Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. I. Bất Tịnh Hạnh: B. Giới Văn. C. Thích Từ

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo nào nói:

‘Hành nghi pháp bạch y, [4b01] nghi pháp ngoại đạo thì không gọi là xả giới.’

Nếu miệng nói: ‘tôi xả giới’, như vậy gọi là xả giới. Từ nay về sau, giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, cùng các Tỳ-kheo đồng học giới pháp, giới sút kém, không xả,66 hành pháp dâm dục, cho đến cùng với loài súc sanh, Tỳ-kheo ấy phạm tội Ba-la-di, không được sống chung.”

C. THÍCH TỪ

Tỳ-kheo: Gồm Tỳ-kheo khất thực,67 Tỳ-kheo mặc y hoại sắc cắt rọc,68 Tỳ-kheo phá ác, Tỳ-kheo chân thật, Tỳ-kheo kiên cố, Tỳ-kheo thấy lỗi, Tỳ-kheo nói một lời thọ giới, Tỳ-kheo nói hai lời thọ giới, Tỳ-kheo nói ba lời thọ giới, Tỳ-kheo thiện lai thọ giới, Tỳ-kheo như pháp bạch tứ Yết-ma thọ giới.69 Như vậy gọi là Tỳ-kheo.70

———

66 Tứ phần: Giới luy bất tự hối 戒羸不自悔. Thập tụng: Giới luy bất xuất 戒羸不出. Pāli: dubbalyaṃ anāvikatvā, không tuyên bố sự bất lực của mình (không kham nổi đời sống Tỳ-kheo).

67 Khất Tỳ-kheo 乞比丘; Tứ phần (tr. 571a25): Khất cầu Tỳ-kheo 乞求比丘; Thập tụng (tr. 2b30): khất Tỳ-kheo, vì xin ăn nơi người khác. Như bà-la-môn khi đi xin ăn cũng tự nói “Ta là Tỳ-kheo”. Pāli: bhikkhakoti bhikkhu, bhikkhācaryaṃ ajjhupagatoti bhikkhu, Tỳ-kheo, là người hành khất, là người chấp nhận sống cuộc đời hành khất.

68 Hoại sắc cát tiệt y 壞色割截衣. Tứ phần: Cát tiệt y 割截衣; Pāli: bhinnapaṭadharoti bhikkhu, Tỳ-kheo, là người mặc y từ những miếng vải rách (khâu lại).

69 Tứ phần: Tỳ-kheo thọ đại giới do Bạch tứ yết-ma như pháp thành tựu hợp cách. Pāli: samaggena saṅghena ñatticatutthena kammena akuppena ṭhānārahena upasampanno ti bhikkhu, Tỳ-kheo, là người thọ Cụ túc (=đã thành tựu) với sự hợp cách không di động do bạch tứ yết-ma bởi Tăng hoà hiệp.

70 Ngũ phần không nói đến ba hạng Tỳ-kheo như trong Tứ phần: Tỳ-kheo danh tự, Tỳ-kheo tương tợ, Tỳ-kheo tự xưng.

Đồng học:71 Như lời Phật dạy, trọn đời không phạm. Cùng học những học xứ như vậy gọi là đồng học.

Giới pháp: Những giới đã thọ không khiếm khuyết, không phát sanh ác pháp giới, thành tựu thiện pháp giới, định cọng giới.

Giới sút kém, không xả:72 Xả giới khi ngủ, hướng đến người ngủ xả giới, không gọi là xả giới; hay xả giới khi say, hướng đến người say xả giới; xả giới khi cuồng, hướng đến người cuồng xả giới; xả giới khi tâm tán loạn, hướng đến người tâm tán loạn xả giới; xả giới khi tâm bệnh hoạn, hướng đến người tâm bệnh hoạn xả giới; hướng đến loài không phải chúng sanh, không phải người, hướng đến loài súc sanh mà xả giới; sai sứ, viết thư xả giới, ra dấu xả giới, cử động tay xả giới, nói lời tương tợ xả giới; một mình tưởng một mình,73 một mình không tưởng là một mình, không phải một mình tưởng một mình xả giới. Người nói tiếng trung châu74 hướng đến người biên địa,75 người nói tiếng biên địa hướng đến người trung châu xả giới;

———

71 Tứ phần: đồng giới 同戒; Thập tụng: đồng nhập Tỳ-kheo học pháp 同入比丘學法; Căn bản: đồng đẳng học xứ. Pāli: sikkhāsājīvasamāpanno, đã chấp nhận đời sống và học xứ (của các Tỳ-kheo); giải thích (Vin. iii. 23): sikkhā (học) chỉ cho ba học: tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ (adhisīla, adhicitta, adhipaññā); sājīvaṃ (đời sống): chỉ các học xứ mà Phật đã qui định (bhagavatā paññattaṃ sikkhāpadaṃ).

72 Giới sút kém, không xả: Giới sút kém, Hán: Giới luy 戒羸. Pāli, nt., dubbalyaṃ, sự yếu đuối (của mình). Tứ Phần: Tại sao gọi là giới sút kém mà không xả giới? Nếu Tỳ-kheo sầu ưu, không thích phạm hạnh, muốn được về nhà, nhàm chán pháp Tỳ-kheo, ôm lòng xấu hổ, ý muốn ở nhà, cho đến ưa muốn làm pháp phi Sa-môn, phi Thích tử, bèn nói như vầy: “Tôi nghĩ đến cha mẹ, anh em, chị em, vợ con, xóm làng, thành ấp, ruộng vườn, ao hồ. Tôi muốn xả Phật, Pháp, Tăng, cho đến học sự.” Liền muốn thọ trì gia nghiệp, cho đến, phi Sa-môn, phi Thích tử. Như vậy gọi là giới sút kém mà không xả giới.

73 Tứ phần: Tĩnh tưởng 靜想: tưởng là tĩnh; Căn bản: Độc tĩnh xứ 獨靜處, chỗ vắng vẻ một mình.

74 Người nói tiếng trung châu, Hán: Trung quốc ngữ 中國語. Pāli. ariyakena, người nói tiếng quí phái.

75 Người biên địa 邊地人. Pāli. milakkhaka, người quê mùa.

vui đùa xả giới, nói lời bất định xả giới, tâm giận xả giới, cưỡng bức xả giới, không hướng đến người xả giới mà nói xả giới,76 tất cả đều không gọi là xả giới. Không nói lên lời xả giới thì không gọi là xả giới. Như vậy gọi là không xả giới. Ngược lại trên thì gọi là xả giới.

Hoặc giới sút kém chẳng phải xả giới, hoặc xả giới chẳng phải giới sút kém, hoặc giới sút kém cũng xả giới, hoặc chẳng phải giới sút kém chẳng phải xả giới.

Thế nào là giới sút kém mà chẳng phải xả giới? Nếu Tỳ-kheo không thích tu Phạm hạnh, không thích tu Phạm hạnh rồi mà còn kính Phật, Pháp, Tăng, kính giới, kính Sa-môn pháp, kính Tỳ-kheo pháp, kính Tỳ-ni, kính Ba-la-đề-mộc-xoa, kính Hòa thượng, A-xà-lê, đồng Hòa thượng A-xà-lê, kính người đồng Phạm hạnh,77 không hủy báng Tam tôn, mà nhớ xóm làng, vườn tược, ao hồ, núi rừng, cây cối, cha mẹ, anh chị em, con trai, con gái cho đến nô tỳ... nhớ nghĩ như vậy sầu ưu không vui, mà suốt đời không phạm đến Phạm hạnh. Như vậy gọi là giới sút kém mà chẳng phải xả giới.

Thế nào là xả giới mà chẳng phải giới sút kém? Nếu Tỳ-kheo [4c01] không thích tu Phạm hạnh, không thích tu Phạm hạnh rồi mà còn kính Phật... cho đến kính người đồng Phạm hạnh. Vị ấy nghĩ như vầy: “Muốn làm Sa-di, hoặc Ưu-bà-tắc, cho đến muốn làm Phạm-chí ngoại đạo, chẳng phải Sa-môn Thích tử”. Lại nghĩ như vầy: “Nay ta muốn xả Phật, Pháp, Tăng, xả giới, xả Tỳ-ni, xả Ba-la-đề-mộc-xoa, xả Hòa thượng, A-xà-lê, đồng Hòa thượng A-xà-lê, xả người đồng Phạm hạnh, rồi liền nói như vầy: “Nay tôi xả Phật, dụng Phật làm gì? Phật có nghĩa gì? Nay tôi được thoát khỏi Phật”, cho đến nói như vầy: “Nay tôi được thoát khỏi người đồng Phạm hạnh”. Lại nói như vầy: “Tôi thích hợp với nếp sống chẳng phải Sa-môn Thích tử”. Phỉ báng Phật, Pháp, Tăng như vậy, cho đến phỉ báng người đồng Phạm

———

76 Để bản: Bất ưng hướng xả giới, nhi hướng xả giới, 不應向捨戒, 而向捨戒.

77 Đồng phạm hạnh 同梵行 hay chư phạm hạnh 諸梵行; (Pāli: sabrahmacārin) đây chỉ các Tỳ-kheo đồng học, hay bạn đồng tu.

hạnh, mà hướng về người khác, tâm nghĩ miệng nói những lời như vậy thì gọi đó là xả giới chứ chẳng phải giới sút kém.

Thế nào gọi là giới sút kém cũng là xả giới? Nếu Tỳ-kheo không thích tu Phạm hạnh, ít kính Phật, Pháp, Tăng, cho đến ít kính người đồng Phạm hạnh, nhớ nghĩ xóm làng cho đến nô tỳ, nghĩ như vầy: “Nay ta muốn xả Phật, Pháp, Tăng cho đến xả người đồng Phạm hạnh”, rồi liền nói như vầy: “Nay tôi xả Phật. Dụng Phật làm gì? Phật có nghĩa gì? Nay tôi được thoát khỏi Phật, cho đến thoát khỏi người đồng Phạm hạnh”. Lại nói như vầy: “Tôi thích sống với nếp sống chẳng phải Sa-môn Thích tử”. Hủy báng Phật, Pháp, Tăng như vậy, cho đến hủy báng người đồng Phạm hạnh, mà hướng về người khác, tâm nghĩ miệng nói những lời như vậy thì gọi là giới sút kém cũng là xả giới.

Thế nào gọi là chẳng phải giới sút kém, chẳng phải xả giới? Nếu Tỳ-kheo đối với giới đã thọ, kiên trì không xả, không động, không chuyển. Đó gọi là chẳng phải giới sút kém, chẳng phải xả giới.

Hành pháp dâm dục: Pháp dâm dục tức là chẳng phải pháp Phạm hạnh,78 là pháp giải đãi, là pháp chó, là pháp đáng ghét. Hai thân giao hội, xuất bất tịnh, đó gọi là hành pháp dâm dục.

Ba-la-di:79 Tức là pháp đọa, pháp ác, pháp đoạn đầu, chẳng phải pháp của Sa-môn.

———

78 Phạm hạnh (Skt.=Pāli: brahmacariya) nguyên nghĩa, sống cuộc đời (đoạn dục để) phụng sự Phạm thiên. Trong Phật giáo, chỉ sự đoạn trừ dâm dục. Luận trí độ 20: “Chư thiên đoạn trừ dâm dục đều được gọi là Phạm.”

79 Tăng-kỳ (tr. 237b24): “Ba-la-di, là đối với pháp trí mà thối thất, đọa lạc, không có đạo quả phần.” Tứ phần (tr. 571c6): “Ba-la-di, ví như cái đầu của con người đã bị chặt thì không thể mọc trở lại.” Thập tụng (tr. 4b13): “Ba-la-di, là đọa lạc, không bằng 墮不如; là tội cực ác, sâu nặng.” Căn bản (tr. 630c6): “Ba-la-thị-ca 波羅市迦, là tội cực trọng, rất đáng ghê tởm, rất đáng bị ruồng bỏ... mất thể tính Bí-sô, trái ngược với thể tính Niết-bàn; là sự đọa lạc, sụp đổ, bị kẻ khác đánh bại không còn cứu được nữa.” Pāli, Vin.iii. 28: pārājiko hotī ti seyyathāpi nāma puriso sīrascchinno abhobbo tena sarīrabandhanena jīvituṃ, “Pārājika, người phạm Ba-la-di, như một người mà cái đầu đã bị chặt, không thể sống với thân được ráp nối lại.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. I Bất Tịnh hạnh: D. Phạm Tướng

Không được sống chung:80 Như trước kia còn làm bạch y, không cùng học chung (nhất học), học giống (đẳng học), học không giống (bất đẳng học), không học khác (bất dư học) với Tỳ-kheo. Không yết-ma cùng, yết-ma giống, không yết-ma giống, bất yết-ma khác với Tỳ-kheo. Không cùng thuyết giới chung, thuyết giới giống, không thuyết giới giống, không thuyết giới khác với Tỳ-kheo. Đó gọi là không chung sống.

Các đức Phật Thế Tôn khéo nói chánh pháp, cũng khéo nói thí dụ, người phạm dâm dục như kim bị sứt đít không thể dùng lại, như người đã chết không thể sống lại, như hòn đá bị vỡ không thể hiệp lại, như chặt cái tim cây Đa-la81 không thể sống lại.

D. PHẠM TƯỚNG

[5a01] Ở đây, Tỳ-kheo nào cùng ba loại chúng sanh hành dâm thì phạm Ba-la-di: Người, phi nhân,82 súc sinh.

Tỳ-kheo cùng ba loại giống cái (nữ) hành dâm phạm Ba-la-di: Người nữ, phi nhân nữ, súc sanh cái. Cùng ba giống đực: Người nam, phi nhân nam, súc sanh đực. Ba loại huỳnh môn:83 Người huỳnh môn, phi nhân huỳnh môn, súc sanh huỳnh môn. Ba loại vô

———

80 Bất cộng trú 不共住. Pāli, nt., Asaṃvāsoti saṃvāso nāma ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā. Eso saṃvāso nāma. So tena saddhiṃ natthi. Tena vuccati — “asaṃvāso” ti. “Bất cộng trú: cộng trú nghĩa là có chung hành sự, có chung việc đọc tụng (giới), có sự học tập giống nhau, điều ấy gọi là cộng trú. Vị đó không có được điều ấy, vì thế gọi là ‘không được sống chung’ (bất cộng trú).”

81 Cây Đa-la 多羅樹: Skt. Tāla, cây này thuộc họ cây cọ, nó sinh sản ở những vùng đất cát gần bờ biển các nước Ấn Độ, Tích Lan, Miến Điện... Cây Đa-la nếu bị chặt ngang thân thì không nảy chồi lại được nữa.

82 Phi nhân 非人 (không phải người), chỉ các loại trời, thần, và tương tự. Pāli: amanussa.

83 Huỳnh môn 黃門, bất năng nam 不能男 (bất lực, hay chỉ cho người nam căn bị hư hoại). Căn bản: bán-trạch-ca 半擇迦. Pāli: paṇḍaka, người bị hoạn/thiến.

căn:84 Người vô căn, phi nhân vô căn, súc sanh vô căn. Ba loại 2 căn:85 Người 2 căn, phi nhân 2 căn, súc sanh 2 căn. Hành dâm (với những loại kể trên) cũng như vậy.

Tỳ-kheo hành dâm với người nữ, phi nhân nữ, súc sanh cái, vào ba chỗ: đường đại tiện, tiểu tiện và miệng, khi ngủ, khi say, khi cuồng, khi tâm tán loạn, khi tâm bị bệnh hoại, khi chết, khi vào phân nửa, phạm Ba-la-di. Khi còn bộ xương, vào quá nửa, xuất bất tịnh, phạm Tăng-già-bà-thi-sa; không xuất bất tịnh phạm Thâu-lan-giá.86 Đối với nữ vô căn, hai căn cũng như vậy.

Tỳ-kheo hành dâm với người nam, phi nhân nam, súc sanh đực vào hai chỗ: đường đại tiện và miệng, khi ngủ cho đến khi vào phân nửa phạm Ba-la-di. Khi còn bộ xương, vào quá phân nửa, xuất bất tịnh, phạm Tăng-già-bà-thi-sa, không xuất bất tịnh phạm Thâu-lan-giá. Đối nam vô căn, huỳnh môn cũng như vậy.

Đối với các chỗ như trên mà hành dâm, phương tiện bên ngoài, xuất bất tịnh bên trong; phương tiện bên trong, xuất bất tịnh bên ngoài, khi ngủ cho đến khi vào phân nửa đều phạm Ba-la-di. Khi còn bộ xương, vào quá phân nửa, xuất bất tịnh phạm Tăng-già-bà-thi-sa, không xuất bất tịnh phạm Thâu-lan-giá.

Nếu Tỳ-kheo bị cường lực bắt ép hành dâm các chỗ trên, khi vào thọ lạc, trụ, xuất không thọ lạc; khi xuất thọ lạc, vào, trụ không thọ lạc; khi trụ thọ lạc, xuất, nhập không thọ lạc; xuất nhập thọ lạc; khi trụ không thọ lạc, vào, xuất87 thọ lạc; khi xuất không thọ lạc, vào,88 trụ

———

84 Vô căn 無根: không có bộ phận sinh dục. Người bị hoạn, thiến cũng gọi là vô căn (Pāli. paṇḍaka, - eunuch).

85 Tứ phần: Nhị hình 二形. Thập tụng: nhị căn 二根. Pāli: ubhatovyañjana, lưỡng tính, ái nam ái nữ.

86 Tứ phần: Thâu-lan-giá 偷蘭遮. Pāli: thulla/thūlaccaya; Skt. sthūlātyaya, dịch: thô tội, đại tội, trọng tội; Thiện kiến 9: “Thâu-lan-giá (Pāli: thulla, thūla; Skt. sthūla), nghĩa là lớn. Giá 遮, chỉ sự chướng ngại đạo, về sau đọa ác đạo.”

87 Để bản: Trụ 住.

88 Để bản: Xuất 出.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. II. Bất Dữ Thủ: A. Duyên Khởi

thọ lạc; khi vào không thọ lạc; khi xuất, vào, trụ đều thọ lạc; khi ngủ cho đến khi vào phân nửa đều phạm Ba-la-di.

Khi còn bộ xương, vào quá nửa, xuất bất tịnh, phạm Tăng-già-bà-thi-sa, không xuất bất tịnh phạm Thâu-lan-giá.

Khi xuất nhập trụ đều không thọ lạc thì không phạm.

Nếu Tỳ-kheo với tâm dâm dục, dùng nam căn để vào những chỗ trên, một phần thôi cũng phạm Ba-la-di. Nếu dùng ngón tay, hay tất cả vật bên ngoài để vào trong các chỗ nói trên đều phạm Thâu-lan-giá. Tỳ-kheo-ni cũng phạm Ba-la-di. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la, và bị tẫn xuất.

Không phạm: cuồng tâm, loạn tâm, bệnh hoại tâm, phạm lần đầu. Bốn trường hợp này đều không phạm. Tất cả các giới sau đều như vậy, khỏi phải chép lại.

II. BẤT DỮ THỦ89

A. DUYÊN KHỞI

1. Nhân duyên kết giới lần thứ nhất

[5b01] Đức Phật ở tại thành Vương Xá,90 khi ấy có Tỳ-kheo tên là Đạt-ni-ca,91 con nhà đồ gốm, dựng lên một thảo am để ở, tại núi Ất-

———

89 Tứ phần, tr. 572b6; Thập tụng, tr. 3b8; Căn bản, tr. 635c24; Pāli. Vin. iii. tr. 41; Tăng-kỳ, tr. 238a27 (phần kết): “Thế Tôn trú tại thành Tỳ-da-ly, sau thành đạo năm thứ 5, nửa tháng thứ năm, ngày 12, sau bữa ăn trưa, bóng ngả về phía đông cỡ nửa người đang ngồi, nhân trường hợp Trưởng lão Da-xá Ca-lan-đà Tử, chế giới này.”

90 Tứ phần (tr. 572b6), La-duyệt thành Kỳ-xà-quật sơn 羅閱城耆闍崛山. Căn bản (tr. 635c24): Phật tại Vương Xá, bên bờ ao Yết-lan-đạc-ca, trong vườn Trúc lâm 王城羯闌鐸迦池竹林園中. Pāli, Vni.iii.41: rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.

91 Tăng-kỳ: ngoã sư tử trưởng lão Đạt-nị-già 瓦師子長老達膩伽 (con người thợ gốm trưởng lão Đạt-nị-già). Tứ phần: Đàn-ni-ca đào sư tử 檀尼迦陶師子 (Đàn-ni-ca con người thợ gốm). Thập tụng: Đạt-ni-ca 達尼迦. Căn bản: Đản-ni-ca bí-sô đào sư tử 但尼迦苾芻陶師子 (Bí-sô Đản-ni-ca con người thợ gốm). Pāli: dhaniyo kumbhakāraputto, con trai người thợ gốm tên Dhaniya.

la.92 Đến giờ bưng bát vào thành khất thực, sau đó, người lấy củi phá am mang cây gỗ đi. Sau khi khất thực xong trở về, phải tu bổ am trở lại đến ba lần như vậy, nên ôm hận trong lòng, bèn nghĩ như vầy: “May tự thân ta có khả năng hoàn thiện việc trộn bùn, tại sao không hoàn thành cái am gạch93 để tránh khỏi cái nạn này!” Liền tạo dựng ra nó, gồm sườn nóc, có trụ cột, sà nhà, rui kèo chạm trỗ đẹp, có cửa ra vào và cửa sổ... đầy đủ, tuyệt hảo như thần; rồi gom chất củi nung thành màu đỏ tươi, rất đẹp. Khi có gió lớn tạo thành tiếng nhạc (không hầu).

Đức Phật ở trên núi Kỳ-xà-quật, từ xa trông thấy cái am kia màu đỏ, chạm vẽ đẹp đẽ, hỏi tôn giả A-nan: “Đó là cái nhà nào vậy?”

Tôn giả A-nan bạch Phật:

“Đó là (nhà)* của Đạt-ni-ca, tự sức tạo ra.”

Đức Phật bảo tôn giả A-nan:

“Đạt-ni-ca làm điều phi pháp, tại sao xuất gia lại tạo ác nghiệp này, tàn hại đến mệnh vật, không có lòng thương xót!? Trước đây Ta đã bằng nhiều cách nói pháp từ bi, an nhẫn, tại sao Tỳ-kheo lại không có lòng từ này?”

Đức Thế Tôn bằng mọi phương tiện quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Các ông đến phá cái nhà đã làm ra kia đi.”

———

92 Ất-la sơn 乙羅山. Tứ phần: Nhàn tĩnh xứ 閑靜處, cũng nói là a-lan-nhã (Pāli: arañña), thường chỉ khu rừng vắng, không thú dữ. Căn bản: tại a-lan-nhã 阿蘭若. Pāli: Isigilipassa, hang Tiên nhân.

93 Tứ phần: căn nhà làm toàn bằng gạch (Hán: toàn thành ngõa ốc 全成瓦屋). Pāli: sabbamattikāmayaṃ kūṭikaṃ, căn nhà làm toàn bằng đất sét.

Các Tỳ-kheo vâng lời, liền đến chỗ cái nhà đó (để phá)*. Lúc ấy Đạt-ni-ca từ trong nhà bước ra hỏi các Tỳ-kheo:

“Tôi không xúc phạm nhau, tại sao quý vị hùa nhau muốn đến phá nhà tôi?”

Các Tỳ-kheo trả lời:

“Chẳng phải là ý chúng tôi, mà vâng lệnh đức Thế Tôn.”

Đạt-ni-ca nói:

“Nếu là bản hoài đức Pháp vương thì tôi lại dám nói sao!”

Các Tỳ-kheo liền cùng phá nó, rồi dẫn Đạt-ni-ca đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên đức Phật.

Đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Đạt-ni-ca:

“Thật sự ông có làm không?

Thưa: “Thật con làm, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách như trên rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay, nếu có Tỳ-kheo nào làm nhà (đất)* nung thành gạch, phạm Thâu-lan-giá;94 tự thể hiện công xảo, phạm Đột-kiết-la.”

Đạt-ni-ca lại nghĩ như vầy: “Trước đây ta dựng am bằng cỏ luôn bị tiều phu phá hoại, sau làm nhà gạch lại trái với thực thể người xuất gia của đấng Pháp vương. Nay nên đổi cách tìm gỗ tốt tạo dựng nhà lớn, tất sẽ được tồn tại lâu dài, khỏi phải khổ não nữa”. Lại nghĩ như vầy: “Người coi cây gỗ95 thành Vương Xá96 là bạn tri thức của ta, ta sẽ đến đó để cầu xin.” Nghĩ rồi, liền đến nói:

———

94 Tứ phần (tr. 572b27): Từ nay trở đi, các ông không được làm thất toàn bằng gạch có màu đỏ như lửa như thế. Nếu làm, phạm đột-kiết-la.

95 Hán: Điển tài lệnh 典材令. Tăng-kỳ: mộc tượng đại thần Da-thâu-đà 木匠大臣耶輸陀. Tứ phần: Thủ tài nhân 守材人. Thập tụng: tài mộc sư 材木師. Căn bản: chưởng mộc đại thần 掌木大臣. Pāli: dārugaha gaṇaka, người quản lý lâm sản.

96 Tứ phần: Ma-kiệt quốc Bình-sa vương 摩竭國瓶沙王. Thập tụng: Ma-kiệt quốc chủ Vi-đề-hi Tử A-xà-thế vương 摩竭國主韋提希子阿闍世王. Căn bản: Ma-yết-đà quốc Thắng Thân chi tử Vị Sinh Oán Vương 摩揭陀國勝身之子未生怨王. Pāli, Vin. iii. 43, chuyện xảy ra dưới triều vua Seniya Bimbisāra vua nước Magadha.

“Tôi cần cây gỗ, có thể cho tôi?”

Người coi cây gỗ nói:

“Đối với cây gỗ, tôi không có quyền cho.”

Hỏi: “Do ai?”

Đáp: “Do Vua.”

Đạt-ni-ca nói:

“Vua đã cho tôi.”

Người giữ cây gỗ nói:

“Nếu vua đã cho thì tùy ý lấy.”

Đạt-ni-ca bèn lấy những cây gỗ lớn để phòng vệ thành chặt đứt mang đi. [5c01] Khi ấy đại thần Vũ Xá97 đi thanh tra các nơi, trên đường bắt gặp, liền hỏi người giữ gỗ:

“Tại sao đem những cây gỗ lớn để phòng vệ thành cho Tỳ-kheo kia?”

Trả lời:

“Chẳng phải tôi cho.”

Lại hỏi:

“Là ai?”

Đáp:

———

97 Tứ phần (tr. 572c9): Đại thần tổng giám sát các sự việc của thành. Pāli: Vassakāra, đại thần của nước Magadha.

“Là vua.”

Vũ Xá liền tâu vua:

“Vì sao Đại vương đem những cây gỗ lớn để phòng vệ thành cho Đạt-ni-ca mà không xét?”

Nhà vua hỏi:

“Ai nói ta cho?”

Vũ Xá tâu:

“Là người giữ cây gỗ.”

Nhà vua liền ra lệnh quan hầu cận bắt người giữ cây gỗ. Họ thừa lệnh liền bắt dẫn đến chỗ vua.

Thời điểm ấy, Đạt-ni-ca vào thành khất thực, trên đường đi thấy vậy hỏi:

“Bạn đã phạm những gì mà bị bắt trói như vậy?”

Đáp:

“Do Đại đức nên tôi phải chịu đại tội này. Xin Đại đức cứu thoát tính mạng tôi!”

Đạt-ni-ca nói:

“Bạn đến trước, tôi sẽ đến sau.”

Khi người giữ cây gỗ đến chỗ vua, vua hỏi:

“Tại sao ngươi đem những cây gỗ lớn để bảo vệ thành cho Đạt-ni-ca?”

Thưa:

“Tâu Đại vương! Hạ thần đâu dám tự chuyên quyền. Vì Đạt-ni-ca nói, vua sai bảo cho.”

Vua liền ra lệnh gọi (đương sự đến)*. Khi ấy, Đạt-ni-ca đã có mặt ngoài cửa. Nhà vua bảo vào trước, (Đạt-ni-ca)* liền vào trước gặp vua, vua hỏi:

“Trẫm cho Tỳ-kheo gỗ vào lúc nào?”

Đạt-ni-ca nói:

“Vua há không nhớ khi mới lên ngôi, nhà vua đem tất cả cỏ cây và nước trong vương quốc bố thí cho Sa-môn, Bà-la-môn’ sao?!”

Vua nói:

“Những gì Ta muốn bố thí vốn là những (vật)* không có chủ.98 Quái thay! Tỳ-kheo lại dùng phương tiện này để lấy vật người.”

Lại nói:

“Ta là vua Quán đảnh,99 tại sao phải bỏ tù hay giết Sa-môn?! Bây giờ, (Thầy)* nhanh trở về chỗ đức Phật, là vị Pháp vương Ngài sẽ tự có cách trị thầy.”

Lúc ấy, mọi người nghe đều kinh ngạc nói: “Đạt-ni-ca phạm tội đáng chết, tại sao chỉ quở trách rồi khiến cho đi!? (Tội)* như vậy mà được tha thì ai không làm việc ăn trộm!”

Lại cơ hiềm rằng: “Sa-môn Thích tử, tự thân nhận được sự cung cấp của vua, mà trộm gỗ vua, huống chi lại là chúng ta ngăn được, không sợ sao! Sa-môn Thích tử thường khen ngợi không ăn trộm, dạy người bố thí, tại sao bây giờ, tự mình lại làm việc của giặc? Những kẻ này không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.” Tiếng xấu như vậy lần lượt lan khắp. Các gia chủ, cư sĩ, Bà-la-môn.… không

———

98 Pāli: araññe apariggahitaṃ, vật vô chủ (không được ai thủ hộ) ở trong rừng (a-lan-nhã).

99 Vua Quán đảnh 灌頂王: Quán đảnh (Skt. abhiṣecana, Pāli. abhisekarājan) là nghi thức rưới nước lên đỉnh đầu. Thời xưa ở Ấn Độ, khi vua lên ngôi thì vị Quốc sư đem nước lấy từ 4 biển rưới lên đầu bày tỏ sự chúc phúc, nên gọi là vua Quán đảnh.

tin ưa Phật pháp trong nước, từ xa thấy Sa-môn liền bằng mọi cách mắng nhiếc. Các Tỳ-kheo nghe, cùng hỏi lại nhau:

“Ai ăn trộm gỗ cây của vua để đưa đến tiếng xấu này?”

Đạt-ni-ca nói:

“Điều đó tôi làm.”

Lúc ấy các Tỳ-kheo dùng mọi cách quở trách: “Thầy làm điều phi pháp, không phải đạo tùy thuận. Đức Thế Tôn bằng nhiều cách chê bai không cho mà lấy, khen ngợi không trộm cắp. Tại sao nay tự thầy làm việc của giặc?” Các Tỳ-kheo quở trách như vậy rồi, [6a01] dẫn đến chỗ Phật, trình bày mọi sự việc lên Phật.

Đức Phật nhân việc này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Đạt-ni-ca:

“Thật ông có như vậy không?”

Đáp:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách như Tu-đề-na.

Khi ấy, vị đại thần nước Ma-kiệt100 xuất gia hành đạo đang đứng hầu Phật, đức Phật hỏi Tỳ-kheo ấy:

“Theo vua A-xà-thế, người ăn trộm ngang bao nhiêu thì mắc tội tử hình?”

Tỳ-kheo bạch Phật:

“Từ năm tiền101 trở lên thì mắc tội tử hình.”

———

100 Tứ phần: Ca-lâu 迦樓, vốn là đại thần của nhà vua. Thập tụng, Căn bản: Phật sai A-nan đi hỏi những người hiểu biết trong thành về mức phạm tội theo luật vua. Vin. iii. 45: purāṇavohāriko mahāmatto, (Tỳ-kheo) nguyên là đại thần tư pháp.

101 Vin.nt., pādena... tena kho pana samayena rājagahe pañcamāsako pādo hoti, “bằng 1 pāda... thời bấy giờ, ở Rājagaha, 1 pāda = 5 māsaka. Tăng-kỳ 3, Phật trực tiếp hỏi vua Bình-sa. Vua trả lời: “19 tiền là 1 kế-lị-sa-bàn. Phân 1 kế-lị-sa-bàn (Pāli: kahāpaṇa; Skt. kārṣāpaṇa) thành 4; trộm 1 phần, hay vật trị giá 1 phần, tội chết.” Tứ phần, Thập tụng: 5 tiền 五錢. Căn bản: 5 ma-sái 磨灑.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. II. Bất Dữ Thủ: B. Giới Văn

Đức Phật vì việc này, lại quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì 10 điều lợi nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, trộm từ 5 tiền trở lên, thì phạm Ba-la-di, không được sống chung.”

2. Nhân duyên kết giới lần thứ hai

Đức Phật ở thành Xá-vệ, khi ấy có số đông Tỳ-kheo nói như vầy: “Đức Phật chế giới là vật trong thôn xóm, chứ chẳng phải nơi đất trống”.

Lại có các Tỳ-kheo nói như vầy: “Phạm cùng chẳng phạm, chế cùng chẳng chế, chỉ cần lấy thì không lo”. Họ liền dùng tâm trộm lấy vật có chủ hay không chủ nơi đất trống; lấy rồi họ lại sanh nghi ngờ hối hận, đến chỗ A-nan hỏi A-nan. Tôn giả liền bạch sự việc lên Phật, đức Phật dùng nhân duyên này tập hợp Tỳ-kheo Tăng và hỏi:

“Các Thầy có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Thôn xóm, đất trống, có những gì khác nhau!?”

Quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, nơi thôn xóm hoặc chỗ đất trống, với tâm trộm cắp, lấy vật không được cho. Hoặc bị vua hay đại thần bắt, hoặc trói,

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. II. Bất Dữ Thủ: C. Thích Từ

hoặc giết, hoặc đuổi, nói rằng: ‘Ngươi là giặc, ngươi là kẻ tiểu nhân, người ngu si.’ Tỳ-kheo ấy là kẻ Ba-la-di không được sống chung.”102

C. THÍCH TỪ

Tụ lạc:103 Nơi có thành quách, có hàng rào bao quanh ba do-tuần,104 cho đến chỉ một cái nhà.105

Đất trống:106 Ngoài tụ lạc trừ nơi đường đi của thôn xóm.

Nơi đường đi của thôn xóm: Ngoài thôn xóm trong một tầm tên bắn, có người biết tàm quí những nơi đi tiện lợi.

Tâm trộm cắp:107 Vật thuộc về người khác, người bảo hộ, không cho mà lấy. Hay dùng tâm siễm khúc, quanh co, giận dữ, khủng bố để lấy vật của người.

———

102 Tăng-kỳ, giới được kết ba lần; thời gian kết giới: Thành đạo năm thứ 6, mùa đông, nửa tháng phần hai, ngày 10 (tức ngày 20 tháng âm lịch), sau bữa trưa, lúc bóng sáng ngả về đông dài bằng 2 người rưỡi. Tứ phần cũng như Thập tụng, Căn bản, giới kết một lần. Pāli, giới kết hai lần.

103 Tụ lạc 聚落: Thôn, hay thôn lạc. Pāli: gāma, làng xóm.

104 Do-tuần 由旬: Skt. Yojana, đơn vị đo đường dài ở Ấn Độ. Theo Đại Đường Tây Vực ký 2, thì một Do-tuần là chỉ cho lộ trình hành quân một ngày của nhà vua. Nhưng theo thuyết của các học giả cận đại như ông J. Flect đổi Do-tuần tính theo cây số ngàn (kilometre), thì một Do-tuần xưa bằng 19,5 km, theo quốc tục Ấn Độ là 14,6 km, Phật giáo là 7,3 km. Nếu theo ông Major Vost thì một Do-tuần xưa bằng 22,8 km; quốc tục Ấn Độ là 17 km, Phật giáo 8,5 km.

105 Pāli còn thêm yếu tố: chỗ mà một thương đội đóng trại hơn 4 tháng cũng được gọi là làng (gāma).

106 Tứ phần: Nhàn tĩnh xứ. Tăng-kỳ, Thập tụng: Không địa 空地. Căn bản: không nhàn xứ 空閑處. Tăng-kỳ: Trừ giới của tụ lạc, ngoài ra thảy đều là không địa. Pāli, Vin.iii.48: araññaṃ, khu rừng, và giải thích, trừ làng và các khu phụ cận làng, còn lại đều là arañña (ṭhapetvā gāmañ ca gāmūpacārañ ca avasesaṃ araññaṃ nāma).

107 Tứ phần: Đạo tâm thủ 盜心取. Pāli: theyyasaṅkhātan ti theyyacitto avaharaṇa-citto, với tâm lén trộm, với tâm cướp giựt, gọi là (lấy) bằng cách lén trộm.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. II. Bất Dữ Thủ: D. Phạm Tướng

Không cho mà lấy: Hoặc tự mình lấy, hay sai người lấy, vật rời khỏi chỗ cũ.

Vua: Chủ nước, chủ thôn xóm, vua Quán đảnh, vua Chuyển luân.

Đại thần: Là vị trông coi việc nước.

Bắt: Nắm tay hay nắm tóc.

Trói: Dùng gông cùm, xiềng xích.

Giết: Dùng dao trượng v.v... để chấm dứt mạng sống.

Đuổi: trục xuất khỏi một trú xứ, cho đến một nước.

Giặc: Xa lìa pháp thiện, pháp vô ký, rơi vào chỗ bất thiện.

Tiểu: Không có sự hiểu biết. [6b01]

Si: Sống trong sự tối tăm.

D. PHẠM TƯỚNG

Phạm ở đây: Vật ở trong đất, vật ở trên đất, vật ở trong hư không; xóm làng, vật của xóm làng; tiệm, quán, vật của tiệm quán; ruộng đất, vật của ruộng đất; vườn tược, vật của vườn tược; phòng xá, vật của phòng xá; xe cộ, vật của xe cộ; gánh xách, vật của gánh xách; thuyền bè, vật của thuyền bè; ao hồ, vật của ao hồ; gởi, trả, ngăn đường, rình đường, chỉ chỗ, dẫn đường, dạy cách lấy, cùng lấy, không nộp thuế.

Vật trong lòng đất:108 Nếu vật còn ở trong lòng đất, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm vật này”, khởi tâm và tạo điều kiện đều phạm Đột-kiết-la.

Đào đất phạm Ba-dật-đề. Nắm vật phạm Đột-kiết-la. Động đến vật phạm Thâu-lan-giá. Lìa khỏi chỗ cũ mà trị giá 5 tiền109 phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

———

108 Tứ Phần, Địa xứ 地處. Pāli: bhūmaṭṭhaṃ.

109 Ngũ tiền 五錢; Tăng-kỳ (tr. 244b1): Vương pháp không nhất định. Hoặc trộm nhỏ mà chết. Hoặc trộm lớn mà không chết. Theo phép vua Bình-sa, 19 tiền là 1 kế-lị-sa-bàn (Pāli: kahāpaṇa); 1 kế-lị-sa-bàn phân làm tư; trộm vật giá trị ¼ thì bị tội chết. Căn bản: ngũ ma-sái 五摩灑. Pāli, Vin.iii. tr.48: pañcamāsakaṃ. Theo nghĩa đen, 1 māsaka (Skt. māṣaka) là vật có giá trị trao đổi bằng 1 hạt đậu (đỗ).

Vật ở trên đất:110 Vật ở trên đất như giường, giá, ghế, sập, cửa, cây xà ngang, đòn tay, rui mè, cho đến vật trên nhà, trên cây. Tất cả các vật như vậy đều gọi là vật trên đất. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy vật này”, mống tâm tạo phương tiện cho đến nắm lấy vật đều phạm Đột-kiết-la, động đến vật phạm Thâu-lan-giá, vật rời khỏi chỗ cũ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Vật ở trên hư không:111 Hoặc dùng thần lực đặt vật trong hư không, hoặc có chủ, hoặc chim tha, hoặc gió thổi đến, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy vật này”, móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật phạm Thâu-lan-giá. Dời vật khỏi chỗ cũ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Thôn xóm: Xung quanh 3 do-tuần, cho đến chỗ một cái nhà, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Tôi sẽ trộm lấy thôn xóm này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo lường tranh cho được, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Vật trong thôn xóm:112 Tùy theo trong xóm làng có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

———

110 Tứ phần: Địa thượng xứ 地上處. Pāli: thalaṭṭhaṃ, vật trên đất liền.

111 Không xứ 空處; Ngũ phần: Hư không vật 虛空物, chỉ vật được đặt vào hư không do bởi thần lực, hoặc vật ngậm bởi chim có chủ, hoặc vật có chủ mà gió thổi đến. Tăng-kỳ: Hư không hư không trung vật 虛空虛空中物, chỉ các loại cây lá, hoa quả. Thập tụng: các loại vải quý giá, vải ba-đầu-ma, đầu-cầu-la, cưu-la-xà, những thứ này được treo mà chưa rơi xuống đất. Pāli: ākāsaṭṭhaṃ, vật trong hư không, chỉ những vật phi hành trong hư không (ākāsagataṃ): chim chóc, giải lụa, vải vóc, cho đến vàng (từ trên người) bị rơi xuống đất.

112 Pāli: gāmaṭṭhaṃ, trong thôn xóm, vật được cất tại bốn chỗ: trong đất (bhūmaṭṭhaṃ), trên đất liền (thalaṭṭhaṃ), trong hư không (ākāsaṭṭhaṃ), trong khoảng trống (vehāsaṭṭhaṃ).

Tiệm quán: Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm tiệm quán này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo lường tranh cho được, Ba-la-di.

Vật nơi tiệm quán:113 Tùy theo trong tiệm quán có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm vật này”, lấy được, Ba-la-di.

Ruộng: Chỉ ruộng có nước hay không nước, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm ruộng này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Lấy dây đo để tranh cho được, phạm Ba-la-di.

Vật trong ruộng: Tùy trong ruộng sản xuất ra ngũ cốc, [6c01] Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

Vườn: Các vườn trồng cây trái, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm vườn này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo để tranh cho được, phạm Ba-la-di.

Vật trong vườn: Tùy trong vườn sản xuất vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Tôi sẽ trộm lấy vật này”, lấy được, phạm Ba-la-di.

Nhà: Nhà trệt hoặc nhà lầu, nơi mà người tại gia hay xuất gia ở. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Tôi sẽ trộm lấy nhà này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo để tranh cho được, phạm Ba-la-di.

Vật trong nhà: Tùy theo trong nhà có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

Xe:114 Chỉ chung các loại xe như xe voi, xe ngựa, xe cộ và các loại, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy xe này”. Móng tâm, tạo phương

———

113 Tứ phần: Chỉ chung cho Xứ sở 處所, chỉ phạm vi cư trú của người trong đó có tiệm quán, tức vật trong khu vực có người ở. Pāli: vihāraṭṭhaṃ, vật trong khu vực cư trú, có bốn chỗ: Như trong đất (bhūmaṭṭhaṃ), trên đất liền (thalaṭṭhaṃ), trong hư không (ākāsaṭṭhaṃ), trong khoảng trống (vehāsaṭṭhaṃ).

114 Tứ phần, thừa 乘, cũng đọc là thặng. Pāli: yānaṃ yānaṭṭhaṃ xe cộ và vật trong/trên xe cộ.

tiện, cho đến nắm cầm đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật, phạm Thâu-lan-giá. Vật lìa khỏi chỗ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Vật trong xe:115 Tùy theo trên xe có vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

Gánh: Đội trên đầu, gánh nơi vai, vác nơi lưng, xách nơi tay đều gọi là gánh cả. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm gánh này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật, phạm Thâu-lan-giá. Dời vật khỏi chỗ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Vật của gánh: Tùy theo trong gánh có những vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

Thuyền: Thuyền bằng da, thuyền bằng đất nung, thuyền bằng gỗ, thuyền nang tất cả đều gọi là thuyền. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm thuyền này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Động đến vật phạm Thâu-lan-giá. Vật rời khỏi chỗ trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Vật trong thuyền: Tùy theo trong thuyền có những vật gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

Ao: Tất cả hồ, vũng chứa nước đều gọi là ao. Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ trộm lấy ao này”. Móng tâm, tạo phương tiện đều phạm Đột-kiết-la. Đóng nọc, lấy vồ nện đều phạm Ba-dật-đề. Dùng dây đo để tranh cho được, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Vật trong ao: Tùy theo trong ao có sản xuất thứ gì, Tỳ-kheo có ý nghĩ: “Ta sẽ lấy trộm vật này”, lấy được phạm Ba-la-di.

———

115 Xem cht. trên.

[7a01] Gởi: Người đem gởi vật cho Tỳ-kheo, với tâm trộm không trả vật lại, khi tâm người chủ coi như mất rồi, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Hoàn trả: Tỳ-kheo nhận vật của người khác gởi, với tâm trộm không trả lại cho người kia, trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Ngăn đường: Tỳ-kheo vì giặc (trộm cướp) ngăn đường, không cho người khác đến.

Rình đường: Rình thấy người, liền đến báo cho giặc.

Chỉ chỗ: Tỳ-kheo chỉ chỗ cho giặc.

Dẫn đường: Tỳ-kheo đi trước dẫn đường cho giặc.

Dạy cách lấy: Tỳ-kheo dạy cho giặc phương pháp lấy trộm.

Cùng lấy: Tỳ-kheo cùng giặc lấy trộm đồ.

Không nộp thuế:116 Tỳ-kheo nên nộp thuế mà không nộp.

Như các trường hợp trên, lấy vật trị giá 5 tiền phạm Ba-la-di, dưới 5 tiền phạm Thâu-lan-giá.

Nếu vật của người, không cho mà lấy từ 5 tiền trở lên, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni phạm Ba-la-di. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la, bị trục xuất.

Vật của phi nhân không cho mà lấy, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni phạm Thâu-lan-giá. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

Vật của súc sanh không cho mà lấy đều phạm Đột-kiết-la.

Có bốn trường hợp lấy trọng vật của người mà không phạm:

- Tưởng của mình lấy.

- Tạm lấy.

- Đồng ý lấy.

- Không có tâm trộm lấy.117

———

116 Pāli: suṅkaghāṭa, trạm thuế (tại các cửa khẩu biên giới).

117 Bản Hán hết quyển 1.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA LA DI. III. Đoạn Nhân Mạng: A. Duyên Khởi

III. ĐOẠN NHÂN MẠNG118

A. DUYÊN KHỞI

1. Nhân duyên kết giới lần thứ nhất

Đức Phật ở tại Tỳ-xá-ly. Khi ấy, đức Thế Tôn dạy các Tỳ-kheo tu quán bất tịnh sẽ được quả lợi lớn.119 Lúc ấy, các Tỳ-kheo đều tu tập liền, thâm nhập (pháp quán này)*, nên ghê tởm, hổ thẹn thân này. Giống như thiếu niên tắm rửa sạch sẽ thích ý, thoa hương vào thân, mặc áo mới sạch, [7b01] bỗng đem ba xác chết, thân tươm máu mủ, dòi bò khắp người đem quấn vào cổ nó. Thiếu niên kia khổ sở ngoài mức tưởng tượng, chỉ còn nghĩ làm thế nào để thoát khỏi sự sỉ nhục này! Các Tỳ-kheo nhờm tởm thân này cũng lại như vậy.

Trong đó, hoặc có vị tự sát, lần lượt giết hại nhau, hoặc cầu tìm đao, giây (để tự sát)*, hoặc uống thuốc độc. Có một Tỳ-kheo nhờm tởm thân ác rồi, bèn đến chỗ Chiên-đà-la Di-lân120 nói:

———

118 Ngũ phần 2 (tr. 7a27); Tăng-kỳ 4 (tr. 253c9); Tứ phần 2 (tr. 575c6); Thập tụng 2 (tr. 7b21); Căn bản 3 (tr. 518a21). Vin. iii. 68.

119 Đoạn này, Ngũ phần không mô tả chi tiết Phật trụ tại đâu trong Tỳ-xá-ly như các bản khác. Như Tứ phần thì nói Phật ở trong giảng đường bên sông Di hầu; Thập tụng 2, Bạt-kỳ quốc Bạt-cầu-ma hà thượng 跋耆國跋求摩河上 (trên sông Bạt-cầu-ma, nước Bạt-kỳ), tức Pāli, sông Vaggumudā, thuộc nước Vajji, gần chỗ Phật nhập Niết-bàn. Căn bản: Phật tại thành Quảng Nghiêm 廣嚴城, bên bờ sông Thắng Tuệ 勝慧河, rừng Sa-la-trĩ 娑羅雉林. Pāli, Vin. iii. 70, Vesāliyam viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ, trú tại Vesālī, trong rừng Đại Lâm, trong một ngôi nhà sàn.

120 Di-lân chiên-đà-la 彌鄰旃陀羅, một người chiên-đà-la tên là Di-lân; Tứ phần 2 (tr. 575c24), Vật-lực-già Nan-đề 物刀伽難提 (Sk. Mṛga-nandī?); Thập tụng 2 (tr.7c4), Lộc Trượng phạm chí 鹿杖梵志, một người phạm chí tên Lộc Trượng (Skt. Mṛgadaṇḍa, tức Pāli. Migadaṇḍa, thay vì Migalaṇḍa). Pāli, Vin. iii. 68, Migalaṇḍika samaṇakuttaka, một người giả trang Sa-môn tên là Migalaṇḍa.

“Vì tôi đoạn mạng, y bát sẽ cho ông.”121 Lúc ấy, Chiên-đà-la vì y bát nên đã dùng dao đoạn mạng Tỳ-kheo. Máu làm nhơ dao, Di-lân đem đến sông Bà-cầu-mạt122 rửa, bỗng sanh tâm hối hận, nghĩ như vầy: “Nay ta không tốt, tại sao vì chút lợi, mà đoạn tính mạng Sa-môn trì giới, sẽ mắc vô lượng tội!” Khi ấy, Thiên ma123 trời Tự Tại (Tha hóa tự tại thiên) biết được tâm niệm kia, trong khoảnh khắc, như tráng sĩ co duỗi cánh tay, đến phía trước Di-lân, từ nước hiện lên, đứng trên mặt nước, khen rằng: “Lành thay! Ông được lợi lớn, do đoạn mạng vị Sa-môn trì giới, độ người chưa được độ, phước đức vô lượng. Thiên thần đã ghi nhận, nên đến báo cho ông.”

Lúc ấy, Chiên-đà-la bèn sanh ác tà kiến, lòng rất vui mừng: “Nay ta sẽ lại độ người chưa độ.”

Chiên-đà-la kia khéo biết được tướng người nào đã nhờm tởm thân, người nào chưa nhờm tởm thân. Nếu Tỳ-kheo phàm phu nào chưa ly dục, thì khi đưa dao đến, tâm họ sợ hãi vì chưa nhờm tởm thân, nếu ta giết người này được phước rất ít, nay ta nên tìm những vị đã đắc đạo quả không sợ hãi. Lúc này, tay cầm dao dài từ phòng này đến phòng kia, từ chỗ kinh hành này đến chỗ kinh hành kia, lớn tiếng rao: “Ai muốn diệt độ, tôi sẽ độ cho”.

Lúc ấy, những vị Tỳ-kheo nhờm tởm thân xấu ác đều đến đó tìm cách đoạn mạng mình. Trong vòng một ngày, giết từ 10, 20, cho đến 60 vị. Do nhân duyên này nên Tăng số giảm thiểu, các Đại đức Thanh văn đều vắng bóng.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn từ Tam-muội dậy, ngồi nơi đất trống, đại chúng vây quanh. Quan sát Tăng chúng, rồi hỏi tôn giả A-nan:

———

121 Tăng-kỳ 4 (tr. 253c9): Một Tỳ-kheo bệnh lâu ngày, đau đớn không chịu nổi, bèn nhờ Tỳ-kheo nuôi bệnh giết giùm.

122 Tứ phần: Bà-cầu hà 婆裘河; tức Pāli, sông Vaggumudā.

123 Thập tụng (tr. 7c7): Ma thiên thần 魔天神; Pāli, Vin.iii.69: mārakāyikā devatā, một thiên thần thuộc hạ của Māra.

“Hôm nay Tăng chúng tại sao giảm sút?”

Tôn giả A-nan bạch Phật:

“Trước đây, Đức Thế Tôn vì các Tỳ-kheo dạy quán bất tịnh. Tỳ-kheo tu tập, vì nhờm tởm thân khổ xấu ác, nên lần lượt tàn sát nhau. Có lúc, trong một ngày Di-lân sát hại đến 60 vị Phạm hạnh, cho nên số Tăng chúng hôm nay giảm thiểu. Lành thay! Đức Thế Tôn, cúi xin Ngài dạy lại pháp thiện đạo khác, khiến các Tỳ-kheo sống được an lạc.”

Đức Phật bảo tôn giả A-nan:

“Nay ông nên thông báo các Tỳ-kheo hiện có mặt tại Tỳ-xá-ly, khiến tất cả đều đến tập hợp tại giảng đường.”

Tôn giả A-nan vâng lời, liền cho gọi tập hợp xong, đến bạch Phật: [7c01]

“Cúi xin Ngài biết thời.”

Đức Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đến chỗ ngồi nơi giảng đường an tọa, rồi hỏi các Tỳ-kheo:

“Thật có sự việc như trên không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông thật ngu si, làm việc phi pháp. (Các ông)* đâu không nghe những gì Ta đã từng dạy về từ nhẫn hộ niệm chúng sanh, mà nay tại sao không nhớ điều này?”

Quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu tự sát mình, phạm tội Thâu-lan-giá.”

Lại bảo:

“Từ nay về sau nên tu niệm An-ban,124 quán lạc tịnh, quán lạc hỷ. Quán ác đã sanh rồi thì có thể trừ diệt bất thiện pháp.

Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới, từ nay về sau, giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự tay giết người, mạng kia bị đoạn, Tỳ-kheo ấy mắc Ba-la-di tội, không được sống chung.”

2. Nhân duyên kết giới lần thứ hai

Bấy giờ, số đông Tỳ-kheo mắc trọng bệnh, có các Tỳ-kheo đến thăm hỏi: “Bệnh tình của Đại đức có bớt đau, có thể chịu nổi không?”

Tỳ-kheo bệnh nói:

“Bệnh vẫn chưa bớt đau, không chịu nổi!”

Liền nói với các Tỳ-kheo:

“Cho tôi con dao hay sợi dây, cho tôi thuốc độc, cho tôi thức ăn tăng bệnh, đem tôi đến bờ sông cao!”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo tùy thuận bệnh nhân. Tỳ-kheo bệnh hoặc dùng dao tự sát, hoặc dùng dây tự vẫn, hoặc uống thuốc độc, hoặc ăn thức ăn tăng bệnh, hoặc gieo mình từ bờ cao tự đoạn mạng mình. Các Tỳ-kheo chứng kiến những cái chết kia, liền sanh lòng hối hận, thưa với tôn giả A-nan.

Tôn giả A-nan dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Phật. Vì nhân duyên này đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Thật sự các thầy có vậy không?”

Thưa:

———

124 Tứ phần 2 (tr. 576b7): A-na-ban-na tam-muội 阿那般那三昧; Thập tụng 2 (tr.8a13): A-na-ban-na niệm 阿那般那念; Pāli, Vin.iii.70: ānāpānassati-samādhi, sự tập trung trên hơi thở ra vào.

125 Pāli, Phật kết hai lần; lần thứ nhất, giết và giúp phương tiện tự sát; thứ hai, khuyến khích người tự sát. Tăng-kỳ và Thập tụng, kết một lần như Tứ phần. Đại Tỳ-kheo giới bản (T22n1426, tr. 549c15): Giới được kết sau khi thành Phật năm thứ sáu, ngày 9, nửa tháng phần thứ ba, mùa Đông.

126 Để bản: Nhữ 汝.

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các thầy (thật)* là ngu si, tự đoạn mạng người và đưa dao khiến (người)*chết thì có gì khác nhau? Từ nay giới này được nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự đoạn mạng người, cầm dao trao cho (người)*, mắc tội Ba-la-di, không được sống chung.”

3. Nhân duyên kết giới lần thứ ba125

Lại có Tỳ-kheo mắc trọng bệnh, các Tỳ-kheo đến thăm hỏi như trên. (Tỳ-kheo mắc trọng bệnh) bảo các Tỳ-kheo đưa dao, dây, thuốc độc cho mình.

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật không cho chúng tôi đưa dụng cụ cho người tự sát, nhưng chúng tôi có thợ săn quen biết, sẽ vì thầy, gọi và nhờ (họ)* đoạn mạng thầy.”

Tỳ-kheo bệnh nói: “Vì tôi mà gọi nhanh lên!”

Tỳ-kheo kia chạy nói với thợ săn:

“Bên ấy, có Tỳ-kheo bị bệnh nặng, không thích sống nữa, bạn vì ông đoạn mạng sẽ được phước lớn.”

Người thợ săn nói:

“Nếu sát sinh mà được phước lớn thì, người mổ thái thịt sẽ được phước lớn chăng? Tỳ-kheo, các thầy tự nói mình có lòng từ bi, nay dạy người giết. Vậy, dạy người giết cùng tự giết có gì khác nhau?”

———

125 Pāli, Phật kết hai lần; lần thứ nhất, giết và giúp phương tiện tự sát; thứ hai, khuyến khích người tự sát. Tăng-kỳ và Thập tụng, kết một lần như Tứ phần. Đại Tỳ-kheo giới bản (T22n1426, tr. 549c15): Giới được kết sau khi thành Phật năm thứ sáu, ngày 9, nửa tháng phần thứ ba, mùa Đông.

Khi ấy, các Tỳ-kheo đều sanh tâm hối hận, đến nói với tôn giả A-nan. [8a01] Tôn giả A-nan dẫn đến chỗ đức Phật và trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các thầy,126 có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo với các Tỳ-kheo:

“Tự mình giết và dạy người giết có gì khác nhau! Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo tự mình giết, dạy người giết, phạm Ba-la-di không được sống chung.”

Lại có Tỳ-kheo mắc bệnh nặng, các Tỳ-kheo đến thăm hỏi như trên, rồi nói với người bệnh rằng:

“Giới hạnh của thầy127 đầy đủ đáng hưởng phước trời. Nếu thầy tự sát chắc được sanh Thiên, việc chi phải chịu khổ lâu như vậy làm gì?”

Tỳ-kheo bệnh nói:

“Vâng, sẽ như vậy, tuy có khổ đấy, nhưng không thể tự sát. Tại sao vậy? Vì nếu người tự sát sẽ phạm tội Thâu-lan-giá, hơn nữa không rộng tu Phạm hạnh được.”

Lại trách rằng:

“Tự tay giết người, cùng dạy người tự sát, có gì khác nhau, mà Tỳ kheo các thầy128 lại tạo ra ác nghiệp này!?”

———

126 Để bản: Nhữ 汝.

127 Để bản: Nhữ đẳng 汝等.

128 Để bản: Nhữ 汝.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các thầy,129 có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các thầy (thật)* là ngu si, tự tay giết người, cùng dạy người tự giết, có gì khác nhau! Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự tay giết người, dạy người tự sát, phạm Ba-la-di, không được sống chung.”

Lại có Tỳ-kheo mắc bệnh nặng, các Tỳ-kheo đến thăm hỏi như trên, cũng nói với người bệnh: “Phạm hạnh của thầy130 đã lập, chết chắc sẽ hưởng vui cõi trời, việc gì phải chịu bệnh khổ như vậy mà không tự sát?”

Tỳ-kheo bệnh nói:

“Tuy vậy, tôi131 cũng không thể tự sát. Tại sao? Vì đức Phật cấm tự sát, (nếu tự sát)* phạm Thâu-lan-giá. Lại nữa, khi tôi lành bệnh sẽ tu Phạm hạnh được.”

Bấy giờ, nước kia lại có nạn giặc, cốt nhục các cư sĩ phân ly, đầy dẫy khổ não. Tỳ-kheo nói:

“Các người đã tu phước báo sanh thiên, việc gì phải chịu cái khổ của buồn thương do cốt nhục sanh ly này mà không tự sát?”

Trả lời:

———

129 Để bản: Nhữ 汝.

130 Để bản: Nhữ đẳng 汝等.

131 Để bản: Nhữ đẳng 汝等.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. III. Đoạng Nhân Mạng: B. Giới Văn. C. Thích Từ

“Chúng tôi132 tuy buồn thương, nhưng không thể tự sát. Tại sao vậy? Vì ở đời có gặp khổ mới biết tu đạo nghiệp.”

Lại quở trách:

“Đạo của Sa-môn là từ nhẫn chúng sanh, tại sao khen ngợi sự chết, muốn người tự sát! Tự sát cùng khen ngợi sự chết có gì là khác nhau!?”.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Ngài. Nhân sự việc này đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các thầy133 có thật vậy không?”

Thưa: [8b01] “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Việc của các thầy134 làm là phi pháp, tự sát cùng khen ngợi sự chết, có gì khác nhau! Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, hoặc người, hoặc tương tợ người, hoặc tự sát, hoặc đưa dao hay thuốc độc để giết; hoặc dạy người giết, hoặc dạy tự sát, khen ngợi sự chết, khích lệ cho chết, nói: ‘Người, dụng làm gì với sự sống xấu ác này, chết hơn là sống’, tác tâm như vậy và tùy theo tâm mà sát, dùng mọi cách như thế, người kia do vậy mà chết; Tỳ-kheo ấy là kẻ Ba-la-di, không được sống chung.”

C. THÍCH TỪ

Người:135 Từ khi vào thai mẹ cho đến 49 ngày gọi là tương tợ người, sau 49 ngày thì gọi là người.

———

132 Để bản: Ngã 我.

133 Để bản: Nhữ 汝.

134 Để bản: Nhữ 汝.

135 Tăng-kỳ 4, hữu mạng nhân thú sở nhiếp, 有命人趣所攝, có mạng sống, thuộc cõi người. Tứ phần 2, nhân 人: Tùng sơ thức chí hậu thức 從初識至後識, Tâm đầu tiên trong sinh khởi thai mẹ, thức tối sơ xuất hiện, cho đến khi chết, trong khoảng giữa đó gọi là thân người. Thập tụng: Nhược nhân nhược loại nhân 若人若類人 (người và loại tợ người). Căn bản: “Nhược nhân, nhược nhân thai 若人若人胎. Nhân (người), trong thai mẹ, đã đủ 6 căn. Nhân thai, mới nhập thai mẹ.’’ Pāli, Vin. iii. tr. 73: manussaviggaha (thân thể con người).