 Tăng-kỳ; Tứ phần: Trước y 著衣. Điều 2. Thập tụng: Bị y 被衣, điều 12; Căn bản: Trước y 著衣 (ba y), điều 8. Pāli: pārupanti, quấn (thượng) y, phân biệt với nivāsenti, quấn nội y.

16 Tăng-kỳ, Tứ phần, điều 2; Thập tụng, điều 13; Căn bản, điều 9.

17 Tăng-kỳ, Tứ phần, điều 2; Thập tụng, điều 14; Căn bản, điều 10.

18 Thập tụng, điều 15.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 11 đến điều 50: A. Duyên Khởi

Điều 11 đến điều 50

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo không khéo che19 thân vào nhà bạch y, hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y; hoặc lật ngược y lên vai bên tả vào nhà bạch y, hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y; hoặc lật ngược y lên vai bên hữu vào trong nhà bạch y, hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y; hoặc lật ngược y lên cả hai vai vào nhà bạch y, hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y; hoặc lắc mình,20 lắc đầu,21 hoặc nhún vai, hoặc dắt tay22 nhau, hoặc trùm kín cả người, hoặc chống nạnh,23 hoặc chống cằm, hoặc vung cánh tay (thòng cánh tay đưa ra trước bước đi) vào nhà bạch y; hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y; hoặc nhìn lên, hoặc quay nhìn hai bên vào nhà bạch y; hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y; hoặc đi nhón chân vào nhà bạch y, hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y; [74b01] hoặc đi chồm hổm24 vào nhà bạch y, hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y; hoặc trùm đầu25 đi vào nhà bạch y; hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y; hoặc đùa giỡn26 vào nhà bạch y; hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y; hoặc nói lớn tiếng vào nhà bạch y, hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y; hoặc không chững chạc vào nhà bạch y; hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm như trước.

———

19 Hán: Hảo phú 好覆, Pāli: Supaṭicchanna.

20 Dao thân 搖身, Pāli: Kāyappacālaka.

21 Dao đầu 搖頭, Pāli: Sīsappacālaka.

22 Huề thủ 携手, Pāli: Bāhuppacālaka.

23 Xoa yêu 扠腰, Pāli: Khambhakata.

24 Tồn hành 蹲行, Pāli: Ukkutika.

25 Phú đầu 覆頭, Pāli: Oguṇṭhita.

26 Hí tiếu 戲笑, Pāli: Ujjhaggikā.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 11 đến điều 50: B. Giới Tướng

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

Thật sự các ông có như vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

11- Khéo che thân27 vào nhà bạch y, cần phải học,

12- (hoặc mặc như vậy ngồi28 nhà bạch y;

13- hoặc lật ngược y lên vai bên tả29 vào nhà bạch y,

14- hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y;

15- hoặc lật ngược y lên vai bên hữu vào trong nhà bạch y,

16- hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y;

17- hoặc lật ngược y lên cả hai vai vào nhà bạch y,

18- hoặc mặc như vậy ngồi nhà bạch y;

19- hoặc lắc mình30 vào nhà bạch y,

20- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

21- hoặc lắc đầu31 vào nhà bạch y,

———

27 Tăng-kỳ, điều 3; Tứ phần, điều 18; Thập tụng, điều 17-18; Căn bản, điều 12. Pāli: Sikkhā 3.

28 Tứ phần, điều 19; Thập tụng, điều 18.

29 Ngũ phần, điều 13-14-15-16-17-18; Tăng-kỳ, điều 5; Tứ phần, điều 3-4; Thập tụng, điều 37-38: Tả hữu phản sao y 左右反抄衣, vắt ngược y hai bên; điều 39-40: thiên sao y 偏抄衣, vắt ngược y một bên; Căn bản, điều 16-17.

30 Ngũ phần, điều 19-20; Tăng-kỳ, điều 11; Tứ phần, điều 14-15; Thập tụng, điều 49-50; Căn bản, điều 25.

31 Ngũ phần, điều 21-22; Tăng-kỳ, điều 12; Thập tụng, điều 47-48; Căn bản, điều 27.

22- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

23- hoặc nhún vai32 vào nhà bạch y,

24- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch;

25- hoặc dắt tay nhau33 vào nhà bạch y,

26- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

27- hoặc trùm kín cả người34 vào nhà bạch y,

28- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

29- hoặc chống nạnh35 vào nhà bạch y,

30- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

31- hoặc chống cằm36 vào nhà bạch y,

32- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

33- hoặc vung cánh tay37 vào nhà bạch y,

34- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

35- hoặc nhìn lên38 vào nhà bạch y,

36- hoặc với dáng điệu đó ngồi nhà bạch y;

37- hoặc quay nhìn hai bên39 vào nhà bạch y,

38- hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y;

39- hoặc đi nhón chân40 vào nhà bạch y,

———

32 Ngũ phần, điều 23-24; Thập tụng, điều 45-46 .

33 Ngũ phần, điều 25-26; Thập tụng, điều 51-52; Căn bản, điều 29.

34 Ngũ phần, điều 27-28; Tăng-kỳ, điều 14; Tứ phần, điều 18-19.

35 Ngũ phần: Điều 29-30; Tăng-kỳ, điều 10-22; Tứ phần, điều 12-13; Thập tụng, điều 35-36; Căn bản, điều 18. Pāli, Sikkhā 21.

36 Ngũ phần: Điều 31-32; Thập tụng, điều 57.

37 Ngũ phần: Điều 33-34; Tăng-kỳ, điều 13; Tứ phần, điều 16-17; Thập tụng, điều 34-35; Căn bản, điều 26. Pāli, Sikkhā 17.

38 Ngũ phần: Điều 35-36; Thập tụng, điều 21-22; Căn bản, điều 14.

39 Ngũ phần: Điều 37-38; Tăng-kỳ, điều 4; Tứ phần, điều 20-21.

40 Ngũ phần: Điều 39-40; Tăng-kỳ, điều 9; Căn bản, điều 20. Pāli: ukkuṭikāya.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 51: A. Duyên Khởi

40- hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y;

41- hoặc đi chồm hổm41 vào nhà bạch y,

42- hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y;

43- hoặc trùm đầu đi42 vào nhà bạch y,

44- hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y;

45- hoặc giỡn cười43 vào nhà bạch y,

46- hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y;

47- hoặc nói lớn tiếng44 vào nhà bạch y,

48- hoặc với dáng điệu này ngồi nhà bạch y;

49- hoặc không chững chạc45 vào nhà bạch y,)*

…. cho đến câu:

50 - Với dáng điệu này ngồi nhà bạch y, cần phải học”.

Điều 5146

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật du hóa tại nước Bà-già,47 cùng đầy đủ năm trăm vị đại Tỳ-kheo Tăng, đến núi Thủ-ma-la,48 trú tại rừng Khủng Bố. Bấy giờ, có

———

41 Ngũ phần: Điều 41-42; Tăng-kỳ, điều 20; Tứ phần, điều 11; Thập tụng, điều 27-28. Căn bản, điều 20. Pāli: ukkuṭikāya.

42 Ngũ phần: Điều 43-44; Tăng-kỳ, điều 7; Tứ phần, điều 7-8; Thập tụng, điều 29-30; Căn bản, điều 15. Pāli. Pāli, Sikkhā 23.

43 Ngũ phần: Điều 45-46; Tăng-kỳ, điều 6; Tứ phần, điều 24-25. Pāli, Sikkhā 11.

44 Ngũ phần, điều 47-48; Tăng-kỳ, điều 5; Tứ phần, điều 22-23; Thập tụng, điều 25; Căn bản, điều 13; Pāli, Sikkhā 13.

45 Ngũ phần, điều 49-50; Tăng-kỳ, điều 1-2; Tứ phần, điều 1-2; Thập tụng, điều 12, 16; Căn bản, điều 8; Pāli, Sikkhā 2.

46 Tăng-kỳ, điều 24; Tứ phần, điều 26; Thập tụng, điều 58; Căn bản, điều 37; Pāli, Sikkhā 27.

47 Bà-già quốc 婆伽國. Tăng-kỳ: Vương xá thành 王舍城; Tứ phần; Thập tụng: Xá Vệ quốc (thành) 舍衞國(城); Căn bản: Giang trư sơn 江猪山.

48 Núi Thủ-ma-la 首摩羅山.

thái tử Bồ Đề Vương vừa xây một giảng đường mới tại núi này, chưa có Sa-môn, Bà-la-môn nào vào ngồi trong đó. Thái tử kia nghe đức Phật đến núi này trú tại rừng Khủng Bố, bảo Ma-nạp Tát-xà Tử:49 Ngươi nhân danh ta đến thăm hỏi đức Thế Tôn, xem Ngài có được khỏe, ít lo ít phiền, cuộc sống có được nhẹ nhàng không và thưa, ta đã lập được một giảng đường mới tại núi này, chưa có Sa-môn, Bà-la-môn nào vào ngồi trong đó; cúi xin đức Thế Tôn cùng chúng Tăng, trước hết, ghi nhận giảng đường này và tại đây ta xin thiết lễ bạc cúng dường, để cho ta được an ổn lâu dài. Đức Phật dạy thế nào, ta sẽ phụng hành. Ngươi đem việc này bạch lên Phật rồi trở về gấp báo cáo với ta.

Ma-nạp vâng lời, đến rồi đầu diện đảnh lễ sát chân Phật, đứng lui qua một bên, trình bày đầy đủ ý của thái tử. Đức Phật nhận lời bằng cách im lặng.

Lúc ấy, Tát-xà Tử biết Phật đã hứa khả, liền trở về tâu với thái tử. Suốt đêm, thái tử chuẩn bị nhiều thức ăn ngon bổ, sáng ngày tự đưa đến giảng đường. Bên trong và bên ngoài giảng đường đều trải bằng vải nhiều sắc màu. Đến giờ bạch Phật, xin Thế Tôn oai đức rủ lòng (quang lâm)*. Đức Phật cùng năm trăm Tỳ-kheo kẻ trước người sau vây quanh đến đứng dưới cầu thang.

Thái tử để trống vai bên hữu, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật: Kính thỉnh đức Thế Tôn bước lên giảng đường chật hẹp này để con nhận được sự an lạc lâu dài.

Đức Phật vẫn không bước lên, cho đến ba lần, lần thỉnh cuối cùng; đức Phật quay lại nhìn tôn giả A-nan. Tôn giả hiểu được ý chỉ của Phật, nói với thái tử: Nên cuốn vải nhiều màu này, đức Phật không bước lên trên, vì lòng thương đối với đời sau.

Thái tử liền ra lệnh cuốn vải, [74c01] rồi như lần trước, thỉnh Phật. Khi ấy, đức Thế Tôn cùng chúng Tăng đều bước lên, đến tòa an tọa.

———

49 Hán: Tát-xà Tử ma-nạp 薩闍子摩納. Ma-nạp: Pāli. Māṇava, thiếu niên.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 51: B. Giới Tướng. Điều 52 Đến Điều 57: A. Duyên Khởi

Thái tử tự tay dâng thức ăn. Các Tỳ-kheo dùng một ngón tay hoặc hai ngón tay giữ bát nhận thức ăn được dâng đặt vào, khiến thức ăn rơi rớt đổ xuống nhớp cả nền nhà bằng thủy tinh. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này giống như những kẻ kiêu căn, giảo hoạt.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

51- Nhận thức ăn nên chú tâm,50 cần phải học”.

Chú tâm tức là tay bên tả nhất tâm bưng bình bát, tay bên hữu đỡ nơi cái miệng bát.

Điều 52 đến điều 57

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo nhận thức ăn đầy bát, tràn ra ngoài làm tốn cơm canh, các bạch y chê trách:

“Các Tỳ-kheo này ham nhận (thức ăn)*, không biết nhàm chán, như kẻ đói khát.”

———

50 Tăng-kỳ: Nhất tâm 一心; Tứ phần: Dụng ý 用意; Thập tụng: Nhất tâm 一心; Căn bản: Cung kính恭敬.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 52 Đến Điều 57: B. Giới Tướng

Lại có các Tỳ-kheo ở nhà bạch y, nhận được cơm, ăn hết không đợi canh, nhận được canh lại ăn hết, không đợi cơm. Các bạch y chê trách, nói:

“Các Tỳ-kheo này ham ăn như chó!”

Lại có các Tỳ-kheo moi lấy thức ăn khắp trong bát. Lại có các Tỳ-kheo khoét chính giữa bát để (lấy thức)* ăn. Lại có các Tỳ-kheo cong ngón tay vét (thức ăn trong)* bát để ăn. Lại có các Tỳ-kheo khi ăn ngửi thức ăn. Các cư sĩ thấy, đều chê trách.

Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo chế pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

52- Không được nhận thức ăn đầy bát.51

53- Ăn canh và cơm đồng đều.52

54- Không moi khắp trong bát để lấy thức ăn.53

55- Không được khoét giữa bát để (lấy thức ăn)* ăn.54

———

51 Tứ phần, điều 27-28; Thập tụng, điều 60; Căn bản, điều 38-39. Pāli, Sikkhā 30.

52 Tăng-kỳ, điều 25; Tứ phần, điều 29; Thập tụng, điều 61. Pāli. Sikkhā 34.

53 Tăng-kỳ, điều 26; Tứ phần, điều 30; Thập tụng, điều 83. Pāli, Sikkhā 33; Pāli: tahaṃ tahaṃ omasitvā piṇḍapātaṃ bhuñjanti, thọc chỗ này chỗ kia mà ăn.

54 Tứ phần, điều 31; Thập tụng, điều 62. Pāli, Sikkhā 35. Pāli: thūpakato omaditvā, moi trên chóp (bát). Sớ giải: thūpakatoti matthakato vemajjhato ti attho, moi chóp bát, tức moi giữa bát.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 58-59: A. Duyên Khởi

56- Không được cong ngón tay để vét (thức ăn trong)* bát.55

57- Khi ăn không được ngửi thức ăn, cần phải học.”

Điều 58-59

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo xoay qua hai bên trông thức ăn. Các bạch y (thấy)* chê trách:

“Các Tỳ-kheo này như chó, như chim, tự mình ăn lại nhìn người, phép ăn còn không biết, huống là lý thâm sâu khác!”

Các Trưởng lão nghe, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Khi ăn không nên nhìn ngó hai bên.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo không dám nhìn ngó, [75a01] nhắm mắt mà ăn, nên không thấy thêm cơm canh. Nhóm sáu Tỳ-kheo lấy thức ăn ấy ăn. Khi mở mắt ra, hỏi:

“Ai lấy thức ăn của tôi?”

Trả lời:

“Các thầy không có con mắt để ngó hay sao, mà hỏi lại người ngồi gần?”

Tỳ-kheo khác quở trách rồi, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

———

55 Tăng-kỳ, điều 34; Thập tụng, điều 75. Căn bản, điều 58.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 58-59: B. Giới Tướng. Điều 59: A. Duyên Khởi

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

58- Khi ăn nên nhìn kỹ vào bát,56 cần phải học.”

Nhìn kỹ vào bát: Là buộc sự nhìn vào bát, nhìn khi thêm thức ăn.

Điều 5957

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo ăn còn thừa thức ăn, các cư sĩ cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này ăn như con nít.”

Lại có năm trăm Tỳ-kheo thọ trai tại một nhà cư sĩ, trong số những người bạch y, có người nói, Tỳ-kheo ăn đều không để thừa thức ăn; có người nói bỏ thừa. Hai người cá nhau. Hôm ấy, ngẫu nhiên các Tỳ-kheo lại không để thừa thức ăn; sau đó, thấy ở chỗ khác ăn để thừa thức ăn, nên họ cơ hiềm như trên.

Các Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

———

56 Tăng-kỳ, điều 43; Tứ phần, điều 35; Thập tụng, điều 82; Căn bản, điều 60. Pāli, Sikkhā 32.

57 Thập tụng, điều 83. Tăng-kỳ, điều 47; Căn bản, điều 65.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 59: B. Giới Tướng. Điều 60: A. Duyên Khởi

“Các ngươi có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

59- Không được bỏ thừa thức ăn, cần phải học”.

Điều 6058

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo dùng tay đang (bốc) ăn, cầm đồ đựng cơm sạch, dầu mỡ dính nhơ nhớp, Tỳ-kheo khác thấy gớm, các cư sĩ thấy chê trách, nói:

“Tại sao lấy tay đang (bốc)* ăn cầm đồ đựng cơm sạch?”

Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem vệc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Khi ăn không nên dùng tay bên mặt cầm đồ đựng cơm sạch.”

———

58 Tăng-kỳ, điều 46; Tứ phần, điều 47; Thập tụng, điều 78. Căn bản, điều 62; Pāli, Sikkhā 55.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 60: B. Giới Tướng. Điều 61 Đến Điều 62: A. Duyên Khởi

Sau đó, các bạch y đem cơm đến, Tỳ-kheo dùng tay bên trái nhận, bạch y không trao cho lại còn nói như vầy:

“Không mời các Tỳ-kheo.”

Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân đây, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nên rửa tay sạch cầm đồ đựng cơm.”

Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học.

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

60- Không nên dùng tay bốc thức ăn mà cầm đồ đựng cơm sạch, cần phải học”.

Tay bốc thức ăn: Tay đang bốc thức ăn bị dính dầu mỡ nhớp.

Điều 61 - 62

A. DUYÊN KHỞI

[75b01] Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo ăn bằng cách húp thức ăn. Lại có các Tỳ-kheo nhai thức ăn có tiếng. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này ăn như chó uống nước.”

Lại có các Bà-la-môn mời các Tỳ-kheo dùng cháo, các Tỳ-kheo húp cháo có tiếng. Có một Tỳ-kheo nói:

“Nay các Tỳ-kheo ăn cháo như khi chiến đấu với cái lạnh! Nói như vậy rồi tâm sanh nghi hối: Nay ta đã hủy báng Tăng, không biết làm sao? Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Ông vì ý gì để nói ra những lời này?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 61 Đến Điều 62: B. Giới Tướng. Điều 63: A. Duyên Khởi

Thưa:

“Vừa có ý giận vừa có ý vui.”

Đức Phật dạy:

“Với tâm giận thì nên tự quở trách, chứ không phạm, còn với ý vui thì quở trách, Đột-kiết-la. Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

61- Không nên húp thức ăn59 khi ăn,

62- Không nên nhai thức ăn có tiếng,60 cần phải học”.

Điều 63

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, có các Tỳ-kheo dùng lưỡi lấy thức ăn. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này ăn giống như trâu.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các người, có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

———

59 Tăng-kỳ, điều 38; Tứ phần, điều 43; Thập tụng, điều 69; Pāli, Sikkhā 51, surusurukārakaṃ khīraṃ pivanti, húp sữa thành tiếng “xu-ru-xu-ru.”

60 Tăng-kỳ, điều 37; Tứ phần, điều 42; Thập tụng, điều 70. Pāli, Sikkhā 50: capucapukārakaṃ, nhai có tiếng “cháp cháp.”