Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 63: B. Giới Tướng. Diều 64 Đến Điều 68: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

63- Không được dùng lưỡi lấy thức ăn,61 cần phải học”.

Điều 64 đến điều 68

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo (bốc cơm)* đầy tay nên thức ăn rơi xuống đất. Lại có các Tỳ-kheo hả miệng quá lớn để ăn. Lại có các Tỳ-kheo cơm chưa đến mà đã hả miệng để chờ, ruồi bay vào miệng, ăn xong bị ói ra hết. Lại có các Tỳ-kheo cúi mặt xuống mà ăn. Các cư sĩ thấy đều chê trách.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các người, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

64- Không được (bốc)* thức ăn đầy tay,62 cần phải học.

———

61 Tăng-kỳ, điều 28; Tứ phần, điều 44; Thập tụng, điều 74: thỉ thủ thực 舐手食, liếm tay mà ăn. Căn bản, điều 54. Pāli, Sikkhā 52: hatthanillehakaṃ, liếm tay. Cf. Sikkhā 49: jivhānicchārakaṃ, le lưỡi. Sikkhā 53: pattanillehakaṃ, liếm bát.

62 Tăng-kỳ, điều 29; Thập tụng, điều 64; Căn bản, điều 42. Pāli, Sikkhā 39.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 69-70: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

65- Không được hả miệng quá lớn để ăn,63 cần phải học.

66- Cơm chưa đến không được hả miệng lớn để chờ, cần phải học.

67- Không được cúi mặt để ăn, cần phải học”.

Các Tỳ-kheo cơm đến rồi mà miệng còn chưa dám hả miệng nên cơm dính nhớp hai bên miệng, rơi xuống đất. Đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

68- (Không xa, không gần, mới nên mở miệng, cần phải học)*.

Điều 69-70

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo vừa ngậm thức ăn vừa nói chuyện, hoặc cơm rơi xuống đất, hoặc cơm bị rớt trên y, hoặc rớt vào trong bát. Các cư sĩ thấy đều cơ hiềm chê trách.

[75c01] Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các người, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách, đức Phật quở trách các Tỳ-kheo, rồi nói:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

69- Không được ngậm thức ăn mà nói chuyện,64 cần phải học”.

———

63 Ngũ phần, điều 65-66-68; Tăng-kỳ, điều 30; Tứ phần, điều 37; Thập tụng, điều 66; Căn bản, điều 43.

64 Hán: Bất hàm thực ngữ 不含食語, Tăng-kỳ, điều 33; Tứ phần, điều 38; Thập tụng, điều 67; Căn bản, điều 44. Pāli: Na sakabaḷena mukhena byāharati.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 71 Đến Điều 77: A. Duyên Khởi

Sau đó, bạch y, khi đi thêm thức ăn, hỏi các Tỳ-kheo cần không. (Các Tỳ-kheo)* không dám trả lời, bèn bị (bạch y)* chê trách nói:

“Các Tỳ-kheo kiêu mạn, không nói chuyện cùng người”. Họ đem việc này bạch lên Phật, đức Phật dạy:

70- (Khi thêm thức ăn, cho phép nói: ‘Cần hay không cần’, cần phải học)*

Điều 71 đến điều 77

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo miệng đầy thức ăn khiến hai má trương lên. Các cư sĩ cơ hiềm, nói:

“Các Tỳ-kheo này ăn như khỉ.”

Lại có các Tỳ-kheo cắn phân nửa thức ăn, phần thừa trở lại trong bát. Các cư sĩ cơ hiềm, nói:

“Các Tỳ-kheo này ăn uống dơ dáy.”

Lại có các Tỳ-kheo duổi cánh tay lấy thức ăn. Các cư sĩ thấy cơ hiềm, nói:

“Các Tỳ-kheo này như voi dùng vòi.”

Lại có các Tỳ-kheo lắc tay mà ăn. Các cư sĩ thấy cơ hiềm, nói:

“Các Tỳ-kheo này như con voi lắc vòi.”

Lại có các Tỳ-kheo dùng lưỡi liếm đồ ói ra rồi ăn lại. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm, nói:

“Các Tỳ-kheo này như chó liếm đồ ói ra.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 71 Đến Điều 77: B. Giới Tướng

Lại có các Tỳ-kheo nuốt trộng luôn cả miếng ăn, lại có các Tỳ-kheo vò cơm từ xa quẳng vào miệng. Các cư sĩ thấy, đều cơ hiềm.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

71- Không được ăn phình hai má,65

72- không được cắn phân nửa thức ăn,66

73- không được duỗi cánh tay lấy thức ăn,

74- không được lắc tay67 ăn,

75- không được dùng lưỡi liếm đồ ói68 ăn lại,

76- không được ăn nuốt trộng,69

77- không được vò cục cơm từ xa ném vào miệng70 là những điều cần phải học”.

———

65 Tăng-kỳ, điều 27; Tứ phần, điều 41; Căn bản, điều 52; Pāli, Sikkhā 46.

66 Tăng-kỳ, điều 32; Thập tụng, điều 68; Căn bản, điều 53;

67 Hán: Chấn thủ 振手, Tăng-kỳ, điều 41; Tứ phần, điều 45; Thập tụng, điều 76; Pāli: Sikkhā 47: Hatthaniddhunaka.

68 Liếm đồ ói, Hán: Thổ thiệt 吐舌; Thập tụng, điều 72. Pāli: Jivhānicchāraka.

69 Tăng-kỳ, điều 39; Thập tụng, điều 71.

70 Ngũ phần, điều 77; Tăng-kỳ, điều 31; Tứ phần, điều 39; Pāli, Sikkhā 44.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 78-79: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Điều 78-79

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo đem nước rửa bát đổ vào trong nhà bạch y. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm, nói:

“Các Tỳ-kheo này không biết nước rửa bát dơ nên đổ chỗ nào, huống là biết việc gì xa xôi!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các người, có thật vậy không?

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, [76a01] bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên đem nước rửa bát đổ vào trong nhà bạch y.”

Có các bạch y mới cất nhà xong, (tin rằng)* được nước trong bát (nước rửa bát)* của các Tỳ-kheo rưới vào nền nhà, sẽ được may mắn. Các Tỳ-kheo không dám rưới. Các cư sĩ nói:

“Các Tỳ-kheo này không kham nhận sự cung kính của người!”

Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép các Tỳ-kheo dùng nước rửa bát, không có thức ăn, rưới trên nền nhà. Nay ta vì các Tỳ-kheo kết giới nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

78- (Không nên đem nước rửa bát đổ vào trong nhà bạch y)*.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 80: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

79- Không được dùng nước rửa bát có thức ăn71 rưới trên nền nhà bạch y, cần nên học”.

Điều 80

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo dùng cơm phủ canh lại, các bạch y tưởng là chưa có canh đem canh đến, sau khi biết có rồi nên chê trách, nói:

“Các Tỳ-kheo này như con nít, dùng cơm phủ canh lại.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên dùng cơm phủ canh.”

Có các Tỳ-kheo bệnh, không dám dùng cơm phủ canh nên trùng sa vào canh không thể bỏ được, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép dùng cơm phủ canh, nhưng không nên hy vọng đặng thêm canh. Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

80- Không được dùng cơm phủ canh với hy vọng được thêm canh,72 cần phải học”.

———

71 Tăng-kỳ, điều 47; Tứ phần, điều 48; Thập tụng, điều 84. (tr. 139a20): phải hỏi gia chủ chỗ đổ; Căn bản, điều 63; Pāli, Sikkhā 56: nước rửa bát có lẫn hạt cơm.

72 Tăng-kỳ, điều 45; Tứ phần, điều 33; Thập tụng, điều 80; Căn bản, điều 45. Pāli: Sikkhā 36; sūpaṃ vā vyañjanaṃ vā... bhiyyokamyataṃ upādāyāti, để nhận thêm canh hay gia vị.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 81 Đến Điều 82: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Điều 81-82

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, có các Tỳ-kheo đến nhà bạch y (thọ trai)* chê thức ăn. Lại có các Tỳ-kheo tự đòi thêm thức ăn. Các cư sĩ cơ hiềm.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên chê thức ăn, hay tự đòi thêm thức ăn.”

Các Tỳ-kheo, do vậy không dám vì Tỳ-kheo bệnh đòi thêm thức ăn, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép vì Tỳ-kheo khác đòi thêm thức ăn, chứ không nên tự vì mình. Nay ta vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

81- Không nên chê thức ăn,73 cần nên học.

82- Không nên vì mình đòi thêm thức ăn,74 cần nên học.”

———

73 Căn bản, điều 51.

74 Tăng-kỳ, điều 44; Tứ phần, điều 32; Thập tụng, điều 79; Pāli, Sikkhā 37.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 83-84: A. Duyên Khởi

Điều 83-84

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo nhìn trong bát của vị ngồi gần có (thức ăn)* nhiều hay ít. [76b01] Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này như con nít, xem trong bát của người khác, nói: ‘Thầy được nhiều, tôi được ít; Thầy được ít, tôi được nhiều’.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách, đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Không nên xem trong bát vị ngồi gần có (thức ăn)* nhiều hay ít.”

Bấy giờ, có năm trăm vị Tỳ-kheo thọ trai trong một gia đình. Ăn rồi, cùng nói với nhau: ‘Bữa ăn này rất hy hữu!’ Tỳ-kheo Hạ tọa nói: ‘Thượng tọa được thức ăn ngon, chúng tôi không được’. Các Tỳ-kheo lại nghĩ như vầy: ‘Nếu Phật cho phép chúng ta xem trong bát vị khác thì biết được vị nào nhận được (thức ăn)*, vị nào chưa nhận được. Vị nào chưa nhận được thì bảo họ đem đến’. Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép xem bát của vị ngồi gần, nhưng không được sanh tâm cơ hiềm. Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới cần nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 83-84: B. Giới Tướng. Điều 85-86: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

83- (Không nên xem trong bát vị ngồi gần (thức ăn)* nhiều hay ít.)*

84- Không được sanh tâm cơ hiềm khi xem bát vị ngồi gần,75 cần nên học”.

Điều 85-86

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo đứng đại tiểu tiện. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này giống như lừa, như ngựa.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi bạch Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Không được đứng đại tiểu tiện, cần nên học”.

Khi ấy, các Tỳ-kheo bệnh không thể ngồi xổm được, nên đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép khi bệnh các Tỳ-kheo đứng để đại tiểu tiện.

———

75 Ngũ phần, điều 83-84; Tăng-kỳ, điều 42; Tứ phần, điều 34; Thập tụng, điều 81. Pāli, Sikkhā 38, ujjhānasaññī paresaṃ pattaṃ olokessāmi, liếc nhìn vào bát người khác với tâm tưởng bất mãn.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 85-86: B. Giới Tướng. Điều 87-88: A. Duyên Khởi

Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

85- (Không được đứng đại tiểu tiện, cần nên học)*

86- Không được đứng đại tiểu tiện, trừ bệnh,76 cần nên học”.

Điều 87-88

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo đại tiểu tiện trong nước, các cư sĩ thấy, cơ hiềm.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

“Không nên đại tiểu tiện trong nước, cần phải học”.

Có các Tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo:

“Thầy có thể đại tiểu tiện trong nước, tôi sẽ tìm hiểu bệnh trạng mới có thể chữa trị chăng?”

Các Tỳ-kheo [76c01] không dám, bèn nói với thầy thuốc:

“Xin cho phương thuốc khác.”

———

76 Ngũ phần, điều 85-86; Tăng-kỳ, điều 66; Tứ phần, điều 51; Thập tụng, điều 106. Căn bản, điều 95; Pāli: Na thito agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karoti. Pāli, Sikkhā 73.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 87-88: B. Giới Tướng. Điều 89-90: A. Duyên Khởi

Thầy thuốc nói: “Chỉ có cách này, sau đó mới biết được.”

Các Tỳ-kheo bệnh nghĩ như vầy: ‘Nếu đức Phật cho phép chúng ta đại tiểu tiện trong nước thì sẽ lành bệnh.’ Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Tỳ-kheo bệnh đại tiểu tiện trong nước. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

87- (Không nên đại tiểu tiện trong nước, cần phải học)*

88- Không được đại tiểu tiện trong nước sạch, trừ bệnh,77 cần phải học.”

Nếu đại tiểu tiện trên cây, nhân đó nó trôi vào trong nước thì không phạm.

Điều 89-90

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo đại tiểu tiện trên rau cỏ. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm nói:

“Các Tỳ-kheo này giống như trâu như dê.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

———

77 Ngũ phần, điều 87-88; Tăng-kỳ, điều 65; Tứ phần, điều 50; Thập tụng, điều 105; Căn bản, điều 97; Pāli, Sikkhā 75, Na udake agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karoti.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 89-90: B. Giới Tướng. Điều 91 Đến Điều 94: A. Duyên Khởi

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

89- (Không được đại tiểu tiện trên rau cỏ, cần phải học)*

90- Không được đại tiểu tiện trên rau cỏ, trừ bệnh,78 cần phải học.”

Nếu đại tiểu tiện trên cây, từ đó nó trôi lên trên rau cỏ thì không phạm.

Điều 91 đến điều 94

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo vì người mang guốc dép nói pháp. Các cư sĩ thấy,cơ hiềm nói:

“Đây là giáo pháp tôn quí, vi diệu đệ nhất, mà các Tỳ-kheo vì người mang guốc dép nói, khinh mạn giáo pháp này.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

———

78 Ngũ phần, điều 89-90; Tăng-kỳ, điều 64; Tứ phần, điều 49; Thập tụng, điều 104; Căn bản, điều 96. Pāli, Sikkhā 74, Na harite agilāno uccāraṃ vā passāvaṃ vā karoti.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 91 Đến Điều 94: B. GIới Tướng

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Không vì người mang guốc nói pháp, cần phải học. Không vì người mang dép nói pháp, cần phải học.”

Có các người bệnh, cởi guốc dép ra không được mà muốn nghe pháp, các Tỳ-kheo không dám nói, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

Nay cho phép các Tỳ-kheo nói pháp cho những người bệnh mang guốc dép. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

91- (Không vì người mang guốc nói pháp, cần phải học)*.

92- (Không vì người mang dép nói pháp, cần phải học)*.

93- Không nên vì người mang guốc79 nói pháp, trừ bệnh, cần phải học.

94- Không nên vì người mang dép80 nói pháp, trừ bệnh, cần phải học”.

Pháp: Những gì do đức Phật nói, Thanh văn nói, Tiên nhân nói, Thiên nhân nói và tất cả những ai nói như pháp.

Nếu có nhiều người mang guốc dép mà không thể bảo họ cởi ra được, thì nhân nơi người nào [77a01] không mang đó mà nói thì không phạm.

———

79 Tăng-kỳ, điều 52; Tứ phần, điều 58; Thập tụng, điều 99; Căn bản, điều 85. Pāli, Sikkhā 61. Hán: mộc kịch 木屐. Thập tụng: kịch 屐. Pāli: pādukā.

80 Tăng-kỳ, điều 51; Tứ phần, điều 57; Thập tụng, điều 98; Căn bản, điều 86-87. Pāli, Sikkhā 62. Hán: cách tỷ 革屣. Pāli: upāhana, giày hay dép (thường làm bằng da).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 95-96: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Điều 95- 96

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo vì người để trống ngực, cho đến người cầm trượng nói pháp. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm như trên.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay ta vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Người để trống ngực không nên vì họ nói pháp, cần phải học”.

Có những người bệnh để trống ngực muốn nghe pháp, các Tỳ-kheo không dám nói, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Cho phép vì người bệnh để trống ngực nói pháp. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

95- (Người để trống ngực không nên vì họ nói pháp, cần phải học)*.

96- Người để trống ngực81 không nên vì họ nói pháp, trừ bệnh, cần nên học”.

———

81 Ngũ phần, điều 95-96; Tứ phần, điều 52; Thập tụng, điều 95, 96, 97; Căn bản, điều 77.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 97-98: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Người ngồi, Tỳ-kheo đứng; người ngồi chỗ cao, Tỳ-kheo ngồi chỗ thấp; người nằm, Tỳ-kheo ngồi; người đứng trước, Tỳ-kheo đứng sau; người ở giữa đường, Tỳ-kheo ở gần bên đường; vì người che đầu,82 vì người lật ngược y; vì người lật ngược y cả hai bên; vì người cầm dù; vì người cưỡi ngựa;83 vì người cầm gậy,84 nói pháp đều như trên đã nói.

Điều 97-98

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Bấy giờ, các Tỳ-kheo vì người cầm đao, người cầm cung tên, nói sự khổ nơi địa ngục. Người kia nghe giận dữ chém, bắn Tỳ-kheo chết.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp nên học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

97- Không nên nói pháp cho người cầm đao,85 cần phải học.

98- Không nên nói pháp cho người cầm cung tên,86 cần phải học.”

———

82 Hán: Phú đầu nhân覆頭人, Pāli: Veṭṭhitasīsa. (oguṇṭhitasīso nāma sasīsaṃ pāruto vuccati, trùm đầu, nghĩa là lấy vạt áo trùm kín đầu.) Thập tụng, điều 91. Tăng-kỳ, điều 53; Căn bản, điều 78. Pāli, Sikkhā 67.

83 Kỵ thừa nhân騎乘人, Pāli: Yānagata, (yānaṃ nāma vayhaṃ ratho sakaṭaṃ sandamānikā sivikā pāṭaṅkī, xe cộ: cộ [cáng], xe ngựa kéo, xe chở hàng, chiến xa, kiệu, ghế khiêng.) Tăng-kỳ, điều 62; Tứ phần, điều 59; Thập tụng, điều 85; Căn bản, điều 82-83-84.

84 Trụ trượng nhân 拄杖人, Pāli: Daṇḍapāṇin. Tăng-kỳ điều 59; Tứ phần, điều 96; Thập tụng, điều 100.

85 Tăng-kỳ, điều 57; Tứ phần, điều 99; Thập tụng, điều 102.

86 Tăng-kỳ, điều 58; Thập tụng, điều 103.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VII: PHÁP CHÚNG HỌC: Điều 99-100: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

Điều 99-100

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá. Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo vì nhóm mười bảy Tỳ-kheo nhận phần ăn nơi nhà được thỉnh. Nhóm sáu Tỳ-kheo cố ý trêu nhóm mười bảy Tỳ-kheo, nên không đem về sớm, để đợi gần qua ngọ mới đem về. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo trèo lên cây cao để trông chừng.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão thấy, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết pháp cần phải học. Từ nay giới này nên nói như vầy:

“Cây cao quá đầu người, không được trèo, cần phải học”.

Khi ấy có Tỳ-kheo trên đường đến nước Câu-tát-la, gặp phải thú dữ, không dám trèo lên cây, bị thú làm hại. Các Tỳ-kheo đem việc này bạch lên Phật. [77b01] Đức Phật dạy:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

99- (Không được leo cây cao quá đầu người, cần phải học)*

100- Không được leo lên cây cao quá đầu người,87 trừ có nhân duyên lớn, cần phải học”.

Nhân duyên lớn: Là gặp thú hay các nạn, gọi là nhân duyên lớn.

Tỳ-kheo-ni, trừ đại tiểu tiện, trên rau cỏ sống, ngoài ra đều như Tỳ-kheo. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

———

87 Tứ phần, điều 94; Thập tụng, điều 107; Căn bản, điều 98-99.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VIII: BẢY PHÁP DIẾT TRÁNH: Điều 1. Điều 2. Điều 3. Điều 4

CHƯƠNG VIII

BẢY PHÁP DIỆT TRÁNH[1]

Điều 1. Nên ban cho hiện tiền Tỳ-ni[2] thì phải ban cho hiện tiền Tỳ-ni.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Chiêm-bà. Nhân ai phát khởi? Đáp: Nhóm sáu Tỳ-kheo.

Điều 2. Nên ban cho ức niệm Tỳ-ni[3] thì phải ban cho ức niệm Tỳ-ni.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Vương Xá. Nhân ai phát khởi? Đáp: Đà-bà con của Lực Sĩ.

Điều 3. Nên ban cho bất si Tỳ-ni[4] thì phải ban cho bất si Tỳ-ni.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Vương Xá. Nhân ai phát khởi? Đáp: Tỳ-kheo Già-già.

Điều 4. Nên ban cho pháp tự ngôn[5] thì phải ban cho pháp tự ngôn.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Xá-vệ. Nhân ai phát khởi? Đáp: Tỳ-kheo Dị.

———

[1] Tăng-kỳ 22 (tr. 412b5); Tứ phần 21 (tr. 713c210); Thập tụng 20 (tr. 141b12); Căn bản 50 (tr. 904b5). Pāli: adhikaraṇasamathā, Vin. iv. 207.

[2] Hán: Hiện tiền Tỳ-ni 現前比尼, Pāli: Sammukhāvinaya. Chiết phục bằng sự hiện diện.

[3] Ức niệm Tỳ-ni 憶念比尼, Pāli: Sativinaya. Chiết phục bằng sự nhớ lại.

[4] Bất si Tỳ-ni 不癡毘尼, Pāli: Amūḷhavinaya. Chiết phục bằng sự bất si.

[5] Ưng dữ tự ngôn應與自言, Pāli: Paṭiññāya karetabbaṃ. Phán quyết bằng sự tự nhận.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG VIII: BẢY PHÁP DIẾT TRÁNH: Điều 5. Điều 6. Điều 7

Điều 5. Nên ban cho đa nhân ngữ,6 thì phải ban cho đa nhân ngữ.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Xá-vệ. Nhân ai phát khởi? Đáp: Số đông Tỳ-kheo.

Điều 6. Nên ban cho pháp như thảo bố địa7 thì phải ban cho pháp như thảo bố địa.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Xá-vệ. Nhân ai phát khởi? Đáp: Số đông Tỳ-kheo.

Điều 7. Nên ban cho pháp bổn ngôn trị8 thì phải ban cho pháp bổn ngôn trị.

Xảy ra ở đâu? Đáp: Tại thành Xá-vệ. Nhân ai phát khởi? Đáp: Ưu-đà-di.9

———

6 Đa nhân ngữ 多人語, Pāli: Yebhuyyasikā. Sự quyết định theo đa số.

7 Thảo bố địa 草布地, Pāli: Tiṇavatthāraka. Như cỏ che đất.

8 Bổn ngôn trị 本言治, Pāli: Tassapāpiyyasikā. Là tìm kiếm tướng tội nhau (mích tội tướng).

9 Bản Hán, hết quyển 10.

Sách Dẫn

SÁCH DẪN

—A—

a-ba-khâm-mãn 阿波欽滿, đặt dụng cụ giết người 95

A-bạt-tra 阿跋吒 tên người, 224

Ác lộ 惡露, ............ Pāli: asubha, 502

Ác tà kiến惡邪見. Skt. Dṛṣṭi, Pāli: Diṭṭhi, 437

ác tánh bất thọ nhân ngữ 惡性不受人语, 183

..... ác tánh lệ ngữ 惡性戾語, 183

..... ác tánh nan cộng ngữ 惡性難共語, 183

A-di-la-bạt-đề 阿夷羅跋提河.

..... A-di-la 阿夷羅河.

..... Skt=Pāli: Aciravatī

sông A-di-la, 454

A-di-la-bạt-đề 阿夷羅跋提河.

Pāli: Aciravatī

Sông A-di-la-bạt-đề, 265

A-lê-tra 阿梨吒

Tỳ-kheo, 437, 444

A-luyện(lan)-nhã Tỳ-kheo 阿練(蘭)若比丘, 59

A-luyện(lan)-nhã 阿練若, 70, 140

A-ma-lặc 阿摩勒:

..... Skt. āmala, Pāli: āmalaka, 478

An cư 安居

..... Skt: Vārṣsika; Pāli: Vassa, 261

tiền an cư, hậu an cư, 262

..... An cư ba tháng, 262

án hành ngọa cụ 案行臥具, án hành trú xứ 案行住處, 59

A-na-ban-na tam-muội 阿那般那三昧, 86

A-na-luật 阿那律.

..... Pāli, Anuruddha, 152

A-nan, 44, 48, 70, 75, 76, 84, 85, 86, 88, 100, 153, 154, 155, 156, 170, 171, 181, 186, 187, 198, 272, 390, 406, 421, 422, 462, 470, 482, 483, 538, 568

A-na-tần-đầu 阿那頻頭 thị trấn, 267

A-nậu (rừng), 152

A-nậu-đạt 阿耨達池: Skt. Anavatapta

hồ A-nậu-đạt, 413

A-nậu-đạt 阿耨達龍王.

..... Skt. Anavatapta, Pāli, Anotatta

Long vương A-nậu-đạt, 159

An-bễ 頞髀, 183

An-đà 安陀園:

..... Skt=Pāli: Andhavana

vườn An-đà, 213

An-đà-hội 安陀會:

..... Skt. Antarvāsa, 203

An-na-tần-đầu ấp 安那頻頭邑, 421

A-phù-ha-na 阿浮呵那.

..... Pāli: abbhāna, 326, 362

A-thấp-phược-ca 阿濕薄迦, 183

A-tì 阿鼻:

..... Skt. Avīci

địa ngục, 174

Ất-la sơn 乙羅山, 70

A-trà-bễ ấp阿荼髀邑,

..... Pāli: Āḷavī, 126, 319

A-xà-thế Vi-đề-hy Tử, 159

—B—

ba đại tặc 三大賊, 98

Bà-bà 婆婆.

Pāli: Bhagu, 154

Bà-cầu hà 婆裘河(sông), 84

Bà-cầu viên 婆求園, ..... Bà-cầu-ma hà biên 婆求摩河邊, 324

Bạch tứ yết-ma ước sắc ..... 白四羯蘑约勅, 177

Ba-dạ-đề, 195

Bà-già quốc 婆伽國, 567

Bà-kỳ-la 婆耆羅僧坊: ..... Pāli: Badarikārāma Tăng phường, 321

Ba-la 波羅, 285

Ba-la-di, ..... Ba-la-thị-ca 波羅市迦, 66

Ba-lợi quốc 波利國, 43

Bạn đảng 伴黨, 180

Bàn-đà 般陀比丘. Pāli: Cūḷapanthaka

Châu-lợi-bàn-đặc, 361

Bán-đậu-lô-hê-đắc-ca 半豆盧呬得迦 (tên Ty-Kheo), 184

Bàng sanh mạng 傍生命. Pāli: pāṇaṃ jīvitā, 448

bán-trạch-ca 半擇迦, 67

Bát: các loại bát, Bát Tô-ma 蘇摩鉢, 276

Bát bất khả vi pháp 八不可違法, 360

bất chúc thọ 不囑授 không dữ dục, 452

Bất cộng trú 不共住, 67

bất cung kính 不恭敬, 464

Bất định, 193

bất dữ thủ 不與取, 411

bất năng nam 不能男, 67

Bất như pháp hối 不如法悔. Pāli: Akaṭānudhamma, 443

Bát phần giới八分戒 bát quan trai giới, 313

Bất phục tế tự 不復祭祠,97

Bất phụng pháp 不奉法, 313

Bất si Tỳ-ni 不癡毘尼, Pāli: Amūḷhavinaya, 593

Bất thọ thực 不受食, 412

Bất thọ 不受, 411

Bạt-đà-việt 跋陀越邑: Pāli: Bhaddavatikā ấp Bạt-đà-việt, 460

Bạt-đề vương 跋提王. Pāli, Bhaddiya Sakyarājan, 153

Bạt-đề-la (thành), 156

Bạt-kỳ (ấp), 61

Bạt-kì Tử 跋耆子, 61, 282

Bạt-kỳ Tử 跋耆子, 282

Bạt-nan-đà 跋難陀, 226, 295, 298

Bát-nê-hoàn 般泥洹, 46

Ba-tuần (ma), 43

Ba-tư-nặc, 41, 1119, 271, 432, 434, 454, 482, 484, 486, 496, 535, 546

Ba-xà-ba-đề: Ma-ha Ba-xà-ba-đề, 209, 212, 218, 219, 222, 292, 357, 357, 358, 359, 365, 374, 375

biên địa nhơn 邊地人, 64

Biệt thỉnh chúng thực 別請眾食. Pāli: Gaṇabhojana, 391

bình xứ 屏處, 431

Bính 餅, Pāli: pūva, 401

Bình-sa, 76, 78, 159, 394

bờ ao Yết-lan-đạc-ca, 69

Bổn ngôn trị 本言治, Pāli: Tassapāpiyyasikā, 594

Bổn nhật trị, 326

Bổ-nại-phạt-tố 補捺伐素, 184

Bột đậu tắm, 502

bồ-thiện-ni Pāli: bhojanīya, 408

—C—

các loại vải quý giá,79

cách tỷ 革屣, 588

Ca-di thành 迦夷城: Pāli: Kāsī thành Ca-di, 130, 164, 166, 184, 185

Ca-diếp Tôn giả, 46, 47, 127, 201, 412, 414, 471, 523, 524

Ca-diếp Phật 迦葉佛: Pāli: Kassapa, 46

Ca-duy-la-vệ 迦維羅衛. Pāli, Kapilavatthu, 156, 292, 321

Ca-la (Tỳ-kheo), 411

Ca-la, con của trưởng giả Lộc Tử 鹿子長者兒名曰迦羅, 119

Ca-lan-đà Trúc viên, 110

thôn Ca-lan-đà, 51

Ca-lâu 迦樓, tên người, 75

Ca-lưu-đà-di, 191, 373

Ca-lưu-la-đề-xá (Tỳ-kheo), 391

Căn chủng tử 根種子.

..... Pāli: Mūlabīja, 334

can tiêu (bệnh) 乾痟病, 201

Canh 羹.

..... Pāli: Sūpa, 551

Cấp-đa bí-sô-ni 笈多苾芻尼, 373

Ca-thi quốc 迦尸國, 184

câu nhiếp, 339

Cầu thính Yết-ma 求聽羯蘑, 177

cầu tịch, 323

Câu-lưu-tôn Phật 拘留孫佛.

..... Pāli: Kakusandha, 45

Câu-na-hàm Mâu-ni Phật

... 拘那含牟尼佛.

..... Pāli: Konāgamana, 46

Câu-tát-la quốc 拘薩羅國, 330, 346, 376

Câu-thiểm-di 俱睒彌, Câu-thiểm-tỳ, Kosambī, 135,160, 180, 335, 348, 355

Câu-xá-di quốc, vườn Cù-sư-la 拘舍彌國瞿師羅園, 321

cây có miếu thần

Ni-câu-luật thọ thần, 136

Chân thật tịnh thí, 199

chánh tín ô-ba-tư-ca 正信鄔波斯迦, 193

Chiêm-ba 占波國

nước Chiêm-ba, 156

chiên 氈, 282

Chỉ-tra sơn 抧吒山, 183

chư dược tùy ý phục thực 諸藥隨意服食, 258

Chúc thọ 囑授, 314

Chủng chủng mãi mại 種種買賣, 295

Chúng học pháp 眾學法, 561

chủng loại huỷ tỷ ngữ 種類毀呰語, 305

chúng trung tối hạ bát, 276

Chủng Tử 種子, 55

chước bạt quỷ thôn chủng tử 斫拔鬼村種子, 334

chưởng mộc đại thần 掌木大臣, 71

cơ bát 機撥, 95

cộng vi bạn đảng 共為伴黨, 180

Cự Hư 駏驉, 162

Cú nghĩa 句義, Cú vị 句味, 318

Cù-bà-ly, 391

Cung 弓: Skt. dhanus, Pāli: dhanu, 204

Cưỡng thuyết 強說, 216

Cù-sư-la 瞿師羅園: Skt. Ghoṣilārāma, Pāli: Ghositārāma vườn Cù-sư-la, 160, 321

—D—

Da-xá 耶舍, 51

Dã-tàm-miên y 野蠶綿衣, Pāli: Koseyya, 199

dâm dục biến tâm 淫欲變心, Dục thịnh biến tâm 欲盛變心, Dâm dục ý 淫欲意 dâm dục, 112

Di-lân chiên-đà-la 彌鄰旃陀羅, 83

Di-na ấp A-nậu lâm 彌那邑阿㝹林, 151, 152

Di Hầu 獼猴江 sông Di Hầu, 50

Di-ni-sưu, (tên nước), 152, 156

Di-đa-la

Tỳ-kheo-ni, 144, 145, 146, 147, 148

Di-đa-la-phù-ma 彌多羅浮摩, 144

Diêm-phù (jambū) cây Diêm-phù, 253, 263

Diêm-phù-đàn 閻浮檀金 vàng Diêm-phù-đàn, 253

Diêm-phù-đề 閻浮提, 263

Dị lạc 異樂, 102

Dị phần sự 異分事, Dị phần trung thủ phiến hoặc tương tợ phiến 異分中取片若似片, 151

Do-tuần 由旬: Skt=Pāli: Yojana,77, 291

Dữ dục 與欲: Pāli: adatvā, 452

Dư ngữ 餘語. Pāli: aññavādaka, 336

Dục phá bỉ phạm hạnh 欲破彼梵行, 147

dục y 浴衣, 269

dương chi 楊枝; Pāli: dantapoṇa, 412

Duy-da-li, 96

Duy-vệ Phật 維衛佛, 45

—Đ—

Đa nhân ngữ 多人語,

Pāli: Yebhuyyasikā, 594

Đà-bà Lực Sỹ Tử 陀婆力士子, Đà-phiêu Lực Sỹ Tử 陀驃力士子, Đà-phiêu Ma-la Tử 陀驃摩羅子, Tỳ-kheo, Đà-bà 陀婆, Pāli: Dabba Mallaputta 138, 141, 144, 337

Đắc thọ thượng hạ y 得受上下衣, 231

Đắc-xoa-thi-la 得叉尸羅, 304

đại hội 大會時, khi đai hội, Pāli: Mahāsamaya, 395

Đại phòng xá 大房舍, đại phòng 大房, 354

Đại tập hội 大集會, 395

đại trú xứ 大住處, 354

Đa-la 多羅樹: Skt. Tāla, 67

Đản-ni-ca bí-sô đào sư tử 但尼迦苾芻陶師子, 70

Đạo tâm thủ 盜心取, 77

Đất trống, 77

Đát-bát-na 怛鉢那, 256, 472

Đạt-ni-ca 達尼迦 (Tỳ-kheo), 69, 70, 71, 72, 73, 74, 75

Đầu-đà 頭陀: Skt=Pāli: Dhūta, 216

Đâu-la, 534

bông Đâu-la, 534

Đâu-suất-đà 兜率陀, 55

để thủ thực 舐手食, 576

Đề-xá-ni 提舍尼 pháp Hối quá, 545

Địa thượng xứ 地上處, 79

Địa xứ 地處, 78

Điển tài lệnh 典材令, 71

điển tri cửu sự, 138

Điều-đạt 調達 (Đề-bà-đạt-đa). Pāli: Devadatta, 154, 391

đình thực 停食, 420

Độc tĩnh xứ 獨靜處, 64

Đồng học, đồng đẳng học xứ, 64

Đồng giới, dị giới 同界異界, 203

đồng nhập Tỳ-kheo học pháp 同入比丘學法, 64

đồng nhất trú xứ, 176

Đồng phạm hạnh 同梵行, 65

đồng thất 同室, 456

đồng ý tương trợ 同意相助, 180

—G—

Gia thân 家親, 254

giới luy bất tự hối 戒羸不自悔, giới luy bất xuất 戒羸不出, 63

giới luy 戒羸, 64

Giới pháp, 64

Giới sút kém, không xả, 64

—H—

Hạ tọa dược 夏坐藥, 473

Hắc sơn thổ địa 黑山土地, 183

hai anh em Tiên nhân, 127

Ha-lê-lặc 呵梨勒: Skt=Pāli: harīṭaka, 478

hàm tiêu dược 含消藥, 258

hang Tiên nhân, 70

Hành ác hạnh 行惡行 (có hành vi xấu), 189

Hành bát nhân 行鉢人, 277

Hành Bổn nhật 行本日, 326

Hành chủng tử 莖種子 Pāli: Khandhabīja, 334

Hạt Nhãn 瞎眼, Hạt nữ 瞎女, Lai Nhãn 睞眼, 399, 400

hiềm hủy 嫌毀, hiềm trách 嫌責, 338

hiện tiền tác tịnh, 199

Hiện tiền Tỳ-ni 現前(毘)比尼, Pāli: Sammukhāvinaya, 593

Hoá tự tại thiên 化自在天, 160

hoại chủng tử phá quỷ thôn 壞種子破鬼村, 334

hoại sắc cát tiệt y 壞色割截衣, 63

Học gia 學家, 553

hư không hư không trung vật 虛空虛空中物,

hư không vật 虛空物, 79

hữu pháp hộ 有法護, 123

hữu thực gia 有食家, 428

Hữu ti 有司, 254

Hủy báng, 305

Huỳnh môn 黃門, 67

—K—

kế-lị-sa-bàn, 76, 79

Khả tín Ưu-bà-di 可信優婆夷, 193

Khách xá 客舍, 456

kha-đản-ni, Pāli: khādaniya, 408

Khâm-bà-la y 欽婆羅衣: Pāli: Kambala, 199

Khất thực Tỳ-kheo 乞食比丘, 59

Khất Tỳ-kheo 乞比丘, 63

Khẩu thuyết 口說, 92

Khi đại chúng tập hợp, 394

Khi mưa gió, 505

khiếm diện tác tịnh, 199

Khiển sứ 遣使, 92

Khiển thư 遣書, 93

Khiên-đà-la-đạt-bà, (tên Tỳ-Kheo), 391

khinh sư 輕師, khinh tha 輕他, 464

Khoáng Dã thành 曠野城, 319, 332

Khoáng Dã tinh xá 曠野精舍, 126, 319, 332, 352, 355

Không có chủ, 133

không địa 空地, 77

không nhàn xứ 空閑處, 77

Không xứ 空處, 79

Khu khiển yết-ma 驅遣羯磨.

........ Pāli: pabbājaniyakamma, 186

Khu xuất yết-ma 驅出羯磨, 186

Khư-đà-ni 佉陀尼, 408

5 loại, 396

Khư-xà-ni 佉闍尼, 399

Khủng úy lâm 恐畏林 46

vườn An-đà, 213

Kiến dữ見與, 237

Kiếp-bối 劫貝, 49

Kiết-la ấp 吉羅邑, 183

Kiều-thiểm-tì, trong vườn Diệu âm 憍閃毘妙音園, 321

Kiều-trần-như, 160

Kiều-xa-da 憍賒耶: Pāli: Kosiya, 280, 281

Kim-bệ-lô 金鞞盧. Pāli, Kimbila (tên người), 154

thần Kim-bệ-lô, 154, 174

Kỵ thừa nhân騎乘人, Pāli: Yānagata, 590

Kỳ-xà-quật, 119

núi Kỳ-xà-quật, 126, 138

—L—

La-hầu(hỗ)-la 具壽羅怙羅, 301

Lạc sắc 酪色, 108

Lạc tương sắc 酪漿色, 108

La-duyệt, 119

La-tra-ba-la 羅吒波羅: Pāli: Raṭṭhapāla, 131

Lật thị 栗氏國, nước Lật-thi, 41

Liên Hoa Sắc, 209, 210, 211, 212, 213, 214, 215, 219, 545

Li-xa 離車子, người Li-xa, 61

Lộ địa 露地: ... Pāli: Ajjhokāsa, 339

lộ xứ, 431

lõa hình ngoại đạo (xuất) gia nữ 裸形外道家女, 442

Lộc Trượng phạm chí 鹿杖梵志, 83

Lúc đi đường, 503

Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘: Pāli: Chabbaggiyā bhikkhū, 195

lương khô, 401

Lưỡng thiệt đấu loạn 兩舌鬪亂. Pāli: Pesuñña, 307

Lưỡng thiệt ngữ 兩舌語, 309

—M—

Ma thiên thần 魔天神, 84

Mã Tú 馬宿, 183

Ma y 麻衣, Pāli: Bhaṅga, 199

Ma-kiệt quốc chủ Vi-đề-hi Tử A-xà-thế vương 摩竭國主韋提希子阿闍世王, 72

Mãn Tú 滿宿, 184

Ma-na-đỏa 摩那埵: Skt=Pāli: Mānatta, 106, 362

Ma-nạp 摩納: Pāli: Māṇava, 164

Mạn-đà-la 曼陀羅華: Skt. māndārava

Hoa Mạn-đà-la, 168

ma-sái 磨灑, 76

Mậu dịch 貿易, 221, 372

Ma-yết-đà quốc Thắng Thân chi tử Vị Sinh Oán Vương

摩揭陀國勝身之子未生怨王, 72

mộc kịch 木屐, 588

Mộc lan 木蘭, 519

mộc sàng 木床:

..... Pāli: mañca, 353

mộc tượng đại thần Da-thâu-đà 木匠大臣耶輸陀, 71

Mục-kiền-liên, 44, 45, 160, 380, 381, 382

Mỹ thực 美食. Pāli: Paṇītabhojana, 426

—N—

năm loại ăn đủ, 408

năm tiền, 75

Nạn xứ 難處

chỗ nguy hiểm, 133

Nan-đề 難提. Pāli: Nanda, 154

Nê-hoàn-tăng 泥洹僧, 561

Nghi hối, 450

nghỉ như đả tướng 擬如打相, 507

Ngọa cụ 臥具, Pāli: Senāsana, 339, 280, 282

ngọa sàng 臥床, 282

ngoã sư tử trưởng lão Đạt-nị-già 瓦師子長老達膩伽, 70

Ngốc đầu cư sĩ 禿頭居士 Pāli: Muṇḍagahapati, 423

Ngũ chủng tôn 五種尊: năm hạng Tôn sư, 161

Ngũ gia 五家, 196

Ngũ lục ngữ 五六語, 313

ngũ ma-sái 五摩灑, ngũ tiền 五錢, 79

Người chấp sự 執事人, 236

Người nữ, 459

Nguyệt thủy 月水, 月華, Pāli: puppha, 54

Nhà, 459

nhà trọ miễn phí, 456

Nha 牙, 537

Nhàn tĩnh xứ 閑靜處, 70

nhất túc xứ 一宿處, 396

Nhất xứ 一處, 369

nhị căn 二根, Nhị hình 二形, 68

Nhị đạo 二道, 116

Như lai bất dữ nhân quá nguyện 如來不與人過願, 265

Ni-câu-loại 尼拘類, 557

Niết-bàn-tăng 涅槃僧, 561

Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, 195

Nội y内衣, 561

Ô tha gia 污他家, 189

ô-mãn-thổ 烏滿吐, 95

Ố sân 惡瞋, 147

—P—

phá (hòa hiệp) Tăng pháp, 176

Phá Tăng luân 破僧輪, 174

Phạm hạnh Skt.=Pāli: brahmacariya, 66

Phạm tội 犯罪. Pāli: Anācāram ācarati, 480

Phạn bính 飯餅. Pāli: Kummāsa, 408

Phạn can 飯乾. Pāli: Odana, 408

Phần vệ 分衛, 43

Phân-na-bà 分那婆, 184

Phật trách thủ 佛搩手, Phật trương thủ 佛張手, 540

Phi cú nghĩa 非句義, phi cú vị 非句味, 319

Phi nhân 非人, 67

Phi thân lý 非 親 里, 221

Phi thời thực 非時食, 416

Phổ hội giảng đường 普會講堂, 264

Phú đầu nhân覆頭人, Pāli: Veṭṭhitasīsa, 590

Phú sang y 覆瘡衣. Pāli: Kaṇḍupaṭicchādī, 541

Phu tọa 敷坐

phu cụ 敷具, Tọa cụ, 216

phúc đức xá, 456

phước đức xá 福德舍, 396

—Q—

Quá nhơn pháp 過人法, 101

Quán đảnh 灌頂王

vua Quán đảnh, 74, 432

Quảng nghiêm thành 廣嚴城, 83

Quật-đa Tỳ-kheo-ni 掘多比丘尼, 373

quỷ thần thôn 鬼神村, 334

—R—

Răng, 537

rừng Đại lâm, 83

rừng Sa-la-trĩ 娑羅雉林, 83

rượu

các loại rượu, 463

—S—

Sa-bệ-đà 娑鞞陀邑,

..... Pāli: Sāketa

ấp Sa-bệ-đà, 197

Sác sác thực 數數食

triển chuyển thực, xứ xứ thực, 390

sa-di Pháp Dữ 法與, 444

sa-di tên Lợi Thích 利刺 và Trường Đại 長大, 444

sa-di tên Ma-ca 摩伽, 444

Sa-di-ni Chi-lê 支梨, 110

Sa-kiệt-đà (ấp), 201

Sa-kiệt-đà 沙竭陀, (Tỳ-kheo), 460

Sa-la thọ lâm娑羅樹林 (Sālavana), 415

Sa-lan (Tỳ-kheo), 301, 302

Sa-môn hội thời 沙門會時

Sa-môn thí thực, 395

sân cơ 瞋譏, 338

sanh hắc 生黑

màu đen tự nhiên, 283

sự dị phần trung thủ phiến 事異分中取片, 151

sự tập trung trên hơi thở ra vào, 86

Sự 事, 151

4 tránh sự, 147

Súc sanh, 448

..... Súc sanh mạng畜生命, 448

—T—

tả hữu phản sao y 左右反抄衣, 565

tác cử 作舉

cử tội, 186

Tác thử phản phúc 作此反覆, 382

tác tịnh, 199

Tác tự ngã 作自我, 181

tài mộc sư 材木師, 71

Tam sang môn 三瘡門, 116

tam sư 三師, 465

Tam y thường câu 三衣常俱, 196

Tam-văn-đà-la-đạt, 391

tàn dược 殘藥, 258

tàn thực pháp 殘食法

dư thực pháp, 407

Tàn túc thực 殘宿食.

Pāli: Sannidhikārakabhojana, 418, 420

Tẫn yết-ma 擯羯磨, 186

Tăng sai, 364

Tăng vật 僧物, 250

tăng xúc thực 曾觸食, 420

Tăng-già-bà-thi-sa:

..... Skt. saṃghāvaśeṣa,

..... Pāli: Saṃghādisesa, 08

Tăng-già-lê 僧伽梨:

..... Skt=Pāli: Saṅghātī, 203

Tăng-gia-thi, nước Tăng-già-thi 僧伽尸國, 50

tăng-kỳ-chi, 215

Tập thập cú nghĩa 集十句義, 58

Tất-bạt-la 畢跋羅, 478

Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉:

..... Pāli: Pilindavaccha, 251

sông Thắng tuệ 勝慧河 sông, 83, 96

Thần thọ 神樹. Pāli: Cetiyarukkha, 136, 534

Thân thừa 親承, 317

Thắng Huệ hà biên 勝慧河邊, 324

thằng sàng 繩床(牀): Pāli: pīṭha, 282, 353

Thánh điển (12 bộ), 47

Thánh giả La-khô-la 聖者羅枯羅, 248

Thảo bố địa 草布地, Pāli: Tiṇavatthāraka, 588

Thập lực Ca-nhiếp(diếp)-ba 十力迦攝(葉)波, 159

thập sự lợi ích 十事利益, 58

Thập thất quần Tỳ-kheo 十七群比丘, Pāli: Sattarasavaggiyā bhikkhū, 344

Thật chủng tử 實種子: Pāli: Bījabīja, 334

thật vô tri vô biến tri: 實無知無遍知, 101

Thất-la-phiệt, 119

Thâu-la-nan-đà 偷羅難陀. Pāli: Thullanandā, 381

Thâu-lan-giá 偷蘭遮, 68

Thí nhất thực xứ 施一食處: Pāli: āvasaṭhapiṇḍa, 397

thị sự pháp nhĩ 是事法爾, thị sự ưng nhĩ 是事應爾, 239

thí y thời 施衣時, 389

Thí y thời 施衣時: Pāli: Cīvaradānasamaya, 390, 392

Thích Đề-hoàn Nhân 釋提桓因: Skt. Śakra Devānām-indra, 414

Thích-ma-nam 釋摩男, Skt. Sakkamahānāma, 152

Thích-sí-sấu 釋翅(瘦)搜, 292, 301, 472

Thi-diếp Phật 尸葉佛, 45

Thiện Hữu và Đại Địa 善友大地 (Tỳ-kheo), 140

Thiện Lai 善來, 460

Thiên trung thiên 天中天, 171

Thọ thực受食, 411

Thô tội: thô ác tội, 328

Thoát cước sàng 脫腳床, 352

thọc chỗ này chỗ kia mà ăn, 570

Thời gian nóng, 505

thời, trừ dư, 229

Thủ phiến 取片, 150

Thủ tài nhân 守材人, 71

thử thị thời 此是時, 239

Thủ viên nhân 守園人, 251

thừa 乘, 81

thuần hắc nhu dương mao 純黑羺羊毛, 282

lông dê toàn màu đen, 282

thức ăn, 427

các loại, 408

khư-xà-ni, thức ăn loại cứng, 399

Thực gia 食家, 428

Thực hậu 食後, 530

Thức Phật 式佛.

Pāli: Sikhī, 45

Thức-xoa-ca-la-ni式叉迦羅尼法, 567

Thủ-ma-la 首摩羅山

núi, 567

Thuỷ dục y 水浴衣, 265

Tiêm cước sàng 尖腳床, 352

Tiên Nhân Đạt-đa 仙人達多, 271

Tiết chủng tử 節種子: Pāli: Phaḷubīja, 334

Tì-lan-nhã (ấp), 41

Tín nhạo ưu-bà-tư 信樂優婆私, 193

Tịnh khiết 淨潔, 54

Tịnh nhân 淨 人: Pāli: ārāmika, 258

Tịnh thí 淨施, 199

tinh xá, 135

tố lưu 泝流, 380

Tối hạ bát 最下鉢, 276

Tô-la-bà quốc 蘇羅婆國, 41

Tôn-đà-la Nan-đà

..... Pāli: Sundara, 61

Tô-trần-na, 51

trắc chưởng đao nghỉ 側掌刀擬, 507

Trai ưu-bà-tư, 191

trạm thuế, 82

tri hữu thực gia 知有食家, 428

Trì pháp, 480

Tri túc thọ y 知足受衣, 231

triển chuyển sứ 展轉使, 92

Triển chuyển tịnh thí, 199

trụ tín ưu-bà-tư 住信優婆私, 193

Trừ trực 除直

trừ đò ngang, 380

Trụ trượng nhân 拄杖人,

..... Pāli: Daṇḍapāṇin, 590

trữ vật 貯物

nhồi độn, 534

Trữ y 紵衣, Pāli: Khoma, 199

Trùng các 重閣, 352

Trùng sứ 重使: Pāli: dūtaparamparāya, 92

trung tiền trung hậu 中前中後, 525

trước y 著衣, 557

Trưởng giả 長者: Skt. Śreṣṭhin, 155

Trưởng giả Hắc Lộc Tử 黑鹿子, 119

Trưởng lão Da-xá Ca-lan-đà Tử, 69

Trưởng lão Thi-lị-da-bà 長老尸利耶婆, 301

trưởng lão Ưu-đà-di 長老優陀夷, 105

Từ Địa (Tỳ-kheo), 140, 141, 142, 144, 145, 146, 150, 338

tự dụng lệ ngữ 自用戾語, 183

tự lạc phụ 自樂婦, 123

Tụ lạc 聚落, 77

Tứ nguyệt tự tứ thỉnh 四月自恣請, 474

Tự nhiên canh mễ 自然粳米, 44

Tự tán cúng dường thân 自讚供養身, 118

Tự thán thân 自歎身

khen thân mình, 118

Tự tứ dữ thực 自恣與食, 403

Tự tứ thỉnh 自恣請, 244

Tục Chủng 續種, 55

Tu-đề-na Gia-lan-đà, 51

Tu-già-đà: ngón tay của Phật, 536

Tu-già-đà chích thủ 修伽跎搩手 gang tay Phật, 132

tu-già-đà trách thủ 修伽陀磔手, 540

Tu-già-đà 修伽陀: Skt. Sugata, 289

Tu-lại-bà quốc 須賴婆國, 41

tượng sư Thủ-la, 553

Tướng sư 相師: Pāli: Supinajjhāyaka, 503

tuỳ ý trú 隨意住, 123

Tuỳ-diếp Phật 隨葉佛, Pāli: Vissabhu, 45

Tỳ-bà-thi Phật 毘婆尸佛. Pāli: Vipassī, 45

Tỳ-da-ly 毘耶離, 41, 51, 69

Tỳ-hê-lặc 鞞醯勒: Skt=Pāli: vibhītaka, 478

Tỳ-kheo, 63, 126

Tỳ-kheo họ Thích Ha-đa 訶哆釋子比丘, 301

Tỳ kheo Hữu và Đia, 337

Tỳ-kheo pháp sư Sa-lan

..... 法師比丘名沙蘭, 301

Tỳ-kheo Pháp Thủ 法手苾芻, 301

Tỳ-kheo Thi-lị-da-bà, 105

Tỳ-kheo-ni Thiện Sinh 善生比丘尼, 373

Tỳ-kheo-ni Ưu-bát-la 優钵羅, 110

Tỳ-lan-nhã 毘籣若, 41

Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu, 191, 263

Tỳ-xá-ly 毘舍離: Skt. Vaiśāli, Pāli: Vesāli, 50, 339, 344, 446, 488

—U—

Uất-đa-la-tăng 鬱多羅僧,

..... Skt=Pāli: uttarāsaṅga, 203

Uất-đơn-việt 鬱單越;

..... Skt.=Pāli: Uttarakuru, 44

Uất-thiền 鬱禪國, 209

ư thôn lộ trung 於村路中, 549

Ức niệm Tỳ-ni 憶念比尼,

..... Pāli: Sativinaya, 593

Ưng dữ tự ngôn應與自言,

..... Pāli: Paṭiññāya karetabbaṃ, 593

Ưng thọ thượng hạ nhị y

..... 應受上下二衣, 231

Ưng thủ thượng hạ y 應取上下衣, 231

Ưu-ba-đầu 優波頭, 95

Ưu-bà-di, 193

Ưu-ba-hại 憂波害, 95

Ưu-ba-li 優波離.

..... Pāli: Upāli, 155

Ưu-ba-nan-đà 優波難陀, 225

Ưu-ba-xa 憂波奢, 99

Ưu-đà-di, 105, 106, 110, 111, 112, 114, 115, 117, 191, 289, 309, 335, 356, 373, 375, 429, 431, 539, 594

Ưu-thiện-na ấp優善那邑, 209

Ưu-thiền-na quốc 優禪那國.

..... Pāli: Ujjenī, 386

—V—

Vật hướng Tăng 物向僧, 250

Vị Sanh Oán 未生怨, 159

vị tri vị liễu 未知未了, 101

Vô căn 無根, 68

Vô như vô giải 無如無解, 482

vô y ngoại đạo, 424

vu thuyết 誣說, 338

Vương Xá, 61, 69, 105, 110, 114, 126, 138, 139, 140, 141, 149, 152, 162, 163, 174, 178, 205, 236, 240, 247, 251, 278, 282, 284, 286, 296, 299, 303, 306, 314, 325, 337, 380, 384, 385, 388, 391, 396, 399, 404, 407, 409, 411, 416, 418, 420, 421, 423, 425, 468, 479, 486, 488, 495, 502, 506, 507, 512, 517, 523, 524, 543, 545, 550, 561, 563, 564, 569, 571, 572, 573, 574, 575, 576, 577, 578, 580, 581, 582, 583, 584, 585, 586, 587, 589, 590, 591, 593

—X—

Xả đọa 捨墮, 195

xá nội 舍內, 457

Xá-di thành, 552

Xa-đà-ni 賒陀尼:

..... Pāli: bhojanīya, 408

Xá-lợi-phất, 45, 46, 47, 127, 163, 166, 167, 184, 185, 186, 198, 201, 327, 336, 380, 381,

382, 397, 398, 413, 414, 438, 444, 499

Xá-vệ quốc 舍衛國,41, 114, 183, 329

xích 尺 (thước), 289

Xiển-đà Tỳ-kheo 闡陀比丘,

Xiển-na, Xa-nặc, 135, 180, 353, 355

Xiếu 麨.

..... Pāli: Sattu, 401, 408

Xu bồ 樗蒱

đánh cờ, 532

Xứ sở 處所, 80

Xuất tội 出罪, 326, 362

Xúc, 95

—Y—

Y 衣: 207

y che ghẻ, 542

thời may y, 395

y Ca-thi-na,198

các loại y, 199

y phấn tảo, 195, 198, 411

y phi thời, 208

..... Y cấp thí 急施衣, 274

..... Y cũ, 223

..... y tắm, 265

..... Y tắm mưa:

..... Vũ dục y 雨浴衣, Pāli: Vassikasāṭikā, 269, 542

..... Y thời 衣時, 273, 274

ỷ bát 倚撥, 95

Yết-lan-đạc-ca, 51

Yết-ma cử tội 舉罪羯磨:

..... Pāli: Ukkhepaniya, 314

Yết-ma ha trách 呵責羯磨:

..... Pāli: Tajjaniyakamma, 314

Yết-ma hạ ý 下意羯磨:

..... Pāli: Paṭisāraniya, 314

Yết-ma học gia, 554

Yết-ma khu xuất 驅出羯磨:

..... Pāli: Pabbājaniya, 314

Yết-ma y chỉ 依止羯磨:

Pāli: Nissayakamma, 314