Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXIV. Ngọa Cụ Dưới Sáu Năm: B. Giới Tướng. C.Thích Từ. XXV. Tọa Cụ Không Hoại Sắc: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

“Tỳ-kheo nào, sắm ngọa cụ mới, phải thọ trì sáu năm. Nếu chưa đủ sáu năm, dù xả, hay không xả, lại sắm ngọa cụ mới, trừ Tăng Yết-ma, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Sáu năm: Là tính đủ ngày trong sáu năm.

Ngoài ra, như trong giới sắm ngọa cụ lông dê toàn đen đã nói.

XXV. TỌA CỤ KHÔNG HOẠI SẮC171

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Câu-xá-di.172 Bấy giờ, các Bạt-kỳ Tử làm Ni-sư-đàn173 bằng lông dê hoàn toàn đen, Tỳ-kheo Bạt-kỳ cũng xin làm. Các cư sĩ chán ghét nạn đòi xin. Sau đó họ đến phòng Tăng xem, thấy các Tỳ-kheo cất chứa nhiều nệm ngồi lông dê hoàn toàn đen, bèn chê trách, như trong giới ngọa cụ hoàn toàn đen đã nói. Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo kia:

“Các ngươi có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng nhiều cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

171 Tăng-kỳ 9, tr. 309a15, Tứ phần 8, tr. 616c2, Thập tụng 7, tr. 49b11, Căn bản 21, tr. 737a25: Ni-tát-kỳ 15. Pāli: Nissaggiya 15, nisīdanadubbaṇṇa-karaṇa, Vin. iii. 230.

172 Tăng-kỳ 9, tr. 309a15: Tỳ-xá-li 毘舍離, Tứ phần 8, tr. 616c2, Thập tụng 7, tr.49b11: Xá-vệ quốc 舍衞國, Căn bản 21, tr. 737a26: Thất-la-phạt thành 室羅伐城, còn gọi là Xá-vệ thành.

173 Ni-sư-đà: Xem cht. 2, Ni-tát-kỳ 4.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXV. Tọa Cụ Không Hoại Sắc: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. XXVI. Quảy Lông Dê: A. Duyên Khởi

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, sắm Ni-sư-đàn mới, bằng lông dê toàn đen, nên dùng miếng Ni-sư-đàn cũ, cỡ một gang tay Tu-già-đà174 may lên làm hoại sắc. Nếu không làm hoại sắc, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Một gang tay Tu-già-đà: Vuông vức hai thước.175

Làm hoại sắc: Là tùy ý phủ lên trên cái mới.

Ngoài ra, như trong ngọa cụ lông dê hoàn toàn đen đã nói.

XXVI. QUẢY LÔNG DÊ176

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.177 Bấy giờ, các Tỳ-kheo178 gánh vác lông dê đi dọc đường. Người đi đường thấy, đều cơ hiềm nói:

———

174 Tu-già-đà 修伽陀: Skt. Sugata, dịch là Thiện Thệ, nghĩa là giải thoát sinh tử, quay về niết-bàn, hướng đến chỗ thiện mà đi nên gọi là Thiện Thệ. Một trong mười hiệu của Phật.

175 Thước (Hán, xích 尺): Thước Trung Quốc bằng 1/3 mét. Ngài Buddhaghosa giải thích, một gang tay của đức Thiện Thệ (Sugatavidatthi) bằng ba lần gang tay của người bậc trung. Trong tài liệu Vinayamukha, ngài Mahāsamaṇa Chao đề nghị rằng sugatavidatthi, tức là gang tay của đức Thiện Thệ, nên được tính theo kích thước trung bình là 0,25 mét.

176 Tăng-kỳ 9, tr. 309b18, Tứ phần 8, tr. 617b23, Thập tụng 7, tr. 49c26, Căn bản 21, tr. 738a10: Ni-tát-kỳ 16. Pāli: Nissaggiya 16, eḷakalomaharaṇa.

177 Tăng-kỳ 9, tr. 309b18: Tỳ-xá-li 毘舍離, Tứ phần 8, tr. 617b23, Thập tụng 7, tr.49c26: Xá-vệ quốc 舍衞國, Căn bản 21, tr. 738 a10: Thất-la-phạt thành室羅伐城, còn gọi là Xá-vệ thành.

178 Tăng-kỳ: Ưu-đà-di 優陀夷; Tứ phần: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Thập tụng: Các Tỳ-kheo như Ngũ phần; Căn bản: Nhóm sáu Tỳ-kheo (六群比丘).

“Chúng ta hệ lụy gia đình nên phải gánh vác lông dê, các Tỳ-kheo lại cũng như vậy. Vậy thì người mặc y cắt rọc hoại sắc, cạo đầu, khất thực cùng ta nào khác!? Họ không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Có một Tỳ-kheo ở núi, quen thích gánh vác lông dê đi đường, vì quá nhọc mệt nên đã về đến giữa sân Tăng phường thì té xỉu xuống đất. [36a01] Các Tỳ-kheo thấy, tưởng là bị quỷ nhập, liền lấy nước tiểu xối lên. Tỳ-kheo kia hỏi:

“Tại sao trưởng lão lại dội nước lên tôi?”

Trả lời:

“Vì sợ quỷ nhập vào, nên dùng nước xối lên vậy!”

“Tôi chẳng phải bị quỷ nhập mà vì gánh lông dê nặng đi đường mỏi mệt, nóng bức, khó thở nên vậy.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật chế, Tỳ-kheo chỉ thọ trì ba y và bình bát. Giống như chim bay được cũng nhờ đôi cánh, thầy há không nghe sao mà còn gánh thứ này?”

Bằng mọi cách quở trách, rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, gánh lông dê đi đường, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXVI. Quảy Lông Dê: B. Giới Tướng

Khi ấy, có cư sĩ vì Tăng làm một cái phòng, nghĩ rằng: “Nếu Tỳ-kheo nào đến ở phòng này thì mình cúng dường và cung cấp y.”

Có một Tỳ-kheo đến nghỉ phòng này, (cư sĩ)* bèn cúng lông dê, Tỳ-kheo không nhận, cư sĩ nói:

“Con để dồn lông dê, bổn ý là vì Tỳ-kheo chứ không phải vì bản thân.”

Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật không cho phép tôi tự gánh lông dê thì làm sao nhận?”

Lại có Tỳ-kheo cần lông dê làm ngọa cụ, tự mình không biết làm. Vì muốn nhờ Tỳ-kheo khác, nên không dám nhận, rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Người mà ông muốn nhờ cách ông xa gần?”

Thưa: “Cách con ba do-tuần.”179

Bấy giờ, đức Thế Tôn khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo, từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

“Tỳ-kheo nào, được lông dê, cần mang đến chỗ làm, được tự mình mang cho đến ba do-tuần. Nếu quá, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

———

179 Do-tuần 由旬: Skt=Pāli. Yojana. Đơn vị đo đường dài ở Ấn Độ. Tiếng Phạn yojana có nghĩa là mang ách (cái vạy), do chữ gốc yuj chỉ quãng đường con bò mang ách (kéo xe) đi một ngày. Căn cứ theo Đại Đường Tây Vực ký quyển 2 chép, một do-tuần là chỉ cho lộ trình hành quân một ngày của nhà vua. Về cách tính do-tuần có nhiều thuyết, nhưng theo thuyết của các học giả cận đại như ông J. Flect đổi do-tuần tính theo cây số ngàn (kilometre), thì một do-tuần xưa bằng 19,5 km; theo quốc tục Ấn Độ là 14,6 km, Phật giáo là 7,3 km. Nếu theo thuyết của ông Major Vost thì một do-tuần xưa bằng 22,8 km, quốc tục Ấn Độ là 17 km, Phật giáo 8,5 km.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXVII. Nhờ Chỉ Lông Dê: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo được lông dê, cần mang đến chỗ (làm)*, thì nên sai tịnh nhân gánh, nếu không có tịnh nhân mới cho phép tự mang, nhưng không được đội đầu hay gánh vác trên vai. Ai phạm, Đột-kiết-la. Sa-di, Đột-kiết-la.

Không phạm: Trong phạm vi ba do-tuần, hay lần lượt thay nhau mang, hoặc có người mang thế; hoặc trong ba do-tuần mang trở lại; hoặc chỉ mang năm, sáu Ba-la180 làm dây lưng hay cái mão và các loại khác.181

XXVII. NHỜ CHẢI LÔNG DÊ182

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.183 Bấy giờ, các Tỳ-kheo sai Tỳ-kheo-ni giặt, nhuộm, đập lông dê. Các Tỳ-kheo-ni vì cúng dường nên không dám từ nan, nên công việc đa đoan bề bộn, phế bỏ đọc tụng, tọa thiền, hành đạo. Các cư sĩ nghe thấy, cơ hiềm. Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề184 cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni đi đến chỗ Phật, [36b01] cũng như giặt y cũ đã nói ở trên. Nhân việc này, bấy giờ đức Thế Tôn tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

———

180 Ba-la: xem cht. 1, Ni-tát-kỳ 23.

181 Hán: Đẳng 等.

182 Tăng-kỳ 9, tr. 310a18, Tứ phần 8, tr. 618a22, Thập tụng 7, tr. 50b2, Căn bản 21, tr. 739a20: Ni-tát-kỳ 17. Pāli: Nissaggiya 17, elākaloma-dhovāpana, Vin. iii. 234ff.

183 Tăng-kỳ 9, tr. 310a18: Tỳ-xá-li 毘舍離; Tứ phần 8, tr. 618a22: Thích-sí-sấu trong vườn Ni-câu-luật, Ca-duy-la-vệ (釋翅瘦迦維羅衞尼拘律園); Thập tụng 7, tr. 50b2: Xá-vệ quốc舍衞國, Căn bản 21, tr. 739a20: Thất-la-phạt thành 室羅伐城, còn gọi là Xá-vệ thành.

184 Hán: Ba-xà-ba-đề 波闍波提; Skt: Prajāpatī; Pāli: Pajāpatī.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXVII. Nhờ Chỉ Lông Dê: B. Giới Tướng. XXVIII. Buôn Bán: A. Duyên Khởi

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, sai Tỳ-kheo-ni giặt, nhuộm, chải lông dê, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Lúc bấy giờ, các Tỳ-kheo có Tỳ-kheo-ni thân quyến, cũng như giới giặt y cũ ở trên đã nói. Đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới rồi bảo các Tỳ-kheo, từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

“Tỳ-kheo nào, sai Tỳ-kheo-ni không phải thân quyến giặt lông dê, hoặc nhuộm, hoặc chải, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Ngoài ra, như giới giặt y cũ đã nói ở trên.

XXVIII. BUÔN BÁN185

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,186 bấy giờ, Bạt-nan-đà187 trao đổi mọi thứ, thường thủ lợi về mình, người khác không bao giờ được lợi. Có một ngoại đạo được y (tấm vải)* chưa may thành, mang đến nhà ngoại đạo (khác) nói:

———

185 Tăng-kỳ 10, tr. 312c3: Ni-tát-kỳ 19. Tứ phần 8, tr. 620b28, Thập tụng 7, tr.52a27, Căn bản 22, tr. 743c14: Ni-tát-kỳ 20. Pāli (Vin. iii. 242): Nissaggiya 20, kayavikkaya.

186 Tăng-kỳ 10, tr. 312c3; Tứ phần 8, tr. 620b28; Thập tụng 7, tr. 52a27: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城 (國) như Ngũ phần; Căn bản 22, tr. 743c14: Thất-la-phạt thành 室羅伐城, còn gọi là Xá-vệ thành.

187 Tăng-kỳ 10, Căn bản 22: Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘; Tứ phần 8; Thập tụng 7: Bạt-nan-đà thích tử 跋難陀釋子.

“May thành (y)* cho tôi.”

Mọi người đều trả lời: “Nhà tôi nhiều việc không may được. Sa-môn Thích tử nhàn rỗi không có việc gì, lại được cúng nhiều y, có thể đến đó nhờ may, cũng có thể trao đổi; song Sa-môn kia thường hay nổi tiếng là một nhà buôn lớn, ông đến đó nên cẩn thận.”

Lúc ấy, ngoại đạo mang đến Tăng phường, hỏi: “Ai có thể vì tôi may chiếc y này?”

Mọi người đều nói không thể may được. Lại hỏi Bạt-nan-đà:

“Tôi nghe Đại đức có nhiều y đã may xong, có thể đổi một cái cho tôi được không?”

Bạt-nan-đà nói: “Ngoại đạo các ông, tâm không dứt khoát, hay thay đổi bất thường; đổi được rồi lại nói tốt xấu không công bằng. Nếu sau đó không nói thì sẽ đổi cho nhau.”

Trả lời:

“Người khác thì như vậy, chứ tôi dứt khoát không hối hận.”

Bấy giờ, Bạt-nan-đà lấy nước nhuộm dơ, nhuộm lại y Bệnh can tiêu188 cũ, giặt xếp thật tỉ mỉ để đổi. Ngoại đạo đổi được y rồi đem về trong chúng ngoại đạo, ngoại đạo hỏi: “Đã may thành y chưa?”

Trả lời: “Đã đổi được y rồi!”

“Lấy y ra cho xem”. Ngoại đạo liền lấy ra cho mọi người xem, họ thấy rồi đều nói: “Ôi cha! Bỏ đi tấm vải quý giá mà đổi lấy cái vật tệ thế này, so ra (tệ hơn)* gấp năm, sáu lần. Nên lấy vải lại, chúng tôi sẽ cùng nhau bỏ việc vì ông may cho.”

———

188 Kiếp-bối: Xem cht. 3, Ni-tát-kỳ 1.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXVIII. Buôn Bán: B. Giới Tướng

Người ngoại đạo liền mang y trả lại, nói với Bạt-nan-đà:

“Ông là con dòng họ Thích, tại sao đem y xấu tệ thế này lừa dối tôi? Có thể đổi lại cho tôi! Không rao truyền việc xấu của ông đâu!”

Bạt-nan-đà nói:

“Tôi biết tâm [36c01] ngoại đạo không dứt khoát, hay thay đổi bất thường, tôi không muốn trao đổi với nhau. Ông đã nói không hối hận, cho nên tôi mới theo ý ông, tại sao bây giờ lại nói như vậy? Không đổi lại đâu!”

Ngoại đạo bèn khóc lớn. Các cư sĩ hỏi: “Tại sao ông khóc?”

Ngoại đạo kể lại mọi chuyện. Các cư sĩ cơ hiềm nói: “Người đời mua bán sau bảy ngày còn đổi lại được, tại sao Sa-môn mới trong chốc lát lại không đổi được? Ăn mặc cùng người có khác, mà mua bán quá hơn người!”

Tiếng xấu như vậy lan khắp các nơi. Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, mua bán trao đổi dưới mọi hình thức cầu lợi,189 Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

———

189 Tăng-kỳ 10; Thập tụng 7; Căn bản 22: Chủng chủng mãi mại種種買賣; Tứ phần 8: Chủng chủng phiến mại 種種販賣.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXVIII. Buôn Bán: C. Thích Từ. XXIX. Kinh Doanh Tài Bảo: A. Duyên Khởi

C. THÍCH TỪ

Dùng vật đã làm đổi vật đã làm, dùng vật đã làm đổi vật chưa làm; dùng vật đã làm đổi vật làm chưa xong; dùng vật chưa làm đổi vật chưa làm; dùng vật chưa làm đổi vật đã làm; dùng vật chưa làm đổi vật làm chưa xong; dùng vật làm chưa xong đổi vật làm chưa xong; dùng vật làm chưa xong đổi vật đã làm; dùng vật làm chưa xong đổi vật chưa làm, đều Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu Tỳ-kheo muốn trao đổi, nên sai tịnh nhân nói: “Vì tôi lấy vật này đổi vật kia.” Hơn nữa, phải với tâm niệm: “Nên khiến cho người kia được lợi hơn ta, ta không nên được lợi hơn người kia.”

Nếu tự đổi chác thì nên (trao đổi)* giữa năm chúng (xuất gia)*. Nếu trao đổi cùng bạch y, Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

XXIX. KINH DOANH TÀI BẢO190

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.191 Bấy giờ, Nan-đà, Bạt-nan-đà192 dùng vàng, bạc; tiền bằng vàng, tiền bằng bạc, tiền bằng tạp vật để bán vật hay mua vật thu vào. Khi ấy, có bọn cướp đến thành Vương Xá rình tìm các nhà giàu, thấy hai Tỳ-kheo dùng nhiều vàng bạc và tiền bán vật dụng và mua vật dụng thu vào, bọn chúng cùng nhau bàn: “Quan sát nơi thôn ấp này không ai giàu hơn Sa-môn Thích tử.

———

190 Tăng-kỳ 10, tr. 313c15: Ni-tát-kỳ 20; Tứ phần 8, tr. 619c26, Thập tụng 7, tr.51c01, Căn bản 22, tr. 741c21, “Xuất nạp cầu lợi”: Ni-tát-kỳ 19. Pāli: Nissaggiya 19: rūpiyasaṃvohāra.

191 Tăng-kỳ 10, tr. 313c15: Tỳ-xá-li 毘舍離; Tứ phần 8, tr. 619c26: La-duyệt-kỳ 羅閱祇; Thập tụng 7, tr. 51c01: Vương Xá thành 王舍城, Căn bản 22, tr.741c21: Thất-la-phạt thành 室羅伐城, còn gọi là Xá-vệ thành.

192 Tăng-kỳ 10: Nan-đà, Bạt-nan-đà 難陀, 跋難陀; Tứ phần 8: Bạt-nan-đà 跋難陀; Thập tụng 7: Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘; Căn bản 22: Ổ-ba-nan-đà 鄔波難陀.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXIX. Kinh Doanh Tài Bảo: B. Giới Tướng

A-lan-nhã lại là nơi dễ cướp đoạt”. Liền ngày hôm sau, đến nơi A-lan-nhã, bắt các Tỳ-kheo tra khảo để lấy vàng bạc và các loại tiền. Các Tỳ-kheo nói:

“Chúng tôi đã xa lìa vàng bạc và tiền, lại không nhận và chứa vật bất tịnh này.”

Bọn cướp nói:

“Các ông nói láo. Chính tôi thấy Tỳ-kheo dùng nó để mua bán.”

Họ tra khảo gần chết rồi cướp hết y bát mà đi. Các Tỳ-kheo này từ xa quở trách [37a01] Nan-đà, Bạt-nan-đà:

“Tại sao xuất gia lại chất chứa bảo vật để đến nỗi gây tai họa đến chúng tôi?”

Rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Nan-đà, Bạt-nan-đà:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông là người ngu si, nếu các ông không làm vậy thì các Tỳ-kheo kia đâu có bị tai họa như thế!”

Bằng mọi cách quở trách rồi Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, dùng vàng bạc và các loại tiền mua bán, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

(Vật phạm)* nên xả giữa Tăng, không nên xả cho một, hai, ba người. Tỳ-kheo ấy nên bạch Tăng:

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là… dùng vàng bạc và tiền mua bán, phạm Xả đọa, nay xin xả giữa Tăng. Đây là lời tác bạch.”

Tăng nên bạch nhị Yết-ma sai một Tỳ-kheo làm người vất bỏ vàng bạc và tiền. Một Tỳ-kheo bạch:

“Đại đức Tăng, xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên… dùng vàng bạc và tiền mua bán, phạm Xả đọa, nay xả cho Tăng. Tăng sai Tỳ-kheo tên… làm người vất bỏ vàng bạc và tiền. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.”

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên… dùng vàng bạc và tiền mua bán, phạm Xả đọa, nay xả cho Tăng. Tăng sai Tỳ-kheo tên… làm người vất bỏ vàng bạc và tiền. Các trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng, không đồng ý xin nói. Tăng đã sai Tỳ-kheo tên… làm người vất bỏ vàng bạc và tiền rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

Tỳ-kheo kia nên vất bỏ vật này trong hầm, trong lửa, trong dòng nước, trong đồng hoang, vất bỏ rồi không nên ghi nhớ chỗ vất bỏ. Hoặc cầm đem bỏ chỗ khác thì không được lấy lại. Tỳ-kheo kia không nên hỏi Tăng: “Vật này nên làm thế nào?” Tăng cũng không nên bảo phải làm thế này, thế này. Nếu không đem vất bỏ, không hỏi Tăng, mà bảo tịnh nhân đem đổi chác lấy thức ăn hay y phục đem đến cho Tăng, Tăng có thể nhận. Nếu đem phân chia thì chỉ có người phạm tội không được nhận phần.

Tỳ-kheo-ni phạm cũng như vậy. Ba chúng dưới phạm Đột-kiết-la.

Không phạm: Tuy cho mà Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni không biết, tịnh nhân nhận rồi mua tịnh vật.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XXX.Cầm Giữ vàng Bạc: A. Duyên Khởi. B. Giới Tướng

XXX. CẦM GIỮ VÀNG BẠC193

A. DUYÊN KHỞI

Khi đức Phật ở tại thành Vương Xá,194 bấy giờ, Nan-đà, Bạt-nan-đà195 tự tay cầm vàng bạc và tiền, bảo người cầm, người cho cũng nhận. Các cư sĩ thấy, cơ hiềm, như trong giới gánh lông dê đã nói. Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem sự việc bạch lên Phật. [37b01] Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Nan-đà và Bạt-nan-đà:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự mình cầm vàng bạc và tiền, hoặc sai người cầm hay móng tâm thọ nhận, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Ngoài ra, như trong giới sử dụng vàng bạc và tiền đã nói.196

———

193 Tăng-kỳ 10, tr. 310c7, Tứ phần 8, tr. 618c22, Thập tụng 7, tr. 51a27, Căn bản 21, 740a19: Ni-tát-kỳ 18. Pāli, Nissaggiya 18, jātarūparajata, Vin. iii. 236.

194 Tăng-kỳ 10, tr. 310c7; Thập tụng 7, tr. 51a27, Căn bản 21, 740a19: Vương Xá thành 王舍城, cũng như Ngũ phần; Tứ phần 8, tr. 618c22: La-duyệt thành 羅閱城.

195 Tăng-kỳ 10: Nan-đà, Bạt-nan-đà 難陀, 跋難陀; Tứ phần 8: Bạt-nan-đà 跋難陀; Thập tụng 7: Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘; Căn bản 22: Ổ-ba-nan-đà 鄔波難陀.

196 Bản Hán, hết quyển 5.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. I. Cố Ý Vọng Ngữ: A. Duyên Khởi

CHƯƠNG V

PHÁP ĐỌA

I. CỐ Ý VỌNG NGỮ[1]

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.[2] Bấy giờ, có Tỳ-kheo pháp sư tên là Sa-lan,[3] thông minh biện tài, tất cả bốn chúng, ngoại đạo, Sa-môn, Bà-la-môn không ai sánh kịp. Chạy theo việc lấy quấy làm phải, lấy phải làm quấy, biết nói chẳng biết, chẳng biết nói biết, luôn luôn dùng miệng lưỡi xảo biện để hơn người. Các Tỳ-kheo thấy vậy, không ai là không thán phục. Có vị hỏi:

“Sư cùng người bàn luận, lấy quấy làm phải. Ý cho là phải đó, có biết là quấy chăng?”

Trả lời:

“Thật sự tôi biết đó là quấy, nhưng sẽ xấu hổ nếu đưa đến thất bại nên phải nói dối vậy!”

———

[1] Tăng-kỳ 12 tr. 324c7; Cf. Tứ phần 11, tr. 634a9; Thập tụng 9, tr. 63b16; Căn bản 25, tr. 760b16. Pāli, Pācittiya 1, Mūsavāda, Vin.iv. 2. Pācittiya, phiên âm là Ba-dật-đề, dịch là đơn đề, đơn đọa (rơi), phải sám hối v.v...

[2] Tứ phần: Thích-sí-sấu 釋翅瘦 (Pāli. Sakkesu), giữa những người họ Thích; không phải địa danh. Các Tăng-kỳ, Thập tụng, Căn bản đều nói Phật tại Xá-vệ như Ngũ phần; Pāli cũng vậy.

[3] Tăng-kỳ 12 (tr. 324c08): Trưởng lão Thi-lị-da-bà 長老尸利耶婆; Tứ phần: Tượng Lực 象力; Thập tụng 9 (tr. 63b22): Tỳ-kheo họ Thích Ha-đa 訶哆釋子比丘; Căn bản 25 (tr. 760b17): Duyên khởi từ Tôn giả La-hầu-la 具壽羅怙羅 (Cụ thọ La-hỗ-la), nhưng chưa chế giới; cho đến duyên khởi bởi Tỳ-kheo Pháp Thủ 法手苾芻 mới chế giới. Pāli: Hatthako Sakyaputto.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. I. Cố Ý Vọng Ngữ: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách:

“Đức Phật thường khen ngợi người không nói dối, dạy người không nói dối, nay tại sao thầy vì vấn đề thắng bại mà tạo ra việc nói dối này.”

Rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Sa-lan:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nói dối, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo thấy Tỳ-kheo-ni nhầm nói là Tỳ-kheo, thấy Tỳ-kheo nói là Tỳ-kheo-ni; hoặc thấy nam nói nữ, thấy nữ nói nam; hay thấy ngoại đạo nhầm nói Thích tử, thấy Thích tử nói ngoại đạo. Các trường hợp thấy khác nói khác như vậy, bèn sanh lòng hổ thẹn, chúng ta há không phạm [37c01] Ba-dật-đề chăng?” đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo nào, từ tâm tưởng nói ra, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cố ý nói dối,4 Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Cố ý nói dối: Như đã nói trong giới nói dối, là được pháp hơn người.

Tỳ-kheo-ni phạm cũng như vậy. Ba chúng dưới phạm Đột-kiết-la.

———

4 Tăng-kỳ, Tứ phần: Tỳ-kheo nào, biết mà nói dối.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. II. Mắng Nhiếc: A. Duyên Khởi

II. MẮNG NHIẾC5

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.6 Bấy giờ, các Tỳ-kheo cùng Hòa thượng, A-xà-lê, đồng Hòa thượng, A-xà-lê đều siêng năng học vấn, đầu đêm cuối đêm không hề ngủ nghỉ. Nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nay các Tỳ-kheo lần lượt đêm ngày dạy nhau không phế bỏ, như vậy không lâu sẽ hơn chúng ta, sẽ thấy lỗi của ta, sẽ tìm những tỳ vết của ta. Chúng ta cần phải cùng nhau hủy báng gây phiền, khiến họ phế bỏ việc học.” Họ bèn đến nói:

“Thầy thuộc hạng công nghiệp, tiểu nhân, dòng họ hạ tiện. Thầy đã từng làm các việc đại ác, không hành nhân thiện.”7

Các Tỳ-kheo nghe liền sầu não, phế bỏ việc học hành. Nhóm sáu Tỳ-kheo nói với người khác:

“Tôi đã phá hoại việc đọc tụng, tọa thiền, hành đạo của họ.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách:

“Tại sao các thầy hủy báng các Tỳ-kheo, khiến cho họ bỏ phế việc học hành?”

Rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

———

5 Các bộ giống nhau, Ba-dật-đề 2.

6 Tăng-kỳ 12, tr. 325b13; Tứ phần 11, tr. 634c12: Xá-vệ thành 舍衞城(國); Thập tụng 9, tr. 64a06 Vương Xá thành王舍城; Căn bản 25, tr. 763c03: Thất-la-phạt thành 室羅伐城 (tức Vương Xá thành).

7 Hán: Nhân thiện 仁善 (nhân ái lương thiện), đạo lý làm người.

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Xưa kia, có thành tên Đắc-xoa-thi-la.8 Bấy giờ, trong thành có Bà-la-môn nuôi một con bò đực,9 đi nhanh, nhiều sức khỏe. Lại có một cư sĩ10 cũng có một con bò, giống như con bò kia. Hai người cùng đem hai con bò đọ sức nhau, đánh cá con nào thua (sẽ bị phạt)* năm mươi tiền vàng.11 Con bò người Bà-la-môn đắc thắng. Lúc đó, người cư sĩ xấu hổ vì mất tiền, nên phải tậu một con bò (mạnh)* hơn gấp bội con trước, đánh cá quyết tăng gấp bội. Bà-la-môn kia liền nói với con bò rằng: “Cư sĩ kia lại phải tậu một con bò khác, sức mạnh phi phàm, muốn đánh cá gấp bội, ngươi có thể giúp (thắng)* được không?”

Trả lời: “Tôi có thể.”

Họ liền tập trung một chỗ để hai con bò đọ sức.

Bấy giờ, Bà-la-môn vì sợ con bò mình không thắng, nên dùng lời chê bai để thôi thúc (tự ái)*: Nào là thương xót cho đôi sừng cong! Thương xót cho cái cổ nhỏ giương ra của nó! Nay tướng đi của ngươi tại sao không vững vàng? Con bò nghe những lời này, sức mạnh liền mất hết, không thắng được con bò kia. Bà-la-môn nọ chung tiền phạt gấp đôi rồi hỏi con bò:

“Vừa rồi ngươi nói với ta là có thể (thắng)*, tại sao bây giờ không vậy?”

Con bò trả lời:

———

8 Đắc-xoa-thi-la 得叉尸羅. Tứ phần 11, tr. 634c24: Đắc-sát-thi-la quốc 得剎尸羅國. Pāli: Takkasilā, thủ phủ của Gandhāra, nổi tiếng về giáo dục. Được đề cập rất nhiều trong các chuyện tiền thân.

9 Pāli, con bò tên là Nandivisāla.

10 Pāli, seṭṭhi, nhà phú hộ, hay đại thương gia.

11 Pāli, sahassena abbhutaṃ karoti, đánh cuộc một nghìn. Không nói “một nghìn” cái gì. Bản dịch Anh phỏng định: kahāpaṇa (tiền vàng). Căn bản 15 (tr. 765a22), 500 tiền vàng.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. II. Mắng Nhiếc: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

“Thật sự tôi rất có thể, nhưng nghe những lời chê bai nên liền bị kiệt sức. [38a01] Ông có thể quyết đoán cá lại gấp bội lần trước. Quan trọng là khi đọ sức kéo trăm xe lên sườn núi cao, ông phải có lời khéo khuyến dụ, có thể nói cái sừng cong, bộ đi của tôi vững chãi, thân thể nhàn nhã đẹp đẽ, kéo trăm xe lên sườn núi cao (như chơi)*. Lúc đó ông đánh cuộc lại, quả thật liền được thắng.”

Nhân việc này, đức Phật liền nói kệ:

“Nên nói lời vừa ý,

Không nên lời không thể.

Súc sanh nghe còn vui,

Kéo nặng lên sườn cao,

Do đó không ai địch.

Bội thu sanh hoan hỷ,

Huống là đối với người.

Hủy danh chỉ có hại?

Này các Tỳ-kheo, loài súc sanh kia nghe lời hủy báng còn mất sức kéo, huống là đối với người ư! Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, hủy báng12 Tỳ-kheo, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Hủy báng: Như nói dòng hạ tiện, công nghiệp, những dòng như vậy. Tuy nói thật mà muốn hủy báng, nếu người kia nghe hiểu những lời này thì, Ba-dật-đề, nếu không nghe, không hiểu, Đột-kiết-la.

Nếu nói: Ngươi là dòng hạ tiện, mà vị ấy nói “Chẳng phải”, còn chứng minh là phải, mỗi một lời nói, Ba-dật-đề.

———

12 Tứ phần: Nhục mạ bằng giống loài (chủng loại huỷ tỷ ngữ 種類毀呰語); như nói, “Ngươi sanh trong gia đình dòng họ thấp hèn, hành nghề cũng thấp hèn, kỹ thuật công xảo cũng thấp hèn.”…

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. III. Nói Li Gián: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo hủy báng Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni hủy báng Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề; hủy báng Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni hủy báng năm chúng, Đột-kiết-la.

Không phạm: Lời nói vì muốn lợi ích, lời nói vì răn dạy, lời nói có sự thỏa thuận.

III. NÓI LI GIÁN13

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.14 Bấy giờ, các Tỳ-kheo siêng năng học hỏi, như trong giới hủy báng đã nói. Nhóm sáu Tỳ-kheo lại sợ hơn mình, bèn tìm cách “quậy”. Họ đến Tỳ-kheo này nói:

“Thầy cùng tôi là chỗ quen biết thâm tình, mà (Tỳ-kheo)* kia nói thầy là dòng họ hạ tiện, hạng công nghiệp, tiểu nhân; đã từng làm những việc đại ác, không hành nhân-thiện. Tôi nghe những lời như vậy, như là nói cho tôi không khác”. Và đến chỗ Tỳ-kheo kia lại cũng nói như vậy.

Hai bên nghe như vậy, tâm bị dao động, phế bỏ việc học tập, lại giận ghét nhau, không nói chuyện với nhau.

Có một Tỳ-kheo hỏi các Tỳ-kheo:

“Tại sao các thầy không nói chuyện với tôi?”

Tỳ-kheo kia trả lời:

“Có người nói, thầy bảo tôi xấu.”

———

13 Các bộ giống nhau, Ba-dật-đề 3.

14 Tăng-kỳ 12, tr. 326b07; Tứ phần 11, tr. 636a11: Xá-vệ thành 舍衞城(國) như Ngũ phần. Thập tụng 9, tr. 66a01: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản 25, tr.767c20: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

Vị kia hỏi: “Ai nói?”

Trả lời: “Nhóm sáu Tỳ-kheo.”

Vị kia nói: “Nhóm sáu Tỳ-kheo cũng nói rằng các thầy nói tôi xấu.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Tại sao các thầy [38b01] nói li gián nhau?”

Rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông là người ngu si, tại sao đồng sống trong một giáo pháp mà lại nói li gián nhau?”15

Đức Phật kể cho các Tỳ-kheo nghe:

“Thời quá khứ có con sư tử tên là Thiện Nha,16 có con cọp tên là Thiện Trảo,17 cùng làm bạn thâm tình nhau. Có một con chồn hoang thường đi theo tìm ăn đồ thừa. Sư tử và cọp không nói chuyện với nó. Sau đó, chồn hoang nghĩ như vầy: “Hai con thú này rất thương

———

15 Nói li gián nhau, Hán: Lưỡng thiệt đấu loạn 兩舌鬪亂. Pāli. Pesuñña, lời vu khống, sự nói xấu sau lưng.

16 Tứ phần 11, tr. 636a29: Sư tử Thiện Nha 善牙師子. Thập tụng 9, tr. 66a27: Sư tử Hảo Mao 好毛師子. Căn bản 26, tr. 768a02: Mẫu sư tử 母師子. Sư tử cái không có tên; và tr. 768c28: Có con sư tử tên Thiện Nha 善牙.

17 Tứ phần: Cọp Thiện Bác善博. Thập tụng: Cọp Hảo Nha 好牙. Căn bản, tr. 768a05: Tự ngưu 牸牛. Con trâu cái không tên; và tr. 768c28: Con cọp vằn tên Thiện Bác 善髆.

yêu nhau, ta nên tìm cách gây rối để được nhiều thức ăn dư của cả hai bên.” Chồn bèn đến cọp nói kệ:

Thiện Trảo, ông hùng mạnh,

Chỗ sanh, thân, sức tốt.

Thiện Nha nói ông xấu,

Tôi nghe không vui lòng.

Chồn lại đến bên sư tử nói kệ:

Thiện Nha, ông hùng mạnh,

Chỗ sanh, thân, sức tốt.

Thiện Trảo nói ông xấu,

Tôi nghe không vui lòng.

Hai con thú nghe kệ, cả hai không vui nhau. Thiện Nha thông minh nên nghĩ như vầy: “Thiện Trảo không nói ta vậy, mà chắc là chồn hoang gây rối tạo ra đây!”

Sau đó, sư tử bắt được con trâu nghé cho hổ; nhưng hổ không bằng lòng ăn. Khi ấy, sư tử liền nói kệ, hỏi:

Bỏ đồ tôi đem biếu,

Tại sao mà không dùng?

Tình thâm không hề lỗi,

Phản lại không vui nhau!

Không tin theo lời chồn,

Nó li gián ý mình!

Nếu ôm lòng thù hận,

Mãi trở thành oán kết.

Xét ra không ai khác,

Đích thị chồn gièm pha.

Kẻ hạ tiện gây rối,

Nay phải trừ khử nó.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. III. Nói Li Gián: B. Giới Tướng. IV. Thuyết Pháp Quá Năm Lời: A. Duyên Khởi

“Súc sanh gây rối còn cho là bậy, huống là đối với người ư! Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói hai lưỡi khiến Tỳ-kheo loạn đấu,18 Ba-dật-đề.”

Ngoài ra như trong giới hủy báng đã nói.

IV. THUYẾT PHÁP QUÁ NĂM LỜI19

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.20 Bấy giờ, Bạt-nan-đà21 thường tới lui một nhà cư sĩ vì họ nói pháp, liệu lý các việc quan, cứu các bệnh khổ.

Thời gian sau, gia đình kia bị [38c01] suy tán kiệt quệ, chỉ còn hai người, mẹ chồng và nàng dâu mà thôi. Vì tình thân hậu, khi Bạt-nan-đà vì mẹ chồng nói pháp, nàng dâu đến thì lại dừng (không nói nữa);* vì nàng dâu nói pháp, mẹ chồng đến thì cũng như vậy, khiến cả hai có ý nghi, là họ muốn làm hạnh bất tịnh. Cả hai mang việc này rao truyền, khắp nơi đều nghe. Những người không tin ưa Phật pháp bèn cơ hiềm nói:

“Sa-môn Thích tử làm việc phi pháp, còn hơn cả hạng người dâm đãng ở thế gian, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

———

18 Tứ phần: Lưỡng thiệt ngữ 兩舌語. Căn bản: Li gián ngữ 離間語. Pāli: bhikkhupesuñña, lời nói li gián Tỳ-kheo.

19 Tăng-kỳ 13, tr. 335b28, Tứ phần 11, tr. 640a14: Ba-dật-đệ 9. Thập tụng 9, tr. 70b14, Căn bản 26, tr. 770b24: Ba-dật-đề 5. Pāli, Pāc. 7 Dhammadesanasikkhā.

20 Tăng-kỳ 13, tr. 335b28; Tứ phần 11, tr. 640a14. Thập tụng 9, tr. 70b14: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 26, tr. 770b24: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

21 Tăng-kỳ: Ưu-đà-di 優陀夷; Tứ phần; Thập tụng: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷; Căn bản: Ổ-đà-đi 鄔陀夷.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nói pháp cho người nữ, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo đại oai đức, đến giờ, khoát y mang bát vào thành khất thực, theo thứ tự đến một gia đình. Người phụ nữ ra trải tòa mời ngồi, cúng dường đồ ăn thức uống ngon bổ. Ăn xong, bà ta lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi phía trước, bạch:

“Đại đức vì con nói pháp.”

Tỳ-kheo quan sát, biết người phụ nữ này chỉ trong chốc lát nữa sẽ bị trúng gió chết và đọa vào địa ngục. Nếu vì bà nói pháp thì, liền trên chỗ ngồi xa lìa trần cấu. Tuy thấy biết như vậy, nhưng lại nghĩ như vầy: “Đức Phật cấm không cho phép vì người nữ nói pháp, cho dù bỏ mạng cũng không được phạm”. Liền trả lời:

“Tỷ muội cứ an, không thể nói được!”

Nói xong bỏ đi. (Tỳ-kheo)* đi không lâu, quả thật người phụ nữ trúng gió mà chết. Tỳ-kheo xót thương, trở về lại Tăng phòng kể lại với các thầy. Các Tỳ-kheo dẫn đến chỗ Phật, đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật lại hỏi Tỳ-kheo kia:

“Nếu ông vì phụ nữ đó nói pháp thì cần bao nhiêu lời họ hiểu được?”

Thưa:

“Bạch Thế Tôn, chừng năm, sáu lời.”

Khi ấy, đức Phật khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép các Tỳ-kheo vì người nữ nói pháp đến năm, sáu lời. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, nói pháp cho người nữ quá năm, sáu lời, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo vào trong nhà người khác, người phụ nữ mời nói pháp, Tỳ-kheo nói năm, sáu lời rồi đứng im lặng. Các phụ nữ thưa:

“Chúng con chưa hiểu, xin thầy nói lại.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Này Tỷ muội, đức Phật không cho phép chúng tôi nói pháp cho người nữ quá năm, sáu lời.”

Các phụ nữ thưa:

“Có thể vì các Tỳ-kheo khác thuyết, nhân đó chúng con được hiểu.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật chưa cho phép chúng tôi [39a01] nhân có Tỳ-kheo khác mà vì người nữ nói pháp.”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. IV. Thuyết Pháp Quá Năm Lời: B. Giới Tướng

“Từ nay cho phép, nhân có Tỳ-kheo mà vì người nữ thuyết pháp.”

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo vào nhà đại thần, không có Tỳ-kheo bạn, các phụ nữ mời thuyết pháp, Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật không cho phép tôi nói pháp quá năm, sáu lời cho người nữ.”

Các phụ nữ liền gọi tiểu nhi đến trước mặt rồi thưa:

“Bạch Đại đức, có thể vì thiếu nhi này nói pháp, nhân đó chúng con được hiểu.”

Trả lời:

“Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhân có thiếu nhi vì phụ nữ thuyết pháp.”

Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay nếu có người nam hiểu biết, thì cho phép nói pháp cho người nữ.”

Khi ấy, các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Tuy đức Phật cho phép ta nhân có người nam hiểu biết, thì được vì người nữ nói pháp; tuy biết người nam hiểu biết nhưng khó gặp, nên không vì họ mà nói.” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay, nhân có người nam biết phân biệt được những lời thiện, ác, thì cho phép vì người nữ thuyết pháp. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nói pháp cho người nữ quá năm, sáu lời, trừ có người nam biết phân biệt lời thiện ác, Ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. IV. Thuyết Pháp Quá Năm Lời: C. Thích Từ

Bấy giờ, có người Ưu-bà-tắc cưới người nữ nhà không tín ngưỡng22 làm vợ, thưa với các Tỳ-kheo:

“Đại đức (có thể)* vì vợ con nói pháp, giúp cho cô ấy tin ưa Tam bảo, thọ trì Tam quy, ngũ giới và bát phần giới;23 nói cho cô ấy mười điều thiện và mười điều bất thiện.”

Các Tỳ-kheo đều không vì cô nói pháp, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép nói mười điều thiện và mười điều bất thiện cho người nữ thọ trì Tam quy, ngũ giới, bát phần giới.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

C. THÍCH TỪ

Năm lời: Sắc vô thường, thọ, tưởng, hành, thức vô thường.

Sáu lời: Nhãn vô ngã, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, tâm vô ngã.24

Nếu Tỳ-kheo vì người nữ nói năm, sáu lời, rồi nói: “Này Tỷ muội! Chánh pháp ngang chừng ấy thôi”. Rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đi, sau có nhân duyên trở lại ngồi vì họ nói nữa, không phạm. Nếu nói năm, sáu lời rồi, lại có người nữ (khác)* đến, vì người nữ đến sau mà nói, như vậy tiếp tục vì vô lượng người nữ mà nói cũng không phạm. Nếu tự mình tụng kinh, người nữ đến nghe, hay người nữ hỏi nghĩa, cần giúp cho họ hiểu, nói quá năm, sáu lời đều không phạm.

———

22 Hán: Bất phụng pháp 不奉法, không phụng thờ (Phật) pháp.

23 Bát phần giới八分戒, còn gọi là bát quan trai giới, bát trai giới (Skt & Pāli: upavāsa: Trai giới, cận trụ).

24 Tăng-kỳ: Ngũ lục ngữ 五六語, có 2 loại: Trường cú và đoản cú. Trường cú, như “chư ác mạc tác.” Đoản cú như “Mắt là vô thường.” Các bộ khác, giải thích đồng với Ngũ phần. Pāli, uttarichappañcavacāhi, không giải thích rõ. Theo Luật sớ, một lời (vāca) tương đương với một câu thơ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. V. Khơi Lại Tránh Sự: A. Duyên Khởi

V. KHƠI LẠI TRÁNH SỰ25

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.26 Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo có thế lực, còn các thiện Tỳ-kheo khác [39b01] không có thế lực. Nhóm sáu Tỳ-kheo thường ngăn năm loại yết-ma: Yết-ma ha trách,27 Yết-ma khu xuất,28 Yết-ma y chỉ,29 Yết-ma cử tội,30 Yết-ma hạ ý.31 Nếu Tỳ-kheo nào bị năm yết-ma này, mà Tăng muốn giải họ cũng ngăn không cho. Sau đó, nhóm sáu Tỳ-kheo không còn thế lực, các thiện Tỳ-kheo lại có thế lực. Chúng Tăng có việc cần yết-ma, nhân lúc nhóm sáu Tỳ-kheo đang may y, các Tỳ-kheo nói:

“Hôm nay nên gọi nhóm sáu Tỳ-kheo cùng Tăng hành Tăng sự, nếu họ bận may y không đến thì tự họ gởi lại lời,32 chúng ta được hành sự như pháp.”

Các Tỳ-kheo liền tập Tăng, sai người nói với nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Nay Tăng tập hợp, các thầy nên đến.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Chúng tôi có việc, nay sai người gởi lại lời.”

———

25 Tăng-kỳ 12, tr. 327a25, Tứ phần 17, tr. 680c28: Ba-dật-đề 66. Thập tụng 9, tr. 69c4, Căn bản 26, tr. 770a13: Ba-dật-đề 4. Pāli, Pāc. 63 Ukkoṭanasikkhāpadaṃ.

26 Tăng-kỳ 12, tr. 327a25; Tứ phần 17, tr. 680c28: Xá vệ thành (quốc) 舍衞城 (國). Thập tụng 9, tr. 69c4: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản 26, tr. 770a13: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

27 Yết-ma ha trách 呵責羯磨: Pāli. Tajjaniyakamma, khiển trách.

28 Yết-ma khu xuất 驅出羯磨: Pāli. Pabbājaniya, trục xuất, đuổi đi.

29 Yết-ma y chỉ 依止羯磨: Pāli. Nissayakamma, Yết-ma nương tựa.

30 Yết-ma cử tội 舉罪羯磨: Pāli. Ukkhepaniya, Yết-ma cử tội Tỳ-kheo...

31 Yết-ma hạ ý 下意羯磨: Pāli. Paṭisāraniya, Yết-ma hạ ý tùy thuận (thuận ý), khiến phải xin lỗi.

32 Gởi lại lời, Hán: Chúc thọ 囑授.

Họ liền gởi lại lời cho một Tỳ-kheo đến đại chúng. Khi ấy, Tăng cần tác năm thứ yết-ma thì cho tác năm thứ yết-ma; cần giải năm thứ yết-ma thì cho giải năm thứ yết-ma. Yết-ma xong, vị Tỳ-kheo được gởi lại lời trở về chỗ nhóm sáu Tỳ-kheo, nhóm sáu Tỳ-kheo hỏi:

“Tăng làm việc gì?”

Trả lời:

“Những điều chúng ta muốn yết-ma thì, Tăng đều không làm; những điều chúng ta không muốn, Tăng lại làm!”

Nhóm sáu Tỳ-kheo liền đến chỗ Tỳ-kheo bị yết-ma, nói:

“Các thầy chớ buồn lo, chúng tôi sẽ trợ lực cho các thầy. Vừa rồi vì chúng tôi không biết tác yết-ma vì các thầy, cho nên mới gởi lại lời; nếu biết, chúng tôi đã bỏ việc để đến thì làm sao yết-ma này của họ thành tựu được!?”

Họ lại đến chỗ Tỳ-kheo được giải yết-ma, nói:

“Tôi không cho thầy giải yết-ma, không nhận sự sám hối của thầy.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, quở trách nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Tăng đã như pháp xử đoán sự việc rồi, tại sao phát khởi trở lại?”

Rồi dẫn đến chỗ đức Phật đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, sự việc đã được Tăng xử đoán rồi, mà phát khởi lại, Ba-dật-đề.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. V. Khơi Lại Tránh Sự: B. Giới Tưởng

Khi ấy, các Tỳ-kheo không biết sự việc Tăng đã xử đoán rồi, nên phát khởi lại, sau biết sanh tâm hổ thẹn, hoặc có người đã xuất tội hối quá. Các Tỳ-kheo Trưởng lão do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không biết sự việc Tăng đã xử đoán rồi, phát khởi lại, mà phạm Ba-dật-đề là điều không có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết sự việc Tăng đã xử đoán rồi, mà phát khởi lại, Ba-dật-đề.”

Lại có sự việc, xử đoán không như pháp, các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: [39c01] “Nếu đức Phật cho phép chúng ta những sự việc nào không xử đoán như pháp, được phát khởi lại là tốt.” Rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay cho phép sự việc nào Tăng xử đoán không như pháp, được phát khởi lại. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết sự việc Tăng xử đoán như pháp rồi,33 mà phát khởi lại,34 Ba-dật-đề.”

Nếu sự việc nào Tăng xử đoán như pháp, mà phát khởi lại, Ba-dật-đề. Nếu sự việc Tăng không bạch nhị yết-ma xử đoán mà phát khởi lại, Đột-kiết-la. Nếu phát khởi lại việc riêng, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

———

33 Tăng-kỳ: Biết tránh sự Tăng đã như pháp, như luật dập tắt rồi. Tứ phần: Biết tránh sự đã được dập tắt (sám hối) như pháp rồi. Thập tụng: Tránh đã được Tăng dập tắt như pháp rồi. Căn bản: Biết tránh sự đã được Tăng-già hòa hợp như pháp dập tắt rồi. Pāli: yathādhammaṃ nihatādhikaraṇaṃ, tránh sự đã được trừ diệt như pháp.

34 Tăng-kỳ thêm: “… nói rằng, yết-ma này bất thành. Hãy tác pháp lại với nhân duyên như vậy, không khác…”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. VI. Đọc Kinh Chung: A. Duyên Khởi

VI. ĐỌC KINH CHUNG35

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,36 cùng năm trăm Tỳ-kheo Tăng đến ấp A-trà-bệ. Khi ấy cư sĩ kia nghĩ như vầy: “Đức Phật lâu mới đến đây, cũng lại sẽ đi. Chúng ta nên gần gũi các Tỳ-kheo để học tụng kinh kệ, thưa hỏi những điều chưa hiểu, sau khi đức Thế Tôn đi, (chúng ta)* có được chỗ nương tựa.” (Người ấy)* liền đến chỗ các Tỳ-kheo thưa như vầy:

“Xin Đại đức dạy con đọc tụng kinh kệ.”

Các Tỳ-kheo nói: “Đức Phật chưa cho phép chúng tôi dạy người cư sĩ tụng kinh.”

Rồi do vậy bạch lên Phật, đức Phật dạy:

“Cho phép dạy bạch y tụng kinh.”

Các Tỳ-kheo từ nhiều nước xuất gia nên đọc tụng kinh kệ âm cú không chính xác, các cư sĩ chê trách nói:

“Tại sao Tỳ-kheo ngày đêm thân thừa37 mà không biết được ngữ âm người nam, người nữ, huỳnh môn, hai căn và ngữ pháp nhiều ít.”

Các Tỳ-kheo nghe, ai ai cũng đều xấu hổ, do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Phật liền chuyển lời quở trách các cư sĩ:

———

35 Các bộ, Ba-dật-đề 6. Pāli, Pāc. 4, Padasodhammasikkhā.

36 Tăng-kỳ 13, tr. 336c05; Tứ phần 11, tr. 638c21: Thành Khoáng Dã 曠野城; Thập tụng 9, tr. 71a06: A-la-tỳ quốc阿羅毘國; Căn bản 26, tr. 771c07 Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

37 Thân thừa 親承: Tự thân thừa hành, tự thân vâng theo, tự thân nhận lấy.

“Các ngươi là người ngu si, tại sao hiềm trách âm cú tụng kinh các nước khác nhau, cho là không chính xác!?”

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, dạy người chưa thọ Cụ túc giới tụng kinh,38 Ba-dật-đề.”

Sau đó lại có các cư sĩ xin học tụng kinh. Các Tỳ-kheo nói:

“Các người chê âm cú39 của chúng ta, không chịu theo ta học, nay người lại đến, không phải tự làm cực khổ mình sao?”

Cư sĩ thưa: “Thưa Đại đức, con không hủy báng Phật pháp, không cầu mong phước điền nào khác. Đâu có thể vì người kia có lỗi mà không dạy con ư!”

Lại có các Sa-di cũng muốn học kinh, các Tỳ-kheo nói: “Chờ thọ Cụ túc giới rồi sẽ dạy cho ông.”

Các Sa-di thưa: “Chúng con xuất gia cần phải đọc tụng kinh kệ. Tại sao phải đợi thọ Cụ túc giới rồi mới dạy đọc tụng?”

Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

[40a01] “Nay cho phép dạy người chưa thọ Cụ túc giới tụng kinh, nhưng không được cùng tụng. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

38 Tăng-kỳ: Dạy người chưa thọ giới Cụ túc thuyết pháp cú. Tứ phần: Tụng đọc chung với người chưa thọ giới. Thập tụng: Đem cú pháp dạy người chưa thọ Cụ túc. Căn bản: Cùng người chưa thọ giới đồng đọc tụng, dạy dỗ cú pháp. Pāli: Anupasampannaṃ padaso dhammaṃ vāceti, dạy người chưa thọ Cụ túc đọc pháp theo từng câu.

39 Tứ phần 11, tr. 639a8: Cú nghĩa 句義, là người đọc tụng không trước không sau, như tụng: “Chớ làm các việc ác, hãy làm các việc lành…” Cú vị 句味, hai người cùng tụng không trước không sau, như tụng: “Mắt vô thường… cho đến ý vô thường.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. VI. Đọc Kinh Chung: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. VII. Ngủ Chung Buồng Với Người Chưa Thọ Cụ Túc: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, dạy người chưa thọ Cụ túc giới tụng kinh, cùng tụng, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Cùng tụng: Tụng một lượt. Hoặc âm thinh (người tụng trước)* chưa dứt người kia đã tụng, hoặc người kia tụng chưa xong, người này (tụng)* lập lại.40 Mỗi câu đều Ba-dật-đề.

Trước hết nên chỉ dẫn: “Đợi tôi nói rồi, sau mới lập lại.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

VII. NGỦ CHUNG BUỒNG VỚI NGƯỜI CHƯA THỌ CỤ TÚC41

A. DUYÊN KHỞI

Khi đức Phật ở tại ấp A-trà-bễ,42 vì đức Phật sắp đi nên các cư sĩ kia đều đến chỗ Tỳ-kheo, cùng các Tỳ-kheo ở chung một nhà ngồi thiền,43 hoặc cùng đi kinh hành, đầu đêm cuối đêm đều không ngủ. Trong năm ngày (thuyết pháp)* thì đêm hoàn tất nói pháp vì quá mệt

———

40 Tứ phần: Phi cú nghĩa 非句義, như một người nói “Chớ làm các việc ác” chưa xong, người thứ hai nói lại câu “Chớ làm các việc ác”. Phi cú vị 非句味, như một người chưa nói xong “Mắt vô thường…”, người thứ hai lập lại lời nói trước “Mắt vô thường…”

41 Tăng-kỳ 17, tr. 365b03: Ba-dật-đề 41; Tứ phần 11, tr. 638a28: Ba-dật-đề 5. Thập tụng 15, tr. 105b09, Căn bản 39, tr. 838c07: Ba-dật-đề 54. Pāli: Pāc. 5, sahaseyya, Vin. iv.15.

42 A-trà-bễ ấp阿荼髀邑. Tăng-kỳ 17, tr. 365b03: Khoáng Dã tinh xá 曠野精舍; Tứ phần 11, tr. 638a28: Khoáng Dã thành 曠野城. Thập tụng 15, tr. 105b09: A-la-tỳ quốc 阿羅毘國, Căn bản 39, tr. 838c08: Thất-la-phạt thành 室羅伐城. Pāli. Āḷarī.

43 Pāli. navakā bhikkhū… upāsakehi saddhiṃ…, các tân Tỳ-kheo… cùng với các cư sĩ.

mỏi nên các Tỳ-kheo ngủ mê. Có một Tỳ-kheo không chuyên niệm, ngủ quá mê, đạp y lìa khỏi thân, hình bày rõ ràng. Cư sĩ thấy, lấy y phủ lại, cho đến ba lần, bèn nổi giận chê trách: “Thường nghe những người này hay dùng mọi cách chê trách dục mà nay phát khởi lộ hình. Như vậy, giống như không thích đạo, sao không hoàn tục!?”

Tỳ-kheo kia nghe, sanh tâm hổ thẹn. Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe cũng hổ thẹn vô cùng, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách Tỳ-kheo kia:

“Ta thường khen ngợi ngủ tâm không tán loạn thì không có năm điều ác, nay tại sao ông ngủ mà không buột niệm? Nếu Tỳ-kheo ở chỗ kinh hành, ngồi tọa thiền, đứng, nằm mà phi oai nghi, người thấy sẽ không vui, (người không tin sẽ)* không sanh lòng tin; người đã có lòng tin thì sẽ thối lui, chẳng phải là người tạo ánh sáng cho đời.

Rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cùng ngủ đêm với người chưa thọ đại giới, Ba-dật-đề.”

Sau đó, các cư sĩ lại muốn đến chỗ các Tỳ-kheo tọa thiền hành đạo, các Tỳ-kheo đuổi ra không cho phép. Các cư sĩ thưa:

“Đại đức không được xua đuổi! Chúng con không tìm cầu phước điền nào khác, chỉ nương nhờ Đại đức, há có thể vì một người có lỗi mà tất cả chợt bị đuổi hết?”

Trong số cư sĩ, có người khỏe mạnh đột nhập vào phòng, các Tỳ-kheo không ngăn chận được, bèn ra ngủ bên ngoài, bị mòng muỗi, gió mưa, bụi bặm làm khốn đốn.

Bấy giờ, đức Phật từ ấp A-trà-tỳ đến nước Câu-xá-di,44 ngụ ở vườn Cù-sư-la.45 La-hầu-la46 một mình đến Tăng phường Bà-kỳ-la;47 rưới nước, lau quét một căn phòng, trải tọa cụ, lấy nước, rồi đóng cửa, đến chỗ Phật. Sau đó, Tỳ-kheo phân ngọa cụ [40b01] lại giao cho vị khác. Tỳ-kheo kia liền vào phòng ở. La-hầu-la, sau khi nghe pháp đầu đêm xong trở về phòng đã được (dọn)*. Tỳ-kheo kia nghe thấy hỏi:

“Ai đó?”

Trả lời:

“Là La-hầu-la.”

Tỳ-kheo kia nói:

“Ông đến đây có việc gì?”

Trả lời:

“Đây là phòng của tôi.”

Tỳ-kheo kia nói:

“Tỳ-kheo phân phối ngọa cụ đã giao cho tôi.”

La-hầu-la nói:

———

44 Câu-xá-di quốc拘舍彌國. Tăng-kỳ: Ca-duy-la-vệ quốc 迦維羅衞國. Tứ phần: Câu-thiệm-tỳ quốc 拘睒毘國. Thập tụng: Phật tại Xá-vệ 舍衞國. Căn bản: Kiều-thiểm-tì, diệu âm viên 憍閃毘妙音園. Pāli: Kosambī.

45 Vườn Cù-sư-la (Ghositārāma ): xem cht. 107, Ch. ii, Tăng-già-bà-thi-sa 10.

46 La-hầu-la (Pāli: Rāhula). Tứ phần: La-vân.

47 Tăng phường Bà-kỳ-la 婆耆羅僧坊: Pāli: Badarikārāma, khu phường Tăng này gần vườn Cù-sư-la, cách Kosambī ba dặm.

“Nhưng trước đây tôi đã dọn quét, trải ngọa cụ, rồi tạm thời đến chỗ Phật để nghe pháp, tại sao không trả phòng lại cho tôi?”

Tỳ-kheo kia nói:

“Tuy ông đã liệu lý, nhưng tôi là Thượng tọa nên được ở phòng này.”

La-hầu-la nói:

“Cùng tôi ở được không?”

Vị kia nói:

“Không được.”

(La-hầu-la)* xin vào ngồi, đứng trong phòng, hay ở trước hiên nhà cũng đều không được. Lúc này, La-hầu-la nghĩ như vầy: “Ta đến phòng nào khác thì cũng sẽ như vậy, chỉ có nhà vệ sinh mới được yên thôi!”. La-hầu-la liền đến nhà vệ sinh. Bấy giờ, trong nhà vệ sinh có một con rắn đen. Bằng thiên nhãn đức Phật thấy và nghĩ: “Nếu Ta không đến thì chỉ trong chốc lát nữa là La-hầu-la bị rắn cắn chết!” Ngài liền đến trước nhà vệ sinh khảy móng tay, tằng hắng. La-hầu-la cũng trả lời (bằng khảy móng tay, tằng hắng.)* Đức Phật hỏi:

“Ngươi là ai?”

Thưa: “Là La-hầu-la.”

Lại hỏi: “Tại sao ở nơi đây?”

(La-hầu-la)* trình bày lại hết mọi sự việc. Bấy giờ đức Thế Tôn dẫn La-hầu-la về nơi phòng mình. Sáng ngày tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Tỳ-kheo kia:

“Thật sự ông không dung chứa La-hầu-la phải không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách: