Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. XII. Ác Tánh Bất Thọ Nhân Ngữ: C. Thích Từ. D. Phạm Tướng. XIII. Ô Tha Gia: A. Duyên Khởi

C. THÍCH TỪ

Ác tánh khó dạy:140 không nhận sự răn dạy, không có tâm cung kính, cho mình là phải, cho người là trái.

Đồng học kinh luật: Kinh là tất cả lời Phật dạy. Luật là Ba-la-đề-mộc-xoa.

D. PHẠM TƯỚNG

Khi sai một Tỳ-kheo thân quen đến can mà bỏ thì phạm một Đột-kiết-la hối quá, cho đến không can mà tự bỏ đều giống như giới trên đã nói.

XIII. Ô THA GIA141

A. DUYÊN KHỞI

Đức Thế Tôn ở tại thành Xá-vệ.142 Khi ấy, ấp Kiết-la143 có hai Tỳ-kheo, một người tên An-bễ,144 người thứ hai tên Phân-na-bà,145 rủ

———

140 Hán: Ác tánh nan cộng ngữ 惡性難共語. Tăng-kỳ: Tự dụng lệ ngữ 自用戾語 (dùng lời ngang ngược bướng bỉnh). Tứ phần, Căn bản: Ác tánh bất thọ nhân ngữ 惡性不受人语 (tánh ngoan cố không nhận lời của người). Thập tụng: Ác tánh lệ ngữ 惡性戾語 (tánh ngoan cố nói lời ngang ngược bướng bỉnh). Pāli: dubbacajātiko, bản tính khó nói; khó nói chuyện; không nhận lời khuyên can.

141 Tăng-kỳ 7, tr. 286c16: Tăng-già-bà-thi-sa 13; Tứ phần 5, tr. 596c17, Thập tụng 4, tr. 26b9, Căn bản 15, tr. 705a10: Tăng-già-bà-thi-sa 12. Pāli, Saṅghādisesa 13.

142 Tăng-kỳ 7, tr. 286c16; Tứ phần 5, tr. 596c17; Thập tụng 4, tr. 26b9: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城, Căn bản 15, tr. 705a10 Thất-la-phạt thành: 室羅伐城.

143 Kiết-la ấp 吉羅邑. Tăng-kỳ: Ca-thi Hắc sơn tụ lạc 迦尸黑山聚落. Tứ phần: Ky-liên 羈連.

Thập tụng: Hắc sơn thổ địa 黑山土地, thuộc nước Xá-vệ. Căn bản: Chỉ-tra sơn 抧吒山. Pāli: Kiṭāgiri.

144 An-bễ 頞髀. Tăng-kỳ: Trong nhóm lục quần Tỳ-kheo. Tứ phần: A-thấp-bà 阿濕婆. Thập tụng: Mã Tú 馬宿. Căn bản: A-thấp-phược-ca 阿濕薄迦. Pāli: Assaji. Đây là Tỳ-kheo trong nhóm Lục quần (chabbaggiyā); không phải Assaji Thera trong năm Tỳ-kheo đầu tiên (pañcavaggiya).

145 Phân-na-bà 分那婆. Tăng-kỳ: Trong nhóm lục quần Tỳ-kheo. Tứ phần: Phú-na-bà-sa 富那婆娑. Thập tụng: Mãn Tú 滿宿. Căn bản: Bổ-nại-phạt-tố 補捺伐素. Và thêm một người thứ ba nữa: Bán-đậu-lô-hê-đắc-ca 半豆盧呬得迦. Pāli: Punabbasu.

nhau xúm làm việc xấu, làm hoen ố nhà người, làm những việc phi oai nghi: Tự kết tràng hoa, dạy người kết tràng hoa; tự mình mang, dạy người mang; cùng ngồi một giường với người nữ, cùng ăn một mâm, ăn thịt, uống rượu, ca múa kỹ nhạc; tạo tiếng các loài chim, cũng làm các loài chim khi đá nhau; chơi các trò chơi bài bạc, làm các trò hề để trêu ghẹo người nữ. Cả thân, khẩu, ý làm các điều ác như vậy, phá giới, phá kiến, phá oai nghi chánh mạng.

Khi ấy, có năm trăm Tỳ-kheo oai nghi đầy đủ, từ nước Ca-di146 đến ấp này, tới giờ mang bát vào thôn khất thực, các cư sĩ thấy đều nói như vầy: “Các Tỳ-kheo này từ đâu đến, cúi đầu làm thinh giống như hiếu tử, không biết giao tiếp nói năng cùng người. Ở đây, ta có hai hiền Tỳ-kheo nhiều tài, nhiều nghề, khéo làm vui lòng người, phiền gì hạng người này ở lại lâu làng ấp này, cũng không cho thức ăn, để họ mang bát không ra về.”

Lúc ấy, Xá-lợi-phất và Mục-liên cũng từ Ca-di đến ấp này. Bọn An-bễ nghe, nghĩ như vầy: “Hai vị này đến chắc vì nghe chúng ta làm những việc mang tiếng xấu, họ sẽ ngăn chặn mọi sự cúng dường cho chúng ta.”

Liền đến nói với các cư sĩ: “Chốc nữa sẽ có hai Tỳ-kheo đến, một vị tên là Mục-liên, giỏi biết các trò huyễn thuật, hiện mọi thứ biến hóa; vị thứ hai tên là Xá-lợi-phất, giỏi biết về chú thuật, khéo nói mê hoặc người. Các người nên đồng tâm đừng để bị họ mê hoặc. Chúng tôi sẽ ở đây, nếu không đúng như vậy thì (chúng tôi)* sẽ đi.”

Các cư sĩ nói: “Quý Trưởng lão cứ an trụ, chúng con không bao giờ bị họ mê hoặc đâu!”

———

146 Ca-di quốc 迦夷國. Tứ phần: Ca-thi quốc 迦尸國. Pāli: Kāsī, 1 trong 16 nước lớn thời Phật. Thủ phủ là Bārāṇasī.

[22a01] Khi hai vị đến, các cư sĩ già, trẻ, lớn, nhỏ đều ra nghinh đón, hỏi chào, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên. Khi ấy, Mục-liên vì họ hiện thần biến, chia thân ra thành trăm ngàn rồi hiệp lại làm một, đi xuyên qua vách đá, vượt qua nước như trên đất, ngồi nằm trên hư không như chim dang cánh, thân đến Phạm thiên, tay sờ mặt trời, mặt trăng; phần trên của thân tuôn ra lửa, phần dưới của thân tuôn ra nước; phần trên thân tuôn ra nước, phần dưới thân tuôn ra lửa; hoặc hiện nửa thân, hoặc hiện toàn thân; trồi Đông, lặn Tây; trồi Tây, lặn Đông; trồi Nam, lặn Bắc; trồi Bắc, lặn Nam; trồi giữa, lặn bên; trồi bên, lặn giữa… Hiện thần thông biến hóa rồi trở lại ngồi vào chỗ cũ.

Các cư sĩ đều xầm xì nói với nhau rằng: “Mục-liên giỏi biết các trò huyễn thuật thật! Điều này đúng như vậy.”

Bấy giờ, Xá-lợi-phất vì họ nói diệu pháp. Đoạn đầu, đoạn giữa, đoạn cuối đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện, đầy đủ thanh bạch thể hiện Phạm hạnh. Nói pháp này rồi, ngồi im lặng.

Lúc này, các cư sĩ cũng lại bàn với nhau:

“Xá-lợi-phất giỏi biết về chú thuật.” Kiểm chứng lại cũng đúng.Lúc đó mọi người đều không tin nhận, họ không cúng dường chi cả.

Bấy giờ, ấp này có hai Ưu-bà-tắc, một người tên là Phú-xà, một người tên là Ưu-lâu-già, tin ưa Phật pháp, kiến đế, đắc quả, thường ưa bố thí cúng dường Sa-môn. Họ nghe Xá-lợi-phất, Mục-liên từ Ca-di đến, cả hai cùng ra nghinh đón, đầu mặt đảnh lễ sát chân. (Hai ngài)* vì họ nói diệu pháp, chỉ vẽ điều lợi ích, khiến vui vẻ.

Nghe pháp rồi, thưa với ngài Xá-lợi-phất: “Trong ấp này có hai Tỳ-kheo thường làm các việc phi oai nghi (nói đầy đủ như trên). Vừa rồi có năm trăm vị Tỳ-kheo oai nghi trang nghiêm đĩnh đạc, vào trong thôn khất thực, đành phải ôm bát không ra về. Cúi xin Đại đức đem việc này bạch với đức Phật.”

Lúc này, hai ngài lại vì hai Ưu-bà-tắc nói lại pháp vi diệu, chỉ dạy điều lợi ích, khiến họ vui vẻ rồi trở về thành Xá-vệ, đem vấn đề trên

bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo A-nan:147

“Ông đến ấp Kiết-la tác pháp Yết-ma khu xuất148 cho hai Tỳ-kheo này.”

A-nan bạch Phật:

“Tỳ-kheo ác kia chẳng phải Sa-môn, tự nói là Sa-môn, thường làm bất tịnh. Tâm đã bại hoại, nếu một mình con đến, chắc chắn họ theo ác tánh tùy ý quậy phá con.”

Đức Phật nói với A-nan:

“Đúng vậy, đúng vậy! như lời ông nói! Nay ông có thể tùy ý dẫn theo một số Tỳ-kheo, nhiều ít tùy ý ông, đến đó tập chúng và sau đó mới cử tội149 bọn An-bễ, bằng pháp bạch Tứ yết-ma, trục xuất khỏi ấp kia.”

Một Tỳ-kheo xướng lên:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Việc có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Việc làm nhơ nhớp nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Nay Tăng trục xuất khỏi ấp này. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng [22b01] chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

———

147 Tăng-kỳ 7, tr. 287b2. Thập tụng 4, tr. 26c21. Căn bản 15, tr. 705b25: Cũng A-nan như Ngũ phần. Tứ phần tr. 597a23: Phật bảo hai ngài Xá-lợi-phất và Mục-liên.

148 Hán: Khu xuất yết-ma 驅出羯磨. Tăng-kỳ, Thập tụng: Khu xuất yết-ma 驅出羯磨. Tứ phần: Tẫn yết-ma 擯羯磨. Căn bản: Khu khiển yết-ma 驅遣羯磨. Pāli: pabbājaniyakamma; đuổi Tỳ-kheo ra khỏi địa phương nơi mà họ đang mang tiếng xấu.

149 Hán: Cử An-bễ đẳng tội 舉頞髀等罪; tiến hành luận tội và buộc tội An-bễ và Phân-na-bà. Pāli: codetabba.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Việc có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Việc làm hoen ố nhà người, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Nay Tăng trục xuất khỏi ấp này; các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng, vị nào không đồng ý xin nói. (Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy).

“Tăng đã chấp thuận trục xuất Tỳ-kheo… khỏi ấp rồi, Tăng đã đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Tôn giả A-nan vâng lời dạy, dẫn năm trăm Tỳ-kheo đến ấp kia. Các cư sĩ nghe A-nan cùng năm trăm Tỳ-kheo đến, đều ra nghinh đón, hỏi chào và đảnh lễ sát chân, rồi ngồi lui qua một bên. A-nan liền tập hợp chúng… cho đến Yết-ma. Tác pháp Yết-ma xong, hai Tỳ-kheo kia vẫn không đi.

Các Tỳ-kheo hỏi:

“Tại sao hai người không đi?”

Trả lời:

“A-nan cùng các vị150 có thiên vị, có thù nghịch, có bất minh, có sợ hãi, cho nên không đi. Tại sao vậy? Vì có Tỳ-kheo đồng tội như vậy mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Thầy đừng nói ‘A-nan, cùng các vị có thiên vị, có thù nghịch, có bất minh, có sợ hãi. Vì có Tỳ-kheo cùng đồng tội như vậy mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.’ Các thầy có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Làm hoen ố nhà người, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Thầy nên ra đi, không nên ở đây.”

———

150 Hán: Đẳng 等.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. XIII. Ô Tha Gia: B. Giới Văn

Các Tỳ-kheo can gián như vậy, họ kiên trì không bỏ, nên đem việc này bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bằng mọi cách chuyển lời khiển trách hai Tỳ-kheo kia, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nên sai một vị thân thiết với hai Tỳ-kheo kia đến can gián như trên. Kế đến, số đông Tỳ-kheo, tiếp đến là Tăng.”

Các Tỳ-kheo vâng lời dạy, ba phen (can gián)* mà họ không chấp nhận, nên đem vấn đề bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, một lần nữa chuyển lời khiển trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, nương nơi làng xóm, có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Việc có hành vi xấu, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Việc làm hoen ố nhà người, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Các Tỳ-kheo nên nói với Tỳ-kheo kia: ‘Thầy có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Việc có hành vi xấu, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Việc làm hoen ố nhà người, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Thầy nên ra đi, không nên ở nơi đây,’ Tỳ-kheo kia nói: ‘Các Đại đức có thiên vị, có thù nghịch, có bất minh, có sợ hãi. Tại sao vậy? Vì có Tỳ-kheo cùng đồng tội như vậy mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.’ Các Tỳ-kheo lại nói rằng, thầy đừng nói như vầy: ‘Các Đại đức có thiên vị, có thù nghịch, có bất minh, có sợ hãi. Vì có người đồng tội mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi. Thầy có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Việc có hành vi xấu, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Việc làm hoen ố nhà người, ai cũng thấy, ai cũng nghe, ai cũng biết. Thầy nên bỏ lời nói có thiên vị, có thù nghịch, có bất minh, có sợ hãi. Thầy nên ra đi, không [22c01] nên ở nơi nầy’. Khi can gián như vậy mà kiên trì không bỏ, nên can gián lần thứ

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. XIII. Ô Tha Gia: C. Thích từ. D. Phạm Tướng

hai, lần thứ ba. Can gián lần thứ hai, thứ ba, bỏ việc này thì tốt. Nếu không bỏ, Tăng-già-bà-thi-sa.”

C. THÍCH TỪ

Có hành vi xấu:151 Thân, khẩu, ý phát xuất ác hạnh.

Làm hoen ố nhà người:152 Khiến cho nhà người không tin ưa Phật pháp nữa.

Thấy: Là do mắt thấy.

Nghe: Là nghe từ người tin cậy.

Biết: Là xa gần đều hay biết.

D. PHẠM TƯỚNG

Sai một Tỳ-kheo thân thiết can gián mà chịu bỏ thì phạm một Đột-kiết-la hối quá, cho đến không can gián mà tự bỏ, đều như trên đã nói.153

———

151 Tăng-kỳ, Tứ phần, Căn bản: Hành ác hạnh 行惡行, tự mình trồng cây hoa, hay sai người trồng cây hoa, cho đến giúp vui cho người... Thập tụng, Tác ác hạnh作惡行. Pāli: pāpasamācāro, giải thích: Trồng hoa hay sai người trồng hoa; tưới cây hay sai người tưới cây…

152 Hán: Ô tha gia 污他家. Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng: Ô tha gia 污他家 như Ngũ phần; hoặc sát-lợi gia, hoặc bà-la-môn gia, tỳ-xá gia, thủ-đà-la gia. Người trong tụ lạc đã có tín tâm nơi Phật pháp, mà làm cho họ mất tín tâm, gọi là ô tha gia. Căn bản: Ô gia pháp 污家法. Pāli: kuladusāko, giải thích: Gây tai tiếng cho một gia đình bằng những biếu xén như là hình thức hối lộ.

153 Bản Hán, hết quyển 3.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG III: PHÁP BẤT ĐỊNH. I. Giới Thứ Nhất: A. Duyên Khởi

CHƯƠNG III

PHÁP BẤT ĐỊNH[1]

I. GIỚI THỨ NHẤT

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,[2] khi ấy Bạt-nan-đà[3] thường tới lui một nhà cư sĩ. Một sáng sớm, đắp y mang bát đến nhà kia, trải Ni-sư-đàn, cùng vợ cư sĩ[4] ngồi một mình nơi chỗ vắng, nói những lời thô ác dâm dục. Khi ấy, Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu,[5] nghe Bạt-nan-đà cùng người vợ cư sĩ, ngồi một mình nơi chỗ vắng, nói những lời thô ác dâm dục, nghĩ rằng: “Nếu cư sĩ về bắt gặp chắc sanh tâm xấu đối với các Tỳ-kheo khác, khiến cho ông ta phải nhận các khổ não lâu

———

[1] Tăng-kỳ 7, tr. 289c18; Tứ phần 5, tr. 600b9; Thập tụng 4, tr. 28b8; Căn bản 16, tr. 710a24. Pāli, Aniyatakaṇḍaṃ, Vin. iii. 186ff.

[2] Tăng-kỳ 7, tr. 289c18, Tứ phần 5, tr. 600b9, Thập tụng 4, tr. 28b8: Cùng ở tại thành Xá-vệ 舍衞城 như Ngũ phần. Căn bản 16, tr. 710a24 Thất-la-phạt thành, Thệ Đa lâm 室羅伐城逝多林.

[3] Tăng-kỳ: Ưu-đà-di 優陀夷. Tứ phần, Thập tụng: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷. Căn bản: Ổ-đà-di 鄔陀夷. Skt. Kālodāyin, Pāli. Kāḷudāyin.

[4] Tứ phần: Trai ưu-bà-tư (= Ưu-bà-di) 齋優婆私, người con gái xinh đẹp, vợ của bạn Ca-lưu-đà-di, khi Ca-lưu-đà-di còn là bạch y. Tăng-kỳ: Con gái của một người bà-la-môn quen biết. Thập tụng: người quen cũ là Ưu-bà-di Quật-đa. Căn bản: Ưu-bà-di Cấp-đa 笈多. Pāli: Con gái của một nhà thí chủ; không nói tên cô gái.

[5] Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu 毘舍佉鹿子母, là con gái một vị trưởng giả ở nước Ương-già (Aṅga), bà nghe đức Phật thuyết pháp chứng quả Dự lưu. Tứ phần: Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母. Pāli: Visākhā Migāramātā. Bà có nhiều con và cháu, tất cả đều giàu có. Vì vậy, trong mọi lễ hay tiệc, bà đều được mời. Bà đến nhà này cũng do được mời.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG III: PHÁP BẤT ĐỊNH. I. Giới Thứ Nhất: B. Giới văn. C. Thích Từ

dài. Ta nên sai người đến bạch với đức Thế Tôn”. Bà liền bảo Bà-la-môn Na-lân-già,6 thường (sai đi)* cúng dường rằng:

“Ngươi đến chỗ đức Phật, đầu mặt đảnh lễ sát chân Ngài, rồi trình bày hết việc này.”

Bà-la-môn liền đến bạch Phật. Đức Phật vì ông nói các diệu pháp rồi bảo trở về. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, như trong giới dâm đã nói, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này được nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, cùng một người nữ, một mình ngồi chỗ vắng, chỗ có thể hành dâm. Có vị Ưu-bà-di khả tín thấy, nói một pháp trong ba pháp, hoặc Ba-la-di, hoặc Tăng-già-bà-thi-sa, hoặc Ba-dật-đề. Nếu Tỳ-kheo đó công nhận như lời người Ưu-bà-di đã nói, thì nên tùy theo đó mà trị một trong ba [23a01] pháp, gọi là pháp bất định.”

C. THÍCH TỪ

Một mình: Là một Tỳ-kheo, một người nữ chứ không có người thứ ba.

———

6 Hán: Bà-la-môn Na-lân-già 婆羅門那隣伽. Tăng-kỳ: Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母 đến bạch các Tỳ-kheo, Tỳ-kheo bạch lên Phật. Tứ phần, Thập tụng, Căn bản: Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu毘舍佉鹿子母 đến bạch Phật.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG III: PHÁP BẤT ĐỊNH. I. Giới Thứ Nhất: D. Phạm Tướng

Chỗ vắng: Là chỗ mắt không thấy.

Khả tín: Là người đã thấy bốn Chơn đế (chỉ quả vị Tu-đà-hoàn), không vì mình, không vì người, không vì lợi mà nói dối.

Ưu-bà-di:7 Là người nữ thọ tam quy, đoạn tuyệt tà đạo.

Bất định:8 Một trong ba pháp chưa nhất định là pháp nào.

D. PHẠM TƯỚNG

Các Tỳ-kheo Thượng tọa nên hỏi Tỳ-kheo này: “Thầy có đến nhà kia không?” Nếu Tỳ-kheo nói có đến, thì chưa nên trị. Nên hỏi lại nhẹ nhàng:

“Thầy cùng với người nữ, một mình ngồi chỗ vắng, nói lời thô ác về hành dâm dục phải không?”

Nếu nói không, thì Tỳ-kheo Thượng tọa, Hạ tọa nên hỏi một cách tha thiết: “Thầy nên nói thật, đừng nói dối. Như Ưu-bà-di nói không?” Nếu nói: “Như lời Ưu-bà-di nói”. Sau đó mới tùy theo những lời nói đó mà trị tội.

Sa-di phạm Đột-kiết-la.

———

7 Tăng-kỳ 7 tr. 290c13: Khả tín Ưu-bà-di 可信優婆夷; có 16 điều để gọi là Ưu-bà-di đáng tin: 3 quy y, 4 bất hoại tịnh, Tăng chưa được lợi, giúp cho được lợi; đã được lợi, giúp cho tăng trưởng; Tăng mang tiếng xấu, tìm cách dập tắt; không tùy ái, không tùy sân, không tùy bố, không tùy si; ly dục hướng thành tựu giới. Tứ phần, 5, tr. 500c18: Tín nhạo ưu-bà-tư 信樂優婆私, tin ưa Phật, Pháp, Tăng; quy y Phật, Pháp, Tăng; không giết, không trộm, không tà dâm, không vọng ngữ, không uống ruợu; khéo ghi nhớ sự việc không nhầm lẫn, nói lời chơn thật không hư vọng. Thập tụng 4, tr. 28c13: Khả tín Ưu-bà-di 可信優婆夷, đã thọ tam quy, đắc đạo, đắc quả. Căn bản 16, tr. 710c6: Chánh tín ô-ba-tư-ca 正信鄔波斯迦, vị đã kiến đế, đắc quả. Pāli: saddheyyavacasā upāsikā, Ưu-bà-di mà lời nói đáng tin; giải thích: Đây chỉ người nữ đã đắc quả (āgataphalā), đắc hiện quán (abhisametāvinī), đã học hiểu giáo pháp.

8 Pāli. Aniyato, vì không xác định là Ba-la-di, hay Tăng-già-bà-thi-sa, hay Ba-dật-đề, nên gọi là bất định.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG III: PHÁP BẤT ĐỊNH. II. Giới Thứ Hai

II. GIỚI THỨ HAI

Giới9 bất định thứ hai là cùng người nữ ngồi chỗ trống, trừ Ba-la-di, ngoài ra như trên đã nói.

Chỗ trống: Là chỗ mắt có thể thấy.

———

9 Hán: Pháp 法.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. I. Súc Trường Y: A. Duyên Khởi

CHƯƠNG IV

XẢ ĐỌA[1]

I. SÚC TRƯỜNG Y[2]

A. DUYÊN KHỞI

1. Y dư, quá một đêm

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.[3] Bấy giờ, đức Thế Tôn dạy các Tỳ-kheo chỉ chứa ba y, mà nhóm sáu Tỳ-kheo[4] trước bữa ăn, sau bữa ăn, buổi xế chiều, đều mặc y khác nhau. Các Tỳ-kheo thấy, hỏi:

“Đức Thế Tôn không cho phép chứa y dư, các thầy không nghe hay sao?”

Trả lời:

“Chúng tôi cũng có nghe đấy, nhưng những y này của chúng tôi do Tăng cho, hoặc cư sĩ cho, hay là y phấn tảo.5 Họ vì vấn đề cho

———

[1] Xả đọa 捨墮: là dịch ý. Dịch âm, Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, 尼薩耆波夜提. Tăng-kỳ 8, tr. 292b10: “Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, y dư cần phải xả trước Tăng; sau đó sám tội Ba-dật-đề. Xả mà không sám hối, phạm tội việt tì-ni. Ba-dạ-đề, nghĩa là có thể đọa ác đạo.” Tứ phần 6, tr. 601c6: Xả đọa pháp 捨墮法. Thập tụng 5, tr. 30b12: “Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, y ấy cần phải xả. Tội ba-dạ-đề cần phải sám hối.” Căn bản 16, tr.711c26: “Ni-tát-kỳ ba-dật-để-ca, vật ấy cần phải xả; tội ấy cần phải sám.” Pāli (Vin. iii. 195): nissaggiya pācittiya.

[2] Trường y súc長衣畜: Pāli. Atirekacīvara (chứa y dư), Vin. iii. 195.

[3] Tăng-kỳ 8, tr. 291a17: Tỳ-xá-li 毘舍離, Tứ phần 6, tr. 601c6, Thập tụng 5, tr. 29c27: Xá-vệ thành (quốc) như Ngũ phần, Căn bản 16, tr. 711a29: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

[4] Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘: Pāli. Chabbaggiyā bhikkhū.

5 Y phấn tảo 糞掃衣: Skt. pāṃsu-kūla, Pāli. paṃsu-kūla, y (vải) lượm từ đống rác.

chúng tôi che thân,6 chứ không phải sai chúng tôi cất chứa vì ngũ gia.”7

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn!”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Trước đây, các ngươi không nghe Ta khen ngợi (hạnh)* thiểu dục tri túc, y cắt rọc để che thân, cơm ăn đủ để nuôi sống’ chăng? Thí như các loài chim tự mang theo lông, Tỳ-kheo cũng vậy, thường thọ trì ba y.8 Tại sao nay các ngươi lại cất chứa phi pháp?”

Bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

“Tỳ-kheo nào, chứa y dư, qua một đêm,9 Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

———

6 Hán: Trước 著, mặc, đắp, che đậy.

7 Ngũ gia 五家, năm nhà. Có hai cách hiểu: 1. Luận Đại trí độ 13, T25n1509, 156c02, giải thích về tội trộm cắp có 10 tội, mà tội thứ 10 thì của cải sẽ trở thành của chung năm nhà, là thuộc về vua, hoặc giặc cướp, hoặc bị nạn lửa, nước, hoặc con bất hiếu sử dụng. 2. Hoặc đoán định “Ngũ gia” theo từ Phạn là “Pañcakula”, thì từ điển Phạn-Hòa (Wogihara biên soạn) định nghĩa là dịch nhân 役人 (người giúp việc), chức viên 職員 (viên chức). Vậy có thể hiểu theo hai nghĩa: nhóm sáu Tỳ-kheo nói họ cất chứa y không vì nạn vua, giặc…; hoặc họ nói họ cất chứa không phải là người giúp việc.

8 Hán: Tam y thường câu 三衣常俱, ba y thường đủ.

9 Chỉ có ở Ngũ phần, các bộ khác không có.

2. Y Ca-thi-na đã xả, quá một đêm

Bấy giờ, các Tỳ-kheo nếu cần mỗi một y, thì chúng Tăng nên Yết-ma, đáp ứng việc phân vật cho họ. Lúc ấy, y thô cũ rách của A-na-luật bị rách, các Tỳ-kheo nói:

“Y thô cũ của thầy bị rách, sao không đến Tăng xin, nhờ may một ngày cho xong?”

A-na-luật nói:

“Tôi không dám xin, sợ một ngày may không xong, phạm tội Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

[23b01] Bấy giờ, các Tỳ-kheo ở ấp Ba-lợi10 muốn đến thành Xá-vệ hậu an cư mà đến không kịp, nên phải an cư tại ấp Sa-bệ-đà.11 An cư xong, ngày 16 bèn đến chỗ Phật. Trên đường đi bị bùn nước, khiến ba y thô nặng, rất mệt nhọc, đến đảnh lễ sát chân Phật rồi ngồi lui qua một bên. Phật hỏi các Tỳ-kheo:

“An cư có hòa hợp không? Khất thực có đủ không? Trên đường đi có mệt lắm không?”

Thưa:

“Chúng con an cư được hòa hợp, khất thực không bị thiếu. Chúng con trước đây ở ấp Ba-lợi, muốn đến đây an cư, nhưng có nhiều tri thức nên không khởi hành sớm được, muốn kịp hậu an cư nhưng vẫn không kịp, bèn đến an cư tại Sa-bệ-đà. An cư xong, ngày 16 đến đây, trên đường đi bị bùn nước, khiến ba y thô nặng rất mệt nhọc.”

Các Tỳ-kheo nhân việc này trình bày đầy đủ việc A-na-luật lên đức Phật. Đức Phật đem việc này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, khen thiểu dục, tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

10 Pāli: Pāṭheyyakā bhikkhū.

11 Ấp Sa-bệ-đà 娑鞞陀邑, Pāli. Sāketa, thị trấn ở Kosala.

“Từ nay cho phép thọ y Ca-thi-na,12 để khỏi phạm 5 việc: 1. Ăn riêng chúng; 2. Ăn nhiều lần; 3. Trước bữa ăn, sau bữa ăn đi đến nhà khác khỏi phải dặn Tỳ-kheo khác; 4. Chứa y dư; 5. Ngủ riêng không mất ba y.

(Khi ấy),* các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Đức Phật cho thọ y Ca-thi-na, cho phép chứa y dư, được phép áp dụng vào lúc nào?” Nghĩ xong liền bạch Phật, Phật dạy:

“Khi thọ y Ca-thi-na thì được phép chứa. Từ nay giới này được nói như vầy:

“Tỳ-kheo nào, ba y đã xong, y Ca-thi-na đã xả, chứa y dư quá một đêm, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”13

3. Quá mười ngày

Bấy giờ, tôn giả A-nan nhận được hai tấm vải bệnh can tiêu,14 vì ngài Xá-lợi-phất nên nhận. Khi ấy ngài Xá-lợi-phất ở nơi khác. Tôn giả A-nan nghĩ như vầy: “Đức Thế Tôn không cho phép chứa y dư quá một đêm, mà ngài Xá-lợi-phất nay không có ở đây, vấn đề này nên thế nào?” Nghĩ rồi bạch Phật, đức Phật hỏi A-nan:

“Mấy ngày nữa Xá-lợi-phất sẽ về?”

Thưa:

“Khoảng 10 ngày, hoặc không đến 10 ngày.”

———

12 Hán: Ca-thi(hi)-na y 迦絺那衣, Pāli. Kaṭhina, dịch là y công đức. Theo Tứ phần 43, Kiền độ Ca-thi-na y thì, các Tỳ-kheo An cư, ngày 15 tự tứ xong, ngày 16 đến diện kiến đức Thế Tôn, giữa đường gặp trời mưa y phục đều bị ướt hết, vì mang Tăng-già-lê nặng mệt mỏi, nên đức Phật cho phép thọ y công đức này.

13 Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng: Không có phần Giới tướng này. Căn bản: Có Giới tướng này như Ngũ phần.

14 Tứ phần 6, tr. 601c25: Tôn giả A-nan được một tấm y phấn tảo quý giá (Quý giá phấn tảo y 貴價糞掃衣; quý giá ở đây nên hiểu là “thực chất, đúng nghĩa.” Tức đúng loại y bị vất bỏ như là rác, chứ không phải y trân quý, có giá trị). (xem thêm cht. 42, Ch. i).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. I. Súc Trường Y: B. Giới Văn. C. Thích Từ

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bằng nhiều cách khen thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này được nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, ba y đã xong, y Ca-thi-na đã xả, chứa y cho đến 10 ngày, nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Ba y đã xong: Tức là giặt, nhuộm, may đã xong.

Y Ca-thi-na đã xả: Tức bạch nhị Yết-ma xả.

Dư: Ngoài ba y đều gọi là dư.

Y: Là y Kiếp-bối, y Khâm-bà-la,15 y tơ tằm16 (lụa), y vải lanh,17 y vải gai thô.18

Mười ngày: Nếu ngày thứ nhất được y nên xả ngay trong ngày, hoặc thọ trì, hoặc cho người, hoặc tịnh thí.19 [23c01] Nếu không xả liền trong ngày, ngày thứ hai lại được y, nên xả cả hai trong ngày này. Nếu ngày này không xả, ngày thứ ba cho đến ngày thứ 10 lại được y,

———

15 Hán: Khâm-bà-la y 欽婆羅衣: Pāli. Kambala, vải lông, lông thú.

16 Dã-tàm-miên y 野蠶綿衣, Pāli. Koseyya.

17 Trữ y 紵衣, Pāli. Khoma.

18 Ma y 麻衣, Pāli. Bhaṅga.

19 Tịnh thí 淨施, hay tác tịnh. Tăng-kỳ 8, tr. 292b14: “Được phép chứa y dư trong vòng 10 ngày không tác tịnh. Quá 10 ngày, Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề.” Căn bản 16, tr.711c26: “y dư trên 10 ngày, nếu tác phân biệt pháp (tác tịnh), được phép chứa.” Tứ phần, Ba-dật-đề 59: có hai cách tịnh thí, chân thật và triển chuyển. Chân thật tịnh thí là biếu luôn. Triển chuyển tịnh thí chỉ cho trên danh nghĩa, người cho vẫn dùng với ý niệm “mượn tạm.” Pāli, Pācittiya 59 (Vin.iv.122): vikappana, tác tịnh hay tịnh thí, có hai cách: sammukhavikappana, hiện tiền tác tịnh và parammukha-vikappana, khiếm diện tác tịnh.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. II. Ngủ Lìa Y. A. Duyên Khởi

cũng nên xả hết trong ngày này. Nếu ngày này không xả, đến ngày thứ 11, khi tướng mặt trời xuất hiện, y nhận được trong 10 ngày đều Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu có y quá 10 ngày, nên xả cho Tỳ-kheo Tăng, hoặc xả cho 1, 2, 3 Tỳ-kheo, không được xả cho người khác và phi nhân. Xả rồi, sau đó sám hối. Nếu không xả mà sám hối thì tội kia càng sâu.

Trừ 3 y dư, nếu các y khác dư, cho đến khăn lau tay quá 10 ngày, đều Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Nếu tịnh thí thì không phạm.

II. NGỦ LÌA Y20

A. DUYÊN KHỞI

1. Lìa y

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,21 bấy giờ nhóm Tỳ-kheo mười bảy người an cư xong muốn du hành, nghĩ như vầy: “Chúng ta sẽ trở về lại đây, chỉ một y là đủ, cần nhiều làm gì?” Nghĩ rồi, liền lấy khăn gói y còn lại để trên giá, gởi cho Tỳ-kheo tại trú xứ, rồi đi liền. Sau đó, nhóm sáu Tỳ-kheo từ nơi khác trở về, nói với Tỳ-kheo trú xứ rằng:

“Cung cấp phòng cho tôi”.

Tỳ-kheo tại trú xứ liền lấy phòng nhóm mười bảy người để y phân phối cho họ. Nhóm sáu Tỳ-kheo thấy y để trên giá, hỏi:

“Tại sao các thầy cất chứa y dư?”

———

20 Pāli: ticīvaravippavaseyya, Vin. iii. 198.

21 Tăng-kỳ 8, tr. 291a17, Tứ phần 6, tr. 603a19, Thập tung 5, tr. 31b10: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城 như Ngũ phần. Căn bản 17, tr. 712b9: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

Trả lời:

“Đây là y của nhóm mười bảy Tỳ-kheo, an cư xong du hành nhân gian không thể mang theo nên gởi lại cho tôi đó.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo tìm mọi cách quở trách, rồi đem sự việc trình lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm mười bảy Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ngươi ngu si, không nghe Ta đã dạy: ‘Tỳ-kheo nên thọ trì ba y, bình bát đầy đủ. Thí như chim bay nhờ có lông cánh hay sao’!”

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, ba y đã xong, y Ca-thi-na đã xả, nếu lìa mỗi một y trong ba y, ngủ quá một đêm, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

2. Cương giới của y

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo mặc y phấn tảo22 muốn đến ấp Sa-kiệt-đà, nhưng y nặng không thể mang đi, muốn xả, không biết nên như thế nào, đem việc này thưa các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo dẫn [24a01] đến

———

22 Hán: Phấn tảo y Tỳ-kheo 糞掃衣比丘. Tăng-kỳ 8: Xá-lợi-phất muốn về thăm quê, gặp phải lúc mưa dầm, tăng-già-lê nặng vì ướt sũng, nên không đi được. Tứ phần 6, Tỳ-kheo bị bệnh Can tiêu 乾痟病, chứng gầy còm, hay nhức đầu kinh niên? Từ điển Khang Hy: tiêu 痟, chứng bệnh nhức đầu. Có lẽ Skt. śoṣa (Pāli: sosa): bệnh lao phổi (William-Monier). Căn bản 17: Ngày Tăng bố-tát, đại Ca-diếp không đến được vì ở cách sông, gặp khi trời mưa, qua sông nước lớn, y bị ướt. Pāli, Pācittiya 2: aññataro bhikkhu Kosambiyaṃ gilāno hoti, một Tỳ-kheo ở Kosambi bị bệnh.

chỗ Phật trình việc này lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo thọ trì y phấn tảo nặng, muốn du hành nơi khác, không thể mang đi, Tỳ-kheo ấy nên đến xin Tăng Yết-ma không mất y. Nghi thức như vầy:

(Tỳ-kheo này)* cởi giày dép, đầu mặt đảnh lễ sát chân Tăng, quỳ gối, chắp tay bạch:

Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là… muốn du hành đến xứ…, vì y phấn tảo nặng không thể mang theo, muốn để lại. Nay đến xin Tăng Yết-ma không mất y.”

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng xin như vậy.

Một Tỳ-kheo trong Tăng xướng rằng:

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… muốn du hành đến xứ…, vì y phấn tảo nặng không thể mang theo, muốn để lại. Nay đến xin Tăng Yết-ma không mất y. Nay Tăng trao cho Yết-ma không mất y. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.”

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… muốn du hành đến xứ…, vì y phấn tảo nặng không thể mang theo, muốn lưu lại, đến xin Tăng Yết-ma không mất y. Nay Tăng trao cho Yết-ma không mất y. Các trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng, ai không đồng ý xin nói.”

“Tăng đã trao cho Tỳ-kheo tên là… Yết-ma không mất y rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Bấy giờ các Tỳ-kheo thấy đức Thế Tôn cho phép Yết-ma ly y, bèn thường tác Yết-ma lìa y để ngủ đêm, thậm chí Yết-ma lìa hết cả ba y, chỉ mặc y cũ rách để đi. Tỳ-kheo Trưởng lão thấy hỏi:

“Tại sao các thầy mặc y cũ rách mà đi?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. II. Ngủ Lìa Y. B. Giới Văn. C. Thích Từ

Trả lời:

“Đức Phật cho phép Yết-ma lìa y, cho nên chúng tôi thường Yết-ma lìa y để ngủ đêm, cũng Yết-ma lìa cả ba y.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật trình bày sự việc lên Ngài. Đức Phật dạy:

“Các người không nên thường Yết-ma lìa y để ngủ đêm và Yết-ma lìa cả ba y. Đây là hai Yết-ma phi pháp. Tỳ-kheo và Tăng (phạm)* hai tội Đột-kiết-la. Vì Yết-ma lìa y để ngủ đêm này, mỗi y, một đêm đều phạm tội mất y. Nay cho phép Tỳ-kheo Yết-ma gởi y lại, tiền an cư 9 tháng, hậu an cư 8 tháng. Không được Yết-ma gởi y Tăng-già-lê,23 An-đà-hội24 mà cho phép Yết-ma Ưu-đa-la-tăng.25 Chỗ có nạn giặc cướp, trong ba y, y cắt rọc26 là hơn hết, cho phép tùy theo đó mà gởi. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

“Tỳ-kheo nào, ba y đã xong, y Ca-thi-na đã xả, trong ba y, nếu lìa mỗi một y, ngủ quá một đêm, trừ Tăng Yết-ma, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Lìa y: Vườn, đồng giới khác giới;27 nhà, đồng giới khác giới; tinh xá của Tỳ-kheo-ni, [24b01] đồng giới khác giới; xóm làng, đồng giới

———

23 Tăng-già-lê 僧伽梨: Skt=Pāli. Saṅghātī, nghĩa là y hai lớp, loại y trùm kín thân thể.

24 An-đà-hội 安陀會: Skt. Antarvāsa, Pāli. Antaravāsaka, nghĩa là y trong hay y dưới.

25 Ưu-đa-la-tăng 優多羅僧: Hoặc gọi là Uất-đa-la-tăng 鬱多羅僧, Skt=Pāli. uttarāsaṅga, là y khoác vai. Hán dịch là Thượng y.

26 Hán: Cát tiệt y 割截衣. Pāli: chinnaka, vải được cắt thành từng miếng vuông như thửa ruộng, rồi may lại thành. Thường gọi là phước điền y.

27 Hán: Đồng giới, dị giới 同界異界; Tứ phần 6: Một giới… nhiều giới; Thập tụng 5: Một giới, biệt giới; Căn bản 17: Một thế phần, nhiều thế phần. Nghĩa là, mỗi nơi có một hay nhiều phạm vi phụ cận. Pāli: ekūpacāra, nānūpacra, tinh xá có một vùng phụ cận, hay nhiều vùng phụ cận.

khác giới; nhà lầu, đồng giới khác giới; xe, đồng giới khác giới; thuyền, đồng giới khác giới; sân, đồng giới khác giới; dưới gốc cây, đồng giới khác giới; đất trống, đồng giới khác giới; trên đường đi, đồng giới khác giới.

- Vườn đồng giới: Tăng Yết-ma (quy định ranh)* giới không mất y, ở trong đó được tự tại tới lui.

- Khác giới: Tăng không Yết-ma (quy định ranh)* giới không mất y, tuy là ở trong đó (cùng một vườn)* mà không được tự tại tới lui.

Nhà, tinh xá Tỳ-kheo-ni, xóm làng, nhà lầu cũng như vậy.

- Xe đồng giới: Trong đó được tự tại hoặc lấy hay đưa lên.

- Khác giới: Trong đó không được tự tại hoặc lấy hay đưa lên.

Thuyền cũng như vậy.

- Sân đồng giới: Chỗ sân phơi lúa, được tự tại lấy.

- Khác giới: Không được tự tại lấy.

- Nơi gốc cây đồng giới: Chỗ có bóng mát che.

- Khác giới: Chỗ không có bóng mát che.

- Đất trống đồng giới: Chỗ ngồi kiết già cách trước mặt bảy thước.

- Khác giới: Ngoài bảy thước.

- Trên đường đi đồng giới: Cách thân bảy cung.28

———

28 Cung 弓: Skt. dhanus, Pāli. dhanu, đơn vị đo chiều dài ở Ấn Độ thời xưa. Tứ phần 6, tr. 604a21: Cung pháp nước Giá-ma-lê trung bình dài bốn khủy tay. Cf, Tứ phần luật thập tỳ-ni nghĩa sao phụ yếu ký 5, X44n748, tr. 849c18: Một cung dài bốn khủy, tức bảy thước hai tấc. Câu-xá luận tụng sớ luận bổn 12, T41n1823, tr. 885b24: một cung dài bảy thước hai tấc.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. III. Chờ Y Một Tháng. A. Duyên Khởi

- Khác giới: Ngoài bảy cung, cho đến tướng mặt trời xuất hiện, khi ấy Tỳ-kheo trở về đến giới, cho đến một chân vào trong giới cũng không mất y. Hoặc là miệng tự nói: “Tôi xả y đó”, cũng không mất y. Nếu không nói xả, khi tướng mặt trời xuất hiện thì, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Ngoài ba y Tỳ-kheo ra, những y thọ dụng khác mà lìa để ngủ ban đêm thì, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

III. CHỜ Y MỘT THÁNG29

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở thành Xá-vệ.30 Khi ấy, các Tỳ-kheo ba y đã xong, y Ca-thi-na đã xả, đặng y phi thời, các Tỳ-kheo hổ thẹn nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận y phi thời”.

(Các Tỳ-kheo)* do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Thật sự các ông có được y phi thời mà xấu hổ nói: ‘Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận y phi thời phải không?’”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng nhiều cách khen ngợi (hạnh)* thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

29 Tăng-kỳ 8, tr. 298b25; Tứ phần 6, tr. 604b29; Thập tụng 5, tr. 33b3; Căn bản 17, tr. 714c28. Pāli: Nissaggiya 3, akālacīvaram uppajjeyya. Vin. iii. 202.

30 Tăng-kỳ 8, tr. 298b25; Tứ phần 6, tr. 604b29: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城, như Ngũ phần; Thập tụng 5, tr. 33b3: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản 17, tr.714c28: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Từ nay cho phép nhận y phi thời.”

Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Đức Thế Tôn cho phép chúng ta nhận y phi thời”, họ bèn thọ nhận nhiều, không thọ trì, không cho người, không tịnh thí. Các Tỳ-kheo thấy, hỏi:

“Các thầy không nghe đức Thế Tôn cấm không được chứa y dư hay sao?”

Trả lời:

“Tuy đức Phật cấm chứa y dư, mà cho phép nhận y phi thời.”

Lại hỏi:

“Lúc nào các thầy cũng chứa y phi thời, không thọ trì, không cho người, không tịnh thí, phải không?”

[24c01] Trả lời: “Đúng vậy.”

Các Tỳ-kheo trưởng lão bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này trình lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông là kẻ ngu si, không nên muốn nhiều, cầu nhiều. Trong pháp ngoại đạo, người nhận không chán, kẻ thí có tính toán. Trong chánh pháp của Ta thì thiểu dục tri túc, người thí tuy không chán, nhưng người nhận phải nhận ít.”

Quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo nào, nhận được y phi thời, không thọ trì, không cho người, không tịnh thí, cho đến một đêm, Đột-kiết-la.”

Bấy giờ ở một trú xứ, các Tỳ-kheo nhận được nhiều y, thọ trì, cho người, tịnh thí, còn dư một khúc vải, cho các Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo không nhận, nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận vải không đủ (may y)*.”

Thưa: “Cứ nhận đi, chưa đủ sẽ cúng đủ.”

Khi ấy có trưởng lão Già-tỳ nhận được miếng vải31 vừa hẹp vừa ngắn, hằng ngày cứ kéo ra, muốn cho nó dài rộng.

Thường lệ, mỗi năm ngày, đức Phật đi xem xét các phòng, thấy Già-tỳ kéo vải, hỏi:

“Ông đang làm gì vậy?”

Thưa:

“Con nhận được miếng vải nhỏ này, không thọ trì được.”

Đức Phật hỏi:

“Ông có hy vọng nhận được vải chỗ nào nữa không?”

“Thưa có.”

Đức Phật lại hỏi:

“Thời gian bao lâu có thể được?”

Thưa:

“Một tháng, hoặc gần một tháng.”

Nhân việc này, đức Phật bằng nhiều cách khen (hạnh)* thiểu dục tri túc, khen giới, khen (người)* trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

31 Hán: Y 衣. Y ở đây đồng nghĩa như chữ vải.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. III. Chờ Y Một Tháng. B. Giới Văn. C. Thích Từ

“Từ nay cho phép chứa y (vải) phi thời, nếu không đủ, chờ cho đủ trong vòng một tháng.”

Đức Phật đã cho phép chứa vải phi thời không đủ may y, các Tỳ-kheo lại mang vải này đi du hành quá một tháng. Các Tỳ-kheo thấy, hỏi:

“Đức Phật không cho phép chứa vải phi thời không đủ may y quá một tháng, tại sao các thầy mang vải này đi du hành quá một tháng?”

Dùng mọi cách quở trách, rồi dẫn các Tỳ-kheo đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này được nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, ba y đã đủ, y Ca-thi-na đã xả, được vải (y) phi thời, cần thì nhận, nhận rồi mau chóng may thành y thọ trì; đủ thì tốt, nếu không đủ thì chờ có chỗ cho để đủ may thành, cho đến một tháng, nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề”.

C. THÍCH TỪ

Y phi thời: Y nhận được sau khi xả y Ca-thi-na, đều gọi là y phi thời.

Cần: Trong ba y có cũ rách cần để bổ sung.

Chờ có chỗ cho: Hy vọng lại có nơi nào đó họ sẽ cho.

Nhận được (vải)* từ một ngày cho đến một tháng. Nếu Tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được vải không đủ may y, mà ngày hôm đó có hy vọng nhận được [25a01] đủ để may thành y thì thọ trì, hoặc cho người, hay tịnh thí. Nếu không thọ trì, không cho người, không tịnh thí, đến ngày mười một khi tướng mặt trời xuất hiện, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Ngày thứ hai cho đến mười ngày cũng vậy. Ngày thứ mười một có hy vọng, nếu nhận được thì ngay trong ngày đó nên may

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. IV. Nhận Y Phi Thân Lí Ni. A. Duyên Khởi

thành y để thọ trì, hoặc cho người hay tịnh thí. Nếu không thọ trì, không cho người, không tịnh thí, đến ngày mười hai, khi tướng mặt trời xuất hiện, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Cho đến ngày ba mươi cũng như vậy.

Tỳ-kheo-ni cũng vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

IV. NHẬN Y PHI THÂN LÝ NI32

A. DUYÊN KHỞI

1. Liên Hoa Sắc và Ba-xà-ba-đề

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.33 Bấy giờ nơi ấp Ưu-thiện-na34 có một thiếu niên cư sĩ xuất hành dạo chơi, thấy một người nữ tên là Liên Hoa Sắc,35 nhan sắc như hoa đào, đầy đủ nữ tướng. Tình cảm, kính trọng nảy sanh, liền cưới làm vợ.

Sau một thời gian ngắn người vợ có thai,36 bèn trở về nhà mình, đủ tháng sinh ra một bé gái. Trong thời gian sanh đẻ, không được gần gũi (chồng, nên chồng cô)* vụng trộm tư thông với mẹ cô. Liên Hoa Sắc biết được, vẫn muốn giả vờ, sợ nếu đoạn tuyệt đạo vợ chồng thì liên lụy đến mẹ cha. Hơn nữa, vì thương con trẻ nên phải ngậm đắng nuốt cay, chịu xấu hổ, về lại nhà chồng, nuôi con gái lên

———

32 Tăng-kỳ 8, tr. 299b4, Tứ phần 6, tr. 605c6, Thập tụng 6, tr. 42a25. Căn bản 18, tr. 722b14: Ni-tát-kỳ 5. Pāli, nissaggtiya 5, Cīvarapaṭigganhaṇa, Vin. iii. 207ff.

33 Tăng-kỳ 8, tr. 299b4; Thập tụng 6, tr. 42a25: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城 như Ngũ phần; Tứ phần 6, tr. 605c6: La-duyệt thành 羅閱城; Căn bản 18, tr. 722b14: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

34 Hán: Ưu-thiện-na ấp優善那邑. Tứ phần: Nước Uất-thiền 鬱禪國.

35 Tăng-kỳ 8, 299b4: Ưu-bát-la Tỳ-kheo-ni優鉢羅比丘尼. Tứ phần 6, tr. 605c7: Liên Hoa Sắc 蓮華色. Căn bản 19, tr. 726b11: Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni 蓮華色比丘尼. Thập tụng 6, tr. 42a25: Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni 華色比丘尼. Pāli, Uppalavaṇṇā.

36 Hán: Hữu thân 有身.

8 tuổi. Sau đó mới đi đến thành Ba-la-nại, (dọc đường)* đói khát mệt nhọc, ngồi nghỉ bên bờ sông.

Khi ấy, có một gia chủ xuất hành dạo chơi, thấy (cô đem lòng)* yêu thương sâu nặng, liền hỏi:

“Cha mẹ, dòng họ, quê hương của cô ở đâu? Hiện tại, cô đã thuộc về ai, hay độc thân ở vậy?”

Liên Hoa Sắc trả lời:

“Tôi là đứa con gái thuộc dòng họ… nay tôi không thuộc về ai.”

Gia chủ lại hỏi:

“Nếu không thuộc về ai thì có thể làm chánh thất với tôi được không?”

Liên Hoa Sắc nói:

“Người con gái thì lấy chồng, tại sao không được!?”

(Gia chủ)* liền đưa về nhà phong làm vợ cả. Liên Hoa Sắc liệu lý mọi việc trong nhà, từ lớn đến nhỏ đều vui vẻ, vợ chồng tôn trọng lẫn nhau. Sau tám năm, bấy giờ gia chủ nói với vợ mình rằng:

“Tôi có xuất vốn tại ấp Ưu-thiện-na, trong tám năm qua, lại chưa thu nợ, nếu kết toán tiền sanh lợi thì có đến cả ức. Nay (chúng ta)* tạm thời xa nhau, tôi muốn đến đó đòi nợ cho bà.”

Người vợ nói:

“Phong tục tại ấp đó, người nữ phóng dật, anh đến đó hoặc có thể bị mất tiết tháo trượng phu. Của cải như phân đất, nào đáng để lưu tâm.”

Trả lời:

“Tôi tuy sở đoản kém cỏi, nhưng không đến nỗi bị điều đó mê loạn.”

Người vợ lại nói:

“Nếu đã quyết cần đi thì (em muốn)* nghe một lời thề.”

Trả lời: “Tốt lắm!”

Liền thề:

“Nếu anh có tác ý điều đó, là khởi tà tâm, tà niệm thì khi trở về nhà vào cửa ngõ anh sẽ chết.”37

Khi người chồng đến ấp kia, thu tiền lãi nhiều nơi nên trải qua thời gian cả năm. Xa nhà lâu ngày, nhớ nhà càng sâu hơn, nên có ý nghĩ như vầy: “Ta nên thế nào để không trái với lời thề trước mà vẫn thỏa tình này.” Lại nghĩ như vầy: [25b01] “Nếu ta tà dâm mới phụ với lời thề trước. Tạo lấy một nhà riêng thì không làm trái yêu cầu.” Trong khi đi tìm hỏi, gặp một người nữ nhan sắc rất đẹp, tướng mạo đoan trang, dáng điệu đáng yêu, bèn đến cầu hôn. Người cha, vì (thấy)* gia chủ tài giỏi giàu có, nên hoan hỷ gả cho.

Đòi nợ xong, dẫn về bổn quốc, an trú nơi nhà riêng, sau đó mới về nhà. (Từ đó)* sáng đi chiều về, khác so với sự bình thường trước đây. Liên Hoa Sắc ngạc nhiên, âm thầm hỏi người tùy tùng, người tùy tùng nói:

“Bên ngoài có thiếu phụ, cho nên như vậy.”

Chiều chồng mình về, Liên Hoa Sắc hỏi:

“Anh có người hầu mới tại sao phải giấu nhẹm, không cho em biết?”

Trả lời:

“Anh sợ em giận cho nên để lại bên ngoài.”

Người vợ nói:

———

37 Hán: Diệt滅.

“Em không ghen đâu, thần minh chứng giám. Có thể gọi về giúp anh lo liệu (việc nhà)*.”

(Gia chủ)* bèn đem về, đó chính là người con gái của mình. Mẹ con gặp nhau mà lại không biết. Sau đó, nhân lúc gội đầu, xem kỹ tướng mạo, mới nghi là con gái của mình. Liền hỏi về làng xã, cha mẹ, tộc tánh. Người nữ trả lời đầy đủ. Thế là vỡ lẽ! Người mẹ kinh hoàng nói:

“Xưa (con)* và mẹ cùng một chồng! Nay (mẹ)* và con cùng một chàng rể! Sanh tử mê loạn cho đến như thế này, nếu không đoạn ái dục, xuất gia học đạo thì sự điên đảo mê hoặc như vậy làm sao chấm dứt được?”

(Liên Hoa Sắc)* liền giao phó mọi việc mà ra đi, đến cửa Kỳ-hoàn, đói khát mệt nhọc, ngồi dưới bóng cây.

Bấy giờ, đức Thế Tôn vì vô số đại chúng vây quanh mà nói pháp. Liên Hoa Sắc thấy mọi người ra vào tới lui, nghĩ là tiết hội chắc có đồ ăn thức uống, bèn vào trong tinh xá, thấy đức Phật Thế Tôn đang vì đại chúng thuyết pháp. Liên Hoa Sắc nghe pháp, lãnh hội được, nên quên đi sự đói khát.

Bấy giờ, đức Thế Tôn quan sát trong hội chúng xem ai có thể độ được, chỉ có Liên Hoa Sắc (là người)* đáng được đạo quả, liền vì (cô)* nói về pháp bốn sự thật: Khổ, Tập, Tận, Đạo. (Liên Hoa Sắc)* liền ở trên chỗ ngồi xa lìa trần cấu, đặng mắt pháp trong sạch. Đắc quả rồi, một lòng chắp tay đứng lên hướng về đức Phật. Đức Phật nói pháp xong, hội chúng cũng đều ra về, Liên Hoa Sắc đến trước đức Phật, kính lễ sát chân, quỳ gối, chắp tay bạch Phật:

“Con nguyện được xuất gia ở trong chánh pháp của đức Phật.”

Đức Phật hứa khả, rồi bảo Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề:

“Nay cô có thể độ người nữ này hành đạo.”

Vâng lời dạy, liền độ cho Liên Hoa Sắc xuất gia thọ giới. (Liên Hoa Sắc)* siêng năng thực hành tinh tấn, liền chứng La-hán. Thành La-hán rồi, dạo chơi trong các thiền giải thoát,38 nên nhan sắc càng sáng rực gấp bội so với trước.

Đến giờ, mang bát vào thành khất thực. Một người Bà-la-môn thấy cô sanh say mê, tâm nghĩ như vầy: “Đây là Tỳ-kheo-ni, nay ta không thể chiếm đoạt, chỉ nên tìm đến chỗ ở của cô rồi tìm cách thực hiện mưu đồ”. Liên Hoa Sắc khất thực xong trở về nơi vườn An-đà,39 vào trong phòng. [25c01] Người Bà-la-môn kia theo sau quan sát, biết chỗ cô ở rồi, hôm sau, đến giờ (cô)* lại đi khất thực, sau đó Bà-la-môn kia lén vào nấp dưới gầm giường của cô.

Cả ngày đến đêm, các Tỳ-kheo-ni thuyết pháp xong, mệt mỏi trở về phòng nằm ngửa ngủ say. Lúc này, Bà-la-môn từ dưới gầm giường bò ra làm hạnh bất tịnh. Tỳ-kheo-ni liền thức dậy, bay vọt lên hư không. Ngay ở trên giường Bà-la-môn đọa vào địa ngục. Liên Hoa Sắc từ không trung bay đến chỗ đức Phật, đầu mặt đảnh lễ sát chân rồi đem sự việc bạch lên Phật. Đức Phật hỏi:

“Ngay lúc ấy, ý cô thế nào?”

Thưa:

“Như tấm sắt đốt đỏ rực áp vào thân.”

Đức Phật dạy:

“Như thế là vô tội.”

———

38 Trong các tài liệu Pāli, Uppalavaṇṇā Therī nổi tiếng về bốn vô ngại giải (paṭisambhidā) và biến hoá thần thông (iddhivikubbana).

39 Vườn An-đà 安陀園: Skt=Pāli. Andhavana, còn gọi là rừng An-đà, rừng Khủng bố (Khủng bố lâm 恐畏林), rừng tối tăm (Ám lâm 闇林). Khu vườn (rừng) này gần tinh xá Kỳ viên ở nước Xá-vệ. Theo Tứ phần thì chỉ nói Liên Hoa Sắc Tỳ-kheo-ni trụ tại một khu rừng khác, không ở chung với các Tỳ-kheo-ni nơi chỗ không nhàn (Rừng hay a-lan-nhã. Lúc này Phật chưa qui định Tỳ-kheo-ni không được sống trong rừng (ni bất trụ lan-nhã).

Liên Hoa Sắc lại bạch Phật:

“Ngủ một mình có phạm tội hay không?”

Đức Phật dạy:

“Người đắc đạo thì không phạm.”

Bấy giờ, có bọn cướp tập trung cùng bàn với nhau: “Chúng ta nên phân chia vật dụng40 ở nơi nào, để dễ có thức ăn ngon và sắc đẹp?”

Tất cả đều nói:

“Vườn An-đà này là trú xứ của Tỳ-kheo-ni, chắc có sắc đẹp và cũng sẽ có nhiều thức ăn ngon được cúng dường, ta đến đó phân chia vật dụng chắc sẽ được như ý muốn.”

Trong khi đó, tên thủ lĩnh của bọn cướp kia, tin ưa Phật Pháp, nghe vậy không vui, liền nghĩ như vầy: “Những người này chắc sẽ gây náo loạn các Tỳ-kheo-ni. Ta nên âm thầm sai một người đến báo trước”. Liền sai người nói với các Tỳ-kheo-ni rằng:

“Tối nay sẽ có người ác đến đây, sợ chắc họ gây não loạn, xin có thể tránh đi”.

Các Tỳ-kheo-ni nghe liền vào trong thành Xá-vệ. Vị đại thần thành kia, trước đó có dành riêng một ngôi nhà cho Tỳ-kheo Tăng, nhưng không có Tăng ở, các Tỳ-kheo-ni chiều đến nghỉ qua đêm. Tối lại, bọn giặc đến vườn An-đà không gặp một người nào. Vị thủ lĩnh giặc cướp vui mừng nói thầm:

“Tỳ-kheo-ni đã thoát được sự gian nan, có gì vui sướng bằng!”

Ông lấy tấm vải tốt nhất, gói đầy thức ăn ngon bổ, treo trên nhánh cây với ý nghĩ: “Nếu có Tỳ-kheo-ni nào đắc đạo thần thông thì lấy y thực này.”

———

40 Phân chia vật dụng tức đi cướp.

Lúc ấy, Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc như lực sĩ trong chớp nhoáng co duỗi cánh tay, từ thành Xá-vệ đến vườn An-đà lấy y thực trên nhánh cây. Sáng ngày, đến giờ ăn, đem những thức ăn đã được cúng dường cho Trưởng lão Ưu-ba-tư-na41 và Bạt-nan-đà.42 Đúng giờ hai vị ấy đến, lần lượt thọ dụng các món ăn. Ăn xong dâng nước, rồi lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi trước chúng xin nói diệu pháp. Ưu-ba-tư-na vì cô thuyết pháp xong đứng dậy ra về. Bạt-nan-đà ở lại, hỏi Liên Hoa Sắc:

“Tỷ muội! Từ đâu được thức ăn ngon bổ này?”

Liên Hoa Sắc trình bày đầy đủ sự việc. Bạt-nan-đà nói:

“Tôi có thể xem tấm y (vải) được không?”

Cô liền đưa cho xem. Bạt-nan-đà thấy [26a01] liền sanh tham đắm, bèn theo xin. Liên Hoa Sắc nói:

“Điều này không thể được. Tại sao? Vì người nữ phước mỏng nên phải chứa năm y.”43

Bạt-nan-đà nói:

“Như người cho voi ngựa mà không cho dây cương! Cô cũng như vậy. Tại sao cho các thức ăn ngon bổ, mà lại tiếc tấm y này không cho tôi?”

(Bạt-nan-đà)* dùng mọi cách xin mãi cho được. (Ông)* theo đuổi (đến khi nào cô)* bất đắc dĩ,44 buộc phải đem cho. Bạt-nan-đà được y (vải), về lại trú xứ. Các Tỳ-kheo thấy, nói:

“Thầy là người có phước đức mới được y tốt này.”

Trả lời:

———

41 Pāli: Upasena.

42 Pāli: Upananda.

43 Ngoài 3 y như Tỳ-kheo, còn có thêm tăng-kỳ-chi (Pāli: saṃkacchikā, yếm che ngực) và áo tắm (Pāli: udakasāṭikā).

44 Hán: Bất hoạch dĩ 不獲已, không giữ được thôi.

“Tôi đâu có phước đức, phải dùng lời năn nỉ mãi45 Tỳ-kheo-ni, mới được nó!”

Các Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách:

“Tại sao thầy dùng lời nói cưỡng bức để đoạt y của Tỳ-kheo-ni!?”

Bấy giờ, đức Thế Tôn lo ngại bốn chúng tới lui ồn ào nên bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta muốn vào tịnh thất ba tháng, không cho ai đến chỗ ta, chỉ trừ Tỳ-kheo đem cơm. Các người cũng nên lập quy chế với nhau.”

Vâng lời dạy, liền lập quy chế: “Từ nay, không cho phép, (mà ai)* vẫn cứ đến chỗ Phật, chỉ trừ Tỳ-kheo đem cơm, người ấy phạm Ba-dật-đề.”

Khi ấy, có trưởng lão Ưu-ba-tư-na không nghe quy chế của Tăng, sau khi đến thành Xá-vệ hỏi Tỳ-kheo khác để biết đức Phật ở phòng nào. Có Tỳ-kheo mách bảo, Ưu-ba-tư-na liền đến trước cửa, gõ cửa. Đức Phật tự mở. Trước Phật, lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên. Đức Phật hỏi Ưu-ba-tư-na:

“Chúng của người thanh tịnh, oai nghi đầy đủ, thầy giáo hóa cách nào mà được như vậy?”

Thưa:

“Nếu người nào đến con cầu xin xuất gia, dạy họ hành 12 (hạnh)* đầu-đà,46 ‘trọn đời thầy phải làm (Tỳ-kheo)* ở A-lan-nhã, khất thực, nhất tọa thực, nhất chủng thực, nhất thọ thực, tuần tự khất thực, ở nơi gò mả, mặc y phấn tảo, ba y, phu tọa47 tùy thân, ngồi dưới bóng cây, ngồi chỗ đất trống’. Kính bạch đức Thế Tôn! Nếu người

———

45 Hán: Cưỡng thuyết 強說, dùnglời nói cưỡng ép theo ý mình.

46 Đầu-đà 頭陀: Skt=Pāli. Dhūta, nghĩa là tẩy trừ phiền não cấu bẩn.

47 Phu tọa 敷坐: hay gọi Phu cụ 敷具, Tọa cụ 坐具, Skt. niṣīdana, Pāli. nisīdana, dịch âm là Ni-sư-đàn; là khăn trải để ngồi.

nào nói trọn đời có thể hành pháp này thì được nhập vào chúng của con, con làm thầy họ.”

Đức Phật khen:

“Lành thay! Lành thay! Như ngươi có thể gọi là hạng khéo giáo dục đồ chúng.”

Lại hỏi:

“Ngươi có biết trong chúng Tăng này có quy chế hay không?”

Thưa:

“Con không biết. Tại sao vậy? Vì con nghe từ Phật dạy: ‘Những gì Phật chưa chế không được vội chế, những gì đã chế nên phụng hành’.”

Đức Phật lại đem sự việc trên nói đầy đủ.

Thưa:

“Con không thể theo Tăng chế mà sám hối tội Ba-dật-đề được.”

Đức Phật dạy:

“Lành thay! Như những gì ngươi nói.”

Lúc ấy, cựu trú Tỳ-kheo đứng ở trước phòng, chờ Ưu-ba-tư-na đi ra để nói:

“Thầy đã phạm quy chế của Tăng, nên tác pháp sám Ba-dật-đề.”

Trả lời:

“Tôi phạm Ba-dật-đề nào?”

Các Tỳ-kheo trình bày sự việc trên đầy đủ. Trả lời:

“Tôi không theo quy chế của Tăng để sám hối được! Tại sao? Vì chính tôi nghe từ Phật dạy: ‘Nếu Phật không chế [26b01] thì Tăng không được chế; nếu Phật chế rồi Tăng không được trái phạm’.”

Khi ấy, đức Phật tự ra, nói với các Tỳ-kheo:

“Từ nay nếu có Tỳ-kheo A-lan-nhã nào như Ưu-ba-tư-na thì cho phép đến chỗ Ta.”

Các Tỳ-kheo nghe rồi nghĩ như vầy: “Chúng ta cũng nên hành hạnh đầu-đà này để có thể được thường xuyên đến chỗ đức Thế Tôn”. Nhân đó, mọi người đều tu khổ hạnh. Bấy giờ, các cư sĩ dựng lập phòng xá cúng dường, không có vị nào nhận nữa, nên do vậy bạch lên Phật. Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép bốn chúng đến thăm Ta một cách dễ dàng.”

Lúc ấy, Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề nghe đức Phật dạy như vậy, liền cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni hướng đến chỗ đức Phật. Trên đường đi gặp Ưu-ba-tư-na. Trong chúng của Ưu-ba-tư-na có một Tỳ-kheo mặc y thô rách, Ba-xà-ba-đề hỏi:

“Tại sao trưởng lão mặc y như vậy?”

Trả lời:

“Vì không có chiếc nào khác.”

Tỳ-kheo-ni chỉ vào chiếc y của mình mà nói:

“Thầy có thể mặc y này không?”

Trưởng lão đáp:

“Có thể.”

Lại hỏi:

“Trưởng lão có thể cho con chiếc y đang mặc được không?”

Trả lời:

“Có thể.”

(Cô ni)* liền đổi y. Khi đến trước chỗ đức Phật, kính lễ sát chân rồi, ngồi lui qua một bên. Đức Phật hỏi Cù-đàm-di:

“Tại sao cô mặc chiếc y rách rưới như thế?”

(Cù-đàm-di)* trình bày sự việc trên. Đức Phật vì các cô nói pháp rồi bảo về lại trú xứ. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Thật sự ông có đem chiếc y thô rách đổi lấy chiếc y tốt của Tỳ-kheo-ni không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Ngươi là người ngu si, không nên muốn nhiều.”

Các Tỳ-kheo nhân việc này, đem việc của Bạt-nan-đà ra bạch lại Phật. Đức Phật hỏi Bạt-nan-đà:

“Ông có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận y từ Tỳ-kheo-ni, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”48

2. Những ngoại lệ khác

Có các Tỳ-kheo, có Tỳ-kheo-ni bà con, nhiều người quen biết, có thể nhận được y vật, nhưng các Tỳ-kheo vẫn mặc y thô rách, nên các Tỳ-kheo-ni bà con hỏi:

———

48 Giới tướng này được đức Phật kết lại từ hai sự kiện: Ma-ha Ba-xà-ba-đề và Liên Hoa Sắc. Tứ phần phát xuất từ Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc.

Tại sao mặc y xấu rách thế?

Trả lời:

Vì không có người nào để xin.

Thưa:

Sao không đến con lấy?

Trả lời:

Đức Phật cấm không cho phép đến các Tỳ-kheo-ni nhận y.

Các Tỳ-kheo-ni nói:

“Trong phạm vi bà con, nếu biết thì có thể cho và có thể nhận, nguyện xin bạch lên Phật.”

Do vậy các Tỳ-kheo liền bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bằng nhiều cách khen ngợi người thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nhận y từ Tỳ-kheo-ni không phải thân quyến, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Bấy giờ, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni tại thành Xá-vệ, cùng nhận được y cúng dường, cùng nhau phân chia, [26c01] hoặc có Tỳ-kheo được y Tỳ-kheo-ni, hay các Tỳ-kheo-ni được y Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo-ni thưa với các Tỳ-kheo:

“Cho chúng con đổi y.”

Trả lời:

“Đức Phật không cho phép chúng tôi nhận y từ Tỳ-kheo-ni không phải bà con.”

Các Tỳ-kheo-ni thưa:

“Dùng y đổi y, tại sao nói nhận?”