Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. V. Mai Mối: B. Giới Văn

2. Nhân duyên chế giới lần thứ hai35

Bấy giờ, các nhà hào phú trong thành Xá-vệ muốn được làm việc tư thông với các đồng nữ lớn tuổi; nhưng (không thể) tự nói lên ý của mình vì sĩ diện và cũng không người làm giúp, bèn nói với nhóm sáu Tỳ-kheo: “Thầy có thể vì tôi nói giúp ý muốn này. Nếu cần vật chi, cần bao nhiêu từ một ngày, một đêm cho đến một lần gặp?”

Nhóm sáu Tỳ-kheo liền đến chỗ các người nữ, đem đầy đủ ý muốn kia ra hỏi. [12c01] Có người thấy việc ấy, tất cả cùng nhau bàn chê: “Sa-môn Thích tử tịnh tu Phạm hạnh, mà tại sao nay lại làm ác nghiệp này!? Dắt mối ư! Là việc làm của cư sĩ,36 các Sa-môn này không tàm quý!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ Phật để trình bày sự việc lên Ngài. Đức Phật nhân việc này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ông37 thật có vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào làm việc mai mối, hay làm việc tư thông, đem ý người nam đến bên người nữ, đem ý người nữ đến bên người nam, cho đến một lần giao hội, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

———

35 Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng, Căn bản: Học xứ này được kết một lần. Pāli, học xứ này được kết hai lần. Lần đầu, do Udāyī mai mối làm vợ chồng. Lần thứ hai, do Udāyī mai mối cho tư thông.

36 Để bản: Cấu hợp da phi bạch y sở sỉ 搆合耶非白衣所恥.

37 Để bản: Nhữ 汝.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. V. Mai Mối: C. Thích Từ

C. THÍCH TỪ

Có mười hạng nữ, mười hạng nam.

Mười hạng nữ:38

Cha mẹ giám hộ, anh chị giám hộ, bà con giám hộ, tự giám hộ, pháp giám hộ, tự ý mình, y vật, cùng thề, có chủ và tác tín.

- Cha mẹ giám hộ:

Người nữ có cha mẹ, cha mẹ có quyền ưng cho (cưới gả)*, có quyền định đoạt. Anh chị, bà con cũng như vậy.

- Tự giám hộ:39

Tự mình được tự tại, tự mình ưng cho, tự mình định đoạt.

- Pháp giám hộ:40

Xuất gia theo chánh pháp, tu hành Phạm hạnh.

- Tự ý mình:41

———

38 Tứ phần 3, tr. 583a20: Nữ, có hai mươi hạng (được giám hộ). Thập tụng, 3, tr.18c03: Có mười bốn hạng nữ có giám hộ. Căn bản 12, tr. 686b14: Có bảy hạng phụ nữ, mười trường hợp tư thông. Pāli (Vin. iii. 139), 10 hạng nữ (không hay chưa chồng) và 10 loại vợ.

39 Tăng-kỳ 6, tr. 272a03: Tự lập 自立, không cha mẹ bà con, tự mình nuôi sống chính mình. Tứ phần 3, tr. 583a25, Thập tụng 3, tr. 18c05: Tự hộ 自護, tự mình giám hộ chính mình.

40 Căn bản: Hữu pháp hộ 有法護, người nữ goá chồng, thủ tiết, không ai dám xâm phạm. Pāli: dhammarakkhitā nāma sahadhammikā rakkhanti gopenti issariyaṃ kārenti vasaṃ vattenti (Vin. iii. 139), được giám hộ bởi pháp, tức là, những bạn đồng pháp (=đồng đạo) bảo vệ, canh chừng, làm chủ, kiểm soát.

41 Tăng-kỳ: Tùy ý trú 隨意住, người nữ giao ước sống với người nam theo ý muốn, khi nào không còn muốn sẽ tùy ý bỏ đi. Tứ phần: Tự nhiệm 自任. Căn bản: Tự lạc phụ 自樂婦, hạng làm vợ do thân hành đi đến chỗ người nam mình thích, nói, “Tôi vui lòng làm vợ của ông.” Pāli: chandavāsinī nāma piyo piyaṃ vāseti, hạng làm vợ được cầm giữ cho mục đích ham muốn, tức là người yêu cầm giữ người yêu.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. V. Mai Mối: D. Phạm Tướng

Tự theo sở thích.

- Y vật:

Là nhận y vật của người khác.

- Cùng thề:

Cùng người hứa hẹn.

- Có chủ:

Người nữ có chồng.

- Tác tín:

Nhận bưu thiếp của người đưa đến, hẹn một ngày, một tháng, cho đến một lần gặp gỡ.

Mười hạng nam cũng như vậy.

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu Tỳ-kheo nhận lời người nam có cha mẹ giám hộ, phạm Đột-kiết-la. Nói với người nữ có cha mẹ giám hộ, … cho đến người nữ tác tín, phạm Thâu-lan-giá. Không hứa khả, trở lại báo, phạm Thâu-lan-giá. Hứa trở lại báo, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

Nếu Tỳ-kheo nhận lời người nam có cha mẹ giám hộ, nói với người nữ có cha mẹ giám hộ, người nữ nói: “Có thể nói với cha mẹ tôi”. Tỳ-kheo đem lời nói này trở lại trả lời, phạm Thâu-lan-giá. Người nam có cha mẹ giám hộ, lại khiến Tỳ-kheo nói với cha mẹ người nữ kia, nhận lời nói này, phạm Đột-kiết-la. Nói với cha mẹ người nữ kia,... cho đến không hứa, trở lại trả lời, phạm Thâu-lan-giá; hứa trở lại trả lời, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

Nhận lời nói người nam có cha mẹ giám hộ nói với người nữ có anh chị, bà con giám hộ cũng như vậy,… cho đến nhận lời nói của người nam tác tín, nói với người nữ có cha mẹ giám hộ,… cho đến nói với người nữ tác tín cũng như vậy.

Nếu Tỳ-kheo nhận lời nói của người nữ có cha mẹ giám hộ, … cho đến người nữ tác tín, nói với người nam có cha mẹ giám hộ,… cho đến nói với người nam tác tín, cũng lại như vậy.

Có sáu cách nói:

Tự mình, sai khiến, viết thư, sai người đến gặp sứ giả (người kia)*, nói lời tương tự, ra dấu.

Nếu Tỳ-kheo tự mình nhận lời, tự mình nói với người kia, tự mình trở lại trả lời, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

Nếu Tỳ-kheo tự mình nhận lời, sai người đến nói người kia, [13a01] tự mình trở lại trả lời; tự mình nhận lời, tự mình nói với người kia, sai người trở lại trả lời; tự mình nhận lời, sai người nói với người kia, sai người trở lại trả lời, đều phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Tự mình nhận lời, … cho đến ra dấu nói với người kia, ra dấu trở lại trả lời, cũng như vậy.

Nếu Tỳ-kheo… cho đến nhận lời (bằng cách)* ra dấu, cũng như vậy.

Nếu Tỳ-kheo vì bên người nam hay người nữ, làm việc mai mối, phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Vì bên người nam cùng phi nhân nữ làm việc mai mối, phạm Thâu-lan-giá. Vì bên người nam cùng súc sanh cái làm việc mai mối, phạm Đột-kiết-la. Vì người nữ cũng như vậy. Vì bên phi nhân nam cùng người nữ làm mai mối, phạm Thâu-lan-giá. Vì súc sanh đực cùng người nữ làm mai mối, phạm Đột-kiết-la. Vì bên người nữ cùng huỳnh môn làm mai mối, phạm Đột-kiết-la.

Nếu Tỳ-kheo vì người nam mượn người nữ, vì người nữ mượn người nam, sai khiến lâu dài, Thâu-lan-giá. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, phạm Đột-kiết-la.

Không phạm: Vì hòa hiệp.42

———

42 Tứ phần 3, tr. 584a10: Sự không phạm, nếu nam nữ trước đã thông nhau mà sau ly biệt làm cho hòa hợp lại.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VI. Lập Thất Nhỏ: A. Duyên Khởi

VI. LẬP THẤT NHỎ43

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở thành Xá-vệ.44 Khi ấy, các Tỳ-kheo tại ấp A-trà-bễ,45 tự xin (vật liệu)* để làm phòng xá, đến các cư sĩ xin xe cộ, trị giá bằng xe cộ, xin nhân công, trị giá bằng nhân công, gỗ cây tre trúc thứ gì cũng đòi xin. Cư sĩ nhàm chán, nên thấy (Tỳ-kheo)* đều trốn lánh. Các Tỳ-kheo xin không được nữa, bèn tự mình chặt đốn cây cỏ, đào đất, lấy đất. Có một Đại đức Tỳ-kheo tự mình chặt cây Thần (đang ở)*, trong khi con nhỏ vị Thần cây đang vui chơi nơi cây này, bị chặt đứt một ngón tay. Vị Thần cây đau khổ liền sanh ác ý, muốn đến đánh Tỳ-kheo, song lại nghĩ như vầy: “Vị này có oai đức lớn, nếu ta đánh ông ấy, nhân đây mà chết thì sẽ khiến ta lúc nào cũng phải chịu mọi khổ não”. Lại nghĩ như vầy: “Hiện nay đức Thế Tôn đang ở thành này, ta nên đến trình bày việc này, đức Phật dạy sao thì ta phụng hành thế ấy”.

(Vị Thần)* liền đến Kỳ-hoàn, trình bày đầy đủ lên Phật. Bấy giờ, đức Thế Tôn tán thán vị Thần cây:

“Hay thay! Hay thay! Ý nghĩ của ông rất hay. Hiện Tỳ-kheo này thật có oai đức, nếu đánh vị ấy, ắt sẽ chịu báo khổ.”

———

43 Tăng-kỳ 6, tr. 276b1; Tứ phần 3, tr. 584a16; Thập tụng 3, tr. 20b7; Căn bản 12, tr. 688a19; Pāli, Vin. iii. 144, kuṭikāsikkhapadaṃ.

44 Tăng-kỳ: Phật tại tinh xá Khoáng Dã 曠野精舍; Tứ phần: Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại thành La-duyệt-kỳ. Thập tụng: Phật tại A-la-tì quốc 阿羅毘國; Căn bản: Vườn Cấp Cô Độc, rừng Thệ Đa, thành Thất-la-phạt 室羅伐城逝多林 給孤獨園.

45 A-trà-bễ 阿荼髀: Pāli. Āḷavī, một thị trấn cách Sāvatthi ba mươi do-tuần và cách Ba-la-nại mười hai do-tuần. Tăng-kỳ 6: Khoáng dã quốc 曠野國; Tứ phần 3: Kỳ-xà-quật sơn. Thập tụng 3: A-la-tì Tỳ-kheo 阿羅毘比丘. Căn bản 12: Vườn Cấp Cô Độc. Pāli: āḷavakā bhikkhū, các Tỳ-kheo người Āḷavī, một thị trấn nằm giữa Sāvatthī (Xá-vệ) và Rājagaha (Vương Xá).

Lại bảo Thọ thần:

“Tại chỗ đó có cây lớn, chưa thuộc về ai, ông có thể nương ở đó.”

Thọ thần vâng lời liền đến đó.

Bấy giờ, đức Thế Tôn tuần tự du hành đến ấp A-trà-bệ. Trưởng lão Đại Ca-diếp46 sáng sớm đắp y bưng bát vào thành khất thực. Các cư sĩ thấy ngài đều chạy trốn. Trưởng lão lấy làm lạ, hỏi người đi đường, họ nói: “Các Tỳ-kheo ở đây khất cầu (vật liệu)* làm phòng xá, không biết chán, người trong ấp lo khổ, vì vậy thấy ngài họ đều chạy trốn”.

Sau khi tôn giả Ca-diếp ăn xong, trở về chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

[13b01] “Các ông có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông nên tu tập thiểu dục tri túc, không nên đa sự khất cầu không biết chán.”

Lại bảo các Tỳ-kheo:

“Vào đời quá khứ bên cạnh sông Hằng, có một Tiên nhân47 ở hang đá. Lúc ấy, hằng ngày Long vương từ nước xuất hiện, nhiễu quanh vị Tiên nhân bảy vòng, đưa đầu lên xuống để nói lên sự cung kính. Sau đó, Tiên nhân du hành trong nhân gian, đệ tử trông hang. Như trước, hằng ngày con rồng cũng đều đến cung kính, làm người đệ tử sợ hãi nên gầy ốm đi nhiều.

———

46 Tăng-kỳ 6, tr. 276c09: Tôn giả Xá-lợi-phất. Tứ phần 3, tr. 584b07; Thập tụng 3, tr. 20b12; Căn bản 12, tr. 688a24: Trưởng lão Đại Ca-diếp.

47 Pāli: dve bhātaro isayo, hai anh em Tiên nhân.

Lúc ấy, Ta đang hành Bồ-tát đạo, du hóa bên bờ sông Hằng, chứng kiến sự việc như vậy, liền hỏi nguyên nhân, được trả lời đầy đủ như vậy. Ta lại hỏi:

“Nay ngươi muốn không thấy lại con rồng ấy chăng?”

Trả lời:

“Đúng vậy.”

Lại hỏi:

“Ngươi thấy dưới cổ con rồng có những vật gì nào?”

Đáp:

“Có ngọc ma-ni.”48

Ta lại bảo:

“Nếu khi nào rồng đến, ngươi liền chắp tay hướng đến nó, nói như vầy: Nay ta cần ngọc ma-ni dưới cổ ngươi, xin đem cho ta.”

Lúc ấy, đệ tử Tiên nhân nghe Ta nói rồi, nên khi rồng từ nước xuất hiện, liền đòi nó. Con rồng nghe xin ngọc, không tới, không lui, đứng im lặng. Lúc ấy, đệ tử Tiên nhân lại vì Long vương nói bài kệ này:

Long vương, nay ta cần

Ngọc châu dưới cổ ngươi.

Ta rất yêu thích nó

Tại sao ngươi không nói?

Con rồng liền dùng kệ trả lời:

Tất cả điều ta cần

Đều được nhờ ngọc này.

Nay ông xin ngọc đó

———

48 Tăng-kỳ 6, tr. 277b19; Tứ phần 3, tr. 584c13: Anh lạc 瓔珞; Pāli: maṇi.

Vĩnh viễn không đến nữa

Như tiếng lửa bốc cháy

Khiến lòng người hoảng sợ.

Nay ta nghe ông nói

Hoảng sợ còn hơn nhiều.

Bấy giờ, đức Thế Tôn dẫn tích xưa, nói kệ:

Người xin không ai ưa

Nhiều lần bị oán ghét.

Long vương nghe tiếng xin

Một đi không trở lại.

Lại bảo Tỳ-kheo:

Long vương thọ nghiệp báo tự nhiên, còn không thích nghe tiếng cầu xin. Nay các cư sĩ làm ăn vất vả, khốn khổ mới có được, tại sao các ngươi lúc nào cũng xin?

Lại bảo Tỳ-kheo:

Xưa kia, một thời Ta ở tại thành Xá-vệ, có Tỳ-kheo an cư xong đi đến chỗ Ta, Ta hỏi:

“An cư ở đâu? An cư có an ổn, khất thực có dễ được, đi đường có mệt không?”

Tỳ-kheo kia trả lời:

[13c01] “Con an cư tại khu rừng nơi sườn núi tuyết, an cư an ổn, khất thực dễ được, đi đường không mệt, chỉ có hoạn nạn từ các con chim, ban đêm chúng kêu làm loạn tọa thiền tư duy không chuyên nhất được!”

Ta hỏi Tỳ-kheo:

“Nay các ông còn thích khu rừng đó nữa không?”

Thưa:

“Rất thích, bạch Thế Tôn.”

Ta bảo:

“Ông về lại nơi đó, khi chiều chim về, chắp tay hướng đến nó nói: ‘Nay ta cần lông cánh các ngươi, các ngươi cho ta’. Giữa đêm, cuối đêm cũng lại nói như vậy.”

Tỳ-kheo vâng theo lời dạy xin chúng. Trong đêm đó, những con chim bàn với nhau: “Nay Tỳ-kheo này xin chúng ta điều đó, chúng ta có nên cho hay không?” Chúng đều nói: “Không thể được”, liền bay đi luôn không trở lại.

Lại bảo các Tỳ-kheo:

“Loài chim còn không thích nghe tiếng cầu xin, huống là người ư!”

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

Vào thời quá khứ, có quốc vương Ca-di, ham thích bố thí, cung cấp người nghèo nàn. Khi ấy có vị Phạm-chí được nhà vua rất mến trọng, chưa bao giờ cầu xin nhà vua thứ gì. Bấy giờ vua kia nói bài kệ:

Mọi người từ xa đến

Đâu đâu cũng xin ta.

Mà nay ngươi ở đây

Không xin, có ý gì?

Phạm-chí lại dùng kệ trả lời:

Người xin không ai ưa

Không cho tạo oán ghét.

Do vậy nên không xin

Sợ mất tình thân ái.

Nhà vua lại nói kệ:

Người trí không ghét xin

Tìm tiếng tư, văn đến.

Huống ông chỗ thân ái

Đâu nên có lòng tiếc.

Giữ nghèo, thẹn cầu xin

Chỗ đáng hưởng không nhận,

Mất phước người tâm hư,

Mà tự khốn khổ mình.

An bần, xin không thẹn,

Chỗ đáng hưởng nên nhận,

Thành tựu thiện cho người,

Tự mình mãi an lạc.

Xin không tổn đức hạnh,

Cũng không lỗi thân, miệng,

Bớt có để giúp không,

Tại sao lại không xin?

Phạm-chí lại dùng kệ trả lời:

Người hiền không lời xin,

Cầu xin chẳng phải hiền

Im lặng không cầu xin,

Đó gọi là đại nhân.

[14a01] Nhà vua nghe kệ của người hiền, tâm rất hoan hỷ, liền đem một con trâu chúa và 1.000 con trâu khác biếu cho.

(Đức Phật)* bảo Tỳ-kheo: “Vua cùng Phạm-chí tuy rất yêu thích nhau, nhưng còn khó có sự cầu xin, huống là các cư sĩ đối với các người đâu có yêu thích mà cầu xin nhiều như thế!”

Lại bảo Tỳ-kheo:

“Xưa kia có con nhà tộc tánh, tên là La-tra-ba-la,49 cha mẹ rất yêu quý; nhưng từ khi xuất gia, không hề có yêu cầu cha mẹ thứ gì. Lúc ấy, cha mẹ cũng dùng bài kệ hỏi:

———

49 La-tra-ba-la 羅吒波羅 (Pāli: Raṭṭhapāla). Tứ phần 3, tr. 585a26: Lại-tra-bà-la 賴吒婆羅, tức Lại-tra-hoà-la; trong Trung A-hàm 31 (T1n26, tr. 623a), con nhà phú hộ ở Xá-vệ, điển hình cho tín tâm bất động của thanh niên con nhà giàu có, quyết tâm xuất gia. Cf. Pāli, Raṭṭhapāla-sutta, M.ii.54ff.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VI. Lập Thất Nhỏ: B. Giới Văn

Mọi người từ xa đến

Đâu đâu cũng xin ta.

Con là con yêu quý

Không xin, có ý gì?

La-tra-ba-la liền dùng kệ trả lời:

Người xin không ai ưa,

Không cho tạo oán ghét

Con đã xuất gia rồi

Lại không nên cầu xin.

Này các Tỳ-kheo, La-tra-ba-la được cha mẹ rất yêu thương còn lấy cớ xuất gia không trở về cầu xin, huống là các cư sĩ đối với các ngươi không thân mà xin nhiều ư!?”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách như vậy, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, tự khất cầu (vật liệu)* để làm phòng cho mình, không có thí chủ, thì cần phải làm đúng lượng, bề dài mười hai gang tay Phật, bề rộng bảy gang tay Phật,50 phải mời các Tỳ-kheo đến xin chỉ chỗ. Các Tỳ-kheo nên chỉ chỗ không có nạn, chỗ có đường đi. Nếu không mời các Tỳ-kheo đến xin chỉ chỗ, hoặc làm quá lượng, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

———

50 Theo các bản khác thích từ như: Tăng-kỳ 6 (tr. 277c25): trường 長 (dài), tức chiều dọc; quảng 廣 (rộng), tức chiều ngang. Tu-già-đà trách thủ 修伽跎搩手, gang tay Phật (Thiện Thệ), bằng 2 thước 4 tấc. Tứ phần 3, tr. 585b13, Thập tụng 12, tr.10c7: Dài mười hai gang tay Phật, bên trong rộng bảy gang tay Phật. Căn bản 12, tr. 688b25: Gang tay Phật gấp ba người thường. 12 gang tay người thường có 18 khuỷu. Pāli: vidaṭṭhati = Skt. vitasti = 12 lóng tay, khoảng 9 inch.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VI. Lập Thất Nhỏ: C. Thích Từ

C. THÍCH TỪ

Tự khất cầu: Tỳ-kheo vì mình đến xin người khác.

Phòng:51 Là nơi đó có thể đi, đứng, ngồi, nằm, hành động được theo 4 oai nghi.

Không có thí chủ:52 không có đàn-việt.

Vì mình: Vì chính mình chứ không vì người khác, cũng không vì Tăng.

Phải mời các Tỳ-kheo đến chỉ chỗ: Nên mời Tỳ-kheo biết pháp trì luật đến chỉ chỗ cho mình.

Các Tỳ-kheo nên chỉ chỗ không có nạn, chỗ có đường đi:

- Chỗ có nạn:53 Chỉ cho ngã tư đường, nơi nhiều người tụ họp vui đùa, chỗ dâm nữ, chỗ chợ búa, chỗ thả trâu, chỗ sư tử, hổ lang, ác thú, bên bờ sông nước xói, chỗ có cây đại thọ, chỗ có ruộng vườn tốt, chỗ có phần mộ, chỗ quá gần hay quá xa thôn xóm, chỗ có đường đi hiểm trở. Đó gọi là chỗ có nạn. Nơi nào không có các nạn trên thì gọi là chỗ không có nạn.

- Chỗ có đường đi: Là chỗ xung quanh (có đường)* xe đi được, như vậy gọi là chỗ có đường đi.

Nếu chỗ nào có các nạn trên, chỗ không có đường đi thì [14b01] các Tỳ-kheo nên nói với Tỳ-kheo kia rằng: “Thầy đừng nên cất chỗ này”.

———

51 Tăng-kỳ 6, tr. 277c22: Phòng xá 房舍. Tứ phần 3, tr. 585b18: Ốc 屋. Thập tụng 3, tr. 20c11: xá 舍, nhà ấm, nhà mát, điện đường, lầu gác, v.v... Căn bản 12, tr. 688b21: Tiểu phòng 小房. Pāli (Vin. iii. 149): kuṭi, túp lều, hay chòi tranh.

52 Tăng-kỳ 6, tr. 277c23; Tứ phần 3, tr. 585b19; Thập tụng 3, tr. 20c12; Căn bản 12, tr. 688b23: Vô chủ 無主, không có chủ: không có một người, hai người, hay nhiều người đứng ra cất.

53 Tăng-kỳ 6, tr. 278c23; Tứ phần 3, tr. 585b19; Thập tụng 3, tr. 20c18, đều là nạn xứ 難處. Căn bản 12, tr. 688b23: bất tịnh xứ 不淨處. Pāli: sārambha, chỗ có nguy hiểm.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VI. Lập Thất Nhỏ: D. Phạm Tướng

Nếu chỗ không có các nạn trên, chỗ có đường đi thì các Tỳ-kheo nên nói với Tỳ-kheo kia rằng: “Thầy nên cất chỗ này”.

Tỳ-kheo này nên để trống vai bên hữu, cởi bỏ giày dép, đến giữa Tăng quỳ gối, chắp tay, xin Tăng chỉ chỗ, tác bạch như vầy:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là… tự khất cầu làm phòng cho mình, không có thí chủ. Nay đến trong Tăng, xin chỉ chỗ, cúi xin hiện tiền Tăng chỉ chỗ cho tôi.”

Xin ba lần như vậy.

Tăng nên sai một vị tác bạch:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… tự khất cầu làm phòng cho mình, không có thí chủ. Nay đến trong Tăng xin chỉ chỗ. Nay Tăng vì Tỳ-kheo tên là… chỉ chỗ không có nạn, chỗ có đường đi. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, đây là lời tác bạch.”

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là… tự khất cầu làm phòng cho mình, không có thí chủ. Nay đến trong Tăng xin chỉ chỗ. Nay Tăng vì Tỳ-kheo tên là… chỉ chỗ không có nạn, chỗ có đường đi. Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng, ai không chấp thuận xin nói.”

“Tăng đã vì Tỳ-kheo tên là… chỉ chỗ không có nạn, chỗ có đường đi rồi, Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu Tăng chỉ chỗ có nạn, chỗ không có đường đi thì Tăng phạm Đột-kiết-la. Nếu cất ở chỗ này thì cũng như vậy. Nếu không mời các Tỳ-kheo đến chỉ chỗ, từ khi khởi tâm đến sửa soạn đất phần thô (đào đất đổ nền)* đều phạm Đột-kiết-la. Phần tế (hoàn thành phần nền)*, phạm Thâu-lan-giá. Cất xong, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VII. Cất Chùa Lớn: A. Duyên Khởi

Dùng kim, ngân, trân bảo lẫn lộn cùng hoàn thành nhà gạch, … cho đến làm trong đất Tăng đều phạm Thâu-lan-giá.

Sa-di phạm Đột-kiết-la.54

VII. CẤT CHÙA LỚN55

A. DUYÊN KHỞI

[14b28] Đức Phật ở nước Câu-xá-di.56 Khi ấy, Tỳ-kheo Xiển-đà57 thường tới lui các nhà vì họ nói pháp và liệu lý công việc cũng như chữa trị cho các con bệnh. Quốc vương, đại thần, gia chủ, cư sĩ không ai không thân kính. Mọi người cùng đến thăm viếng, gặp lúc Xiển-đà đang đi kinh hành, họ đảnh lễ sát chân, (Xiển-đà)* vì họ nói pháp, chỉ dạy sự lợi ích, khiến họ vui mừng. Khi mọi người về nhà họ, Xiển-đà liền trở lại phòng mình thì đã có Thượng tọa vào ở. Như vậy, tuần tự đi cho đến các phòng nhỏ nhất lại cũng như vậy (cũng đã có người ở). Không có nơi nào ở được, Xiển-đà lại phải du hành trong nhân gian. Sau đó, nhiều người lại đến thăm viếng, gặp các Tỳ-kheo đang kinh hành nơi đất trống, họ hỏi:

“Thầy của chúng tôi là Xiển-đà, hiện nay ở đâu?”

Các Tỳ-kheo nói:

“Chúng tôi không biết.”

Tìm khắp nơi không được, họ bèn trở về nhà.

———

54 Bản Hán, hết quyển 2.

55 Tăng-kỳ 6, tr. 279a18; Tứ phần 4, tr. 586b4; Thập tụng 4, tr. 21b12; Căn bản 12, tr. 689a25. Pāli, Vin. iii. 155: vihārakāra, làm tinh xá.

56 Tăng-kỳ 6, tr.279a18; Tứ phần 4, tr. 586b4; Thập tụng 4, tr. 21b12: Câu-thiểm-di 俱睒彌. Căn bản: Kiều-thiểm-tì 憍閃毘.

57 Tăng-kỳ; Tứ phần; Căn bản: Đều Tỳ-kheo Xiển-đà 闡陀; Thập tụng: Xiển-na 闡那. Pāli: Channa.

Xiển-đà du hành trở về, mặc y bưng bát đến những nhà kia. Họ đều ra đón chào hỏi:

“Bạch Trưởng lão, vừa rồi chúng con có đến Tăng phòng mà không gặp được, vậy nay Trưởng lão từ đâu đến?”

Đáp:

“Tôi là hàng Hạ tọa nhỏ nhất, tất cả phòng Thượng tọa đã ở hết, cho nên phải du hành, đưa đến những trở ngại nhau này.”

Mọi người thưa:

“(Trưởng lão)* có thể tìm chỗ làm nhà,58 chúng con sẽ vì Trưởng lão cất phòng xá, (chúng con)* đã làm được phước, mà Trưởng lão lại được sống an ổn. Hơn nữa, khi chúng con đến thăm viếng khỏi bị trở ngại.”

Xiển-đà trả lời:

“Tôi không thể tự làm, vì sẽ bỏ phế việc hành đạo. Khi nào tuổi lớn, tự sẽ được chỗ ở theo thứ lớp.”

Mọi người lại thưa:

“Rất vui là chúng con có vật liệu sẵn, lại có thiện tâm. Tài vật thì vô thường, thiện tâm thì khó giữ. Xin vì chúng con tìm chỗ, tất cả chúng con muốn làm nhà.”

Xiển-đà thấy họ quá ân cần, khó lòng từ chối, bèn đi tìm đất làm nhà, thấy chỗ cây thần59 có thể xây cất được nhất, nên liền chặt nó. Cây này có vị thần mà mọi người trong nước đang thờ cúng, mọi sự khấn vái phần nhiều đều được như ý nguyện, bỗng thấy bị đốn chặt, không ai không kinh hãi. Người không tin ưa Phật pháp đều trách mắng: “Sa-môn Thích tử thật là vô đạo, vì muốn lợi mình mà

———

58 Để bản: Ốc xứ 屋處.

59 Hán: Thần thọ 神樹. Tứ phần: Ni-câu-luật thần thọ 尼拘律神樹. Pāli: cetiya-rukkham, cây có miếu thần.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VII. Cất Chùa Lớn: B. Giới văn. C. Thích Từ

làm tổn hại bừa đến trời, người”. Người tin ưa Phật pháp thì nói: “Cây này có Thần, mọi người đều kính sợ, sớm tối vững niềm cung kính, không dám khinh mạn, mà các Tỳ-kheo lại chặt nó không biết sợ, tâm sắc đều an nhiên như vậy, có thế nói (đây)* là bậc đại thần, đáng quí đáng trọng.” Lời khen tiếng chê đồn đãi khắp trong nước, các Trưởng lão Tỳ-kheo nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ Phật, trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi Xiển-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Thế Tôn bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào có thí chủ vì mình làm phòng,60 nên mời các Tỳ-kheo đến xin chỉ chỗ. Các Tỳ-kheo nên chỉ chỗ không nạn, chỗ có đường đi. Nếu không mời các Tỳ-kheo đến xin chỉ chỗ, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

C. THÍCH TỪ

[15a01] Có thí chủ: Là có đàn-việt.

Ngoài ra như trong giới không có thí chủ vừa rồi đã nói.

———

60 Tăng-kỳ 6, tr. 280a03; Thập tụng 4, tr. 21b26: Đều đại phòng xá 大房舍; Tứ phần 3, tr. 586b28: Đại phòng 大房; Căn bản 12, tr. 691a18: Đại trú xứ 大住處. Pāli, Vin. iii. 156: mahallako nāma vihāro sassāmiko vuccati, tinh xá có thí chủ làm cho được xem là lớn.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VIII. Vô Căn Hủy Báng: A. Duyên Khởi

VIII. VÔ CĂN HUỶ BÁNG61

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.62 Khi ấy, vua Bình-sa hằng ngày theo thứ tự thỉnh năm trăm vị Tăng thọ trai tại thành nội. Thần dân cũng lại như vậy. Khi ấy, các Tỳ-kheo ai ai cũng đều hành đạo, chưa có người chuyên biết về việc sai thọ thỉnh (nhận lời mời thọ trai)* theo thứ tự. Nhóm sáu Tỳ-kheo thường đến chỗ tốt. Mọi người hỏi: “Chúng con vì Tăng thiết trai mời theo thứ tự, tại sao các Trưởng lão thường đến mà không thấy các vị khác?”

Họ quở trách như vậy mà (nhóm sáu Tỳ-kheo)* vẫn không thôi. Khi ấy, Đà-bà Lực Sỹ Tử,63 mười bốn tuổi xuất gia hành đạo, ở chỗ yên tịnh nghĩ như vầy: “Hiện nay, vua Bình-sa hằng ngày theo thứ tự thỉnh năm trăm vị Tăng thọ trai tại thành nội. Thần dân cũng như vậy, mà Tăng không có người sai phó hội theo thứ tự, nên đưa đến việc Lục quần lựa chọn chỗ tốt (mà đến)*, làm thất vọng mọi người, và mất đi mọi ý nghĩa người cúng dường. Nếu đến tuổi 20, ta thọ giới Cụ túc, đắc A-la-hán, đặng Lục thần thông, sẽ vì chúng Tăng làm người sai phó hội64 và phân phối ngọa cụ”.

———

61 Tăng-kỳ 6, tr. 280a19; Tứ phần 3, tr. 587a25; Thập tụng 4, tr. 22a8; Căn bản 13, tr. 691b12. Vin. iii. 158.

62 Tăng-kỳ: Xá-vệ thành 舍衞城; Tứ phần: Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại thành La-duyệt-kỳ; Thập tụng; Căn bản: Vương Xá thành 王舍城. Pāli: Rājagaha.

63 Tăng-kỳ: Đà-phiêu Ma-la Tử 陀驃摩羅子; Tứ phần: Đạp-bà-ma-la Tử 沓婆摩羅子; Thập tụng: Đà-phiêu Lực Sỹ Tử 陀驃力士子; Căn bản: Thật Lực Tử 實力子. Pāli: Dabba Mallaputta.

64 Hán: Sai hội 差

會, phân phối Tỳ-kheo theo thứ tự đi thọ trai khi được cư sĩ thỉnh. Thập tụng 4, tr.32a17: Sai hội như Ngũ phần. Tăng-kỳ 7, tr. 281a21: Điển tri cửu sự典知九事, theo thứ tự mời thọ thực; theo thứ tự chia phòng xá; theo thứ tự phân y vật; theo thứ tự phân hoa hương; theo thứ tự phân dưa trái; theo thứ tự cung cấp nước nóng; theo thứ tự phân chia bánh; theo thứ tự cắt đặt người công tác. Tứ phần 3, tr. 587b4: Sai thứ thọ thỉnh phạn thực 差次受請飯食, phân phối Tỳ-kheo thứ tự đi thọ trai khi được cư sĩ thỉnh. Căn bản 13, tr. 696a5: Phân thực nhân 分食人, người phân phối đồ ăn thức uống cho chúng Tăng. Pāli: bhattudesaka, người phân phối thức ăn cho các Tỳ-kheo.

Đến tuổi 16, Đà-bà đắc quả A-la-hán, đạt Lục thần thông, 20 tuổi thọ giới Cụ túc, liền nghĩ như vầy: “Trước đây ta nguyện vì chúng Tăng làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ, nay đã đến lúc nên làm việc đó”. Liền đến thành Vương Xá, chỗ các Tỳ-kheo, nói lên lời nguyện trước đây của mình. Các Tỳ-kheo liền bạch Phật, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi Đà-bà:

“Thật sự ngươi muốn vì Tăng làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ phải không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nay cho phép Đà-bà vì Tăng làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ.”

Tăng nên bạch nhị yết-ma, sai một Tỳ-kheo bạch:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tỳ-kheo Đà-bà muốn vì Tăng làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo Đà-bà này muốn vì Tăng làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ. Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng. Vị nào không chấp thuận xin nói.

Tăng đã chấp thuận Tỳ-kheo Đà-bà làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ rồi, Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”65

———

65 Tăng-kỳ, Thập tụng, Căn bản: Không có đoạn văn Bạch nhị yết-ma này. Tứ phần như Ngũ phần.

Bấy giờ, Đà-bà liền vì Tăng làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ. Khi phân phối ngọa cụ, (những vị)* thiểu dục tri túc cùng (ở với quý vị)* thiểu dục tri túc; ưa yên tịnh thì cùng ưa yên tịnh; tụng Tu-đa-la (kinh) thì cùng tụng Tu-đa-la; trì luật thì cùng trì luật; pháp sư cùng pháp sư [15b01]; ưa tán tụng66 thì cùng ưa tán tụng; A-luyện-nhã67 cùng A-luyện-nhã; khất thực cùng khất thực; ngồi thiền thì cùng ngồi thiền. Trong những hạnh khác nhau như vậy, đều được xếp theo thuộc loại của nó, tùy nghi mà sắp xếp chỉ dẫn các nơi phòng ốc, khiến tất cả các Tỳ-kheo đều được an ổn. Tỳ-kheo các nơi, có vị đến vào lúc sẩm tối, vội đến Đà-bà để xin chỗ ở thì Đà-bà liền nhập Hỏa quang Tam-muội, tay trái xuất phát ánh sáng, tay phải chỉ chỗ ngọa cụ một cách chu toàn.

Khi ấy, những nơi xa nghe Tỳ-kheo Đà-bà vì chúng Tăng thành Vương Xá làm người sai phó hội và phân phối ngọa cụ có đức như vậy, đều nghĩ như vầy: “Ta sẽ đến đó để thăm hỏi đức Thế Tôn, cùng diện kiến Đà-bà và xem thần lực”. Họ bắt đầu đi cho đến sẩm tối và đến chỗ Đà-bà xin chỗ nghỉ ngơi. Đà-bà đều xếp chỗ đúng pháp, theo thứ tự sai người đi phó hội cũng lại như vậy.

Bấy giờ, thành Vương Xá có gia chủ Thiện Phạn, thấy pháp đắc quả, hằng ngày đích thân đến mời hai Tỳ-kheo để thiết trai thượng vị. Vì phước đức của huynh đệ Từ Địa68 đều mỏng nên khi chia ngọa cụ cũng như mời phó hội theo thứ tự thường gặp phải thứ thô dở. (Hôm nay)* may mắn, gặp được sai đến nhà này. Thiện Phạn biết rồi liền nghĩ như vầy: “Hai vị này là người ác, không hạnh thanh tịnh, sao có

———

66 Pāli. bhāṇaka, (người) đọc tụng, ca vịnh.

67 A-luyện-nhã 阿練若: Còn gọi là A-lan-nhã, Skt. araṇya, Pāli. arañña, dịch là núi rừng, đồng hoang, chỉ những nơi yên tĩnh, vắng vẻ, thích hợp cho người xuất gia tu hành cư trú.

68 Tăng-kỳ 7: Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘. Tứ phẩn 3: Từ Địa Tỳ-kheo 慈地比丘. Thập tụng 4: Di-đa-la-phù-ma 彌多羅浮摩, một người. Căn bản 13: Hai Tỳ-kheo Thiện Hữu và Đại Địa 善友大地. Pāli: Mettiyabhummajakā bhikkhū, các Tỳ-kheo đồng bọn của Mettiya và Bhummaka, trong nhóm sáu Tỳ-kheo.

thể nhận sự cúng dường (trai phạn)* thượng vị của ta!” lập tức trở về, nói với vợ ông rằng: “Bà chỉ nên làm thức ăn thô dở thôi.” Khi anh em Từ Địa đến thì sai đứa ở trải tòa xấu ngoài cửa (để đón)*.

Người vợ vâng lời, chuẩn bị thức ăn thô dở. Khi huynh đệ Từ Địa mặc y mang bát đến nhà Thiện Phạn, an tọa nơi tòa, trong khi đó bọn tôi tớ mang thức ăn xấu ra. Từ Địa thấy vậy, liền hỏi: “Này chị em! Nhà ngươi thường làm thức ăn ngon, tại sao nay thô dở vậy?”

Bọn tôi tớ thưa:

“Tôi là kẻ thấp hèn, không biết lý do.”

Ăn xong về liền, trên đường đi, Từ Địa mắng (thầm)* Đà-bà Lực Sỹ Tử: “Cần phải khiến cho ngươi chịu khổ cực, về đến trú xứ rồi, ta sẽ đến chỗ các Thượng tọa nói Đà-bà Lực Sỹ Tử, làm việc theo ưa, giận, si, sợ. Nếu sợ (ai)* thì cho đồ tốt, không sợ thì cho đồ xấu.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Các thầy không nên nói những lời như vầy: Tỳ-kheo Đà-bà làm việc theo ưa, giận, si, sợ. Tại sao vậy? Vì Tỳ-kheo Đà-bà đắc A-la-hán, đủ sáu thần thông mà làm việc theo ưa, giận, si, sợ là điều không thể có.”

Từ Địa nói:

“Chính vì đắc thần thông nên thấy biết được nhà nào có (thức ăn)* ngon, nhà nào có (thức ăn)* dở; ngon thì mời người khác, dở thì liền sai tôi, cho nên tôi nói là ‘theo ưa, giận, si, sợ’.” Nói những lời như vậy rồi đến nơi khác.

Trước hết là gieo tiếng xấu cho Đà-bà và sau đó, đến chỗ cô em ni Di-đa-la69 nơi thành Vương Xá. [15c01] Di-đa-la thấy hai anh đến,

———

69 Tứ phần 3, tr. 587c18: Tỳ-kheo-ni Từ, 比丘尼慈. Thập tụng 4, tr. 22a23: Tỳ-kheo-ni Di-đa-la 比丘尼彌多羅. Căn bản 14, tr.696a28: Tỳ-kheo-ni Hữu Nữ比丘尼 友女. Pāli. Mettiyā.

ra nghinh đón, đảnh lễ chào hỏi. Huynh đệ Từ Địa đều không nói với nhau. Di-đa-la thưa:

“Em không nhớ đã phạm gì, tại sao hai anh như vậy?”

Từ Địa trả lời:

“Cô không giúp tôi nên khiến đưa đến việc Đà-bà làm khổ tôi như vậy.”

Di-đa-la hỏi:

“Anh muốn em trợ giúp nhau bằng cách nào?”

Từ Địa bảo:

“Nếu cô giúp tôi thì có thể đến chỗ đức Phật thưa: ‘Bạch đức Thế Tôn, ở trong không sợ hãi, ngược lại đưa đến sự sợ hãi. Nay con không tìm ra nơi nào có được an ổn! Đà-bà vốn là người Phạm hạnh, bỗng nhiên làm ô nhiễm con, phạm Ba-la-di.’”

Di-đa-la nói:

“Đà-bà thanh tịnh, nếu em hủy báng người thì Tăng tất sẽ tác (pháp)* Tự ngôn, đuổi em. Em ra khỏi chúng sẽ nương tựa vào nơi nào?”

Từ Địa vẫn nói:

“Anh sẽ làm chứng cho em để đuổi Đà-bà, làm gì có việc em bị tác (pháp)* Tự ngôn và bị đuổi!”

Di-đa-la nói:

“Nếu Tăng đuổi Đà-bà thì em được gì khác sao?”

Từ Địa vẫn nói:

“Chỉ cần khiến đức Thế Tôn xua đuổi Đà-bà thì Đà-bà sẽ bị anh đứng ra trục xuất, cũng lại là khổ sao!? Chúng ta tự sẽ được nơi an ổn, tốt đẹp.”

Vì kính trọng anh nên em gái không dám trái mệnh, liền đến chỗ đức Phật bạch như trên lên Ngài.

Bấy giờ, Đà-bà và La-hầu-la đang đứng hai bên đức Phật, Phật hỏi Đà-bà:

“Ngươi có nghe những gì Di-đa-la đã nói không?”

Thưa:

“Con đã nghe, nhưng Thế Tôn tự biết việc đó (cho con.)*”

Ba lần hỏi và trả lời cũng như vậy.

Bấy giờ, La-hầu-la bạch Phật:

“Bạch đức Thế Tôn, phiền gì phải ba lần hỏi Đà-bà, chỉ cần tẫn xuất cô ni này.”

Đức Phật dạy:

“Nếu Di-đa-la dùng việc này phỉ báng ngươi, thì ngươi nên như thế nào?”

Thưa:

“Con cũng sẽ nói, ‘việc này Phật tự biết cho’.”

Đức Phật dạy:

“Ngươi có thể như vậy, Đà-bà cũng vậy sao!?”

Đức Phật dạy Đà-bà:

“Ngươi nên đứng dậy, tự biện minh, nay không phải lúc im lặng. Ngươi nên nhớ nghĩ, có thì nói có, không thì nói không, không được trực ngôn nói: ‘Phật tự biết điều này’.”

Đà-bà liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y phục, quỳ gối chắp tay thưa Phật:

“Bạch đức Thế Tôn, từ khi con sinh đến nay, dù trong mộng, cũng chưa từng có tưởng niệm này. Hôm nay làm sao có được để nhớ biết?”

Đức Phật khen:

“Lành thay! Lành thay! Ông đã nhanh chóng tự biện minh. Người muốn tự biện minh cần phải như vậy.”

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Nên trao cho Đà-bà Ức niệm Tỳ-ni,70 không nên cử tội, nên bạch Tứ yết-ma trao cho Di-đa-la pháp Tự ngôn diệt tẫn.”

Một Tỳ-kheo xướng:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo-ni Di-đa-la này tự nói ‘Đà-bà làm ô nhiễm tôi’. Nay Tăng trao cho pháp Tự ngôn diệt tẫn. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận. Đây là lời tác bạch.

“Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo-ni Di-đa-la này tự nói: ‘Đà-bà làm ô nhiễm tôi’. Nay Tăng trao cho pháp Tự ngôn diệt tẫn. [16a01] Các Trưởng lão nào chấp thuận thì im lặng, nếu ai không chấp thuận xin nói.”

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.

“Tăng đã chấp thuận trao cho Tỳ-kheo-ni Di-đa-la pháp Tự ngôn diệt tẫn rồi. Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy.”71

Tỳ-kheo-ni Di-đa-la bị diệt tẫn rồi, du hành trong nhân gian. Huynh đệ Từ Địa vẫn nói với các Tỳ-kheo rằng: “Đà-bà Lực Sỹ Tử phá hoại Phạm hạnh em tôi, cho nên khiến đưa đến (tình trạng)* như vậy.”

———

70 Để bản: Tỳ-kheo 比丘.

71 Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng, Căn bản: không có đoạn văn bạch tứ Yết-ma này.

Các Tỳ-kheo lại đem sự việc bạch lên Phật, đức Phật nhân việc này tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Các ông nên kiểm vấn lại Từ Địa là việc ông nói Đà-bà phá hoại Phạm hạnh em ông, là thật hay là hư?”

Các Tỳ-kheo vâng lời, liền hỏi Từ Địa, Từ Địa trả lời:

“Điều tôi nói là sự thật.”

Tăng lại hỏi:

“Ông thấy chỗ nào, thấy khi nào, thấy thế nào?”

Trả lời:

“Tôi thấy chỗ đó, tôi thấy khi đó, tôi thấy như vậy,”

Tăng lại hỏi Đà-bà tiếp:

“Khi ấy, ông ở chỗ nào?”

Trả lời: “Tôi ở chỗ đó.”

Tăng lại hỏi Từ Địa:

“Địa điểm không tương ưng, thời gian không tương ưng, tại sao ông nói chỗ đó, lúc đó, thấy như vậy?”

Lại hỏi Từ Địa:

“Nếu đối trước một vị Tỳ-kheo có lòng tin kiên cố mà nói láo thì tội nặng như tổn hại vô số chúng sanh. Trước một vị kiên cố đối với pháp (mà nói láo)* thì họ mắc tội nặng hơn 100 vị có lòng tin kiên cố. Lần lượt như vậy, đối trước Tăng mà nói láo, thì tôi của họ nặng hơn đối 100 vị A-la-hán.”

Lại nói với Từ Địa:

“Nay Tăng tập hợp không tùy theo ưa, giận, si, sợ, ông có thể nói lại (điều đó)* là sự thật hay hư dối?”

Từ Địa nói: “Đà-bà tùy theo ưa, giận, si, sợ nên tôi phải nói như vậy.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật để trình bày sự việc lên Ngài.

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Từ Địa:

“Thật sự ông đã dùng Ba-la-di không căn cứ hủy báng Đà-bà phải không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách: “Ông là người ngu si, tại sao dùng Ba-la-di không căn cứ hủy báng Tỳ-kheo Phạm hạnh thanh tịnh? Ông há không nghe có ba hạng người72 đọa vào địa ngục sao!?

Một, là phạm giới, không có pháp của Sa-môn mà tự nói mình có, không tu Phạm hạnh mà tự nói mình tu; giống như hạt giống hủ bại ở trong Phật pháp.

Hai, là thấy như vầy, nói như vầy: ‘Dâm dục không phải là điều xấu’, rồi phóng dật.

Ba, là dùng Ba-la-di không căn cứ hủy báng Tỳ-kheo thanh tịnh Phạm hạnh. Ba hạng người này chắc chắn đọa vào địa ngục. Tại sao nay ngươi lại làm việc ác này?”

Đức Phật lại dùng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

72 Tứ phần 4, tr. 388b16: Hữu nhị chủng nhân 有二種人. Thập tụng 4, tr. 22c29; Căn bản 14, tr. 697b10: Hữu tam chủng nhân 有三種人 như Ngũ phần.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VIII. Vô Căn Hủy Báng: B. Giới Văn. C.Thích Từ

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

“Tỳ-kheo nào [16b01] không biết pháp, vì hận thù73 nên dùng Ba-la-di không căn cứ hủy báng Tỳ-kheo không phải Ba-la-di, muốn phá hoại Phạm hạnh của vị ấy.74 Sau đó, Tỳ-kheo này, dù bị cật vấn hay không bị cật vấn, nói: ‘Việc75 này không căn cứ, vì ôm hận76 nên tôi hủy báng’, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

C. THÍCH TỪ

Tự mình không biết pháp: Tự mình làm mọi việc không như pháp.

Hận ghét: Tức là 9 não.

Vô căn:

Không thấy, không nghe,77 không nghi.

———

73 Hán: Ố sân 惡瞋. Tăng-kỳ: Sân hận bất hỷ 瞋恨不喜 (sân hận không vui). Tứ phần: Sân nhuế sở phú 瞋恚所覆 (thù hận ấp ủ). Thập tụng: Trụ ố sân 住惡 瞋 (luôn sân hận thù ghét). Căn bản: Hoài sân bất xả 懷瞋不捨 (ôm lòng sân hận không buông xả). Pāli: duṭṭho doso appatīto, ố sân và bất mãn.

74 Hán: Dục phá bỉ phạm hạnh 欲破彼梵行. Tăng-kỳ 6, tr. 290c4: Dục phá bỉ Tỳ-kheo thanh tịnh 欲破彼比丘清凈. Tứ phần 4, tr. 589c14: Dục hoại bỉ thanh tịnh hạnh欲壞彼清凈行. Thập tụng 4, tr. 22a22: Dục phá bỉ phạm hạnh欲破彼梵行 Căn bản 14, tr. 697c3: Dục hoại bỉ tịnh hạnh 欲壞彼凈行. Pāli: brahmacariyā cāveyyaṃ, hủy hoại phạm hạnh, làm cho mất bản thể Tỳ-kheo, tức bị tẫn xuất, không còn là Tỳ-kheo.

75 Hán: Sự 事, tức 4 tránh sự: Ngôn tránh sự, giáo giới tránh sự, phạm tội tránh sự, sự tránh sự (sự tranh tụng liên quan đến tranh cãi, sự tranh tụng liên quan đến khiển trách, sự tranh tụng liên quan đến tội, sự tranh tụng liên quan đến nhiệm vụ). Tứ phần: Sự 事, sự việc hay sự tình. Thập tụng: Sự có 4, như Ngũ phần. Pāli: adhikaraṇa, sự, tức tránh sự, có 4 (nāma cattāri adhikaraṇāni).

76 Hán: Trụ sân 住瞋.

77 Văn: Nghe âm thanh phát ra từ động tác của người đang phạm pháp.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. VIII. Vô Căn Hủy Báng: D. Phạm Tướng

Không Ba-la-di:

Tức là người đối với 4 Ba-la-di không phạm một tội nào.

Muốn phá hoại Phạm hạnh của vị ấy:

Là muốn khiến cho vị kia hoàn tục hay làm ngoại đạo.

Thời gian sau, dù bị cật vấn, hay không bị cật vấn:

Nghĩa là sau đó tự kiểm nghiệm lại chỗ nào, khi nào, thấy thế nào.

Sự có 4 thứ: Ngôn tránh sự, giáo giới tránh sự, phạm tội tránh sự, sự tránh sự.

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu Tỳ-kheo không thấy, không nghe, không nghi người khác phạm Ba-la-di mà dùng pháp này hủy báng thì phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Thấy mà nghi, nghe mà nghi, nghi mà nghi; thấy mà quên, nghe mà quên, nghi mà quên, rồi dùng pháp không căn cứ hủy báng, Tăng-già-bà-thi-sa.

Nếu người đối diện hiểu những lời hủy báng phạm Tăng-già-bà-thi-sa, không hiểu rõ, phạm Thâu-lan-giá. Nếu viết thư, sai sứ, ra dấu hiệu, nói lời tương tợ, dùng tay nói để hủy báng mà người hiểu, phạm Thâu-lan-giá; không hiểu, phạm Đột-kiết-la. Nếu hủy báng Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, phạm Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni hủy báng Tỳ-kheo-ni, phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Hủy báng Tỳ-kheo, phạm Ba-dật-đề. Hủy báng Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, phạm Đột-kiết-la.

Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni hủy báng 5 chúng đều phạm Đột-kiết-la.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. IX. Giả Căn Hủy Báng: A. Duyên Khởi

IX. GIẢ CĂN HUỶ BÁNG78

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.79 Bấy giờ, Tỳ-kheo-ni Thâu-la-nan-đà thường hay tới lui thăm viếng, cùng ngồi một chỗ để nghe giáo pháp từ Tỳ-kheo Đà-bà vì ngài là bậc đại đức thần thông, nên Từ Địa thấy vậy lại muốn phỉ báng. Sau đó, từ trên núi Kỳ-xà-quật đi xuống, (Từ Địa)* thấy hai con khỉ đang giao hợp hành dục, bèn khởi ý nghĩ: “Nay ta nên mượn hai con khỉ này đặt tên con đực là Đà-bà, con cái là Thâu-la-nan-đà”. Nghĩ vậy rồi, liền nói với các Tỳ-kheo Trưởng lão rằng: “Trước đây, tôi đã dùng pháp vô căn hủy báng Đà-bà, nay chính tôi thấy Đà-bà cùng Thâu-la-nan-đà làm hạnh bất tịnh.”

Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật, đức Phật bảo các Tỳ-kheo nên tập hợp Tăng để tra hỏi Từ Địa: “Ông nói trước đây ông dùng pháp vô căn phỉ báng Đà-bà, nay chính ông thấy Đà-bà cùng Thâu-la-nan-đà làm hạnh bất tịnh, là thật hay là hư?” Các Tỳ-kheo vâng theo lời dạy, tập hợp Tăng, hỏi Từ Địa… cho đến Ông có thể nói lại (việc đó)* là thật hay là hư [16c01], đều như trên đã nói.

Tra hỏi như vậy rồi, Từ Địa nói:

“Thật ra tôi không thấy Đà-bà làm hạnh bất tịnh mà tôi chỉ thấy Thâu-la-nan-đà thường lui tới chỗ Đà-bà, nên có ý muốn phỉ báng ông ta. Nhân từ trên núi Kỳ-xà-quật xuống, thấy hai con khỉ đang

———

78 Tăng-kỳ 7, tr. 281a20; Tứ phần 4, tr. 589b11; Thập tụng 4, tr. 23b15; Căn bản 14, tr. 699b17. Vin. iii. 166.

79 Tăng-kỳ 7, tr. 281a20: Xá-vệ thành 舍衞城. Tứ phần 4, tr. 589b11: Kỳ-xà-quật sơn, tại La-duyệt-kỳ 耆阇崛山羅閱衹. Thập tụng 4, tr. 23b15; Căn bản 14, tr. 699b17: Vương Xá thành 王舍城. Vin. iii. 166: Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe, lúc bấy giờ, đức Phật Thế Tôn ở tại vườn Trúc Lâm nơi nuôi dưỡng những con sóc (Ca-lan-đà), trong thành Vương Xá.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. IX. Giả Căn Hủy Báng: B. Giới Văn

giao hợp, bèn mượn tên con khỉ đực cho là Đà-bà, con khỉ cái là Thâu-la-nan-đà, cho nên nói là chính tôi thấy (hai người)* làm hạnh bất tịnh thôi!’.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách: “Tại sao ông dựa vào trong phần sự khác, lấy chi tiết nhỏ, hoặc tương tự chi tiết nhỏ cho là Ba-la-di để phỉ báng Tỳ-kheo không phải Ba-la-di!”

Rồi họ dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Từ Địa: “Thật ngươi có vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi hình thức quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, tự mình không như pháp, vì hận thù nên dựa lấy chi tiết nhỏ,80 hay tương tự chi tiết nhỏ trong phần sự khác,81 cho là

———

80 Hán: Thủ phiến 取片. Phiến, được hiểu là chứng cớ giả để vu khống. Pāli: Kiñci desaṃ lesamattaṃ upādāyāti leso nāma dasa lesā — jātileso, nāmaleso, gottaleso, liṅgaleso, āpattileso, pattaleso, cīvaraleso, upajjhāyaleso, ācariyaleso, senāsanaleso. Nắm lấy sự kiện nhỏ nhặt tương tự nào đó, điều nhỏ nhặt tương tự có 10: điều nhỏ nhặt tương tự về xuất thân (huyết thống) – (nghĩa là có vị xuất thân Sát-đế-lợi [khattiya] được thấy đang phạm tội Ba-la-di [pārājika], rồi khi nhìn thấy vị Sát-đế-lợi khác lại buộc tội rằng: “Ngươi là vị Sát-đế-lợi phạm tội Ba-la-di đã bị ta thấy, ngươi chẳng phải Sa-môn, chẳng phải Thích tử....” thì phạm tội Tăng-già-bà-thi-sa [saṅghādisesa] theo từng lời nói...); tương tự tên gọi (nghĩa là có vị tên Phật Hộ [Pháp Hộ, Tăng Hộ...] phạm Ba-la-di, sau nhìn thấy vị Phật Hộ khác lại buộc tội [nt]...); tương tự dòng họ (có vị họ Cù-đàm [Gotama] phạm Ba-la-di, sau thấy vị họ Cù-đàm khác lại buộc tội [như trên]....); tương tự tướng (có vị cao, lùn... phạm..., sau thấy vị cao, lùn... khác lại buộc tội [nt]...); tương tự tội vi phạm (nghĩa là đang phạm tội nhẹ, lại buộc vị ấy phạm Ba-la-di...), tương tự bình bát (nghĩa là có vị mang bình bát đồng, đất... phạm Ba-la-di, rồi thấy vị khác mang bình bát đồng, đất... lại buộc tội... [nt]...), tương tự y phục (có vị mặc y phấn tảo [paṃsukūla], y cư sỹ phạm Ba-la-di, rồi nhìn thấy vị khác... [nt]...), tương tự Hòa thượng (có người đệ tử của vì Hòa thượng tên A phạm... rồi thấy đệ tử của Hòa thượng tên B lại buộc tội... [nt]...), tương tự A-xà-lê (có người học trò của vị A-xà-lê tên... phạm... rồi thấy người học trò của vị A-xà-lê tên... lại buộc tội... [nt]...), tương tự phòng xá (có vị ở phòng A phạm Ba-la-di, rồi thấy vị khác ở phòng B lại buộc tội... [nt]...) Cf. Luật tạng 1, Tăng tàn 9, tr. 235, Nam truyền đại tạng kinh 1.

81 Hán: Dị phần trung thủ phiến hoặc tương tợ phiến 異分中取片若似片. Tăng-kỳ: Dị phần trung tiểu tiểu sự 異分中小小事; giải thích: trừ 4 Ba-la-di, còn lại 13 Tăng-già-bà-thi-sa là dị phần. Các chúng học là tiểu tiểu sự. Tứ phần: Dị phần sự trung thủ phiến 異分事中取片; sự, chỉ 4 tránh sự. Thập tụng: Dị phần trung thủ phiến 異分中取片; giải thích: Dị phần, phạm 1 trong 4 Ba-la-di, không còn là Sa-môn Thích tử nữa nên gọi là dị phần. Căn bản: Dị phi phần sự 異非分事; giải thích, dị chỉ Niết bàn; bốn Ba-la-di là pháp phi phần của Niết-bàn. Pāli: aññabhāgiyassa adhikaraṇassa, đối với tránh sự thuộc phần sự khác; vấn đề thuộc về thiên tội khác, hay tránh sự cơ sở khác: đối với ngôn tránh, 3 tránh sự còn lại là dị phần sự; đối với dâm dục, 3 Ba-la-di còn lại là dị phần sự.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. IX. Giả Căn Hủy Báng: C. Thích Từ. D. Phạm Tướng

Ba-la-di, để phỉ báng Tỳ-kheo không phải Ba-la-di, vì muốn phá hoại Phạm hạnh của vị ấy. Sau đó, Tỳ-kheo này dù bị cật vấn, hay không bị cật vấn, nói: Việc này, tôi vì ôm hận nên dựa lấy chi tiết nhỏ, hay tương tự chi tiết nhỏ, trong phần sự khác để phỉ báng, Tăng-già-bà-thi-sa.”

C. THÍCH TỪ

Sự: Ngôn tránh sự, giáo giới tránh sự, phạm tội tránh sự, sự tránh sự.

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu Tỳ-kheo thấy người khác phạm Tăng-già-bà-thi-sa, hoặc khi nhập định tưởng họ phạm Tăng-già-bà-thi-sa vì giận dữ, nên dựa vào trong phần sự khác,82 lấy chi tiết nhỏ nhặt,83 hoặc tương tự chi

———

82 Dựa vào thiên tội khác.

83 Tăng-kỳ 7, tr. 281c12; Tứ phần 4, tr. 590b13; Thập tụng 4, tr. 24b22; Căn bản 14, tr.700b1. Vin. iii. 171.