Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXIV. Vô Tri Học Giới: B. Giới Tướng

Nhóm sáu Tỳ-kheo hỏi:

“Đối với giới (pháp) này đức Phật chế ở đâu?”

Các Tỳ-kheo nói:

“Người không biết sao?”

Trả lời:

“Không biết.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Nay, sẽ nói cho các người, nơi chốn chế giới (pháp).”

Trong khi thuyết giới liền nói rằng:

“Ở nơi đây, Ta (Phật) chế giới (pháp).”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Nay tôi mới biết giới (pháp) này, mỗi nửa tháng Bố-tát, nói ra từ giới kinh.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khi thuyết giới, nói như vầy: ‘Nay tôi mới biết pháp này, mỗi nửa tháng Bố-tát, nói ra từ trong giới kinh.’ Các Tỳ-kheo [63a01] biết Tỳ-kheo này đã 2, 3 lần khi nói giới ngồi nghe. Tỳ-

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXV. Thâm Nhập Vương Cung: A. Duyên Khởi

kheo này không phải do vì không biết mà thoát khỏi tội.341 Tùy theo chỗ phạm tội như pháp trị; nên quở trách điều không biết kia là không tốt. Khi thuyết giới không nhất tâm để nghe, không để ý, Ba-dật-đề.”342

Nếu Tỳ-kheo cho người thọ Cụ túc giới để thành Tỳ-kheo thì liền nên vì họ dạy đầy đủ luật.343 Nếu 2, 3 lần họ đã ngồi nghe giới, biết hay không biết, mà nói như vậy, phạm Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy.

LXV. THÂM NHẬP VƯƠNG CUNG344

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.345 Bấy giờ, các Tỳ-kheo thường vào trong cung vua Ba-tư-nặc, thấy các mỹ nữ, sanh tâm đắm nhiễm, không thích tu Phạm hạnh, hoặc có vị ra đời làm ngoại đạo. Các đại thần thấy, nói như vầy:

“Tại sao nhà vua không để các cung nữ nơi chỗ kín đáo, (mà cứ để nơi trống trải)* khiến cho ai cũng thấy được?”

Bấy giờ, tôn giả A-nan thường nhận được sự cúng dường của vua, sáng sớm, khoác y bưng bát vào trong hậu cung. Khi ấy, vua cùng

———

341 Tỳ-kheo này không phải do vì không biết mà thoát khỏi tội (bất dĩ bất tri cố đắc thoát 不以不知故得脫). Tứ phần: Không phải do vì không rõ (vô như vô giải 無如無解). Các bộ cũng đồng. Pāli: na ca tassa bhikkhuno aññakena mutti atthi, nghĩa như các bản Hán.

342 Tứ phần: “...khi tụng giới ngài không dụng tâm suy nghĩ, không một lòng nhiếp niệm để nghe pháp. Vị kia, là kẻ vô tri, Ba-dật-đề.”

343 Hán: Quảng thuyết 廣說.

344 Tăng-kỳ 20, tr. 390b16: Ba-dật-đề 81; Tứ phần 18, tr. 689b18: Ba-dật-đề 81; Thập tụng 18, tr. 124c10, Căn bản 44, tr. 866c06: Ba-dật-đề 82. Pāli, Pāc. 83, Antepura.

345 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

Mạt-lợi phu nhân còn đang ngủ chưa dậy. Mạt-lợi phu nhân thấy tôn giả đến, vội vàng luống cuống áo ngủ rớt xuống giường. Vì áo ngủ rất mịn và trơn, vô tình tuột xuống, nên (phu nhân)* xấu hổ ngồi sụp xuống đất.

Vua liền cơ hiềm nói:

“Vì việc triều đình ta nhọc nhằn đến đêm tối mới ngủ nghỉ, không thể dậy sớm được. Tỳ-kheo sáng sớm đi thẳng vào đây là thế nào!?”

Tôn giả xấu hổ liền trở về chỗ Phật, trình bày việc các Tỳ-kheo vào cung đầy đủ, cùng đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật lại tự nói lên việc của tôn giả A-nan. Bằng mọi cách quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Vào trong hậu cung vua sẽ phát sanh 10 điều lỗi lầm:

- Một, nếu khi vua say gần gủi với cung nữ khác, hết say liền quên; nếu chợt có cung nữ nào đó mang thai, tất Tỳ-kheo sẽ bị nghi.

- Hai, cung nữ thấy Tỳ-kheo lại có ý vui đùa, (Tỳ-kheo)* sẽ bị nghi là có tình ý.

- Ba, nếu vua có cơ mật nào bị người biết được, thì Tỳ-kheo sẽ bị nghi là người đưa tin.

- Bốn, nếu trong cung vua mất bảo vật, thì (Tỳ-kheo)* sẽ bị nghi là người lấy.

- Năm, nếu vị quan nào bị mất chức, người ngoài ắt nói do Tỳ-kheo (sàm tấu).

- Sáu, nếu có người gặp tội, thì người ngoài ắt nghi là do Tỳ-kheo làm.

- Bảy, nếu có người chưa đáng ban chức quan mà vua ban cho, (người ngoài)* cũng lại nghi là do thế lực của Tỳ-kheo.

- Tám, nếu vua ưa đi du ngoạn phí công sức nhiều việc, thì Tỳ-kheo cũng lại bị nghi hiềm là xúi sử.

- Chín là trong cung nhiều các mỹ sắc, phục sức quý báu, Tỳ-kheo thấy, sinh tâm nhiễm trước, bỏ đạo.

- Mười, nếu trong vương tử có người phản nghịch [63b01], thì Tỳ-kheo ắt lại bị nghi là người bày vẽ.”

Quở trách rồi, Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, vào trong cung vua, quá ngạch cửa, Ba-dật-đề.”

Sau khi Phật đã chế giới cấm, các Tỳ-kheo vì vậy không dám bước qua cửa thành để khất thực, nên không biết làm thế nào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép vào cung, nhưng không được đi quá cửa hậu cung. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, vào cung vua, quá hạn cửa hậu cung, Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, vua Ba-tư-nặc thường năm cùng các cung nữ xuất hành khắp nước, nơi nào cũng đều có Biệt quán (nơi nghỉ riêng của vua khi lìa cung). Có các Tỳ-kheo vào buổi chiều đi đến thôn xóm, tìm nơi xin nghỉ lại đêm. Các cư sĩ nói:

“Cung này (biệt quán), nay không có vua, có thể vào trong nghỉ đêm. Vua tin kính Phật pháp, nếu có nghe tất cũng hoan hỷ.”

Các Tỳ-kheo không dám vào nên không có chỗ nghỉ đêm. Đem việc này bạch Phật. Nhân đó, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXV. Thâm Nhập Vương Cung: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LXVI. Đi Chung Với Cướp: A. Duyên Khởi

“Nay cho phép các Tỳ-kheo vào cung trống của vua nghỉ đêm. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khi vua346 chưa ra khỏi (chỗ để)* đồ báu, đồ báu chưa được thu cất; nếu vào quá hạn cửa hậu cung, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Đồ báu: Vật quí trọng và các nữ sắc đều gọi là báu.

Chưa ra: Nghĩa là người nữ còn ở trong cung.

Chưa cất: Nghĩa là người nữ ở trong cung chưa ẩn giấu.

Khi ấy, nếu vào quá hạn cửa hậu cung, cả hai chân, Ba-dật-đề. Tùy theo sự vào trong xa hay gần mỗi bước phạm một Ba-dật-đề. Nếu bước qua một chân, Đột-kiết-la. Vào các nhà đại thần, trưởng giả, vào quá bên trong cửa, Đột-kiết-la. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

Nếu vua mời vào thì không phạm.

LXVI. ĐI CHUNG VỚI CƯỚP347

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.348 Bấy giờ, hai nước Câu-tát-la và Ma-kiệt xâm lược nhau.349 Đường sá đi lại giữa hai nước bị cắt đứt. Tỳ-

———

346 Tứ phần: Vua thuộc hàng Sát-lợi Quán đảnh. Tăng-kỳ: Vua không phải dòng Sát-lợi; hoặc dòng Sa-lợi nhưng không phải Quán đảnh; đều không phạm.

347 Tăng-kỳ 19, tr. 383c23: Ba-dật-đề 71; Tứ phần 17, tr. 681b18: Ba-dật-đề 67; Thập tụng 16, tr. 116a02, Căn bản 41, tr. 852c15: Ba-dật-đề 71. Pāli, Pāc. 66, Theyyasattha.

348 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Duy-da-ly 維耶離; Căn bản: Thất-la-phạt thành室羅伐城.

349 Tăng-kỳ: Hai nước Xá-vệ và Tỳ-xá-ly có sự hiềm khích nhau. Tứ phần: Các Tỳ-kheo từ nước Xá-vệ muốn đến Tỳ-xá-ly. Thập tụng: Từ nước Bạt-kỳ du hành đến Duy-la-ly. Căn bản: Từ thành Vương Xá..... muốn đến thành Thất-la-phiệt đảnh lễ đức Thế Tôn. Tỳ-kheo đi chung với bọn cướp để khỏi lạc đường.

kheo thành Vương Xá an cư xong, nghĩ như vầy: “Nay ta cần phải cùng với bọn giặc350 làm bạn, mới tự mình đến viếng thăm đức Thế Tôn được. Dù lính tuần canh đóng chốt, cho là ta cùng làm bạn với giặc mà bắt thì, vua Ba-tư-nặc tin ưa Phật pháp tất cũng không thấy có tội.” Liền cùng bọn giặc đi đến biên giới kia, quả nhiên bị bắt giải đến đồn chỉ huy tuần canh. Lính tuần canh báo cáo:

“Đây là giặc.”

Tướng (chỉ huy) tuần canh hỏi:

“Những người mặc áo cà sa lại là những ai?”

Trả lời: “Cũng là giặc.”

Các Tỳ-kheo bèn tự nói:

“Chúng tôi không phải là giặc, là Sa-môn Thích tử, an cư nơi thành Vương Xá xong, cần đến viếng thăm đức Thế Tôn, vì trên đường nguy hiểm nên cùng làm bạn với họ vậy.”

Tướng (chỉ huy) tuần canh nói:

[63c01] “Các ngươi không phải là Sa-môn Thích tử, chắc là đội lốt này đến làm mật vụ.”

Liền áp giải về triều đình. Các Tỳ-kheo tự khai như trước. Vua liền phóng thích họ. Các quan tả hữu, có người không tin là Sa-môn, nói:

“Đây là giặc, giả mặc y phục Tỳ-kheo, vì vua tin ưa Phật pháp nên vua phóng thích họ.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

———

350 Pāli: Theyyasattha, giặc cướp.

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cùng giặc làm bạn đồng hành, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo cùng giặc đi chung một đường mà không biết là giặc, khi đã biết liền hổ thẹn và cho rằng phạm Ba-dật-đề, hoặc tránh bên đường, hoặc đi sau.

Giặc liền hỏi:

“Tại sao các ông làm như vậy?”

Trả lời:

“Đức Phật cấm không cho chúng tôi cùng làm bạn đi với các ông.”

Bọn giặc nghe những lời này, liền nổi giận dữ, đánh các Tỳ-kheo rồi lột hết y áo. Khi trở lại trú xứ, các Tỳ-kheo đem sự việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Không biết là giặc, cùng đi với họ, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, biết là giặc mà làm bạn đồng hành, phạm Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo, trên đường đi, tình cờ gặp giặc, bèn sanh hổ thẹn, cho rằng phạm Ba-dật-đề, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không hẹn, tình cờ gặp giặc trên đường đi mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXVI. Đi Chung Với Cướp: B. Giới Tướng. LXVII. Đi Chung Với Người Nữ: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo nào, hẹn với giặc làm bạn đồng hành, phạm Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo hẹn cùng giặc đồng hành đường gần, nhưng có người không đi, có người đi đường khác, họ đều sanh nghi: “Chúng ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chứ!” Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tuy cùng giặc hẹn đồng hành đường gần, cuối cùng không đi, hoặc đi đường khác, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cùng hẹn giặc đồng hành một đường, từ tụ lạc này đến tụ lạc kia, Ba-dật-đề.”

Nếu hẹn cùng Tỳ-kheo ác đồng hành, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu có các nạn khởi, hẹn cùng đi thì không phạm.

LXVII. ĐI CHUNG VỚI NGƯỜI NỮ351

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.352 Bấy giờ các Tỳ-kheo cùng người nữ đi chung đường, [64a01] hoặc một Tỳ-kheo cùng một người nữ, cho đến số đông; hoặc hai Tỳ-kheo, cho đến số đông cùng đi với một người nữ, cho đến số đông cùng lội qua sông, thấy hình lẫn nhau nên sanh tâm đắm nhiễm, hoặc có vị hoàn tục làm ngoại đạo. Các cư sĩ thấy cơ hiềm nói:

———

351 Tăng-kỳ 19, tr. 381b06: Ba-dật-đề 67; Tứ phần 13 tr. 654a23: Ba-dật-đề 30; Thập tụng 16. tr. 115b26, Căn bản 41, tr. 852b11: Ba-dật-đề 70; Pāli. Pāc. 67, Saṃvidhāna.

352 Tăng-kỳ: Tỳ-xá-ly 毘舍離; Tứ phần: Xá-vệ quốc 舍衞國; Thập tụng: Duy-da-ly 維耶離; Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.

“Sa-môn Thích tử cùng người nữ đi chung đường, có gì là khác với dẫn vợ đi, ai biết bọn này hành Phạm hạnh, không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Bấy giờ, có một cư sĩ thường đánh vợ mình, đánh vợ rồi bỏ đi. Người vợ nghĩ như vầy: “Chồng thường đánh mình, hoặc là có thể bị giết, nay nên trốn đi.” Thế là liền lìa bỏ xóm làng ra ngoài. Gặp một Tỳ-kheo, bà đến hỏi:

“Đại đức đi đâu?”

Trả lời: “Muốn đến chỗ đó.”

Lúc này, người nữ bèn đi theo sau. Chồng bà ta, (sau khi ra đi)* lại nghĩ như vầy: “Vừa rồi ta đánh vợ, hoặc có thể nó tự tử.” Liền vội trở về nhà tìm vợ, không thấy, hỏi người hàng xóm:

“Có thấy vợ tôi không?”

Mọi người đều đáp:

“Không thấy.”

Ông liền đi ra ngoài thôn xóm, gặp một nữ ngoại đạo, hỏi:

“Có thấy người đàn bà như vậy như vậy hay không?

Trả lời: “Thấy Sa-môn Thích tử dẫn đi.”

Người này liền vội vã đuổi theo, khi đuổi theo kịp, nói Tỳ-kheo:353

“Vì sao dẫn vợ tôi tẩu thoát?”

Tỳ-kheo nói:

“Tôi không làm nghiệp ác, vợ ngươi đi cùng đường với tôi mà thôi.”

Người vợ lại nói với ông chồng:

———

353 Tăng-kỳ: Một Tỳ-kheo đi khất thực về. Tứ phần: Tôn giả A-na-luật. Thập tụng: Tỳ-kheo Ca-lưu-la Đề-xá. Căn bản: Có một Tỳ-kheo. Pāli: Một Tỳ-kheo nào đó (aññataro bhikku).

“Chớ sanh ác tâm đối với Tỳ-kheo này, tôi cùng đi đồng đường, như thân thuộc không gì khác.”

Ông chồng nghe vợ nói liền nghĩ như vầy: “Nhà ngươi lại lừa dối, chắc đã có ác sự.” Ông ta liền đánh Tỳ-kheo gần chết mới thôi.

Tỳ-kheo kia nghĩ như vầy: “Nay ta quả thật đã kiệt sức không thể tiếp tục lên đường, cần nhập hỏa quang tam-muội tự vận dụng hơi thở để lấy lại sức khỏe, rồi sẽ tiến lên trước.” Nghĩ xong, liền thu xếp y bát, nhập hỏa quang tam-muội, trong thân tuôn ra khói.

Người đàn bà kia thấy vậy nói với chồng bà:

“Ông không tin lời nói của tôi, ông xem những gì từ thân Tỳ-kheo tuôn ra?”

Trong chốc lát cả thân của vị Tỳ-kheo kia bay lên rổng suốt. Người vợ lại nói:

“Ông không tin lời của tôi! Ông xem lại thân của Tỳ-kheo kia thế nào?”

Vị Tỳ-kheo kia liền dùng sức tam-muội này, đến nơi chỗ đức Phật, cùng đem việc đã xảy ra bạch hết với Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đi cùng đường với người nữ, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo cùng đi, trên đường gặp các người nữ cùng đi đường này, tâm sanh nghi hối: [64b01] “Chúng ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chăng?” Đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXVII. Đi Chung Với Người Nữ: B. Giới Tướng. LXVIII. Đốt Lửa: A. Duyên Khởi

“Tỳ-kheo nào, không hẹn với người nữ mà đi cùng đường mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, hẹn với người nữ, cùng đi chung đường, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo hẹn người nữ cùng đi chung đường, rồi sau không dám đi, hoặc đi đường khác, cũng sanh nghi hối, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Tỳ-kheo nào, tuy trước đó đã hẹn người nữ cùng đi chung đường, cuối cùng không đi, hoặc đi đường khác, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, hẹn với người nữ cùng đi chung đường, từ thôn xóm này đến thôn xóm khác,354 Ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LXVIII. ĐỐT LỬA355

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại nước Câu-tát-la,356 cùng đại Tỳ-kheo Tăng một nghìn hai trăm năm mươi vị, du hành trong nhân gian. Các Tỳ-kheo hoặc ở

———

354 Từ thôn xóm này đến thôn xóm khác, Pāli: antamaso gāmantarampi. Tăng-kỳ: Nãi chí tụ lạc trung gian 乃至聚落中間, và Tứ phần, Căn bản: Nãi chí thôn gian 乃至村間: nghĩa là đến trong khoảng giữa hai thôn. Thập tụng: Nãi chí nhứt tụ lạc 乃至一聚落: đi đến một thôn.

355 Tăng-kỳ 17, tr. 362b25: Ba-dật-đề 41; Tứ phần 16: Ba-dật-đề 57, tr. 675a17; Thập tụng 15, tr. 104a20, Căn bản 38, tr. 835a02: Ba-dật-đề 52; Pāli, Pāc. 56, Joti.

356 Tứ phần: Khoáng dã thành 曠野城; Tăng-kỳ; Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

trong nhà, hoặc ở bên gốc cây, hoặc ở nơi đất trống. Khi ấy nhóm sáu Tỳ-kheo cùng nhóm mười bảy Tỳ-kheo tập trung một đống củi, cỏ lớn nơi đất trống rồi đốt lửa ngồi xung quanh sưởi ấm. Lúc ấy, có một con rắn từ trong bộng cây bò ra, các Tỳ-kheo thấy, lấy đồ ném nó. Con rắn liền trở vô, bị nóng lại bò ra, các Tỳ-kheo lại ném nó nữa, con rắn lại bò vô. Trong chốc lát, nó bò ra lại, cắn vị Tỳ-kheo ném nó, chết ngay. Các Tỳ-kheo vây quanh khóc kể.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão hỏi:

“Tại sao các thầy khóc kể vậy?”

Thưa:

“Tỳ-kheo này bị rắn cắn mà chết!” Họ trình bày đầy đủ sự việc trên.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách:

“Tại sao các thầy thấy rắn bò ra ba lần, vẫn cố không tránh, để đưa đến khiến nó cắn chết?!”

Rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đốt lửa, Ba-dật-đề.”

Một hôm, nhóm sáu Tỳ-kheo sai người giữ vườn, Sa-di đốt lửa. Các Tỳ-kheo Trưởng lão thấy quở trách:

“Các thầy há không nghe, đức Phật cấm, không được đốt lửa?!”

Thưa:

“Chúng tôi bảo người giữ vườn, Sa-di đốt thì đâu có phạm.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Tự mình đốt, sai người đốt có khác gì nhau?!”

(Các Tỳ-kheo)* đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

[64c01] “Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đốt lửa, hay sai người đốt lửa, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo bệnh hỏi thầy thuốc, thầy thuốc nói:

“Nên uống thứ thuốc như vâỵ và đun nước nóng tắm rửa.”

Tỳ-kheo bệnh nói:

“Đức Phật không cho phép chúng tôi tự đốt lửa và sai người đốt, xin chỉ lại cho tôi uống thứ thuốc khác.”

Thầy thuốc nói:

“Đại đức, phải uống thứ thuốc này và đun nước nóng tắm rửa.”

Các Tỳ-kheo lại nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép chúng ta tự đốt lửa hay sai người đốt thì bệnh mới lành được.” Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Tỳ-kheo bệnh được đốt lửa hoặc sai người đốt. Từ nay giới này nên nói như vầy:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXVIII. Đốt Lửa: B. Giới Tướng. LXIX. Cầm Nắm Bảo Vật: A. Duyên Khởi

Tỳ-kheo nào, không bệnh, tự mình đốt lửa, hoặc sai người đốt, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo cần nấu canh, nấu cháo, không dám nhóm lửa, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo nấu canh, nấu cháo, chứ không được vì sưởi ấm mà đốt lửa. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, không bệnh, vì sưởi ấm mà đốt lửa, Ba-dật-đề.”

Các Tỳ-kheo muốn đốt lửa để xông bát và đốt đèn đuốc ngăn thú dữ, không biết làm thế nào, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo có nhân duyên như vậy tự đốt lửa hay bảo người đốt. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, không bệnh, vì sưởi ấm mà tự mình đốt lửa hoặc sai người đốt, Ba-dật-đề.”

Nếu vì sưởi ấm mà đốt lửa, ngọn lửa lên cao cho đến bốn ngón tay, Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LXIX. CẦM NẮM BẢO VẬT357

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.358 Bấy giờ, các Tỳ-kheo đến nhà tri thức, thấy đồ trang sức quí báu, cầm xem, rồi để lại chỗ cũ. Sau bị người lấy, người chủ tìm trở lại, không biết ở đâu!

———

357 Tăng-kỳ 18, tr. 369c18: Ba-dật-đề 49; Tứ phần 18, tr. 691b13: Ba-dật-đề 82; Thập tụng 15, tr. 107b29: Ba-dật-đề 58; Căn bản 40, tr. 845b06: Ba-dật-đề 59. Pāli, Pāc. 84, Ratana.

358 Tứ phần: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Tăng-kỳ; Thập tụng; Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.

Có người nói:

“Tôi thấy Tỳ-kheo cầm.”

(Người chủ)* liền đến hỏi Tỳ-kheo:

“Tôi bị mất đồ báu như vậy, như vậy, thầy có thấy không?”

Tỳ-kheo nói:

“Vừa rồi tôi có cầm xem, rồi để trở lại chỗ cũ.”

Người chủ nói:

“Từ khi thầy cầm, sau đó tôi không thấy nữa. Vậy thầy có thể đem trả lại tôi.”

Tỳ-kheo nói:

“Thật sự tôi không lấy.”

Người chủ không tin, bèn gán cho Tỳ-kheo tiếng xấu. Bấy giờ, có một ngoại đạo mang một túi đựng năm trăm tiền vàng, đến bên bờ sông uống nước, khi đi quên không mang theo.

Có một Tỳ-kheo đến sau thấy, liền nghĩ như vầy: “Vật này là của ai?” [65a01] Liền nhìn xung quanh, thấy một người phía trước, bèn nghĩ như vầy: “Chắc là họ đang mong, ta nên mang trả cho họ.” Liền lấy mang đi theo. Người kia đi chưa xa, nhớ túi vàng, liền vội quay trở lại.

Tỳ-kheo, hỏi:

“Vì sao ông trở lại?”

Người kia liền giận, nói:

“Loại người xui xẻo, hỏi tôi làm gì?”

Tỳ-kheo nói:

“Dù tôi là người xui xẻo, cũng nên cho tôi biết (tại sao)* ông quay trở lại?”

Người kia nói:

“Tôi quên một túi nơi bờ sông, nên trở lại tìm!”

Tỳ-kheo liền đưa ra hỏi:

“Đây có phải cái túi của ông không?”

Người kia nhận ra cái túi của mình rồi lại nổi giận, nói:

“Thứ người không mang lại điềm lành, tại sao lại cầm cái túi của tôi? Ông đứng chờ một chút để tôi kiểm tra lại các vật trong túi đã!”

Tỳ-kheo nói:

“Tôi hoàn toàn không biết (thứ gì đựng trong)* túi này, cũng không xem đến chúng. Nếu tôi muốn lấy thì đâu có đưa ông xem. Vì sợ ông mất nó nên mới đem đến trả cho ông.”

Người kia lại nói:

“Trong cái túi của tôi có một ngàn tiền vàng, nay thiếu năm trăm, hãy trả lại cho tôi.”

Tỳ-kheo trả lời như ban đầu. Người kia cưỡng bức đòi Tỳ-kheo, rồi đưa đến chỗ người đoán sự. Lúc này, người đoán sự vì không tin ưa Phật pháp nên xử đoán một cách phi lý, liền bắt lấy trói ngược, đánh lừa (con lừa ?), gióng trống, áp giải đền ngã tư đường để hành quyết.

Khi ấy, vua Ba-tư-nặc ở trên lầu cao, từ xa nhìn thấy hỏi các quan tả hữu:

“Người đó là ai?”

Các quan tâu:

“Là Sa-môn Thích tử.”

Nhà vua liền ra lệnh:

“Đem về lại chỗ đoán sự, ta sẽ đích thân đến đó.”

Vua vội vàng đến và hỏi người kia:

“Tại sao ngươi tố khổ Tỳ-kheo này?”

Quan đoán sự tâu rõ sự việc như trên.

Nhà vua lại hỏi Tỳ-kheo. (Tỳ-kheo)* cũng tâu vua như trên.

Vua hỏi người kia (chủ của cái túi đựng tiền vàng):

“Đây có thật là túi của ngươi không?”

Trả lời: “Dạ phải.”

Nhà vua liền lấy năm trăm tiền vàng bỏ thêm vào trong túi kia, nhưng túi không chứa hết.

Nhà vua lại hỏi:

“Ngươi nói trong cái túi đó có một ngàn tiền vàng, tại sao bây giờ nó không đựng hết?”

Người kia liền tự thú tội nói:

“Thật sự chỉ có năm trăm, tôi giận nên vu khống cho Tỳ-kheo.”

Nhà vua hỏi vị quan đoán sự:

“Nếu có người ra mặt khi vua thì nên xử tội thế nào?”

Quan đoán sự tâu:

“Người ấy đáng chết và (tịch thu)* tài sản nhập vào cửa quan.”

Nhà vua liền cho dùng pháp này: Tịch thu tài sản, trói ngược ra sau (trói cánh gà) người này, đánh lừa (con lừa), gióng trống áp giải đến ngả tư đường hành quyết. Có người nói:

“Ông vu khống Sa-môn Thích tử, nên chịu tội này, nếu lại vu khống hủy báng, sau sẽ mắc tội nặng hơn.”

Hoặc lại có người nói:

“Sa-môn Thích tử, có lần đã từng lấy báu vật của tôi, nay e là có thật!”

Khi ấy Tỳ-kheo tâu với vua:

“Xin cho người này được sống, chớ khiến Phật pháp bị mang tiếng xấu.”

Nhà vua liền phóng thích và, quở trách quan đoán sự:

“Nếu sau này còn đoán việc như vậy, sẽ trị phạt ngươi.”

Những người không tin Phật pháp bằng mọi cách quở trách:

[65b01] “Chúng ta là người thế tục còn biết xấu hổ khi cầm vật báu. Còn Sa-môn Thích tử, tại sao lại như vậy? Không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đem cả việc trước sau bạch đầy đủ lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vật, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cầm nắm báu vật, hoặc (những đồ trang sức bằng)* các bảo vật,359 Ba-dật-đề.”

Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Mẫu mặc áo quí báu nhất, trang điểm thân thể, cùng nhiều người thân du ngoạn nơi lâm viên, rừng gần Kỳ-hoàn.

———

359 Thập tụng: “hoặc bảo, hoặc tợ bảo.” Giải thích, bảo: tiền, vàng bạc…; tợ bảo: đồng, thiếc, bạch lạp, chì,… Pāli: ratanaṃ vā ratanasammaṃ, bảo vật hay vật tương đồng bảo vật.

Thấy mọi người đang vui chơi, bà liền nghĩ như vầy: “Nay ta không nên cùng phóng dật với họ. Nhân dịp may này có thể viếng thăm đức Thế Tôn.” Bà liền dẫn các tỳ nữ đến Kỳ-hoàn. Khi đến cửa Kỳ-hoàn, bà lại nghĩ như vầy: “Nay, ta không nên mặc đồ trang sức đẹp sang này, đến hầu đức Thế Tôn.” Bà liền cởi áo quí báu, để nơi cạnh hào. Khi ấy, tôn giả Xá-lợi-phất đang đi kinh hành, từ xa thấy. Tỳ-xá-khư Mẫu đến trước Phật đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật vì bà nói pháp, chỉ bày những lợi ích, khiến vui mừng. Không bao lâu, bà lui về, vì mãi suy nghĩ những điều vừa được nghe, nên quên chỗ để chiếc áo quí.

Bà trở về, sau khi cửa thành đóng, mới nhớ lại chiếc áo, bà nghĩ như vầy: “Nếu ta nói với ai là đã mất chiếc áo quí báu này, thì sẽ làm tổn thương đến Phật pháp, nên im lặng đến sáng hôm sau.”

Lúc này, tôn giả Xá-lợi-phất đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật bảo tôn giả Xá-lợi-phất:

“Ông đến lấy lại.”

Tôn giả vâng lời liền đi lấy.

Đức Phật bảo tôn giả Xá-lợi-phất: “Sáng sớm ngày mai, đích thân ông đem đến trả cho bà ta.”

Vâng lời liền đem đến. Tỳ-xá-khư Mẫu cảm thán hết lời:

“Lành thay! Tôi có vị Đại sư và đồng Phạm hạnh như vậy. Nếu ngoại đạo khác lấy được vật này thì đâu có chuyện trả lại cho tôi. Đêm vừa rồi, tôi đã xả, nay nên thỏa nguyện đó.”

Bà liền đem dâng cúng cho tứ phương Tăng. Bà yêu cầu tôn giả Xá-lợi-phất dùng của này cất nhà Chiêu-đề Tăng.360 Tôn giả không dám nhận, đem việc này bạch lên Phật. Đức Phật dạy:

———

360 Nhà Chiêu-đề Tăng 招提僧堂: Skt. catur-diśa, Pāli: catu-disa, tức chỉ cho nhà khách mà Tăng chúng từ bốn phương (Chiêu-đề Tăng) đến đều có thể nghỉ lại qua đêm.

“Nên nhận.”

Lại có các cư sĩ, cứ năm ngày là đến Tăng phường thăm viếng một lần. Có người cởi nhẫn, có người cởi bông tai (trước khi vào Tăng phường,)* khi về đều quên. Các Tỳ-kheo thấy không dám lấy, có người khác thấy, liền lấy đem đi.

Các cư sĩ, khi trở lại Tăng phường tìm, hỏi các Tỳ-kheo:

“Tôi mất vật báu như vầy như vầy, thầy có thấy không?”

Trả lời:

“Tôi thấy, mà không dám lấy.”

Các cư sĩ nói:

“Đại đức thấy nó, tại sao không lấy? (Đại đức)* có thể đem trả lại cho tôi, người xuất gia nào cần vật này!”

Trả lời:

“Thật sự tôi không lấy.”

Họ dứt khoát không tin, bèn gán tiếng xấu cho Tỳ-kheo.

[65c01] Lại có các Tỳ-kheo du hành cùng bạn đi đường đến nơi ký túc. Trong số bạn có người ra đi quên vật. Tỳ-kheo thấy không dám lấy, bị người khác lấy mất.

Các người bạn hỏi Tỳ-kheo:

“Tôi mất vật như vầy như vầy, Đại đức có thấy không?”

Tỳ-kheo nói:

“Tôi thấy mà không dám lấy.”

Các người bạn nói:

“Đại đức thấy nó, tại sao không lấy? Có thể đem trả lại cho tôi, người xuất gia nào cần vật này!”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXIX. Cầm Nắm Bảo Vật: B. Giới Tướng. C. Thích Từ

Trả lời:

“Thật sự tôi không lấy.”

Người kia dứt khoát không tin, liền gán tiếng xấu cho Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo lại nghĩ như vầy: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta tự mình cầm lấy hoặc sai người cầm lấy vật báu nơi Tăng phường hay chỗ ký túc thì cư sĩ đã không mất đồ, chúng ta cũng khỏi bị tiếng xấu.” (Các Tỳ-kheo)* đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo, tự mình cầm hay sai người cầm lấy vật báu nơi Tăng phường hoặc chỗ nghỉ lại đêm. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, đối với báu vật hoặc (đồ trang sức bằng)* các bảo vật, tự mình lấy hay dạy người lấy, trừ trong Tăng phường hay chỗ ký túc, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nơi tăng phường và chỗ ký túc, cầm lấy báu vật hoặc các báu vật (đồ trang sức)*, sau có người chủ đòi nên trả lại. Việc này như vậy, phải giải quyết như vậy.

Báu vật: Trân châu, ma-ni, lưu ly, ngọc kha, kim ngân.

Các vật báu: Là chỉ cho các vật quí khác.

Trong Tăng phường: Là chỗ Tăng ở, đất thuộc về Tăng.

Chỗ ký túc: Tức ngoài Tăng phường, nghỉ đêm nơi nhà người khác và, chỗ nghỉ đêm cùng bạn khi đi dã ngoại.

Tỳ-kheo thấy vật (báu)* nơi Tăng phường, nên sai tịnh nhân lấy, nếu không có tịnh nhân thì tự mình lấy cất. Nếu có người đòi, nên họp Tăng hỏi tướng trạng của vật bị mất kia, sau đó hoàn trả nó. Nếu lấy cất rồi, muốn đi đâu, phải dặn người ở sau.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXX. Nửa Tháng Tắm: A. Duyên Khởi

Nếu Tỳ-kheo đến nhà người, thấy có vật, nên sai tịnh nhân cất, không có tịnh nhân thì tự mình lấy cất, có người, nên dặn người ấy, sau mới đi. Nếu không có người, nên gọi người chủ ra giao cho họ, rồi sau mới đi.

Tỳ-kheo cùng bạn đồng hành chung đường, nếu thấy vật nên sai tịnh nhân lấy, không có tịnh nhân nên tự mình lấy để trả lại cho họ. Khi trả lại nên tập trung mọi người hỏi trước: “Ông mất vật phải không?”

Nếu nói có mất thì nên hỏi vật gì? Người đúng như lời họ, sau đó mới trả lại. Nếu cùng bạn đi khác đường, mà không gặp nhau, đến xóm làng nên gửi cho Ưu-bà-tắc tin cậy để trả lại.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

LXX. NỬA THÁNG TẮM361

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.362 Bấy giờ, các Tỳ-kheo một ngày tắm ba lần, dùng nhiều bột đậu tắm.363 Các cư sĩ thấy, [66a01] cơ hiềm nói: “Các Tỳ-kheo này tắm hoài, dùng bột đậu tắm như vua như đại thần. Mục đích họ xuất gia là muốn cầu giải thoát, song không tụng niệm kinh, lại không quán những thứ nước dơ bẩn,364 mà

———

361 Tăng-kỳ 18, tr. 371c25: Ba-dật-đề 50; Tứ phần 16, tr. 674b06: Ba-dật-đề 56; Thập tụng 16, tr. 109c08, Căn bản 40, tr. 847a19: Ba-dật-đề 60. Pāli, Pāc. 57, Nahāna.

362 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng; Căn bản: Vương Xá thành 王舍城.

363 Bột đậu tắm (Tháo [táo] đậu 澡豆): Thập tụng 38, tr. 275c24 (T23n1435), “Ưu-ba-ly hỏi Phật, dùng vật gì làm đậu tắm (Tháo đậu)? Phật dạy: ‘Dùng đậu lớn, đậu nhỏ, đậu ma-sa, đậu uyển… mà làm (nghiền thành bột)’.”

364 Hán: Ác lộ 惡露, Pāli. asubha, những thứ nước lỏng (lộ) nhơ nhớp từ trong thân thể tiết ra như mủ, máu, nước phẩn, nước tiểu v.v… đáng chán ghét (ác).

ngày đêm chỉ lo trang điểm thân thể, không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Bấy giờ, có vị thầy tướng365 nói với vua Bình-sa rằng:

“Thiên văn cho biết, lại sắp có một ngôi sao bất thường xuất hiện, nhà vua nên tắm nơi suối nước đó để tẩy trừ tai ương kia. Nếu không như vậy, hoặc đưa đến mất nước hay có việc lo về thân mệnh. Nhà vua liền ra lệnh các quan tả hữu xử lý con suối kia.”

Họ vâng lệnh đến nơi thì thấy các Tỳ-kheo tắm rửa đầy cả suối. Các quan quay trở về tâu với vua, vua nói: “Chờ Tỳ-kheo tắm xong.”

Như vậy cả ngày đêm, ba lần đến xem, một lần đi một lần về, lúc nào cũng có người.

(Thầy tướng)* Bà-la-môn lại tâu với vua:

“Hung tinh kia sắp xuất hiện, sau khi nó xuất hiện mới tắm thì không có ích gì.”

Nhà vua nghe nói vậy liền bảo chuẩn bị xa giá xuất hành đến chỗ nước suối. (Vua phải)* tắm cuối nguồn nước, vì vậy, các quan cơ hiềm:

“Sa-môn Thích tử không biết thời nghi, không siêng năng, không quán niệm các thứ nước dơ nơi thân, mà chỉ lo tắm rửa trang điểm thân thể, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe được, bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

365 Hán: Tướng sư 相師. Pāli: Supinajjhāyaka, người chiêm tinh đoán mộng.

Tỳ-kheo nào, trong nửa tháng nên tắm (một lần, nếu quá),366 Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo bệnh, thầy thuốc bảo, phải tắm rửa mới lành. Các Tỳ-kheo nói: “Đức Phật không cho phép chúng tôi lúc nào cũng tắm, xin nghĩ tìm phương pháp khác.”

Thầy thuốc nói: “Chỉ có cách tắm rửa, chứ không có cách nào khác.”

Các Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép khi có bệnh thường được tắm thì bệnh của chúng ta lành liền.”

Lại có các Tỳ-kheo làm nhiều việc, bị đất bùn nhớp áo, nhơ thân, vì thế càng mệt, bèn nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép khi làm việc luôn tắm giặt, cực nhọc chắc bớt, áo quần sạch sẽ.”

Lại có các Tỳ-kheo đi đường cực nhọc, muốn tắm giặt mà không dám, lại nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép khi đi đường luôn được tắm rửa thì cực nhọc sẽ bớt đi.”

Lại có các Tỳ-kheo khi trời mưa gió, bụi, đất, bùn làm nhớp y phục, lại nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép khi trời mưa gió, thường tắm giặt thì có thể không bị bụi bùn làm nhớp.” Mùa Xuân còn một tháng rưỡi, và một tháng đầu mùa Hạ, các Tỳ-kheo vì nóng bức, nên ra mồ hôi, lại nghĩ như vầy: “Nếu đức Phật cho phép lúc nóng nực, thường tắm giặt thì có thể không bị hoạn khổ này.” Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật [66b01] tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép các Tỳ-kheo khi bệnh, khi làm việc, khi đi đường, khi mưa gió, khi nóng bức được tắm rửa không phạm. Từ nay giới này nên nói như vầy:

———

366 “Một lần, nếu quá”: Trong Để bản không có cụm từ này, chúng tôi thêm vào cho đủ nghĩa.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXX. Nửa Tháng Tắm: B. Giới Tướng. C. Thích Từ. LXXI. Sân Đánh Tỳ-Kheo: A. Duyên Khởi

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, trong nửa tháng nên tắm (một lần; nếu quá)* trừ nhân duyên, Ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nhân duyên: Là khi bệnh, khi làm việc, khi đi đường, khi mưa gió, khi nóng bức. Đó gọi là nhân duyên.

Khi bệnh: Là khi có những bệnh tật cần tắm.

Khi làm việc: Là khi xử lý mọi công việc, cho đến việc quét đất trong Tăng phường.

Khi đi đường: Là khi đi một do-tuần, hai do-tuần, cho đến chỉ nửa do-tuần.367

Khi mưa gió: Là khi mưa gió đất bùn làm nhơ nhớp.368

Khi nóng bức:369 Là lúc nóng bức làm đổ mồ hôi.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Nếu khi tắm rửa cho thầy, hoặc cho người bệnh, thân hình mình bị ướt, bị nhớp thì tắm rửa không phạm.

LXXI. SÂN ĐÁNH TỲ-KHEO370

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.371 Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo vừa cất xong phòng mới. Nhóm sáu Tỳ-kheo muốn ở trong đó, đuổi

———

367 Tứ phần: Lúc đi đường, cho đến chỉ đi trong vòng nửa do-tuần, kể cả đi tới và đi lui.

368 Tứ phần: Khi mưa gió, cho đến một trận gió lốc, một giọt mưa rơi trên thân.

369 Tứ phần: Thời gian nóng, bốn mươi lăm ngày cuối mùa xuân và tháng đầu mùa hạ là thời gian nóng bức.

370 Tăng-kỳ 18, tr. 375c28: Ba-dật-đề 57; Tứ phần 18, tr. 688b12: Ba-dật-đề 78; Thập tụng 14, tr. 102a14, Căn bản 37, tr. 832c23: Ba-dật-đề 48. Pāli, Pāc. 74, Pahāra.

371 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành 舍衞城; Tứ phần; Thập tụng: Vương Xá thành 王舍城; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXI. Sân Đánh Tỳ-Kheo: B. Giới Tướng

nhóm mười bảy Tỳ-kheo. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo không chịu ra liền bị đánh, nên họ kêu khóc inh ỏi.

Các Trưởng lão Tỳ-kheo nghe, hỏi: “Tại sao kêu la lớn tiếng vậy?”

Thưa: “Nhóm sáu Tỳ-kheo đánh chúng con.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách đức Phật quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đánh Tỳ-kheo, Ba-dật-đề.”

Có Tỳ-kheo ăn bị nghẹn, nhờ Tỳ-kheo khác đấm lưng, các Tỳ-kheo không dám đấm, vì vậy nên chết, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo không vì lòng giận mà đánh Tỳ-kheo, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, vì nóng giận đánh Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề.”

Nếu Tỳ-kheo đánh Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, người khác, hay súc sanh, Đột-kiết-la. Nếu Tỳ-kheo-ni đánh Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ba-dật-đề; đánh Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, người khác, hay súc sanh, Đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, đánh năm chúng, người khác, hay súc sanh, Đột-kiết-la.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXII. Nhá Đánh Tỳ-Kheo: A. Duyên Khởi

LXXII. NHÁ ĐÁNH TỲ-KHEO372

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.373 Bấy giờ nhóm sáu Tỳ-kheo lại đến phòng nhóm mười bảy Tỳ-kheo tìm chỗ ở. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo không chịu ra, (nhóm sáu Tỳ-kheo)* đưa tay nhá như giống đánh.374 [66c01] Nhóm mười bảy Tỳ-kheo lại la lớn.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, ra hỏi:

“Tại sao các ông la lớn vậy?”

Thưa:

“Nhóm sáu Tỳ-kheo muốn đánh chúng con.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách, rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Lục quần Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, dùng tay nhá (dọa đánh)* Tỳ-kheo, Ba-dật-đề.”

———

372 Tăng-kỳ 18, tr. 376c07: Ba-dật-đề 59; Tứ phần 18, tr. 688c09: Ba-dật-đề 79; Thập tụng 14, tr. 102b02, Căn bản 38, tr. 833b06: Ba-dật-đề 49. Pāli, Pāc. 75, Talasattika.

373 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành(quốc) 舍衞城(國); Thập tụng: Vương Xá thành王舍城; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

374 Đưa tay nhá như giống đánh, Hán: nghĩ như đả tướng 擬如打相. Tứ phần: Hán, bác 搏, đánh hay tát. Tăng-kỳ: Trắc chưởng đao nghĩ 側掌刀擬, nghiêng bàn tay làm bộ dao chém. Pāli: talasattikaṃ uggireyya, “đưa lòng tay lên,” nghĩa là dọa đánh.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXII. Nhá Đánh Tỳ-Kheo: B. Giới Tướng. LXXIII. Dọa Nhát Tỳ-Kheo: A. Duyên Khởi

Có các Tỳ-kheo khi nói pháp dùng tay diễn tả, hoặc chỉ nơi chốn, bèn sanh nghi hối: “Ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chứ!?” Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo không do lòng giận, nhá tay (dọa đánh) Tỳ-kheo, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, vì nóng giận dùng tay nhá (dọa đánh)* Tỳ-kheo, Ba-dật-đề.”

Nếu nhá tay đến thì phạm Ba-dật-đề. Nếu nhá tay không đến, Đột-kiết-la. Ngoài ra như trong giới đánh Tỳ-kheo đã nói.

LXXIII. DỌA NHÁT TỲ-KHEO375

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.376 Bấy giờ, nhóm mười bảy Tỳ-kheo hài lòng với cái phòng vừa nhận được. Nhóm sáu Tỳ-kheo lấy quyền Thượng tọa nên lần lượt vào ở trong đó. Nhóm mười bảy Tỳ-kheo liền tránh qua phòng hai bên. Nhóm sáu Tỳ-kheo lại bàn bạc như vầy:

“Nhóm mười bảy Tỳ-kheo biết tàm quí, cẩn thận sợ tội lỗi, sống gần bên ta, chắc thấy được tội lỗi của ta. Chúng ta nên tạo phương tiện để họ tránh xa.”

Liền đến nói:

———

375 Tăng-kỳ 19, tr. 379c12: Ba-dật-đề 64; Tứ phần 16, tr. 673b19: Ba-dật-đề 55; Thập tụng 16, tr. 113b22, Căn bản 41, tr. 850c07: Ba-dật-đề 66. Pāli. Pāc. 55, Bhiṃsāpeti.

376 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành 舍衞城; Tứ phần: Ba-la-lị-tỳ quốc 波羅離毘國; Thập tụng: Duy-da-ly quốc 維耶離國; Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

“Phòng này trước đây bỏ không, có nhiều việc đáng sợ hãi, các ông không nên ở trong đó.”

Nhóm mười bảy Tỳ-kheo nói:

“Chúng con đóng chặt cửa thì nào có gì để sợ?”

Trong đêm tối hôm đó, nhóm sáu Tỳ-kheo tạo ra nhiều cảnh tượng để khủng bố. Sáng hôm sau, họ hỏi nhóm mười bảy Tỳ-kheo:

“Đêm hôm qua, các ông ngủ an giấc không?”

Trả lời:

“Chúng con nghe tiếng đáng sợ sệt, nhưng đã đóng cửa, tư duy nên không có gì phải sợ.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo lại cùng nhau bàn luận:

“Chúng ta không thể dùng cách này để khủng bố chúng, (chúng ta)* nên chờ chúng nó ra ngoài, rồi vào dưới giường của chúng.”

(Nhóm sáu Tỳ-kheo)*liền đột nhập vào, chờ lúc đêm tối, hoặc kéo áo, kéo chân chúng, hoặc khiêng giường chúng di chuyển để chỗ khác. Lúc này, nhóm mười bảy Tỳ-kheo hoảng hồn, lớn tiếng kêu la.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão đến hỏi:

“Vì sao lớn tiếng vậy?”

Thưa:

“Nơi đây không có giặc cướp mà không biết ai kéo áo, kéo chân chúng con, ai đã khiêng giường chúng con di chuyển đến để chỗ khác.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão liền mang lửa đến soi, thấy nhóm sáu Tỳ-kheo đang ngồi xổm dưới giường, hỏi:

“Các thầy tại sao ở đây?” [67a01]

Thưa:

“(Chúng tôi)*muốn khủng bố nhóm mười bảy Tỳ-kheo.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXIII. Dọa Nhát Tỳ-Kheo: B. Giới Tướng. LXXIV. Che Dấu Thô Tôi: A. Duyên Khởi

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, khủng bố Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề.”

Có khách Tỳ-kheo hỏi cựu Tỳ-kheo:

“Trong phòng này có điều gì đáng sợ sệt không?”

(Vị kia)* hoặc không dám nói, hoặc nói rồi sanh nghi, sợ phạm tội Ba-dật-đề, đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu Tỳ-kheo không cố ý khủng bố Tỳ-kheo khác mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, cố ý khủng bố Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề.”

Ngoài ra như trong giới đánh Tỳ-kheo khác, đã nói.

LXXIV. CHE DẤU THÔ TỘI377

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.378 Bấy giờ, Tỳ-kheo Đạt-ma nghĩ như vầy: “Trước đây Bạt-nan-đà đoạt y của ta, do đó đức Phật quở trách ta, rồi vì các Tỳ-kheo kết giới. Nay ta nên ở giữa Tăng nói thầy ấy phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

Nghĩ rồi, liền đến chỗ Tỳ-kheo Thượng tọa thưa:

———

377 Tăng-kỳ 19, tr. 376c07: Ba-dật-đề 59; Tứ phần 17, tr. 678c10: Ba-dật-đề 64; Thập tụng 14, tr. 102b22, Căn bản 38, tr. 833b27: Ba-dật-đề 50; Pāli, Pāc. 64, Duṭṭhullaṃ.

378 Tăng-kỳ; Tứ phần; Thập tụng:Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國); Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXIV. Che Dấu Thô Tôi: B. Giới Tướng

“Bạt-nan-đà cùng người nữ, hai thân đụng chạm nhau, nói lời thô ác, khen ngợi sự cung phụng xác thân.”

Các Tỳ-kheo hỏi:

“Tại sao thầy biết?”

Thưa:

“Tôi cùng đi, thấy thầy làm việc này.”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão quở trách nói:

“Tại sao lúc không giận nhau thầy che giấu, lúc giận liền tố cáo?”

Họ quở trách rồi đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Đạt-ma:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Bằng mọi cách quở trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, che giấu thô tội của Tỳ-kheo khác, Ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo không biết vị khác phạm tội thô ác, sau mới biết, bèn sanh nghi hối: “Ta sẽ không phạm Ba-dật-đề chăng?!” Họ đem việc này bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu không biết Tỳ-kheo khác phạm thô tội, mà phạm Ba-dật-đề là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết Tỳ-kheo khác phạm thô tội mà che giấu qua một đêm,379 phạm Ba-dật-đề.”

———

379 Thập tụng: “Che dấu nhẫn đến một đêm.” Các bộ khác không có chi tiết này.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG V: PHÁP ĐỌA. LXXV. Vu Khống Tăng Tàn: A. Duyên Khởi

Nếu từ lúc vừa sáng cho đến lúc mặt trời chưa xuất hiện, mỗi giờ phạm Đột-kiết-la, mặt trời xuất hiện, phạm Ba-dật-đề, Sa-di phạm Đột-kiết-la.

Nếu muốn nói mà không có người để nói, hoặc sợ nạn khởi nên che giấu thì không phạm.

LXXV. VU KHỐNG TĂNG TÀN380

A. DUYÊN KHỞI

[67b01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.381 Lúc bấy giờ Bạt-nan-đà nghĩ như vầy: “Tỳ-kheo Đạt-ma hứa với ta cùng đi, lấy y của ta cho, rồi không chịu đi. Ta phải lấy y kia trở lại, vì việc này bị đức Thế Tôn quở trách, rồi vì các Tỳ-kheo kết giới. Sau đó, Đạt-ma lại tố cáo tội lỗi của ta. Nay ta nên dùng pháp Tăng-già-bà-thi-sa không căn cứ để hủy báng ông ta.”

Nghĩ như vậy rồi, (Bạt-nan-đà)* nói với các Tỳ-kheo Trưởng lão:

“Thật sự tôi có xúc chạm thân người nữ, có nói lời thô ác, có tự khen mình để đòi hỏi sự cung phụng xác thân, Tỳ-kheo Đạt-ma cũng lại như vậy.”

Các Tỳ-kheo hỏi:

“Tại sao thầy biết?”

Bạt-nan-đà nói:

“Tôi cùng đi cho nên thấy.”

Các Tỳ-kheo quở trách, nói:

———

380 Tăng-kỳ 21, tr. 394c07: Ba-dật-đề 89; Tứ phần 18, tr. 689a07: Ba-dật-đề 80; Thập tụng 16, tr. 115a21, Căn bản 41, tr. 851c20: Ba-dật-đề 69. Pāli, Pāc. 76, Amūlaka.

381 Tăng-kỳ; Tứ phần: Xá-vệ thành quốc 舍衞城(國); Thập tụng: Duy-da-ly quốc維羅離國; Căn bản: Vương Xá thành王舍城.