Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LII. Cố Gieo Nghi Hối: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, khiến Tỳ-kheo khác sanh nghi hối,281 Ba-dật-đề.”

(Trường hợp)* có Tỳ-kheo phạm tội, lòng sanh nghi hối, hỏi các Tỳ-kheo, phạm việc như vậy, như vậy, là mắc vào những tội gì? Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: [58c01] “Đức Phật đã kết giới, không cho phép khiến Tỳ-kheo khác sanh nghi hối.” Nên liền trả lời: “Không biết,” rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không muốn khiến cho người sanh nghi hối, mà nói chỗ phạm tội của họ, phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cố ý khiến Tỳ-kheo sanh nghi hối, nghĩ như vầy: Khiến Tỳ-kheo này buồn, dù chỉ trong chốc lát,282 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nghi hối: Nghi về chỗ sanh, nghi về thọ giới, nghi về phạm giới, nghi về y phục. Nếu làm cho Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni nghi hối, Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo-ni khiến cho Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni sanh nghi hối, Ba-dật-đề; làm cho Thức-xoa-ma-na, Sa-

———

281 Khiến Tỳ-kheo khác sanh nghi hối 令他比丘生疑悔. Pāli: Bhikkhussa kukkuccaṃ upadahati, cố ý khơi dậy sự hoang mang (hối tiếc) cho các Tỳ-kheo khác.

282 Tứ phần: Khiến cho không vui dù chỉ trong chốc lát; Tăng-kỳ, Căn bản: Khiến bất an chỉ trong chốc lát; Thập tụng: Khiến cho tâm không an ổn dù trong chốc lát, chỉ với mục đích ấy chứ không gì khác.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LIII. Không Dữ Dục: A. Duyên Khởi

di, Sa-di-ni nghi hối, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni tạo ra nghi hối cho năm chúng đều phạm Đột-kiết-la.

LIII. KHÔNG DỮ DỤC283

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.284 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo có thế lực, ngăn yết-ma và giải yết-ma của Tăng, Tăng không tùy thuận, liền đứng dậy đi. Khi đến chỗ Tỳ-kheo bị tẫn, nói:

“Thầy đừng buồn lo, tôi đã yểm trợ thầy, ngăn yết-ma của Tăng. Tăng không theo ý tôi, tôi liền đứng dậy đi, vậy là yết-ma không thành.”

(Nhóm sáu Tỳ-kheo)* lại đến chỗ Tỳ-kheo được giải yết-ma, nói:

“Thầy đừng tưởng là Tăng đã giải yết-ma cho thầy. Khi Tăng giải yết-ma, tôi đã ngăn, Tăng không theo ý tôi, tôi liền đứng dậy đi. Vậy là yết-ma giải không thành. Nay thầy có thể tự cầu Tăng để giải.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

———

283 Tăng-kỳ 20, tr. 388b28: Ba-dật-đề 78; Tứ phần 18, tr. 687a15: Ba-dật-đề 75; Thập tụng 17, tr. 119b29, Căn bản 42, tr. 856b18: Ba-dật-đề 77. Pāli, Pāc. 80, Chandaṃadatvāgamana.

284 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LIII. Không Dữ Dục: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, khi Tăng đoán sự, đứng dậy đi, Ba-dật-đề.”

Bây giờ, các Tỳ-kheo có việc cần đi mà không dám, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo, có việc cần, dữ dục,285 rồi đứng dậy đi.

Dữ dục là nói với một người: Trưởng lão nhất tâm niệm, nay Tăng đoán sự, tôi Tỳ-kheo tên là... như pháp Tăng sự, xin dữ dục.

Từ nay giới này được nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khi Tăng đoán sự, không dữ dục, đứng dậy đi,286 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Tăng đoán sự: Bạch yết-ma, bạch nhị, bạch tứ yết-ma. Nếu yết-ma trong thất, thì tùy theo bao nhiêu lần ra khỏi thất, mỗi một lần ra đều Ba-dật-đề. [59a01] Nếu yết-ma chỗ đất trống, mỗi lần đi cách Tăng một tầm, là Ba-dật-đề. Nếu người có thần thông thì đi cách đất bốn ngón tay, Ba-dật-đề. Nếu Tăng không yết-ma đoán sự mà ra đi thì Đột-kiết-la. Nếu nơi phòng riêng đoán sự, đến rồi bỏ ra đi, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Nếu Tăng không yết-ma đoán sự và đoán sự nơi phòng riêng, Sa-di được ở trong đó, nếu đứng dậy đi, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di-ni cũng như vậy.

———

285 Dữ dục 與欲: Pāli. adatvā, tùy thuận.

286 Tăng-kỳ: “Không bạch Tỳ-kheo.” Tứ phần: “Không dữ dục, mà bỏ đi”; Thập tụng: “Im lặng, đứng dậy bỏ đi”; Căn bản: “Mặc nhiên đứng dậy (bỏ đi), không chúc thọ 不囑授.” Pāli: chandaṃ adatvā, không dữ dục.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LIV. Thọc Cù Nôn: A. Duyên Khởi

Nếu Tăng không như pháp yết-ma, không dữ dục, đứng dậy bỏ đi, không phạm.

LIV. THỌC CÙ NÔN287

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.288 Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo đến chỗ ở của nhóm sáu Tỳ-kheo, cùng nhau thọc lét. Có một Tỳ-kheo bị nhiều người thọc lét, không ngăn được cơn cười, nên bị hết hơi mà chết. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo vì vậy thương khóc. Các Tỳ-kheo Trưởng lão hỏi:

“Vì cớ gì khóc kể?”

Thưa:

“Có một Tỳ-kheo bị cười giỡn (quá trớn)* mà chết, vì vậy nên chúng con thương khóc.”

Lại hỏi:

“Vì sao đưa đến sự việc như thế?”

Thưa:

“Chúng con cùng nhau thọc lét, vì không ngăn được cơn cười nên hết hơi.”

Các Tỳ-kheo quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm mười bảy Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

———

287 Tăng-kỳ 19, tr. 380c24: Ba-dật-đề 66; Tứ phần 16, tr. 673a01: Ba-dật-đề 53; Thập tụng 16, tr. 112a28; Căn bản 40, tr. 848c19: Ba-dật-đề 63. Pāli, Pāc. 52, Aṅgulipatodaka.

288 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LIV. Thọc Cù Nôn: B. Giới Tướng. LV. Đùa Giỡn Trong Nước: A. Duyên Khởi

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, thọc lét (cù nôn)289 Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo thọc lét Sa-di, cho đến súc sanh, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LV. ĐÙA GIỠN TRONG NƯỚC290

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.291 Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo đến sông A-di-la292 lấy nước, liền nhân đó xuống tắm rửa, bơi lặn vui đùa, cút bắt tát nước lên nhau. Lúc ấy, vua Ba-tư-nặc cùng Mạt-lợi phu nhân,293 lên lầu, từ xa nhìn thấy. Vua nói với phu nhân rằng:

“Xem, ruộng phước của mình kia!”

Phu nhân tâu với vua:

———

289 Tăng-kỳ: “Dùng ngón tay chỉ trỏ nhau”; Tứ phần: “Dùng ngón tay thọc lét nhau” Thập tụng, Căn bản: “Dùng ngón tay thọc lét người khác.”

290 Tăng-kỳ 19, tr. 380a23: Ba-dật-đề 65; Tứ phần 16, tr. 672b20: Ba-dật-đề 52; Thập tụng 16, tr. 112b11; Căn bản 40, tr. 849a08: Ba-dật-đề 64. Pāli, Pāc. 53, Udake hasadhammo.

291 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

292 Sông A-di-la 阿夷羅河. Skt=Pāli: Aciravatī. Con sông này chảy ngang qua Kosala, và tại Sāvatthi một rừng cây ưu-đàm (udumbara) mọc bên bờ sông; có thể nhìn thấy nó từ sân thượng của cung điện của vua Ba-tư-nặc (Pasenadi). (xem thêm cht. 126, Ch. iv, Ni-tát-kỳ 17).

293 Mạt-lợi phu nhân 末利夫人. Pāli: Mallikā.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LV. Đùa Giỡn Trong Nước: B. Giới Tướng

“Đó là do đức Phật chưa chế giới, tuổi nhỏ xuất gia, chưa hiểu giáo pháp, bệ hạ đừng thấy vậy, sanh lòng không kính tín các Tỳ-kheo khác, để rồi mãi mãi chịu khổ!”

Nhóm mười bảy Tỳ-kheo vui chơi đủ kiểu rồi đứng trên nước mặc y. Phu nhân tâu với vua rằng:

“Bệ hạ thử xem kìa, ruộng phước của em thờ là đó.”

Mặc y xong, lấy cái bình nước ném lên hư không rồi bay theo nó, bay qua trên lầu, giống như nhạn chúa. Phu nhân lại tâu với vua:

“Đại vương lại xem ruộng phước của em thờ là đó.”

Nhà vua rất hoan hỷ, lòng kính tín càng tăng. Ngay sau đó, phu nhân bảo Bà-la-môn Na-lân-già:

“Ngươi đến chỗ đức Phật [59b01] bạch việc này.”

(Ba-lân-già)* liền vâng lệnh đến (trình sự việc lên đức Phật)*. Đức Phật vì ông nói pháp, chỉ bày chỗ lợi ích, khiến cho vui mừng, rồi Phật cho về. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm mười bảy Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, đùa giỡn trong nước, Ba-dật-đề.”

Nếu đùa giỡn trong nước cho đến dùng đồ đựng nước để tạt nhau đều phạm Ba-dật-đề. Nếu vắt tuyết, cho đến thổi những hạt sương trên đầu ngọn cỏ để chơi đều phạm Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu không nhằm mục đích đùa giỡn thì không phạm.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LVI. Ngủ Chung Buồn Người Nữ: A. Duyên Khởi

LVI. NGỦ CHUNG BUỒNG NGƯỜI NỮ294

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.295 Bấy giờ, đức Thế Tôn chưa cấm Tỳ-kheo cùng người nữ ngủ chung nhà296 nên, hoặc có một Tỳ-kheo và một người nữ, hoặc nhiều Tỳ-kheo và số ít người nữ, hoặc số ít Tỳ-kheo và nhiều người nữ ngủ chung nhà, do vậy sanh tâm đắm nhiễm, có người hoàn tục, có người làm ngoại đạo. Các cư sĩ thấy vậy cơ hiềm, nói:

“Bọn Sa-môn này cùng người nữ ngủ chung một nhà, cùng bạch y khác nào đâu! Không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Khi ấy, có một người đàn bà tuổi còn trẻ, chồng chết, nghĩ như vầy: “Nay ta sẽ tìm người lương thiện hợp ý nơi nào?” Lại nghĩ như vầy: “Nay không thể đến nhà cửa nào (tìm người hợp ý)*, ta sẽ làm một cái khách xá,297 để cho người tại gia hay xuất gia đến tạm nghỉ theo ý muốn của họ, rồi từ trong đó sẽ chọn lựa;” rồi liền thực hiện ý định đó. Bà thông báo khách đi đường, ai cần nghỉ đêm thì đến nghỉ.

Khi ấy, A-na-luật đến thôn đó, trời đã sẩm tối, hỏi nơi nghỉ đêm. Có người nói: “Có nhà bà tên…” (A-na-luật)* liền đến xin nghỉ qua đêm. Trước đây, A-na-luật đã có dung mạo đẹp (đẹp trai), sau khi đắc đạo sắc tướng còn đẹp hơn gấp bội. Quả phụ kia trông thấy (A-na-luật)* nghĩ như vầy: “Nay ta có cơ hội được một người

———

294 Tăng-kỳ 19, tr. 382b26: Ba-dật-đề 69; Tứ phần 11, tr. 637a29: Ba-dật-đề 04; Thập tụng 16, tr. 112c22, Căn bản 40, tr. 849b26: Ba-dật-đề 65. Pāli, Pāc. 6, Mātugāmena sahaseyyaṃ kuppeti.

295 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

296 Hán: Đồng thất 同室, chung nhà. Chính xác là chung buồng, chung phòng. Pāli: sahaseyya, ngủ cùng phòng.

297 Khách xá 客舍. Pāli: Một người nữ có dựng một phúc đức xá (āvasathāgāra), nhà trọ miễn phí.

chồng đẹp trai rồi.” Liền chỉ chỗ, có thể vào trong đó nghỉ đêm. A-na-luật vào nhà trước ngồi kiết già. Ngồi chưa được bao lâu thì lại có đoàn khách buôn đến xin nghỉ lại đêm. Bà quả phụ nói:

“Tuy bình thường tôi là chủ khách xá, nhưng nay đã cho vị Tỳ-kheo, lại không do tôi nữa.”

Đoàn khách buôn theo lời người chủ khách xá, đến A-na-luật xin nghỉ qua đêm. A-na-luật nói với quả phụ:

“Nếu do tôi thì có thể cho phép hết, được nghỉ đêm.”

Đoàn buôn liền vào nhà trước. (Lúc này)* người quả phụ nghĩ như vầy: “Nên đón Tỳ-kheo vào trong,298 nếu không như vậy, sau ai đến bất ngờ thì sao?.” Liền vào trong trải giường tốt, đốt đèn rồi mời A-na-luật: “Thầy có thể vào nhà trong.” A-na-luật liền vào trong ngồi kiết già, buộc ý niệm trước mắt. Sau khi mọi người đã ngủ, quả phụ đến nói với A-na-luật: “Đại đức có biết mục đích và chủ ý của tôi (khi làm khách xá này)* không?”

A-na-luật nói: [59c01] “Tỷ muội! Chủ ý của bà chính là muốn cầu phước đức.”

Người quả phụ nói: “Bổn ý của tôi không phải vậy, mà là chuẩn bị để tìm tình nhân (chồng).”

A-na-luật nói: “Tỷ muội! Chúng tôi không thể làm điều tội lỗi này, đức Thế Tôn chế pháp cũng không cho phép.”

Người quả phụ nói:

———

298 Hán: Nhập nội 入內. Tứ phần: Xá nội 舍內; chính xác, nên hiểu là buồng trong. Pāli: mañcakaṃ abbhantaraṃ, giường ở buồng trong.

“Tôi là con nhà tộc tánh, ở độ tuổi dồi dào sức lực, lễ nghi hoàn bị, kể cả của báu dư dật, muốn vì Đại đức cung cấp mọi thứ cần dùng, nguyện Đại đức thuận ý cho.”

A-na-luật vẫn trả lời như ban đầu. Người quả phụ lại nghĩ như vầy: “Kẻ nam tử bị mê hoặc bởi sắc, ta cần khỏa thân đến đứng trước mặt người.” Ngay lúc đó thoát y đến đứng trước vừa cười vừa nói. A-na-luật nhắm mắt ngồi thẳng quán tưởng đống xương khô.

Người quả phụ lại nghĩ như vầy: “Ta tuy đã thể hiện như vậy, nhưng vẫn chưa thuyết phục được người, bèn leo lên giường cùng ngồi. Ngay tức thì, A-na-luật vụt bay lên hư không. Quả phụ quá thẹn thùng, tâm sanh hổ thẹn, vội vàng mặc lại y, chắp tay hối quá, thưa:

“Bạch Đại đức, con thật là ngu si, nay con không còn dám nghĩ đến những ý nghĩ đó nữa, nguyện Đại đức rủ lòng thương tha thứ, nhận sự sám hối của con.”

A-na-luật nói: “Tôi nhận sự sám hối của bà” và nhân đó vì bà nói các pháp vi diệu. Đoạn đầu, chặng giữa, đoạn sau đều thiện, nghĩa thiện và vị thiện, đầy đủ tướng thanh bạch Phạm hạnh.299 Quả phụ nghe pháp xong liền xa trần cấu đặng con mắt pháp thanh tịnh.

Bấy giờ, A-na-luật tường thuật lại chuyện đã qua, và kể luôn cả việc của Tỳ-kheo trước lên đức Thế Tôn. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

———

299 Tứ phần: “Nói các pháp vi diệu, như ý nghĩa về bố thí, về trì giới, về ý nghĩa sanh thiên. Tôn giả chê trách dục là bất tịnh, là thấp hèn, là hữu lậu, là kết phược. Tôn giả khen ngợi sự an lạc của xuất ly, ích lợi của giải thoát.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LVI. Ngủ Chung Buồn Người Nữ: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LVII. Uống Rượu: A. Duyên Khởi

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cùng người nữ ngủ chung nhà (buồng), Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Người nữ: Cho đến cả mới sinh và người nữ hai căn, ngủ chung nhà đều Ba-dật-đề.

Nhà:300 Như trong giới cùng người chưa thọ Cụ túc đã nói.

Nếu cùng phi nhân nữ, súc sanh cái, huỳnh môn ngủ chung nhà đều Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu nhà có lợp và có ngăn cách, hoặc đại hội nói pháp, hoặc mẹ hay chị em thân thuộc có bệnh mà có người nam tử hiểu biết làm bạn, không nằm, đều không phạm.

LVII. UỐNG RƯỢU301

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-xá-di.302 Bấy giờ, đức Thế Tôn chưa cấm Tỳ-kheo uống rượu. Có các Tỳ-kheo ở trong quán rượu hay trong nhà bạch y, uống nhiều rượu say túy lúy. Có khi rớt xuống hầm, hào

———

300 Nhà, Hán: thất 室. Thập tụng: Xá 舍. Các bộ khác đều nói là thất. Pāli: seyya, buồng ngủ; định nghĩa: hoặc được che lợp kín; hoặc được bao che kín; hoặc che lợp một phần; hoặc bao quanh một phần.

301 Tăng-kỳ 20, tr. 386c13: Ba-dật-đề 75; Tứ phần 16, tr. 671b21: Ba-dật-đề 51; Thập tụng 17, tr. 120b29, Căn bản 42, tr. 857a13: Ba-dật-đề 79. Pāli, Pāc. 51, Surāmerayapāna.

302 Tăng-kỳ: Câu-thiểm-di 拘睒彌; Tứ phần: Chi-đà quốc 支陀國; Thập tụng: Chi-đề quốc 支提國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

hoặc va vào vách, vào đồ vật; có khi làm cho y bát rách, vỡ, thương tổn đến thân thể. Các bạch y thấy vậy cơ hiềm nói:

“Bạch y chúng tôi còn không có uống rượu, huống là Sa-môn Thích tử [60a01] bỏ đời303 cầu đạo mà lại say rượu nhiều còn hơn người đời, không xứng mặc y hoại sắc cắt rọc, không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Bấy giờ, đức Thế Tôn từ nước Câu-xá-di đến ấp Bạt-đà-việt.304 Khi ấy, nơi ở của Phạm-chí bối tóc có một con độc long, thường phun mưa đá lớn làm hại ruộng lúa. Các cư dân ở đây thường nghĩ như vầy: “Trong số Sa-môn, Bà-la-môn, ai là người đủ oai đức để có thể hàng phục được con rồng này?”

Nghe đức Phật cùng một nghìn hai trăm năm mươi đệ tử đều đến ấp này, không ai là không vui mừng, tất cả đều ra nghinh đón, đảnh lễ sát chân Phật rồi thưa:

“Kính bạch đức Thế Tôn, ấp này có một con độc long ác, thường phá hoại ruộng lúa, chúng con hằng mong có được một vị đại oai đức để hàng phục nó.”

Khi ấy, Sa-kiệt-đà305 ở sau quạt hầu Phật, đức Phật liền quay lại hỏi:

“Ông có nghe các cư sĩ này nói những gì không?”

Thưa:

“Có nghe.”

Lần thứ hai, lần thứ ba (Phật)* hỏi và (Sa-kiệt-đà)* trả lời cũng như vậy. Sa-kiệt-đà liền nghĩ như vầy: “Đức Thế Tôn ba lần hỏi lại là có ý sai ta hàng phục độc long này.” Sa-kiệt-đà liền đến trước kính lễ sát

———

303 Hán: Xả luỵ 捨累.

304 Ấp Bạt-đà-việt 跋陀越邑: Pāli. Bhaddavatikā, gần nước Câu-xá-di.

305 Sa-kiệt-đà 沙竭陀. Tăng-kỳ, Căn bản: Thiện Lai 善來. Tứ phần: Sa-già-đà 娑伽陀. Thập tụng: Sa-già-đà 莎伽陀. Pāli: Sāgata.

chân Phật rồi nhiễu quanh mà đi. Đến chỗ con rồng kia, nghĩ như vầy: “Nay ta nên hàng phục con rồng này, nhưng không hoại thân hình, mà khiến thân nó nhỏ lại như cái que cây.” (Sa-kiệt-đà)* liền vào trong nhà Phạm-chí, ngồi lui qua một bên. Thân rồng bèn tuôn ra khói, thân Sa-kiệt-đà cũng tuôn ra khói. Cả thân con rồng thành lửa, cả thân Sa-kiệt-đà cũng thành lửa. Lửa rồng biến thành năm màu, lửa của Sa-kiệt-đà cũng biến thành năm màu. Lúc này, thân rồng biến nhỏ lại như cây que, bỏ vào trong bình bát đem đến chỗ Phật, thưa:

“Bạch đức Thế Tôn, rồng ác độc này, nay đã bị hàng phục, nên để vào chỗ nào?”

Đức Phật dạy:

“Có thể để nó nơi trung gian thế giới.”

Sa-kiệt-đà vâng lời Phật dạy, trong chớp nhoáng như kẻ lực sĩ co duỗi cánh tay, đem nó để nơi trung gian thế giới, chỉ trong chốc lác trở về. Bấy giờ, đức Thế Tôn muốn rời ấp Bạt-đà-việt trở về Câu-xá-di. Lúc này, các cư sĩ ấp Bạt-đà-việt nghe Sa-kiệt-đà hàng phục con độc long, tất cả đều rất vui mừng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Vị nào là Sa-kiệt-đà?”

Khi ấy, Sa-kiệt-đà đang đứng phía sau Phật. Các Tỳ-kheo nói: “Là người đang đứng hầu phía sau Phật đó.”

Các cư sĩ đến trước mặt kính lễ sát chân và thưa: “Xin ngài nhận lời thỉnh mời của chúng con.”

(Sa-kiệt-đà)* im lặng nhận lời. Các cư sĩ thưa:

“Đại đức cần những thức ăn gì?”

Trả lời:

“Khi tôi là bạch y, tánh ưa rượu thịt.”

Cư sĩ hoan hỷ, liền sắm sửa rượu thịt. Sa-kiệt-đà đến nhà họ, ăn thịt uống rượu hết sức đầy đủ, rồi trở về lại Câu-xá-di. Khi về đến ngoài Tăng phường, vì bị quá say, nằm bẹp, ói mửa, y bát vung vải lung tung. Bấy giờ, đức Thế Tôn với thiên nhãn từ xa nhìn thấy, bảo tôn giả A-nan:

“Cùng Ta ra ngoài Tăng phường xem.”

[60b01] Vâng lời dạy, theo Phật ra ngoài chứng kiến hiện tượng này. Đức Phật cùng tôn giả khiêng lại cạnh giếng nước. Đức Phật tự xách nước dội, còn A-nan thì lau rửa, rồi mặc y vào, để nằm trên giường dây, đầu hướng về đức Phật. Trong giây lát, Sa-kiệt-đà lại trở mình chân đạp Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Sa-kiệt-đà trước đây có kính trọng Như lai không?”

Thưa:

“Có kính trọng.”

Lại hỏi:

“Hiện nay còn kính hay không?”

Thưa:

“Bất kính vậy!”

Lại hỏi:

“Có nên uống rượu để rồi mất bản tính hay không?”

Thưa:

“Không nên.”

Lại hỏi:

“Trước đây, Sa-kiệt-đà có thể hàng phục độc long, nay có thể hàng phục được con ểnh ương hay không?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LVII. Uống Rượu: B. Giới Tướng

Thưa: “Không thể.”

Các Tỳ-kheo lại đem việc trước kia bạch đầy đủ với đức Phật. Do nhân duyên này, đức Phật bằng mọi cách quở trách các Tỳ-kheo, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, uống rượu,306 Ba-dật-đề.”

Khi đức Phật đã chế giới cấm rồi, nên Sa-kiệt-đà không dám uống rượu. Song vì thói quen trước đây, nên (cơn nghiện nổi lên)* đứt hơi muốn chết, ăn uống lại không tiêu, không biết phải thế nào, do vậy bạch lên Phật. Đức Phật bảo:

“Cho ngửi đồ đựng rượu”. Ngửi đồ đựng rượu không lành. Đức Phật dạy: “Dùng rượu cho vào trong bánh, hoặc trong cháo hay trong canh cho ăn.” Nếu vẫn không khỏi, Phật dạy: “Cho phép dùng rượu (để chữa bệnh)*.”

Sa-kiệt-đà đã được lành bệnh, liền bạch Phật. Đức Phật dạy:

“Lành rồi nên từ từ bỏ rượu, kể cả việc ngửi đồ đựng rượu. Muốn không làm người xấu trở lại thì không được ngửi rượu nữa.”

Có loại rượu có sắc rượu, vị rượu, hương rượu. Có loại rượu thì có sắc rượu, hương rượu, mà không có vị rượu. Có loại rượu thì có sắc rượu, vị rượu, mà không có hương rượu. Có loại rượu không có cả sắc, hương, vị rượu, uống vào khiến người say; nếu uống chúng đều Ba-dật-đề. Có loại chẳng phải rượu, nhưng có sắc rượu, vị rượu, hương rượu, uống vào khiến người say; nếu uống Đột-kiết-la. Có loại chẳng phải rượu, nhưng có sắc rượu, hương rượu, vị rượu, nhưng không khiến cho người say; cần uống thì cho phép uống nơi

———

306 Pāli: Surāmerayapāna, uống rượu mạnh, uống chất gây say.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LVIII. Bất Kính: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

chỗ vắng. Nếu Tỳ-kheo uống rượu, mỗi lần nuốt phạm một Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LVIII. BẤT KÍNH307

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.308 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo không kính Hòa thượng, A-xà-lê, không kính giới, có các Tỳ-kheo cũng bắt chước như vậy. Các Tỳ-kheo Trưởng lão thấy, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu và các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khinh thầy,309 Ba-dật-đề.”

[60c01] Tỳ-kheo nào khinh ba thầy310 và giới đều Ba-dật-đề. Nếu khinh Tỳ-kheo khác Đột-kiết-la… cho đến thầy sai quét đất mà

———

307 Tăng-kỳ 20, tr. 487b25: Ba-dật-đề 76; Tứ phần 16, tr. 673a24: Ba-dật-đề 54; Thập tụng 17, tr. 120a02, Căn bản 42, tr. 856c22: Ba-dật-đề 78. Pāli, Pāc. 54, Anādariya.

308 Tăng-kỳ: Câu-thiểm-di quốc 拘睒彌國; Tứ phần: Câu-thiểm-tỳ quốc 拘睒毘國; Thập tụng: Câu-xá-di quốc 俱舍彌國; Căn bản: Vương-xá thành 王舍城.

309 Hán: Khinh sư 輕師; Tăng-kỳ: Khinh tha 輕他, coi thường các Tỳ-kheo, khi Tăng gọi thì không đến. Thập tụng, Căn bản: Bất cung kính 不恭敬, coi thường đại chúng Tỳ-kheo. Pāli: anādariya, bất kính. Tứ phần: Bất thọ gián 不受諫, không nhận lời can gián.

310 Ba thầy 三師: Thầy Hòa thượng, thầy Yết-ma (A-xà-lê), thầy Giáo thọ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LIX. Đào Phá Đất: A. Duyên Khởi

không quét, bảo quét xuôi gió mà quét ngược gió đều Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LIX. ĐÀO PHÁ ĐẤT311

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-tát-la,312 cùng đại Tỳ-kheo Tăng năm trăm vị đầy đủ, đến ấp A-trà-tỳ. Bấy giờ, các Tỳ-kheo nơi ấp này nghe đức Phật sẽ đến, mà không có nhà giảng đường, bèn cùng nhau phát cỏ đào đất để làm... cho đến câu: Đức Phật bằng mọi cách quở trách, như trong giới cất giảng đường313 đã nói như trên. Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự mình đào đất lấy đất, phạm Ba-dật-đề.”

Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo sai người giữ vườn, Sa-di đào đất lấy đất. Các Tỳ-kheo thấy, nói:

“Đức Phật cấm không được đào đất, tại sao nay các người làm nghiệp ác này?”

Trả lời:

“Tôi sai người đào.”

Các Tỳ-kheo nói:

———

311 Tăng-kỳ 19 tr. 384c10: Ba-dật-đề 72; Tứ phần 11, tr. 641a11: Ba-dật-đề 10; Thập tụng 16, tr. 117b16, Căn bản 41, tr. 854a07: Ba-dật-đề 73; Pāli, Pāc. 10, Pathavīkhaṇana.

312 Tăng-kỳ; Tứ phần: Khoáng Dã thành曠野城; Thập tụng: A-la-tỳ quốc阿羅毘國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

313 Xem Ba-dật-đề 11: Phá hoại thực vật.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LIX. Đào Phá Đất: B. Giới Tướng

“Sai người đào với tự mình đào có gì khác nhau?!”

Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, tự mình đào đất hoặc sai người đào, Ba-dật-đề.”

Có các bạch y cúng vật liệu để làm nhà cho Tăng. Sau thời gian khá lâu đến thăm, thấy không thành, hỏi Tỳ-kheo phụ trách việc xây cất:

“Tại sao không làm, để tôi mau hoàn thành phước đức này?”

Trả lời: “Đức Phật không cho phép chúng tôi tự đào đất hay sai người đào đất thì làm sao thành được?”

(Các Tỳ-kheo)* đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu cần đất thì nên nói với tịnh nhân: Biết việc này, xem việc này; tôi cần cái này, cho tôi cái này. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự tay đào đất hoặc sai người đào, nói đào chỗ này,314 Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, không có việc gì mà đào đất, Đột-kiết-la.

Nếu lấy đất khô thì không phạm.

———

314 Tăng-kỳ: “Sai người đào, hoặc chỉ điểm chỗ đào.” Thập tụng: “Chỉ dạy người khác đào, bảo, ‘Ngươi hãy đào chỗ này’.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LX. Nghe Lén Đấu Tranh: A. Duyên Khởi

LX. NGHE LÉN ĐẤU TRANH315

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.316 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo cùng các Tỳ-kheo đấu nhau. Đấu nhau rồi, nhóm sáu Tỳ-kheo ở ngoài cửa lén nghe. Nghe rồi, nói với các Tỳ-kheo:

“Tại sao các ông nói như vậy?”

Hỏi:

“ Mấy thầy nghe ai nói?”

Trả lời:

“Tôi đứng ngoài cửa nghe.”

Các Trưởng lão Tỳ-kheo biết việc này, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

[61a01] Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, chỗ khuất nghe lén Tỳ-kheo khác nói, Ba-dật-đề.”

Khi ấy, có các Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo tranh biện lý sự phải quấy, có Tỳ-kheo cách vách nghe, sanh nghi: ‘Ta cố ý (nghe)* sẽ không

———

315 Tăng-kỳ 20, tr. 588a: Ba-dật-đề 77; Tứ phần 18, tr. 688a01: Ba-dật-đề 77; Thập tụng 17, tr. 119a27, Căn bản 41, tr. 855c20: Ba-dật-đề 76. Pāli, Pāc. 78, Upassuti.

316 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LX. Nghe Lén Đấu Tranh: B. Giới Tướng. LXI. Truyền Cụ Túc Cho Người Chưa Đủ Tuổi 20: A. Duyên Khởi

phạm Ba-dật-đề? Có làm xuất tội hối quá, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo lén nghe tranh biện lý sự phải quấy mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tranh đấu nhau rồi lén nghe, nghĩ như vầy: Những gì các Tỳ-kheo nói, ta sẽ ghi nhớ, Ba-dật-đề.”317

Lén nghe Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni nói, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni nghe Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni nói, Ba-dật-đề; nghe Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni nói, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni nghe lén năm chúng nói, Đột-kiết-la.

LXI. TRUYỀN CỤ TÚC CHO NGƯỜI CHƯA ĐỦ TUỔI 20³¹⁸

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.319 Bấy giờ, nhóm mười bảy đồng tử,320 cha mẹ rất mực thương yêu. Người mẹ nói như vầy:

“Con ta không quen chịu khó nhọc, thể tánh yếu đuối, nên bảo nó học nghề nào cho được sung sướng trọn đời.”

———

317 Tứ phần: Tỳ-kheo nào, sau khi các Tỳ-kheo cùng tranh cãi nhau, nghe lời người này đem qua nói với người kia, Ba-dật-đề.

318 Tăng-kỳ 19, tr. 383a12: Ba-dật-đề 70; Tứ phần 17, tr. 679a21: Ba-dật-đề 65; Thập tụng 16, tr. 116b07, Căn bản 41, tr. 853a09: Ba-dật-đề 72. Pāli, Pāc. 65, Ūnavīsativassa.

319 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành舍衛城; Tứ phần: La-duyệt thành羅閱城; Thập tụng: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

320 Tăng-kỳ 19 (tr.383a14): Nhân duyên bởi “Thập lục quần Tỳ-kheo,” và cha con Ma-ha-la. Các bộ khác như Ngũ phần.

Người cha nói:

“Nên bảo nó học kế toán, hội họa.”

Người mẹ nói:

“Bảo nó học hội họa sợ nó hư con mắt, bảo nó học kế toán sợ nó đau ngón tay, rồi đi đến đau tim.”

Cha mẹ chúng cùng bàn tính:

“Nên bảo nó xuất gia trong dòng họ Thích, đời này khỏi phải làm gì, đời sau được sướng mãi mãi.”

Nhóm mười bảy đồng tử đều muốn xuất gia, chúng cùng nhau bàn:

“Chúng ta cần chờ Ưu-ba-ly đến để từ biệt nhau.”

Khi Ưu-ba-ly đi trở về đến chỗ các đồng tử, các đồng tử nói:

“Bạn có biết chăng! Chúng tôi muốn xuất gia trong giáo pháp của Như Lai, chờ bạn để từ biệt.”

Ưu-ba-ly nghe, cũng thích cùng đi xuất gia, liền trở về xin cha mẹ. Cha mẹ liền cho phép, và nghĩ như vầy: “Nay ai sẽ làm thầy nó?”

Lại nghĩ như vầy: “Tất-lăng-già-bà-ta đem nó từ trong tay giặc trở về, nay nên cho làm đệ tử.”

Họ liền đưa con mình đến Tất-lăng-già-bà-ta thưa rằng:

“Bạch Đại đức, Đại đức đối với đứa nhỏ này có đại ân, nay xin dâng cho ngài, ngài hãy nhận làm đệ tử.”

Tất-lăng-già-bà-ta liền độ nó, cho thọ giới Cụ túc. Thọ giới rồi, ban đêm không thể một mình đến nhà vệ sinh và nơi rửa tay, thường tự (Tất-lăng-già-bà-ta)* dẫn nó. Có khi trong tối, thấy thầy mà không biết, liền gọi là quỉ, thất thanh kêu lớn:

[61b01] “Tỳ-xá-giá! Tỳ-xá-giá! (ma! ma!)”

Thầy nói:

“Đừng sợ, ta chứ không phải ma đâu.”

Hoặc ban đêm đòi ăn, thầy nói:

“Tăng có thức ăn, sáng sớm sẽ cho con.”

Đồng tử hỏi:

“Nếu Tăng không có thức ăn thì sẽ có được ở đâu?”

Thầy nói:

“Nếu Tăng không có thì sẽ đi xin.”

Nghe những lời này rồi, bèn khóc lớn, nói:

“Tỳ-kheo khất thực trở về thì chúng con đã chết rồi.”

Ban đêm, đức Phật nghe tiếng khóc, thời hỏi tôn giả A-nan:

“Đó là tiếng khóc của ai?”

Tôn giả trình bày đầy đủ việc này lên đức Phật. Nhân việc này, sáng sớm đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tất-lăng-già-bà-ta:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách:

“Ngươi không nên cho người chưa đủ hai mươi tuổi thọ giới Cụ túc. Người chưa đủ hai mươi tuổi phần nhiều không thể kham nhẫn, có thể đưa đến việc phá giới.”

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cho người chưa đủ hai mươi tuổi thọ giới Cụ túc, Ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXI. Truyền Cụ Túc Cho Người Chưa Đủ Tuổi 20: B. Giới Tướng.

Bấy giờ, đồng tử Ca-diếp không đủ hai mươi tuổi thọ Cụ túc giới, sau đó mới sanh nghi, không biết giải quyết thế nào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Đồng tử Ca-diếp có sở đắc gì không?”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Đắc Tu-đà-hoàn.”

Đức Phật dạy:

“Người này mới là thọ giới Cụ túc đệ nhất, song không gọi là bạch tứ yết-ma như pháp thọ giới. Nay cho phép tính tuổi trong thai để đủ hai mươi tuổi. Nếu vẫn chưa đủ thì cho phép tính tháng nhuần để cho đủ. Nếu lại không đủ thì lại cho phép dùng đến tuổi Sa-môn(?) cho đủ.321 Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết người chưa đủ hai mươi tuổi mà trao cho giới Cụ túc,322 Ba-dật-đề.”

Người ấy (chưa đủ hai mươi tuổi mà cho thọ giới Cụ túc)* không đắc giới, các Tỳ-kheo cũng bị quở trách, pháp ấy phải như vậy.323 Chưa đủ hai mươi, tưởng là chưa đủ hai mươi, nghi là chưa đủ hai

———

321 Theo Tứ phần 17, Ba-dật-đề 65: Cho phép tính năm tháng trong thai, tính tháng nhuần, hoặc tính tất cả 14 ngày thuyết giới để làm niên (Tính tất cả các tháng âm lịch thiếu) số thì không phạm.

322 Tứ phần 17: “.... nếu biết người chưa đủ hai mươi tuổi mà cho thọ đại giới, thì người này không đắc giới, Tỳ-kheo kia bị quở trách là người si (si cố 癡故), phạm Ba-dật-đề.”

323 Pháp ấy phải như vậy 是法應爾. Tăng-kỳ 19, “Các Tỳ-kheo phải bị khiển trách”. Thập tụng 16: “Sự việc ấy phải như vậy 是事應爾.” Pāli: te ca bhikkhū gārayhā, idaṃ tasmiṃ pācittiyan’ti, “Các Tỳ-kheo ấy đang bị khiển trách; cái này trong đây Ba-dật-đề.” Bản Skt. ayaṃ tatra samaya, “Trong đây sự việc này là hợp thức.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXII. Thuốc Bốn Tháng: A. Duyên Khởi

mươi, Ba-dật-đề. Đủ hai mươi, tưởng là chưa đủ, đủ hai mươi mà nghi, Đột-kiết-la. Nếu biết không đủ hai mươi, khởi ý niệm muốn cho thọ Cụ túc giới, và tạo phương tiện, đến yết-ma lần thứ tư chưa xong, đều Đột-kiết-la. Yết-ma lần thứ tư xong, Hòa thượng Ba-dật-đề, Sư Tăng khác Đột-kiết-la.

LXII. THUỐC BỐN THÁNG324

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở nước Câu-tát-la,325 cùng năm trăm vị đại Tỳ-kheo Tăng đi đến thành Ca-duy-la-vệ. Những người họ Thích nghe Phật từ nước Câu-tát-la đến, cùng lập ra định chế: “Nếu không ra nghinh đón Phật sẽ bị phạt năm trăm kim tiền.” Do đó, lớn bé mọi nhà đều ra nghinh đón đức Thế Tôn, đầu mặt đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật vì họ nói pháp chỉ bày sự lợi ích, khiến cho hoan hỷ, cùng nhau thỉnh Phật và Tăng an cư bốn tháng mùa Hạ. Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Mỗi người đều [61c01] tùy theo khả năng cúng dường; hoặc một gia đình cúng một ngày cho đến mười ngày, hoặc hai gia đình cùng cúng một ngày, cho đến mười gia đình; hoặc bữa ăn trước, hay bữa ăn sau, hoặc chỉ cúng đát-bát-na,326 hoặc chỉ cúng cháo, hoặc chỉ cúng nước tắm, hoặc chỉ cúng nước uống buổi chiều, hoặc cúng dầu thoa thân, thoa chân, dầu thắp đèn.

Bấy giờ, Thích Ma-nam327 không có ở nhà, nên chưa có ai nhận được sự cúng dường của ông, hỏi người xung quanh:

“Có vị nào nhận vật cúng dường của tôi?”

———

324 Tăng-kỳ 20, tr. 385b28: Ba-dật-đề 73, Tứ phần 15, tr. 668b03: Ba-dật-đề 47; Thập tụng 17, tr. 117c06, Căn bản 41, tr. 854b17: Ba-dật-đề 74. Pāli, Pāc. 47 Mahānāma.

325 Tăng-kỳ: Câu-thiểm-di quốc 拘睒彌國; Tứ phần: Thích-sí-sấu 釋翅搜; Thập tụng: Thích Thị quốc 釋氏國; Căn bản: Thích-ca xứ 釋迦處.

326 Đát-bát-na 怛鉢那: Xem cht. 107, Ni-tát-kỳ 15.

327 Thích Ma-nam 釋摩男. Pāli: Mahānāma Sakka. Ma-ha-nam giòng họ Thích.

“Chưa có ai nhận.”

Ông lại hỏi:

“Những tài vật cúng dường nào, đức Phật và Tăng chưa nhận được?”

Trả lời:

“Chỉ có thuốc (trị bệnh, Phật và Tăng)* chưa nhận được.”

Thích-ma-nam liền xin cúng thuốc bốn tháng mùa Hạ328 cho Phật và Tăng, hoặc tự dâng, hoặc sai người dâng. Ông lại đến chỗ nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Đại đức cần thuốc gì tùy ý đến lấy.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nay vua xin cúng thuốc cho Phật và Tăng trong bốn tháng an cư, hoặc sai người đến dâng cho đến tự dâng lên, mà lại bảo ta tự đến nhận, xem ra tâm nhà vua này có sự khinh thường chúng ta. Chúng ta sẽ chờ khi năm thân tộc họp, đến xin thứ thuốc hiếm khó có được, chắc nhà vua không có, khiến ông ta phải hổ thẹn!” Họ lại nghĩ như vầy: “Nhà vua này phước đức, cũng có thể là, không thứ thuốc nào là không có. Trước hết ta nên tìm hỏi mọi người những loại nào không có, sau đó sẽ đến xin.” Họ liền đi tìm hỏi thì chỉ một loại không có. Lúc này, họ chờ ngày năm thân tộc của vua họp, liền đến xin thuốc. Nhà vua sai người đi tìm khắp trong nước nhưng không có. Vua nói với nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Tìm kiếm khắp nơi mà tuyệt không thể có.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói với vua:

“Nhà vua tự thỉnh Phật và Tăng cúng thuốc chữa bệnh trong bốn tháng mà nay không cho tôi một thứ nào!”

Nhà vua nói:

———

328 Hán: Hạ tọa dược 夏坐藥.

“Thưa Đại đức! Không phải là không muốn cúng, cũng không phải là không có thuốc, chỉ vì thứ thuốc mà thầy cần, trẫm tìm hỏi tuyệt nhiên không có; hơn nữa bốn tháng đã qua sao phải làm khổ cho nhau!”

Nhóm sáu Tỳ-kheo lại làm nhục nhà vua trước công chúng:

“Trước đây nói với chúng tôi cứ đến lấy thuốc theo nhu cầu, mà nay không nhận được một thứ nào!”

Các Tỳ-kheo nghe, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các thầy nói những gì?”

Nhóm sáu Tỳ-kheo đem sự thật mà trả lời.

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận sự cúng dường tùy ý trong bốn tháng,329 nếu nhận quá thời hạn ấy, Ba-dật-đề.”

———

329 Nhận sự cúng dường tùy ý trong bốn tháng, Hán: Tứ nguyệt tự tứ thỉnh 四月自恣請. Tứ phần: Tứ nguyệt nhân duyên thỉnh dữ dược 四月因緣請與藥. Từ nhân duyên 因緣 tức Pāli paccaya, duyên; đây chỉ một trong bốn duyên hay bốn nhu yếu của Tỳ-kheo là thuốc. Tăng-kỳ: Tứ nguyệt biệt tự tứ thỉnh 四月別自恣請. Thập tụng: tứ nguyệt tự tứ thỉnh 四月自恣請. Pāli: cātumāsapaccaya-pavāraṇā, được yêu cầu tùy ý đối với các nhu yếu trong bốn tháng.

Bấy giờ các Tỳ-kheo, thường mắc phải bệnh mùa Thu, Thích Ma-nam đến tận phòng thăm hỏi:

“Đại đức mắc phải bệnh gì?”

Trả lời:

[62a01] “Chúng tôi mắc phải bệnh mùa Thu.”

(Ma-ha-nam)* liền thưa với Tỳ-kheo:

“(Quý ngài)* có thể đến tôi lấy thuốc.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Trước đây vua cúng bốn tháng, nay đã qua, đức Phật không cho phép chúng tôi nhận thuốc quá thời gian này.”

Vua liền xin cúng lại thêm một tháng.

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận lại.”

(Nhà vua)* không biết làm thế nào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo nhận sự mời cúng lại một tháng. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận sự cúng dường tùy ý bốn tháng, nếu nhận quá, trừ thỉnh lại, Ba-dật-đề.”

Có các cư sĩ lại đến thăm phòng Tăng, thấy các Tỳ-kheo mắc bệnh mùa Thu, hỏi:

“(Các thầy)* cần những thuốc gì con sẽ đem đến?”

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật chưa cho chúng tôi nhận (cúng dường)* thuốc từ thí chủ mang đến.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXII. Thuốc Bốn Tháng: B. Giới Tướng

Họ không biết làm sao, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo nhận sự mời (cúng dường)* từ thí chủ mang đến. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận sự mời tùy ý bốn tháng, nếu nhận quá, trừ thỉnh lại, tự đem đến, Ba-dật-đề.”

Khi ấy, Thích-ma-nam nghĩ như vầy: “Nhóm sáu Tỳ-kheo vì thuốc nên đã mạ nhục ta trước mọi người. Nay ta cần tập trung nhiều thứ thuốc.” Khi đã gom các loại thuốc về rồi, ông lại nghĩ như vầy: “Như số thuốc này ta dùng trọn đời cũng không hết, nay ta nên thỉnh các Tỳ-kheo để cúng thuốc trọn đời.” Vua liền đến các Tỳ-kheo thỉnh (cúng thuốc)* lâu dài.

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận sự thỉnh (cúng)* lâu dài.”

Không biết phải làm thế nào, (Ma-ha-nam)* đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo nhận sự thỉnh lâu dài. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nhận sự thỉnh tùy ý bốn tháng, nếu nhận quá, trừ thỉnh lại, tự đem đến, thỉnh lâu dài,330 Ba-dật-đề.”

———

330 Trừ thỉnh lại, tự đem đến, thỉnh lâu dài, Hán: Cánh thỉnh, tự tống thỉnh, trường thỉnh 除更請自送請長請. Căn bản, bốn ngoại trừ: biệt thỉnh, cánh thỉnh, ân cần thỉnh, thường thỉnh. Thập tụng, trừ ba: thường thỉnh, sác sác thỉnh, biệt thỉnh. Tăng-kỳ, trừ hai: cánh thỉnh và trường thỉnh. Pāli, trừ hai: yêu cầu thêm nữa (punapavāraṇa) và yêu cầu thường xuyên (niccapavāraṇa).

Nếu người cúng thuốc cho Tăng thì Tỳ-kheo giúp việc cho Chúng nên hỏi:

“Thuốc này nên để trong tụ lạc (thôn xóm) hay để trong Tăng phường?”

Nếu nói để trong tụ lạc thì khi cần nên bảo:

“Tôi cần thứ thuốc như vậy, vì tôi mà chuẩn bị cho đừng để thiếu thốn.”

Nếu nói để trong Tăng phường thì nên để phòng giữa cho dễ lấy được. Tăng nên tác pháp bạch nhị yết-ma, sai một Tỳ-kheo xướng:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay dùng phòng... để thuốc cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nay dùng phòng... để thuốc cho Tăng. Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

Tăng đã đồng ý dùng phòng... để đựng thuốc cho Tăng rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Các Tỳ-kheo không biết ai nên giữ thuốc cho Tăng, [62b01] đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

“Tăng nên bạch nhị yết-ma sai một Tỳ-kheo giữ thuốc. Một Tỳ-kheo xướng:

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng sai Tỳ-kheo tên là... vì Tăng làm người giữ thuốc. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Nay Tăng sai Tỳ-kheo tên... vì Tăng làm người giữ thuốc. Các Trưởng lão nào đồng ý thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

Tăng đã sai Tỳ-kheo tên... làm người giữ thuốc rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Lúc ấy, các Tỳ-kheo sai Tỳ-kheo vô trí, không kham việc giữ thuốc, nên đem việc này bạch lên Phật.

Đức Phật dạy:

“Không nên sai Tỳ-kheo vô trí. Nếu (vị nào)* thành tựu năm pháp thì mới sai làm người giữ thuốc cho Tăng. Những gì là năm? Không làm theo ái, giận, si, sợ, biết rõ thuốc hay chẳng phải thuốc. Tỳ-kheo giữ thuốc cho Tăng kia nên dùng vật dụng mới để đựng Ha-lê-lặc,331 A-ma-lặc,332 Tỳ-hê-lặc,333 Tất-bạt-la,334 gừng khô, đường mía, mật mía. Nếu đồ đựng không rỉ chảy nên đựng bơ trong, dầu, mật, nên dùng da bịt miệng, để tên thuốc vào. Nếu Tỳ-kheo nào bệnh cần thứ gì nên hoan hỷ đưa. Nếu người bệnh tự biết nên dùng thuốc gì thì tự lấy dùng. Nếu không biết thì nên hỏi thầy thuốc. Không có thầy thuốc thì nên hỏi Hòa thượng, A-xà-lê rằng: ‘Con bệnh như vậy, như vậy, nên uống thuốc gì?’ Nếu Hòa thượng, A-xà-lê không biết thì nên lấy thuốc uống thử ba lần, không bớt, thì lấy thứ thuốc khác uống. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.”

———

331 Ha-lê-lặc 呵梨勒: Skt=Pāli. harīṭaka; Thiện kiến luật 17, T24n1462, tr. 795a20: Ha-lê-lặc, to như trái táo lớn, có vị chua đắng, dùng làm thuốc tiện lợi. Tứ phần (chú thích bản Việt): một loại trái chua, tên khoa học Myrobalan vàng, dùng để nhuộm màu vàng hay để xổ.

332 A-ma-lặc 阿摩勒: Skt. āmala, Pāli. āmalaka, quả xoài. Thiện kiến luật 17, Yêm-ma-lặc (A-ma-lặc) là trái Dư cam tử 余甘子, ở đất Quảng Châu có trái này, hình dáng như trái Nhuy tử lớn (một thứ cây nhỏ có quả ăn được, hột dùng làm thuốc), ăn trừ bệnh phong.

333 Tỳ-hê-lặc 鞞醯勒: Skt=Pāli. vibhītaka, Thiện kiến luật 17, Tỳ-hê-lặc, hình dáng như trái táo, có vị ngọt dùng làm thuốc, có thể trị bệnh ho. Tứ phần (chú thích bản Việt): quả xuyên luyện 川練, dùng làm thuốc.

334 Tất-bạt-la 畢跋羅: tức trái củ tương (trầu cay).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXIII. Không Chịu Học Giới: A. Duyên Khởi

LXIII. KHÔNG CHỊU HỌC GIỚI335

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.336 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo thường xuyên phạm giới, các Tỳ-kheo can gián:

“Các người thường xuyên phạm giới, nên tự mình thấy tội, như pháp sám hối, đừng nên để việc làm này phụ lòng tin của tín thí, phải thọ khổ lâu dài.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói: “Chúng tôi không học giới này. Trước hết chúng tôi sẽ hỏi vị trì pháp, trì luật trí tuệ phải hơn thầy.”

Các Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ngươi là những người ngu si, không nên tạo ra các ác nghiệp này. Các Tỳ-kheo vì muốn không cùng các ngươi Bố-tát, Tự tứ, làm các yết-ma; mẫn niệm các ngươi nên như pháp can gián các ngươi. Tại sao các ngươi nói: ‘Chúng tôi không học giới này! Trước hết chúng tôi sẽ hỏi vị trì pháp, trì luật có trí tuệ hơn thầy đã!’”

Quở trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

335 Tăng-kỳ 20, tr. 386a26: Ba-dật-đề 74; Tứ phần 18, tr. 685b07: Ba-dật-đề 71; Thập tụng 17, tr. 118b24, Căn bản 41, tr. 854b17: Ba-dật-đề 75; Pāli, Pāc. 71, Sahadhammika.

336 Tăng-kỳ: Câu-thiểm-di quốc 拘睒彌國; Tứ phần: Câu-thiểm-tỳ quốc 拘睒毘國; Thập tụng: Xá-vệ quốc 舍衞國; Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXIII. Không Chịu Học Giới: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LXIV. Vô Tri Học Giới: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

[62c01] Tỳ-kheo nào, thường xuyên phạm tội,337 các Tỳ-kheo như pháp can gián, lại nói như vầy: ‘Tôi không học giới này, sẽ nạn vấn Tỳ-kheo trì pháp, trì luật khác đã’, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Tỳ-kheo muốn tìm hiểu thì nên hỏi vị trì pháp, trì luật, điều này nên như vậy.

Trì pháp: Là người trì tụng những pháp do Phật nói.

Người trì luật có năm hạng: Một là tụng bốn việc cho đến hai bất định. Hai là tụng bốn việc cho đến ba mươi việc. Ba là tụng hết hai trăm năm mươi giới. Bốn là tụng hết hai bộ luật. Năm là tụng hết tất cả luật.

Nếu Tỳ-kheo không tụng giới, chẳng phải mùa an cư thì nên nương vào bốn hạng trì luật trước; trong mùa an cư nên nương vào vị tụng hết tất cả luật. Nếu không nương vào thì Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.338

LXIV. VÔ TRI HỌC GIỚI339

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.340 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo thường xuyên phạm giới. Các Tỳ-kheo can gián, như giới trên đã nói,cho đến câu: “Đừng để phải chịu khổ lâu dài.”

———

337 Phạm tội 犯罪. Pāli: Anācāram ācarati, hành vi bất chánh, phi pháp (phạm tội).

338 Bản Hán, hết quyển 8.

339 Tăng-kỳ 21, tr. 395c20: Ba-dật-đề 91; Tứ phần 18, tr. 686a19: Ba-dật-đề 73; Thập tụng 18, tr. 126c18, Căn bản 49, tr. 893c19: Ba-dật-đề 83. Pāli, Pāc. 73, Mohana.

340 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Câu-xá-di quốc俱舍彌國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.