Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XIX. Làm Phòng Xá Lớn: B. Giới Tướng

phòng xá”108 ở trên. Khi ấy, Xiển-đà tìm được chỗ đất tốt để cất thất, liền đắp nền cao, dùng gạch mỏng xây tường; (bên trên)* bốn bức vách lợp rất nặng. Vì lợp nặng nên vách đất cùng lúc bị sập đổ, đè lấp làm hư hại ruộng lúa của người Bà-la-môn. Người Bà-la-môn nổi giận nói:

“Bọn Sa-môn này vì muốn sống đời trọn kiếp, muốn truyền tử lưu tôn hay sao? Lợp một, hai lớp đủ để sống một đời rồi, sao phải làm quá nặng để đến nỗi sụp đổ thế này?”

Họ lại nói: “Những việc làm của bọn này không hao tổn đến của cha mẹ, nên tha hồ làm theo ý muốn mình tạo ra nghiệp ác này, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn”.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo tăng, hỏi Xiển-đà:

“Ngươi, có thật vậy không ?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm phòng xá lớn,109 từ đất bằng xây tường đến chỗ chừa cửa sổ, khiến cho bền chắc, bên trên lợp hai, hay ba lớp,110 nếu quá, Ba-dật-đề.”

———

108 Xem Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa 7.

109 Hán: Đại phòng xá 大房舍. Tăng-kỳ, Thập tụng: Đại phòng 大房. Căn bản: Đại trú xứ 大住處. Pāli: mahallakaṃ…vihāraṃ, tinh xá cỡ lớn.

110 Tăng-kỳ: “Làm phòng lớn có cửa lớn, cửa sổ...” Tứ phần: “Làm phòng xá lớn, có cánh cửa, khung cửa sổ và các thứ trang trí.” Thập tụng: “…dựng nhà lớn, đắp vách chừa cửa, trên đặt rường, dọn đất thật chắc, nên lợp hai, hay ba lớp…” Căn bản: “…ở bên phên cửa nên đặt thanh xà ngang và khung cửa sổ; đặt đường thoát nước. Khi dựng vách, nếu là đất bùn, nên đắp hai, ba lớp, cho đến xà ngang…”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XX. Dùng Nước Có Trùng: A. Duyên Khởi

Nếu đến lớp thứ tư, hoặc lợp bằng tranh, hoặc bằng ngói hay bằng ván; mỗi một lớp tranh, ngói, ván đều Ba-dật-đề. Tạo phương tiện và lúc nung, chặt đều Đột-kiết-la. Lợp xong, Ba-dật-đề. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

XX. DÙNG NƯỚC CÓ TRÙNG111

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-xá-di.112 Bấy giờ, Xiển-đà113 làm phòng xá lớn, dùng nước có trùng tưới trên bùn trên cỏ, cũng sai người tưới. Ưu-đà-di ăn uống, tắm rửa nước có trùng. Các cư sĩ thấy Xiển-đà dùng nước có trùng tưới trên bùn trên cỏ, họ đến Ưu-đà-di xin nước uống, đem nước có trùng cho, cư sĩ nói:

“Nước này có trùng.”

Trả lời: “Chỉ uống nước, chớ uống trùng.”

Các cư sĩ nói:

“Đại đức! Đã uống nước làm sao không uống trùng?”

Vị ấy không thèm trả lời. Các cư sĩ hiềm trách nói:

[45a01] “Các Sa-môn này thường nói từ mẫn hộ niệm chúng sanh, mà nay dùng nước có trùng tưới trên bùn, ăn uống, tắm rửa, không có lòng lân mẫn, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

———

111 Tăng-kỳ 15, tr. 344c27, Tứ phần 12, tr. 646b27, Thập tụng 11, tr. 79c3, Căn bản 30, tr. 789b8: Ba-dật-đề 19. Pāli, Pāc. 20, sappāṇaka

112 Tăng-kỳ 15, tr. 344c27: Khoáng Dã tinh xá 曠野精舍, Tứ phần 12, tr. 646b27: Câu-thiểm-di 拘睒彌, Thập tụng 11, tr. 79c03: Câu-xá-di 俱舍彌, Căn bản 30, tr.789b8: Kiều-thiểm-tỳ Cù-sư-la viên 憍閃毘瞿師羅園.

113 Tăng-kỳ; Thứ phần: Xiển-đà Tỳ-kheo 闡陀比丘như Ngũ phần; Thập tụng: Xiển-na trưởng lão闡那長老; Căn bản: Cụ thọ Xiển-đà 具壽闡陀.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XX. Dùng Nước Có Trùng: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Xiển-đà, Ưu-đà-di:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết nước có trùng, dùng rưới lên bùn hoặc ăn uống và, các việc khác,114 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nước có trùng: Dùng đãy lọc có được, hay dùng nhục nhãn thấy được.

Nếu dùng tưới lên bùn hay ăn uống, mỗi con trùng là một Ba-dật-đề.

Nếu có trùng, tưởng có trùng, nghi có trùng, đều Ba-dật-đề.

Không trùng, tưởng có trùng, nghi không trùng, đều Đột-kiết-la.

Dùng nước có trùng, có nội dụng và ngoại dụng.

Nội dụng: Là dùng ăn uống,

Ngoại dụng: Là dùng tưới lên bùn (trộn hồ), tắm rửa, v.v...

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

Nếu xem kỹ mà không thấy, hay dùng đãy lọc mà không có thì không phạm.

———

114 Tứ phần: “...rưới lên bùn hoặc cỏ.” Căn bản: thêm, “…hoặc hòa với phân bò…” Pāli: tiṇṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya, tưới lên cỏ hoặc đất sét (hay đất bùn).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXI. Giáo Giới Ni không Được Tăng Sai: A. Duyên Khởi

XXI. GIÁO GIỚI NI KHÔNG ĐƯỢC TĂNG SAI115

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.116 Bấy giờ, các Tỳ-kheo không giáo thọ Tỳ-kheo-ni, không vì họ nói pháp, do đó cho nên họ không có sở đắc, mà lại mắng nhiếc:

“Do các ngươi nên khiến chánh pháp Phật giảm năm trăm năm, khiến mọi người không kính Sa-môn, khinh tiện Tỳ-kheo, không cúng dường thêm”.

Khi ấy, Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề117 cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni đi đến chỗ đức Phật, đầu mặt đảnh lễ sát chân rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật hỏi Cù-đàm-di:

“Có thể có Tỳ-kheo Thượng tọa giáo giới, thuyết pháp cho Tỳ-kheo-ni để cho họ có sở đắc không?”

(Cù-đàm-di)* thưa:

“Bạch Thế Tôn, không! Do các Tỳ-kheo không giáo giới, không nói pháp cho nên các Tỳ-kheo-ni không sở đắc, mà lại còn mắng nhiếc là: ‘Do các ngươi cho nên chánh pháp của đức Phật giảm bớt năm trăm năm, mọi người không cung kính cúng dường Sa-môn nữa’.”

Bấy giờ, đức Thế Tôn vì các Tỳ-kheo-ni nói nhiều bài pháp, chỉ bày sự lợi ích, khiến họ hoan hỉ rồi, cho họ trở về trú xứ. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

———

115 Các bộ giống nhau. Pāc. 21, ovāda.

116 Tăng-kỳ 15, tr. 345c23, Tứ phần 12, tr. 647b09, Thập tụng 11, tr. 80a29: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) cũng như Ngũ phần. Căn bản 30, tr. 792a17: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

117 Tứ phần: Đại Ái Đạo 大愛道. Thập tụng: Ma-ha Ba-xà-ba-đề (Cù-đàm-di) 摩訶波阇波提 (瞿曇彌) như Ngũ phần. Căn bản: Đại Thế Chủ 大世主.

“Thật sự Thượng tọa các người không giáo giới các Tỳ-kheo-ni, không vì họ thuyết pháp, mà lại còn mắng nhiếc phải không?”

Các Thượng tọa thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên mắng nhiếc như vậy. Ai phạm, Đột-kiết-la. Từ nay các Tỳ-kheo nên giáo giới Tỳ-kheo-ni, nên vì họ thuyết pháp.”

Khi ấy, [45b01] các Tỳ-kheo bèn giáo giới Tỳ-kheo-ni, vì họ thuyết pháp, họ liền có sở đắc. Sau đó, nhóm sáu Tỳ-kheo118 cũng đến trú xứ Tỳ-kheo-ni, nói:

“Các tỷ muội nên tập hợp! Tôi sẽ giáo giới, nói pháp cho.”

Các Tỳ-kheo-ni liền tập hợp lại một chỗ. Nhóm sáu Tỳ-kheo vì họ nói những lời thô ác dâm dục. Trong số Tỳ-kheo-ni, có vị đắc các Thiền giải thoát tam-muội, chánh thọ đều không chấp nhận; lúc ấy nhóm sáu Tỳ-kheo-ni đều khen ngợi, nói:

“Các Tỳ-kheo này khéo hay giáo giới, không ai hơn được nữa”.

Khi ấy, Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề lại cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni đến chỗ đức Thế Tôn. Đức Phật hỏi Cù-đàm-di:

“Các Tỳ-kheo có giáo giới Tỳ-kheo-ni, vì họ nói pháp cho hay không?”

(Cù-đàm-di)* thưa:

“Có các Tỳ-kheo giáo giới Tỳ-kheo-ni, vì họ thuyết pháp, có nhiều vị được sở đắc; lại có nhóm sáu Tỳ-kheo đến, bảo Tỳ-kheo-ni tập hợp để giáo giới, nhưng lại nói những điều thô ác, dâm dục. Nhóm sáu Tỳ-kheo-ni khen cho là hay không ai hơn họ được nữa.”

———

118 Tăng-kỳ: Nan-đà, Ưu-ba Nan-đà (trong nhóm sáu Tỳ-kheo). Các bộ khác, lục quần Tỳ-kheo không nói rõ tên vị nào.

Đức Phật vì các Tỳ-kheo-ni thuyết pháp, rồi cho họ về lại trú xứ. Nhân việc này, Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tăng không sai giáo giới Tỳ-kheo-ni mà giáo giới, Ba-dật-đề.”

Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo liền ra ngoài giới trường, cùng sai nhau giáo giới Tỳ-kheo-ni, đến chỗ Tỳ-kheo-ni nói:

“Nay Tăng sai tôi đến giáo giới Ni”.

Các Tỳ-kheo-ni cũng tập hợp một chỗ như trên. Nhóm sáu Tỳ-kheo lại vì họ nói những lời thô ác… cho đến Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề đến chỗ đức Phật... rồi cho về lại trú xứ, như trên. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Thật sự, các ông có ra ngoài giới trường tự động cùng sai nhau giáo giới Tỳ-kheo-ni hay không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo nào thành tựu mười pháp,119 Tăng mới sai giáo giới Tỳ-kheo-ni. Những gì là mười pháp?

1. Thành tựu giới, thành tựu oai nghi, thường sợ lỗi nhỏ.

2. Đa văn, có khả năng liễu đạt sự thật, biết những lời Phật dạy về chặng đầu, giữa, cuối đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện, đầy đủ tướng thanh bạch Phạm hạnh.

3. Khéo hay tụng và hiểu rõ hai bộ giới luật.

———

119 Pāli: 8 đức tính.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXI. Giáo Giới Ni không Được Tăng Sai: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

4. Khéo hay ăn nói, trình bày lý nghĩa phân minh.

5. Tộc tánh xuất gia, các căn thù đặc.

6. Ở trong Phật pháp chưa từng uế trược.

7. Cử chỉ nhã nhặn, thân không tà vạy, mặc pháp phục thanh tịnh, tề chỉnh. [45c01]

8. Làm chỗ kính trọng của chúng Tỳ-kheo-ni.

9. Có khả năng tùy thuận nói pháp, chỉ bày lợi ích khiến cho an vui.

10. Đủ hay hơn hai mươi tuổi hạ.

Có năm pháp không nên sai, nếu đã sai nên hủy bỏ:

1. Những kinh, giới điều được tụng đều bị quên hết.

2. Các căn không đầy đủ.

3. Đa dục.

4. Hiện ác tướng.

5. Dạy Tỳ-kheo-ni gần gũi người ác.

Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, Tăng không sai mà giáo giới Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Không sai: Tức là người không được Tăng bạch nhị yết-ma giáo giới, nói Tám kính pháp.120 Nếu không được sai giáo giới Tỳ-kheo-ni (mà giáo giới)*, thì mỗi lời nói đều Ba-dật-đề. Giáo giới Thức-xoa-ma-na, Sa-di ni, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.121

———

120 Tứ phần: Dạy tám điều không thể vượt qua (Bát bất khả vi pháp 八不可違法).

121 Bản Hán, hết quyển 6.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXII. Giáo Giới Ni Sau Mặt Trời Lặn: A. Duyên Khởi

XXII. GIÁO GIỚI NI SAU MẶT TRỜI LẶN122

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.123 Bấy giờ, theo thứ tự giáo giới Tỳ-kheo-ni, các Tỳ-kheo nói với Tỳ-kheo-ni:

“Sáng mai tới phiên Tỳ-kheo Ban-đà124 giáo giới, các cô nên đến đó thọ lãnh giáo pháp.”

Nói như vậy rồi, họ trở về trú xứ nói với Ban-đà:

“Sáng mai thầy giáo giới Tỳ-kheo-ni.”

Trưởng lão Ban-đà, sáng sớm đến giờ, khoác y bưng bát vào thành khất thực. Sau khi ăn, trở về quét dọn trong ngoài, lấy nước sạch, để sẵn khăn lau tay lau chân, dọn chỗ ngồi nơi đất trống, tự lấy giường dây, ngồi thiền ở một bên. Khi các Tỳ-kheo-ni đến chỗ Ban-đà, đầu mặt kính lễ sát chân, rồi đến chỗ ngồi để ngồi. Lúc này, Ban-đà hỏi các Tỳ-kheo-ni:

“Các cô đã từng nghe Tám kính pháp chưa?”

Thưa:

“Đã nghe.”

Lại nói:

“Tỷ muội nên nghe lại:

1. Chúng Tỳ-kheo-ni mỗi nửa tháng nên đến chúng Tỳ-kheo thỉnh vị giáo giới.

———

122 Các bộ giống nhau. Pāc. 22, atthaṅgata.

123 Tăng-kỳ 15, tr. 346a26, Tứ phần 12, tr. 649c12, Thập tụng 11, tr. 80a29: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) cũng như Ngũ phần. Căn bản 32, tr. 803c25: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

124 Tỳ-kheo Bàn-đà 般陀比丘. Pāli: Cūḷapanthaka, Châu-lợi-bàn-đặc.

2. Chúng Tỳ-kheo-ni khi an cư cần phải nương nơi chúng Tỳ-kheo Tăng.

3. Tỳ-kheo-ni khi Tự tứ [46a01] nên bạch nhị yết-ma, sai ba Tỳ-kheo-ni đến chúng Tỳ-kheo thỉnh tội thấy, nghe, nghi.

4. Thức-xoa-ma-na, hai năm học sáu pháp rồi, nên đối trước hai bộ chúng cầu thọ giới Cụ túc.

5. Tỳ-kheo-ni không được mắng Tỳ-kheo, không được nói với bạch y về tội phạm giới, phạm oai nghi, tà kiến, tà mạng của Tỳ-kheo.

6. Tỳ-kheo-ni không được cử tội Tỳ-kheo, mà Tỳ-kheo được quở trách Tỳ-kheo-ni.

7. Tỳ-kheo-ni phạm thô tội nên đến giữa hai bộ Tăng cầu nửa tháng hành Ma-na-đỏa,125 hành Ma-na-đỏa rồi, hành A-phù-ha-na,126 nên đến trước chúng hai mươi vị Tỳ-kheo và hai mươi vị Tỳ-kheo-ni xuất tội.

8. Tỳ-kheo-ni dù thọ giới Cụ túc trước một trăm năm, cũng phải lễ bái Tỳ-kheo mới thọ đại giới.

Nói Tám kính pháp này rồi, liền nói bài kệ:

Muốn được tâm tốt đừng phóng dật,

Cần nên học pháp lành Thánh nhân.

Chỉ có người trí tuệ, nhất tâm,

Mới có thể không ưu sầu nữa.”

Nói kệ này xong, nhắm mắt ngồi thẳng, khi ấy các Tỳ-kheo-ni nói riêng với nhau: “Tỳ-kheo này chỉ biết một bài kệ này làm sao có thể giáo giới chúng ta!”

———

125 Ma-na-đỏa 摩那埵. Pāli: Mānatta. Xem cht. 5, 9, Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa 1.

126 Tứ phần: Xuất tội 出罪, Tăng-kỳ: A-phù-ha-na 阿浮呵那. Pāli: abbhāna, sự phục hồi.

Ban-đà nghe rồi, nghĩ như vầy: “Các Tỳ-kheo-ni này khinh dễ ta.” Lúc ấy bay vụt lên hư không, một thân hiện thành vô số thân, hiệp lại thành một; xuyên qua vách đá, vượt trên nước như đất; vào đất như vào nước, hoặc hiện nửa thân, hoặc hiện toàn thân; hoặc thân trên tuôn khói, thân dưới tuôn lửa; hoặc thân trên tuôn lửa, thân dưới tuôn khói; hoặc thân trên tuôn nước, thân dưới tuôn lửa; hoặc thân trên tuôn lửa, thân dưới tuôn nước; hoặc ngồi nằm giữa hư không như chim bay lượn; hoặc tay rờ mặt trời, mặt trăng; hoặc thân đứng thẳng đến trời Phạm Tự Tại. Hiện thần biến xong, trở về ngồi chỗ cũ, nói bài kệ như trước.

Các Tỳ-kheo-ni thấy các thứ thần biến này tâm rất hoan hỷ, bạch:

“Đại đức! Xin ngài dùng lại thần túc để giáo hóa.”

Lúc này, Ban-đà hiện Đông chìm Tây, hiện Tây chìm Đông. Các phương khác cũng vậy. Hiện tất cả những thần biến như vậy , sau đó trở về ngồi chỗ cũ, nói kệ như trên, … cho đến mặt trời lặn, sau đó mới cho đi. Bấy giờ trời xẩm tối, các Tỳ-kheo-ni đến cửa thành, cửa thành đã đóng, gõ cửa xin vào. Người giữ cửa hỏi:

“Ngươi là ai?”

Trả lời:

“Là Tỳ-kheo-ni.”

Người giữ cửa hỏi:

“Từ đâu về tối thế?”

Trả lời:

“Tôn giả Ban-đà giáo giới chúng tôi, cho nên về trễ.”

[46b01] Người giữ cửa bảo:

“Có thể trở về chỗ cũ, chứ dù vua đến, tôi cũng không dám mở.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXII. Giáo Giới Ni Sau Mặt Trời Lặn: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Các Tỳ-kheo-ni đã không vào được, hoặc ở bên cửa, hoặc ở bên hào, hoặc nương dưới gốc cây, suốt đêm bị mòng muỗi, gió bụi gây phiền não!

Sáng ngày cửa thành mở, (các cô ni)* vào trước nhất. Lúc ấy, các cư sĩ tự hỏi nhau rằng: “Các Tỳ-kheo-ni này, từ đâu đến mà sáng sớm, vừa mở (cửa)* đã vào trước?” Trong số đó có người nói: “Chính là họ đi tìm nam tử trở về!”

Những người không tin ưa Phật pháp bằng mọi cách quở trách: “Chúng ta là Bạch y, không tu Phạm hạnh, chứ bọn Tỳ-kheo-ni, đầu không tóc, mặc đồ hoại sắc mà cũng lại như vậy!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, quở trách Ban-đà: “Tại sao giáo giới Tỳ-kheo-ni đến mặt trời lặn!”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ban-đà:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi hình thức quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tuy Tăng sai, nhưng giáo giới Tỳ-kheo-ni cho đến mặt trời lặn,127 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Tăng sai: Tức Bạch nhị yết-ma sai. Nếu Tỳ-kheo đã được Tăng sai thì nên nói với Tỳ-kheo-ni:

———

127 Tăng-kỳ 15: “…từ sau mặt trời lặn cho đến trước khi bình minh xuất hiện…”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXIII. Vào Trú Xứ Tỳ-Kheo-Ni: A. Duyên Khởi

“Này Tỷ muội! Nếu lúc không nạn thì nên giáo giới, còn khi có nạn thì không được giáo giới.”

Nếu đến chỗ trú xứ Tỳ-kheo-ni giáo giới thì nên nói: “Các cô sửa soạn chỗ ngồi, tôi sẽ đến.”

Nếu không đến được thì tại trú xứ của mình rưới nước quét sạch sẽ như trước. Nên mời thêm một Tỳ-kheo lớn làm bạn, liệu không có thì sau đó mới đi một mình. Vì họ nói Tám kính pháp rồi, nếu còn sớm thì nói thêm các pháp khác cũng tốt. Nên trù tính xong sớm kịp về đến trú xứ của mình trong ngày. Nếu nói pháp xong nên đi trước thì đi liền. Nếu chỗ có sự khủng bố thì Tỳ-kheo nên đưa Tỳ-kheo-ni về đến nơi. Nếu Tỳ-kheo giáo giới cho Tỳ-kheo-ni đến chiều tối, mỗi lời giáo giới đều Ba-dật-đề, Sa-di, Đột-kiết-la.

XXIII. VÀO TRÚ XỨ TỲ-KHEO-NI128

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ. Bấy giờ, các Tỳ-kheo, theo thứ tự giáo giới Tỳ-kheo-ni. Tỳ-kheo-ni đều được các thiền giải thoát tam-muội, chánh định. Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo, Tăng không sai cũng đến giáo giới, chỉ nói những lời thô ác bất thiện, các Tỳ-kheo-ni Trưởng lão im lặng không nghe, còn nhóm sáu Tỳ-kheo-ni khen ngợi: “Lành thay! Không ai hơn.” Lúc ấy, Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni đều đến chỗ đức Phật, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

[46c01] Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

128 Pāli, Pāc. 23, bhikkhunupassaya. Các bộ khác không có.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXIII. Vào Trú Xứ Tỳ-Kheo-Ni: B. Giới Tướng

Tỳ-kheo nào, vào trú xứ Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo có việc nhân duyên, việc tháp, việc Tăng, việc riêng cần vào trú xứ Tỳ-kheo-ni nhưng vì tàm quí không dám, không biết thế nào, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không vì nhân duyên giáo giới thì không cho phép vào. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, Tăng không sai, không vì nhân duyên giáo giới, vào trú xứ Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo dù Tăng sai mà vẫn tàm quí không dám vào; vì các Tỳ-kheo-ni không được giáo giới, nên không có sở đắc về Không, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo được Tăng sai, cho phép vào. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, Tăng không sai, vì giáo giới, cố vào trú xứ Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, Tỳ-kheo-ni Bạt-đà bị bệnh, sai người tin cậy thưa với tôn giả Xá-lợi-phất, mời tôn giả đến vì cô thuyết pháp lần cuối cùng. Tôn giả Xá-lợi-phất nói: “Đức Phật không cho phép Tăng không sai mà vì giáo giới, cố vào trong trú xứ Tỳ-kheo-ni.”

Do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép Tăng không sai mà do Tỳ-kheo-ni bệnh đến thuyết pháp. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, Tăng không sai, vì giáo giới, cố vào trú xứ Tỳ-kheo-ni, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXIV. Giáo Giới Ni Ví Lợi Dưỡng: A. Duyên Khởi

Nhân duyên: Là Tỳ-kheo-ni bệnh, gọi là nhân duyên.

Nếu Tăng không sai, vì giáo giới, cố vào trú xứ Tỳ-kheo-ni, tùy theo việc vào nhiều hay ít, mỗi bước đều Ba-dật-đề. Nếu một chân vào trong cửa, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

XXIV. GIÁO GIỚI NI VÌ LỢI DƯỠNG129

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.130 Bấy giờ, các Thượng tọa Tỳ-kheo theo thứ tự giáo giới Tỳ-kheo-ni. Các Tỳ-kheo-ni hoặc biệt thỉnh cúng dường, hoặc cúng dường đãy đựng bát, dây lưng, dầu đèn, y thực, thuốc thang. Nhóm sáu Tỳ-kheo thấy vậy nói với các Tỳ-kheo:

“Có thể sai chúng tôi làm người giáo giới.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Theo những lời Phật dạy thì phải thành tựu mười pháp (mới sai)*, mà các thầy không có, thì làm sao sai?”

Nhóm sáu Tỳ-kheo liền nói: “Các Tỳ-kheo vì lợi cúng dường nên giáo giới Tỳ-kheo-ni.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo: “Các ngươi, có thật vậy không?” [47a01]

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi hình thức quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

129 Tăng-kỳ 15, tr. 347b25: Ba-dật-đề 24. Tứ phần 13, tr. 650a27, Thập tụng 11, tr.82c1, Căn bản 32, tr. 804b26: Ba-dật-đề 23. Vin. iv. 57. Pāc. 24, āmisa.

130 Tăng-kỳ 15, tr. 347b25; Tứ phần 13, tr. 650a27: Xá-vệ quốc 舍衞國, Thập tụng 11, tr. 82c1: Vương Xá thành 王舍城, Căn bản 32, tr. 804b26: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXIV. Giáo Giới Ni Ví Lợi Dưỡng: B. Giới Tướng. XXV. Ngồi Với TỲ-Kheo-Ni Ở Chỗ Khuất: A. Duyên Khởi

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói như vầy: ‘Các Tỳ-kheo vì lợi dưỡng,131 nên giáo giới Tỳ-kheo-ni,’ Ba-dật-đề.”

Nếu nói vì lợi cúng dường nên giáo giới Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Nếu nói Tỳ-kheo hành mười hai hạnh đầu-đà, tọa Thiền, tụng kinh, làm các công đức, đều là vì lợi cúng dường, mỗi lời nói đều phạm Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

XXV. NGỒI VỚI TÌ-KHEO-NI Ở CHỖ KHUẤT132

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.133 Bấy giờ, các Tỳ-kheo cùng với Tỳ-kheo-ni một mình ngồi chỗ vắng, sanh đắm nhiễm không thích Phạm hạnh, có người hoàn tục, có người làm ngoại đạo. Các cư sĩ thấy, đều hiềm trách nói:

“Những Sa-môn này cùng Tỳ-kheo-ni một mình ngồi chỗ vắng, giống như Bạch y đối với dâm nữ. Ăn của tín thí mà làm việc như thế, không có hạnh của Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Trưởng lão Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Ngươi, có thật vậy không?”

———

131 Tăng-kỳ: “Vì thức ăn” Tứ phần: “Vì ăn uống.” Thập tụng: “Vì tài lợi.” Căn bản: “Vì sự cúng dường ăn uống”. Pāli: “Vì lợi lộc vật chất”.

132 Tăng-kỳ 25, tr. 347: Ba-dật-đề 25; Tứ phần 13, tr. 652c12: Ba-dật-đề 26; Thập tụng 12, tr. 84c24: Ba-dật-đề 28; Căn bản 33, tr. 808a8: Ba-dật-đề 29. Vin. iv. 68. Pāc. 30, rahonisajja.

133 Tăng-kỳ 25, tr. 347; Tứ phần 13, tr. 652c12; Thập tụng 12, tr. 84c24: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城 (國) như Ngũ phần ; Căn bản 33, tr. 808a8: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXV. Ngồi Với TỲ-Kheo-Ni Ở Chỗ Khuất: B. Giới Tướng. XXVI. Đem Y Cho Tỳ-Kheo-Ni: A. Duyên Khởi

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, một mình134 cùng Tỳ-kheo-ni ngồi chỗ vắng, Ba-dật-đề.”

Cùng với Thức-xoa-ma-na, Sa-di-ni ngồi chỗ vắng cũng như vậy. Sa-di, Đột-kiết-la.

Nếu số đông Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo-ni cùng ngồi, hoặc có nạn sự khởi, cần phải cùng ngồi nơi chỗ vắng đều không phạm.

XXVI. ĐEM Y CHO TÌ-KHEO-NI135

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.136 Bấy giờ, có một Tỳ-kheo A-lan-nhã, sống nơi A-lan-nhã. Ban đầu không thân quen với bất kỳ đạo hay tục nào, nhưng vào một buổi sáng, Tỳ-kheo kia, khoác y, bưng bát vào thôn khất thực, trên đường đi gặp hai Tỳ-kheo-ni. Tỳ-kheo-ni này nói với Tỳ-kheo-ni kia:

———

134 Một mình, Hán: Độc 獨, như Thập tụng và Căn bản. Tứ phần: Nhất xứ 一處, một chỗ, chỗ chỉ có một Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni (từ này không có trong giới văn của Tứ phần mà có trong Thích từ). Pāli: eko ekāya, một người với một người.

135 Tăng-kỳ 15, tr. 349b10: Ba-dật-đề 28; Tứ phần 13, tr. 650c02; Thập tụng 12, tr.84a07; Căn bản 32, tr. 805a6: Ba-dật-đề 24. Vin. iv. 59. Pāc. 25, cīvaradāna.

136 Tăng-kỳ 15, tr. 349b10; Tứ phần 13, tr. 650c02; Thập tụng 12, tr. 84a07: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城(國) cũng như Ngũ phần; Căn bản 32, tr. 805a6: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Nay tôi muốn làm quen với Tỳ-kheo này, cô có thể đồng ý không?”

Trả lời:

“Tốt lắm!”

Tỳ-kheo đã đến, cô liền vì ông tác lễ. Tỳ-kheo im lặng không nói năng gì cả. Hai Tỳ-kheo-ni cùng nhau bàn: “Nay Tỳ-kheo này không muốn chúng ta làm quen giữa đường, nên cùng đến nơi trú xứ của ông để lễ bái thăm hỏi.”

Sáng sớm, hai Tỳ-kheo-ni đến chỗ Tỳ-kheo lễ bái thăm hỏi. Lạy một lạy, lạy hai lạy không nói gì, đến lạy thứ ba, Tỳ-kheo mới nói: “Lão thọ.”137

Hai Tỳ-kheo-ni kính lễ xong ra về. Sau đó, Tỳ-kheo ấy lại vào thôn khất thực, [47b01] hai Tỳ-kheo-ni gặp nơi đường hẻm, liền lễ bái hỏi chào, cùng nhau nói chuyện. Hai Tỳ-kheo-ni bèn lấy một đoạn vải và chỉ may nhuộm cúng cho Tỳ-kheo. Tỳ-kheo thọ nhận. (Hai cô ni)* thưa:

“Đại đức có mỏi mệt, đến trú xứ của chúng con nghỉ một chút rồi sau đó khất thực.”

Tỳ-kheo liền đến nghỉ. Nghỉ xong muốn khất thực cho kịp, Tỳ-kheo-ni lại thưa:

“Nơi đây có rau tương, nếu được thức ăn rồi mời trở lại đây dùng.”

Tỳ-kheo lại nhận lời họ, được thức ăn rồi đem về. Nhiều lần như vậy. Có khi Tỳ-kheo khất thực về trước, đợi Tỳ-kheo-ni; có khi Tỳ-kheo-ni khất thực về trước, đợi Tỳ-kheo. Và cứ lần lượt (từ nhà này)* đến nhà khác, lại khen ngợi lẫn nhau.

Tỳ-kheo kia sau đó, nhận được một tấm y tốt, bèn khởi tâm không đúng đắn, nghĩ như vầy: “Nay ta sẽ đem y này biếu cho Tỳ-kheo-ni

———

137 Lão thọ 老壽: Từ dùng chúc thọ, cũng có nghĩa để đáp lễ cầu điều tốt lành cho nhau.

kia, chắc chắn họ không nhận, ta may mắn nhận được huệ thí nhiều hơn.” Nghĩ như vậy rồi, trước hết đến trước mặt các Tỳ-kheo khen ngợi Tỳ-kheo-ni kia rằng:

“Tỳ-kheo-ni... là con nhà giòng dõi xuất gia, có lòng tin kiên chánh, ít muốn biết đủ.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Phàm người xuất gia, nên đáng khen ngợi như vậy.”

Sau đó, đem y cho Tỳ-kheo-ni kia, Tỳ-kheo-ni kia liền nhận y ngay. Mưu đồ bị vỡ, Tỳ-kheo ôm lòng phiền hận, trở lại nói với các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo-ni... tín tâm mỏng manh, nhiều ham muốn, không nhàm chán!”

Các Tỳ-kheo nói:

“Vừa rồi Thầy nói Tỳ-kheo-ni... ít muốn biết đủ, vì lý do gì bây giờ lại nói như vậy?”

(Tỳ-kheo kia)* đem việc trên kể lại đầy đủ.

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách:

“Tại sao tâm không xả vật, lại dối trá đem cho người, nghĩ rằng họ không nhận, hy vọng hão để được cảm tình!”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo tăng, hỏi Tỳ-kheo kia: “Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”.

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXVI. Đem Y Cho Tỳ-Kheo-Ni: B. Giới Tướng

“Ngươi há không nghe Ta khen ngợi xả vật cho người, sau đó sẽ được công đức lớn hay sao? Tại sao nay tâm ngươi nay không xả vật, mà dối cho người?”

Quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đem y cho Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề.”

Khi ấy các Tỳ-kheo có Tỳ-kheo-ni bà con, y phục, ngọa cụ tất cả đều thô tệ; đau ốm thuốc men cũng không thể có được. Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép ta đem y vật cho Tỳ-kheo-ni bà con thì sẽ không khổ đến nỗi này”. Họ do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo: “Nay cho phép các Tỳ-kheo đem y vật cho Tỳ-kheo-ni bà con. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đem y cho Tỳ-kheo-ni không phải thân quyến, Ba-dật-đề.” [47c01]

Bây giờ, hai bộ Tăng tại thành Xá-vệ, nhận được y đã may thành, liền cùng phân chia cho nhau. Có trường hợp Tỳ-kheo nhận được cở y của Tỳ-kheo-ni, có trường hợp Tỳ-kheo-ni nhận được cở y của Tỳ-kheo, muốn trao đổi cho nhau mà không dám, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo: “Nay cho phép các Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo-ni đổi y. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, đem y cho Tỳ-kheo-ni chẳng phải bà con, trừ đổi chác,138 Ba-dật-đề.”

———

138 Đổi chác, Hán: Mậu dịch 貿易. Tứ phần: Trao đổi, đem y đổi y, đem y đổi phi y, đem phi y đổi y, đem kim đổi dao hoặc chỉ may, cho đến một ngọn cỏ thuốc.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXVII. May Y Cho Tỳ-Kheo-Ni: A. Duyên Khởi

Nếu đem y cho Tỳ-kheo-ni bà con mà họ là người phá giới, phá kiến, Đột-kiết-la. Nếu đem y cho Thức-xoa-ma-na, Sa-di-ni không phải bà con, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

Nếu vì liệu lý công việc, hoặc vì khéo nói kinh pháp, hoặc vì tụng nhiều kinh giới nên cho y thì không phạm.

XXVII. MAY Y CHO TỲ-KHEO-NI139

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.140 Bấy giờ, có một Tỳ-kheo-ni141 ít người quen biết, nhận được y chưa may thành, mà tự mình không biết may, nói với các Tỳ-kheo-ni rằng:

“Tôi không biết may y, xin vì tôi may giùm.”

Các Tỳ-kheo-ni nói:

“Này tỷ muội! Chúng tôi nhiều việc không thể may được, cô có thể đến trong chúng Tỳ-kheo thưa, có thầy nào rủ lòng thương, chắc sẽ vì cô may.”

Cô liền đến trong chúng Tỳ-kheo thưa:

“Con là kẻ ít quen biết, nhận được y chưa may thành này, con không tự may được, mong vì con may giùm cho.”

———

139 Tăng-kỳ 15, tr. 349c12: Ba-dật-đề 29. Tứ phần 13, tr. 651a19: Ba-dật-đề 25; Thập tụng 12, tr. 84b22: Ba-dật-đề 27. Căn bản 33, tr. 805b27: Ba-dật-đề 25. Vin. iv. 61. Pāc. 26, cīvarasibbana.

140 Tăng-kỳ 15, tr. 349c12; Tứ phần 13, tr. 651a19; Thập tụng: 12, tr. 84b22 Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城(國) cũng như Ngũ phần. Căn bản 33, tr. 805b28: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

141 Tăng-kỳ: Tỳ-kheo-ni Thiện Sinh 善生比丘尼, vợ cũ của Ưu-đà-di. Tứ phần: Không tên như Ngũ phần. Thập tụng: Tỳ-kheo-ni Quật-đa 掘多比丘尼, quen biết cũ với Ca-lưu-đà-di. Căn bản: Bí-sô-ni Cấp-đa 笈多苾芻尼.

Các Tỳ-kheo cũng trả lời như trên. Cô lại đến Trưởng lão Ưu-đà-di142 thưa như trên.

Ưu-đà-di nói:

“Tôi có thể may được, nhưng đừng lúc nào cũng đến thúc hối, tùy ý tôi may, tôi sẽ vì cô mà may.”

Thưa: “Tùy ý Trưởng lão.”

Lúc ấy, Ưu-đà-di nhận lấy y cắt may. Trải qua thời gian lâu không nhận được y, Tỳ-kheo-ni kia đến hỏi:

“Thưa Đại đức! Y may xong chưa?”

Ưu-đà-di nói:

“Trước đây tôi đã có giao hẹn, tại sao đến hối thúc?”

Thưa:

“Con đến tham vấn để biết chứ không dám thúc.”

Liền trở về chỗ ở. Sau đó, Ưu-đà-di dùng các loại chỉ đủ màu sắc, thêu hình nam nữ giao hội trên lá y giữa. Lúc hình thêu xong, Ca-lưu-đà-di gọi Tỳ-kheo-ni đến lấy.

Cô liền đến nhận, Ưu-đà-di dặn:

“Chưa có thể trương ra xem và cũng đừng cho ai coi. Khi nào Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề đến chỗ đức Phật, ở nơi đầu đường, sau đó mới trương ra mặc.”

Tỳ-kheo-ni kia nhận y đem về, xong rồi nhưng không trương ra xem cũng không đưa ai xem. Khi Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề đến chỗ đức Phật, tại nơi đầu đường mới mặc, người đi đường thấy, không ai không vỗ tay cười lớn, cùng nhau nói:

———

142 Tứ phần: Tôn giả Ca-lưu-đà-di 尊者 迦留陀夷. Pāli: Udāyin khéo may y.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXVII. May Y Cho Tỳ-Kheo-Ni: B. Giới Tướng

“Tỳ-kheo-ni này thật là khéo, mới có thể thêu hình hành dục lên trên y như vậy!”

Tỳ-kheo-ni này [48a01] quá xấu hổ, liền trở về lại trú xứ. Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề cuốn gấp cái y đó mang đến chỗ đức Phật trương ra, bạch Phật:

“Cúi xin đức Thế Tôn chứng tri cho việc làm này.”

Đức Phật vì Cù-đàm-di nói các pháp rồi bảo bà trở về trú xứ. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ưu-đà-di:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách:

“Ông là người ngu si, tại sao làm việc ô nhục này lên trên y người!”

Quở trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, may y cho Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề.”

Trường hợp các Tỳ-kheo có Tỳ-kheo-ni bà con, y phục bị hư rách, xin được một khổ vải mà không biết may. Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép ta may y cho Tỳ-kheo-ni bà con thì cái khổ này sẽ không xảy ra.” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo vì Tỳ-kheo-ni bà con may y. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, may y143 cho Tỳ-kheo-ni không phải bà con, Ba-dật-đề.”

———

143 Pāli: sibbeyya vā sibbāpeya vā, may và khiến (người khác) may.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXVIII. Hẹn đi Chung Đường Với Tỳ-Kheo-Ni: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo vì Tỳ-kheo-ni không phải bà con nhận vải, Đột-kiết-la; cắt, may, nhuộm, Ba-dật-đề. Khi may mỗi mũi kim đều phạm Ba-dật-đề. Ngoài ra như trong giới cho y đã nói.

XXVIII. HẸN ĐI CHUNG ĐƯỜNG VỚI TỲ-KHEO-NI144

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.145 Bấy giờ, các Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni ở nước Ma-kiệt-đề cùng du hành trong nhân gian,146 hoặc một Tỳ-kheo cùng đi với một Tỳ-kheo-ni, cho đến số đông; hoặc lội qua nước sâu, hoặc lên sườn cao, lại thấy hình nhau, sanh tâm đắm nhiễm, không thích Phạm hạnh nữa, đưa đến hoàn tục, hoặc làm ngoại đạo. Các Bạch y thấy, cơ hiềm nói: “Bọn Sa-môn này, như người dẫn vợ hay dâm nữ đi.” Chê trách đủ cách như trong giới ngồi một mình nơi chỗ vắng đã nói trên.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

144 Tăng-kỳ 15, tr. 348b01: Ba-dật-đề 26. Tứ phần; Thập tụng: Ba-dật-đề 27. Căn bản 33, tr. 805b27: Ba-dật-đề 25. Vin. iv. 61. Pāc. 26, cīvarasibbana.

145 Tăng-kỳ 15, tr. 348b01. Tứ phần 13, tr. 653a20. Thập tụng 12, tr. 84b22: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城(國) cũng như Ngũ phần. Căn bản 33, tr. 805b28: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

146 Tứ phần: Tại Câu-tát-la du hành trong nhân gian.

Tỳ-kheo nào, cùng Tỳ-kheo-ni đi một đường, Ba-dật-đề.”

Trường hợp các Tỳ-kheo cùng số đông bạn đồng đi một đường, thấy các Tỳ-kheo-ni cũng đi đường này, bèn nghĩ như vầy: “Chúng ta sẽ không phạm Ba-dật-đề!?” Do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo: [48b01]

“Nếu trước không cùng hẹn mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cùng Tỳ-kheo-ni hẹn trước cùng đi một đường, Ba-dật-đề.”

Trường hợp các Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo-ni đã hẹn trước đi một đường, sau không dám đi; hoặc hai bên tránh nhau, do trước có hẹn nên nghi. Do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu hẹn trước cùng Tỳ-kheo-ni đồng đi một đường, hoặc không đi, hoặc hai bên tránh nhau mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cùng Tỳ-kheo-ni, hẹn trước cùng đi một đường từ tụ lạc147 này đến tụ lạc kia, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo-ni, nơi đoạn đường nguy hiểm, thấy một Tỳ-kheo, gọi: “Đại đức đến mau, đi cùng đường với nhau.”

Tỳ-kheo kia liền đến nói:

“Này Tỷ muội! Đức Phật cấm không cho phép cùng Tỳ-kheo-ni đi cùng đường.”

Tỳ-kheo-ni thưa: “Đoạn đường này nguy hiểm, mà con là nữ yếu ớt, xin được nương cậy Đại đức mới có thể đi qua được!”

———

147 Tụ lạc: Xem cht. 103, Ch. i, Ba-la-di 2.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXVIII. Hẹn Đi Chung Đường Với Tỳ-Kheo-Ni: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. XXIX. Đi Chung Thuyền Với Tỳ-Kheo-Ni: A. Duyên Khởi

Vẫn trả lời như trước, rồi Tỳ-kheo liền đi. Sau đó, Tỳ-kheo-ni bị giặc cướp lột y phục, lõa hình, gọi lớn: “Giặc lột đồ con! Giặc lột đồ con!”

Tỳ-kheo kia từ xa nghe, về đến trú xứ, đến nói với các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo, nếu gặp chỗ nguy hiểm, nghi ngờ có sự khủng bố, được đi với Tỳ-kheo-ni cùng đường. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, hẹn trước với Tỳ-kheo-ni, đi cùng đường, từ tụ lạc này đến tụ lạc kia, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nhân duyên:148 Hoặc có nhiều bạn, chỗ có sự nghi ngờ, gọi là nhân duyên.

Nếu Tỳ-kheo cùng Tỳ-kheo-ni đã hẹn trước đi cùng đường; chỗ không có tụ lạc, thì nửa do-tuần149 phạm Ba-dật-đề. Nếu cùng Thức-xoa-ma-na, Sa-di-ni trước hẹn đi cùng đường cũng như vậy. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

XXIX. ĐI CHUNG THUYỀN VỚI TỲ-KHEO-NI150

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở thành Xá-vệ.151 Bấy giờ, các Tỳ-kheo và Tỳ-kheo-ni152 ở nước Ma-kiệt-đề cùng du hành trên thuyền, hoặc một Tỳ-kheo với

———

148 Tứ phần: Cùng đi với khách buôn; hoặc khi có nghi ngờ, có kinh sợ.

149 Do-tuần: Xem cht. 104, Ch. i, Ba-la-di 2.

150 Tăng-kỳ 15, tr. 349a02: Ba-dật-đề 27; Tứ phần 13, tr. 652c12: Ba-dật-đề 28; Thập tụng 12, tr. 83c11: Ba-dật-đề 25; Căn bản 33, tr. 806a19: Ba-dật-đề 27. Vin. iv. 62. Pāc. 27, saṃvidhāna.

151 Tăng-kỳ 15, tr. 349a02; Tứ phần 13, tr. 652c12; Thập tụng 12 tr. 83c11: Xá-vệ thành(quốc) 舍衛城(國). Căn bản 33, tr. 806a19: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

152 Thập tụng 12: Các Tỳ-kheo-ni đồng bọn của Đề-bà-đạt-đa.

một Tỳ-kheo-ni đi cùng thuyền, cho đến số đông. Khi lên xuống thuyền thấy hình thể nhau. Bạch y cơ hiềm nói (như trước)*. Các Trưởng lão Tỳ-kheo nghe... cho đến câu Đức Phật bảo các Tỳ-kheo... đều như trong giới “cùng đi một đường” trên đã nói.

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này được nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, hẹn trước với Tỳ-kheo-ni đi cùng thuyền, Ba-dật-đề.”

[48c01] Có một Tỳ-kheo-ni muốn qua sông, đứng đợi đò bên bờ sông A-di-la.153 Sau đó, có một Tỳ-kheo đến, Tỳ-kheo-ni thưa:

“Thưa Đại đức, nơi đây có nạn nguy hiểm, có thể cùng qua một chuyến.”

Tỳ-kheo trả lời:

“Đức Phật cấm không cho chúng tôi với Tỳ-kheo-ni đi qua cùng một thuyền.”

Người lái đò lại nói: “Cả hai cùng lên đò, mỗi vị ngồi một đầu.”

Tỳ-kheo không đồng ý. Tỳ-kheo-ni thưa:

“Nếu không được thì Đại đức qua trước.”

Tỳ-kheo liền qua trước. Thuyền chưa đến bờ, Tỳ-kheo-ni đã bị bọn cướp lột trần. Người lái đò thấy vậy liền hiềm trách:

“Các người cùng xuất gia mà không thể bảo hộ nhau, huống là đối với người ngoài, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Tỳ-kheo kia trở về trong Tăng phường, kể lại cho các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo đem đến bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

———

153 Sông A-di-la: Xem cht. 126, Ch. iv, Ni-tát-kỳ 17.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXIX. Đi Chung Thuyền Với Tỳ-Kheo-Ni: B. Giới Tướng. XXX. Thức Ăn Do Tỳ-Kheo-Ni Khuyến Hóa: A. Duyên Khởi

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Ngươi là người ngu si, tại sao bỏ Tỳ-kheo-ni lại, để giặc cướp trấn lột sạch!” Quở rồi, bảo các Tỳ-kheo: “Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, đã hẹn trước với Tỳ-kheo-ni đi cùng thuyền, hoặc thuận dòng nước, hoặc nghịch dòng nước,154 trừ đò ngang,155 Ba-dật-đề.”

Ngoài ra, như trong giới “đồng đi một đường” đã nói.

XXX. THỨC ĂN DO TỲ-KHEO-NI KHUYẾN HÓA156

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.157 Bấy giờ, Nan-đà, Bạt-nan-đà ăn thức ăn do Tỳ-kheo-ni khen ngợi (mà được)*. Các Tỳ-kheo thấy, bằng mọi cách quở trách. Khi ấy, Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên du hành trong nhân gian, đến thành Vương Xá. Có một Cư sĩ nghe hai vị đến, liền ra nghinh đón, đầu mặt đảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Vì họ nói pháp chỉ bày lợi ích, (khiến họ)* vui mừng. Cư sĩ mời sáng hôm sau làm Tỳ-kheo khách thọ trai, hai vị im lặng nhận

———

154 Căn bản: hoặc duyên ba 沿波, hoặc tố lưu 泝流. Giải thích: duyên ba, đi xuôi dòng; tố lưu, đi ngược dòng.

155 Trừ đò ngang, Hán: Trừ trực 除直. Tứ phần 13, tr. 653a18: Trừ trực độ 除直渡.

156 Tứ phần 13, tr. 653a29: Ba-dật-đề 29. Pāli. Pāc. 29, bhikkhuniparipācitaṃ. Các bộ khác, Ba-dật-đề 30.

157 Tăng-kỳ 15, tr. 350a01; Tứ phần: 13, tr. 653a29; Thập tụng:12, tr. 85b08: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城(國). Căn bản 33, tr. 808b04: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

lời. Cư sĩ liền về nhà mình sửa soạn các thứ đồ ăn, thức uống, trải tọa cụ tốt. Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên đến giờ khoác y mang bát đến nhà đó. Xá-lợi-phất đi trước, muốn vào, nhưng nghe tiếng Tỳ-kheo-ni Thâu-la-nan-đà158 hiện có mặt tại nhà này, nên dừng lại không vào. Tỳ-kheo-ni kia thấy gia chủ sửa soạn đồ ăn thức uống, trải tọa cụ tốt, hỏi:

“(Gia chủ)* vì rước vua hay làm đám cưới?”

Trả lời:

“Nay, không phải rước vua cũng chẳng làm đám cưới mà muốn cúng dường tôn giả Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên thôi”.

Tỳ-kheo-ni nói:

“Tại sao không thỉnh Đại Long mà lại cúng dường Tỳ-kheo tiểu đức này?”

Cư sĩ hỏi:

“Ai là Đại long?”

Trả lời:

“Là nhóm sáu Tỳ-kheo.”159

Lại nói:

“Muốn thỉnh hàng Tỳ-kheo tộc tánh xuất gia, hành đầu-đà, Tứ niệm xứ, cho đến Tám phần [49a01] thánh đạo, Tu-đà-hoàn cho đến Tỳ-kheo A-la-hán; muốn cầu rể tốt, con tốt, sinh thiên, giải thoát, hiện đời này giàu sang thì nên cúng dường cho nhóm sáu Tỳ-kheo.”

Khen ngợi như vậy rồi đứng im lặng.

———

158 Thâu-la-nan-đà 偷羅難陀. Pāli: Thullanandā.

159 Tứ phần: Đề-bà-đạt 提婆達, Tam-văn-đà-la-đạt 三聞陀羅達, Khiên-đà-la-đạt-bà 騫駄羅達婆, Cù-bà-ly 瞿婆離, Ca-lưu-la-đề-xá 迦留羅提舍. Xem Ch. ii. Tăng-già-bà-thi-sa 10.

Sau đó, Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên mới vào, Tỳ-kheo-ni Thâu-la-nan-đà đến trước hỏi chào rồi nói:

“Lành thay Tôn giả! Mời tôn giả an tọa nơi đây.”

(Cô ta)* lại nói với cư sĩ:

“Lành thay Cư sĩ! Nay người được phước lợi lớn, thỉnh được Tỳ-kheo hàng Đại long như vậy.”

Cư sĩ liền chê trách:

“Vừa rồi cô nói ‘Tiểu đức’, bây giờ nói ‘Đại long’? Ăn nói ngược ngạo như vậy,160 sao không xấu hổ?”

Từ nay về sau cô đừng đến nhà này nữa, tôi không cúng dường cho cô nữa đâu. Lúc này, Cư sĩ tự tay sớt thức ăn. Ăn xong dâng nước, rồi lấy chiếc ghế nhỏ ngồi trước hai Tôn giả. (Hai Tôn giả)* vì gia chủ nói diệu pháp, xong liền rời tòa ra về, đến chỗ đức Phật. Đức Phật từ xa trông thấy liền hỏi:

“Thiện lai Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên! Hai thầy ăn cơm khách từ đâu về đó?”

Thưa:

“Bạch đức Thế Tôn! Vừa rồi (chúng con)* đến một nhà cư sĩ, có một Tỳ-kheo-ni hoặc bị gọi là ‘Tiểu đức’, hoặc bị gọi là ‘Đại long’.”

Đức Phật hỏi:

“Tại sao gọi như thế?”

(Hai Tôn giả)* kể rõ đầu đuôi câu chuyện. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi thật sự có ăn thức ăn do Tỳ-kheo-ni khen ngợi (mà được)* hay không?”

———

160 Hán: Tác thử phản phúc 作此反覆, làm việc phản phúc này.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXX. Thức Ăn Do Tỳ-Kheo-Ni Khuyến Hóa: B. Giới Tướng

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ăn thức ăn do Tỳ-kheo-ni khen ngợi (mà được)*, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo-ni khen ngợi nơi chỗ vắng, sau khi Tỳ-kheo ăn xong mới biết, bèn sanh hổ thẹn: “Ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chăng?” Do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo: “Nếu không biết thức ăn do Tỳ-kheo-ni khen ngợi có được rồi ăn, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết thức ăn do Tỳ-kheo-ni khen ngợi có được mà ăn, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, có một gia đình thỉnh năm trăm Tỳ-kheo thọ trai. Gia đình này trước đây có cúng dường Tỳ-kheo-ni, do cô ấy nói: “Nên thiết trai cúng dường cho các Tỳ-kheo đừng để mất cơ hội tốt.”

Các Tỳ-kheo nghe sanh hổ thẹn, không dám ăn nữa, trở về bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo-ni trước không khen ngợi, đến khi ăn mới nói: Lành thay! Cúng dường thức ăn cho các Tỳ-kheo. Tỳ-kheo ăn thức ăn này mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết thức ăn do nhân duyên Tỳ-kheo-ni khen ngợi mà ăn phạm Ba-dật-đề, [49b01] trừ trước đó đàn-việt phát tâm làm.”161

———

161 Hán: Trừ đàn-việt tiên phát tâm tác 除檀越先發心作. Tứ phần: Trừ đàn-việt có chủ ý trước 除檀越先有意.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. XXX. Thức Ăn Do Tỳ-Kheo-Ni Khuyến Hóa: C. Thích Từ. XXXI. Triển Chuyển Thực: A. Duyên Khởi

C. THÍCH TỪ

Khen ngợi: Khen ngợi được pháp hơn người.

Nếu Thức-xoa-ma-na, Sa-di,162 Sa-di-ni ăn thức ăn do Tỳ-kheo khen ngợi mà được, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

XXXI. TRIỂN CHUYỂN THỰC163

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá,164 khi ấy, có một đại thần thường cúng dường Phật và Tỳ-kheo Tăng. Có một người nghèo165 thấy vậy nghĩ như vầy: “Vị đại thần này, nay được thiện lợi lớn mới có thể cúng dường Phật và Tăng như thế. Nếu ta có của cũng sẽ như vậy.” Lại nghĩ như vầy: “Nay ta không tài vật, chính là lúc nên làm thuê để dùng cúng dường.” (Người ấy)* lập tức thành người làm thuê, hằng ngày ăn một phần, để lại một phần.

Người chủ hỏi:

“Tại sao ngươi để lại một phần?”

Trả lời:

“Tôi tạm gửi lại nó, sau sẽ lấy luôn.”

Trải qua một thời gian như vậy, biết số tiền dành dụm đã đủ, nói với người chủ:

———

162 Có thể trong chánh văn viết nhầm: Tỳ-kheo-ni là Sa-di. Tứ phần tr. 654a17: Tỳ-kheo-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la.

163 Tăng-kỳ 16, tr. 352a5; Tứ phần 13, tr. 655b10: Ba-dật-đề 32; Thập tụng 12, tr. 86c29, Căn bản: 34, tr. 810c223: Ba-dật-đề 31; Pāli, Pāc. 33, paramparabhojana.

164 Tứ phần: La-duyệt-kỳ 羅閱祇; Tăng-kỳ; Thập tụng: Xá-vệ thành 舍衛城(國); Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.

165 Tứ phần 13: Có người Bà-la-môn tên Sa-nậu 沙㝹. Thập tụng 12: Một tiểu nhi mồ côi làm thuê. Pāli (Vin. iv. 75): aññatarassa daliddassa kammakārassa, một người làm thuê nghèo.

“Số tiền tôi dành dụm lâu nay, vì tôi sửa soạn các thức ăn đầy đủ.”

Người chủ hỏi:

“Hiện tại ngươi nghèo khổ, tại sao lại dùng hết số tiền đó vội sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống đầy đủ để làm gì?”

Trả lời:

“Vì tôi thấy vị đại thần của thành Vương Xá thường thỉnh Phật và Tăng để cúng dường các thứ, nên tôi nguyện cũng sẽ làm như vậy. Do đó, tôi trở thành kẻ làm thuê để thực hiện ý muốn này. Nay số tiền đã làm tính đủ để thiết lập một lễ cúng dường, vì vậy hôm nay tôi vội chuẩn bị đầy đủ các thức ăn.”

Người chủ nghe như vậy, sinh tâm hi hữu: “Người nghèo khổ như vậy, đem thân làm thuê mướn, đặng một ít tài vật mà còn đem cúng dường, huống là ta giàu có, chỉ cần phát tâm là có đầy đủ thức ăn liền, thế mà không thể làm được!” Nghĩ vậy, người chủ liền trả tiền thuê gấp bội để cho ông mặc ý sắm sửa các thứ ngon bổ thượng vị.

Khi ấy, người làm thuê mang ngay tài vật đến chỗ đức Phật, bày biện các thức ăn ngon bổ nhất trên đời. Nhờ tấm lòng thành này, nên cả quỉ thần cũng đến giúp đỡ. Chỉ trong chốc lát tự nhiên đầy đủ tất cả. Hôm đó, gặp ngày tiết hội, nhiều người tranh đến thỉnh về nhà thọ trai. Các Tỳ-kheo bàn với nhau: “Hôm nay người nhà nghèo này tận lực mở hội (cúng dường)* (đối với các gia đình khác)* chúng ta nên dùng một ít thôi.” Tuy dặn nhau là ăn rất ít nhưng nhiều nhà mời nên họ ăn khá no.

Khi người nhà nghèo sửa soạn thức ăn đầy đủ đã xong, đến giờ thỉnh mời. Lúc ấy, các Tỳ-kheo đều tập trung an tọa, chỉ trừ đức Phật ở tại phòng. Bấy giờ, người nghèo kia hoan hỷ tự tay sớt các thức ăn, các Tỳ-kheo tuy thọ thực nhưng rất ít. Người nghèo nghĩ như vầy: “Các Tỳ-kheo vì thương ta nghèo túng, sợ thức ăn không đủ, hay vì thức ăn dở không ăn thêm!” Liền đem việc này hỏi. Trong các Tỳ-kheo ấy, có vị ít tàm quí trả lời:

“Sợ ông [49c01] thức ăn ít nên đã ăn trước các nhà khác.”

Người nghèo giận, thưa:

“Tại sao đã nhận lời mời của con trước mà ăn các nhà khác? Con vốn mong mỏi bày tỏ hết sức mình để cúng dường, nay các Đại đức tuy không dám dùng hết thì xin tùy ý mang về, đừng để dư!”

Các Tỳ-kheo nghe vậy, bèn cố ăn, nhưng vẫn không hết phân nửa đồ cúng. Chúng Tăng dùng rồi, người nghèo lại nghĩ như vầy: “Ta cố ép chư Tăng ăn như vậy không biết có mắc tội hay không?” Người nghèo đến bạch Phật.

Đức Phật dạy:

“Lành thay, bần sĩ! Ngươi có thấy người làm phước, đem sức mình ra làm thuê mà được hâm mộ bằng ngươi không? Tuy đang thọ thân người nhưng nhân duyên sanh lên cõi trời đều đã đầy đủ. Từ khi ngươi phát tâm muốn cúng dường Phật và Tăng đến nay. Tùy theo sự việc, đều được vô lượng công đức. Dù cho Chúng Tăng không ăn một miếng nào, nhưng đối với ngươi thì công đức vẫn đầy đủ. Nay ngươi sẽ lại được quả báo hiện đời này.”

Người nghèo nghe xong vui mừng hớn hở. Đức Phật lại vì người nghèo nói các diệu pháp. Người nghèo trên chỗ ngồi xa trần lìa cấu, được con mắt pháp trong sạch, ông thấy pháp rồi, liền thọ ba pháp qui y, phụng trì năm giới, từ chỗ ngồi đứng dậy, đầu mặt kính lễ sát chân, nhiễu quanh Phật rồi cáo lui.

Bấy giờ có năm trăm người lái buôn,166 đến từ nước Ưu-thiền-na,167 trên đường xa xôi trở về, hết lương thực ba ngày. Họ sai người cỡi ngựa đi trước để tìm kiếm thức ăn đã nấu sẵn. Người ấy rao nói khắp nơi:

———

166 Tứ phần: Có năm trăm hành khất...

167 Ưu-thiền-na quốc 優禪那國. Pāli: Ujjenī.

“Chúng tôi gồm năm trăm người lái buôn, đến từ nước Ưu-thiền-na, hết lương thực ba ngày, cho nên sai tôi đến trước, tìm thức ăn nấu sẵn, nếu ai có thì với giá nào chúng tôi cũng xin mua.”

Người trong thành nói:

“Nơi đây không ai có, chỉ có một người nghèo đang cúng dường tại Tăng phường, còn dư thức ăn rất nhiều, ông có thể đến tìm nơi đó chắc được không nghi.”

Lúc ấy sứ giả kia, liền thúc ngựa đến, trình bày tình cảnh như vậy.

Người nghèo trả lời:

“Nay tôi thiết lễ cúng dường không vì tài lợi, chỉ cần chịu thì mời đến, đừng bàn đến chuyện giá cả.”

Người sứ giả nghe vậy, vốn ngoài ý mong muốn của mình, vui mừng trở về báo. Trong chốc lát đều đến, mọi người nói:

“Mau cho chúng tôi ăn, chúng tôi sẽ báo đáp.”

Vẫn trả lời như trước.

Họ vội vàng ăn liền. Khi đã được no nê rồi, nhờ người khác hỏi người này có sự nghiệp thế nào mà có thể thiết bày, bố thí nhiều thứ như vậy. Có người đem việc này kể lại đầy đủ. Đoàn buôn nghe rồi càng cho là điều hiếm có. Liền góp nhau một trăm ngàn lượng vàng để trả ơn cho người thí kia. Lại còn nhờ hỏi:

“Tại thành này có người tên là... hiện nay ở đâu?”

Trả lời:

“Đã qua đời rồi.”

Lại hỏi:

“Ông ấy có con cháu gì không?”

Trả lời:

“Người vừa cho các ông ăn là con của ông ấy.”

Cả đoàn lái buôn nghe như thế nhắc lại chuyện cũ với người nghèo rằng:

“Thân sinh của ông chính là thầy của chúng tôi.”

Họ liền lấy ra một trăm ngàn lượng vàng nữa để tặng gọi là báo đáp ân tình trước kia.

[50a01] Đại thần thành Vương Xá và người chủ thuê mướn, nghe thấy việc này rất đổi vui mừng, mỗi người lại biếu tặng một ngàn lượng vàng để kết tình tốt mới. Cũng trong ngày ấy, vua Bình-sa tấn phong cho chức Đại thần. Chỉ trong một ngày mà bỗng nhiên giàu có và quyền quý. Người trong nước ban cho hiệu là “Trưởng giả bất ngờ”.

Các Tỳ-kheo đem vấn đề này bạch Phật, nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Thật sự các ông có nhận lời mời của người mà lại ăn trước nơi nhà khác không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông là người ngu si, tại sao đã nhận lời thỉnh của người mà lại đi ăn trước nơi nhà khác!”

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay, giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta cùng tám mươi Tỳ-kheo đều mắc trọng bệnh không thể ăn nhanh (một lần đủ no)*. Nhân việc này bạch Phật, đức Phật hợp Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Tỳ-kheo bệnh được ăn nhiều lần. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”

Nhân duyên, là khi bệnh. Đó gọi là nhân duyên.

Bấy giờ, đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo thọ y Ca-thi-na để không phạm năm việc. Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Lúc may y, ăn nhiều lần không phạm. May y rồi cũng không phạm chăng?” Họ do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Khi đang may y không phạm, may y rồi thì phạm. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ăn nhiều lần, trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”

Nhân duyên là khi bệnh, khi may y. Đó gọi là nhân duyên.

Có các cư sĩ biết các Tỳ-kheo không được phép ăn nhiều lần, bèn nghĩ như vầy: “Ta nên tạo phương tiện vì các Tỳ-kheo may y, Tỳ-kheo đến nhận, và được cúng dường.” Họ liền may y, rồi thỉnh các Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo nói:

“Chúng tôi không được phép ăn, tôi chỉ nhận y.”

Các cư sĩ thưa:

“Bạch Đại đức! Nhận thức ăn của con rồi mới cúng y.”

Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta nhận thí y thì sẽ được ăn nhiều lần, và có thể khỏi bị thiếu y.” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Tỳ-kheo vì thí y nên được ăn nhiều lần. Từ nay giới này nên nói như vầy: