Luật Ngũ Phần 1

Tiểu Sử

TIỂU SỬ

HÒA THƯỢNG LUẬT SƯ THÍCH ĐỖNG MINH

1. THÂN THẾ

Hòa thượng họ Đỗ, húy Châu Lân, sinh năm Đinh Mão (1927), tại thôn Quan Quang, xã Nhơn Khánh, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Thân phụ là cụ ông Đỗ Hoạch, thân mẫu là cụ bà Trần Thị Tú. Gia đình gồm có năm người con, hai trai, ba gái, Hòa thượng Thích Đỗng Quán thứ ba, ngài thứ tư.

Gia đình ngài đời đời thuần tín Tam bảo. Cha mất sớm, được mẹ chăm lo dạy dỗ. Với bẩm tánh thông minh và hiếu học, năm 11 tuổi ngài thi đậu bằng Yếu Lược, việc này chưa từng xảy ra tại quê ngài, nên đích thân Lý trưởng đến thăm và chúc mừng. Đó là một vinh dự cho gia đình và quê hương ngài lúc bấy giờ.

2. XUẤT GIA HỌC ĐẠO

Vốn có sẵn hạt giống Bồ-đề, túc duyên Phật pháp, năm 13 tuổi, ngài xuất gia với đại sư Chơn Quang - vốn là chú ruột, tại chùa Khánh Vân, thôn Văn Quang, xã Phước Quang, tỉnh Bình Định. Sau đó, ngài được Hòa thượng chùa Thiên Hưng đưa vào Phan Rang và trao cho Hòa thượng Huyền Tân chùa Thiền Lâm làm đệ tử với pháp danh Thị Khai, tự Hạnh Huệ, hiệu Đỗng Minh, thuộc dòng Lâm Tế Chúc Thánh đời thứ 42.

Năm Quý Mùi (1943), ngài thọ Sa-di giới tại Đại giới đàn Thiên Đức - Bình Định, do Quốc sư Phước Huệ chứng minh.

Năm 19 tuổi (1946), Hòa thượng được Bổn sư cho thọ Đại giới tại Đại giới đàn chùa Thiên Bình - Bình Định. Ngài Huệ Chiếu chùa Thập Tháp làm Đàn đầu Hòa thượng, với tuổi 19 thì chưa đủ tuổi theo Luật định nhưng với thiên tư đĩnh đạc ngài được Bổn sư đặc cách và Hội đồng Thập sư hoan hỷ chấp thuận.

Sống trong cảnh nước mất nhà tan, như bao thanh niên khác, ngài đã tham gia Hội Phật Giáo Cứu Quốc tỉnh Ninh Thuận với cương vị Chủ tịch. Tuy lo việc nước nhưng ngài luôn giữ vững sứ mệnh xuất gia học đạo của mình.

Năm 23 tuổi (Canh Dần - 1950), ngài được Bổn sư cho ra tu học tại Tăng Học Đường Nha Trang, lúc ấy có danh xưng là Tăng Học Đường Nam Phần Trung Việt, đặt tại trường Bồ-đề Nha Trang, do Hòa thượng Thích Thiện Minh làm giám đốc.

Năm 1954, ngài được Ban giám đốc Tăng Học Đường cử vào Sài Gòn học các nghề y tá, bào chế hóa chất… để bổ sung cho y phương minh, công xảo minh… làm tư lương hành đạo sau này.

Năm 1955, ngài xin ra Huế tham học với các ngài Thích Đôn Hậu, Thích Thiện Siêu, Thích Trí Quang để hoàn tất chương trình Đại học Phật giáo. Trong thời gian này, ngài lưu trú tại chùa Từ Quang.

3. THỜI HÓA ĐẠO

Năm Kỷ Sửu (1949), ngài được Hòa thượng Bổn sư cử giữ chức Thủ tọa (trụ trì) chùa Thiền Lâm - Ninh Thuận.

Năm Canh Dần (1950), khi vào tu học tại Tăng Học Đường Nha Trang, ngài được Ban giám đốc và đại chúng đề cử giữ chức Thủ chúng để điều hành mọi sinh hoạt của chúng Tăng. Vì thế, Tăng Ni và Phật tử lúc ấy đều gọi ngài là “Thầy Thủ”.

Năm Đinh Dậu (1957), sau khi hoàn tất chương trình Đại học Phật giáo, từ Huế trở về Nha Trang, ngài được Tổng hội Phật giáo Trung phần lúc ấy phân công nghiên cứu, tổ chức thành lập hãng vị trai Lá Bồ-đề để làm kinh tế tự túc cho việc đào tạo Tăng tài. Sau đó, hãng này được phát triển thêm hai chi nhánh, một tại Sài Gòn, một tại Huế. Nguồn thu nhập tài chánh của ba cơ sở kinh tế này đã giữ một vai trò quan trọng trong việc đào tạo Tăng tài lúc bấy giờ. Ngài đã đảm nhiệm chức vụ Giám đốc cơ sở sản xuất này từ lúc thành lập cho đến lúc chuyển thể.

Cũng trong năm này, Tăng học đường Nha Trang và Phật học đường Báo Quốc - Huế hợp lại thành Phật học viện Trung phần đặt tại chùa Hải Đức - Nha Trang (thường gọi là Phật học viện Hải Đức Nha Trang), do Hòa thượng Thích Giác Nhiên làm Viện trưởng, Hòa thượng Thích Trí Thủ làm Giám viện và Hòa thượng Thích Thiện Siêu làm Giáo thọ trưởng, ngài được mời giữ chức “Trưởng ban kinh tế tự túc” và làm giáo thọ giảng dạy thường xuyên tại Viện và các Phật học viện phụ cận trong những năm sau đó.

Năm Quý Mão (1963), ngài là thành viên Ủy ban bảo vệ Phật giáo tại Nha Trang - Khánh Hòa, cùng với Tăng, Ni và Phật tử vận động tranh đấu, chống lại chính sách kỳ thị và đàn áp tôn giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Năm Đinh Mùi (1967), Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất mời ngài giữ chức vụ Chánh đại diện miền Khuông Việt, gồm các tỉnh Cao nguyên Trung phần.

Năm Mậu Thân (1968), ngài giữ chức Vụ trưởng Phật học vụ thuộc Tổng vụ Giáo dục Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất, điều phối và chăm sóc các Phật học viện toàn miền Nam lúc bấy giờ; cũng trong năm này Phật học viện Hải Đức Nha Trang khai Đại giới đàn lần thứ hai, ngài được cử làm Chánh chủ khảo.

Năm Canh Tuất (1970), Phật học viện Hải Đức - Nha Trang mở lớp chuyên khoa Phật học, ngài được mời giữ chức Giám học thường xuyên đôn đốc việc tu học của Tăng Ni sinh.

Ngày 19 tháng 09 năm Quý Sửu (1973), ngài cùng với Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Thủ mở Đại giới đàn Phước Huệ cho Tăng Ni từ Quảng Trị trở vào Nam thọ giới - đây là giới đàn lớn nhất. Hội đồng Thập sư được cung thỉnh từ Trung vô Nam và Đại lão Hòa thượng Thích Phúc Hộ làm Đàn đầu Hòa thượng.

Năm Giáp Dần (1974), Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức - Nha Trang thành lập, do Hòa thượng Thích Thiện Siêu làm Viện trưởng,

ngài giữ chức Phó viện trưởng điều hành, theo dõi chăm sóc mọi sinh hoạt của Viện.

Từ ngày thành lập Phật học viện đến Viện Cao đẳng, ngài và Hòa thượng Thích Trừng San là hai trợ lý đắc lực cho Hòa thượng Giám viện Thích Trí Thủ.

Đầu năm Mậu Ngọ (1978), ngài vào Sài Gòn dự tang lễ Cố Hòa thượng Thích Thiện Hòa, Phó Tăng thống GHPGVNTN, trên đường về thì ngài mắc nạn, rồi bị giam giữ tại Nha Trang gần hai năm. Đây là một khổ duyên giúp cho ngài tăng trưởng nhẫn nhục Ba-la-mật… Trong thời gian này, ngài đã chú tâm tu niệm và dịch thuộc lòng bộ Tỳ-ni nhật dụng thiết yếu ra văn vần.

Năm Tân Dậu (1981), Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam thành lập, ngài được mời làm đại biểu dự Đại hội trong Phái đoàn GHPGVNTN.

Năm 1982 và năm 1983, ngài an cư và dạy Luật tại Tu viện Quảng Hương Già-lam và Phật học Vạn Hạnh. Từ năm 1983, ngài được mời làm Thành viên Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương trong suốt 4 nhiệm kỳ.

Năm 1990, trường Cơ bản Phật học tỉnh Khánh Hòa thành lập, ngài được cung thỉnh giữ chức Giáo thọ trưởng và giảng dạy cho trường.

Từ năm 1993 đến 2001, ngài được cung thỉnh làm Tuyên luật sư cho các Đại giới đàn Trí Thủ I (1993), II (1997) và III (2001) tại chùa Long Sơn, Nha Trang - Khánh Hòa.

Năm Ất Hợi (1995), được sự tài trợ của Hòa thượng Thích Tịnh Hạnh ở Đài Loan, ngài tổ chức đào tạo một lớp phiên dịch cho Tăng, Ni. Sau đó, tiếp tục hướng dẫn Tăng Ni, cư sĩ dịch được nhiều bộ kinh trong tạng Đại Chánh Tân Tu, đồng thời ngài chứng nghĩa tất cả các bản dịch.

Năm Bính Tý (1996), ngài được cung thỉnh làm Tuyên luật sư cho Đại giới đàn Thiện Hòa tại Đại Tùng Lâm – Bà Rịa Vũng Tàu.

Năm Đinh Sửu (1997), ngài được Giáo hội Phật giáo Việt Nam tấn phong Hòa thượng và suy tôn vào Hội đồng Chứng minh Trung ương Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam.

Năm Tân Tỵ (2001), trong Đại hội nhiệm kỳ III, Ban trị sự Tỉnh hội Phật giáo Khánh Hòa cung thỉnh ngài làm Chứng minh và cố vấn cho Tỉnh hội, đồng thời thỉnh ngài làm cố vấn cho Ban Tăng sự và Ban giáo dục Tăng Ni của Tỉnh hội.

Năm Nhâm Ngọ (2002), được sự hỗ trợ của các pháp hữu ở hải ngoại, ngài vận động thành lập Ban phiên dịch Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam và giữ trách nhiệm Trưởng ban, hướng dẫn Tăng Ni, cư sĩ phiên dịch. Từ đó đến nay đã dịch được nhiều kinh sách và lưu hành rộng rãi cả trong nước lẫn ngoài nước.

Năm Quý Mùi (2003), ngài được Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam mời giữ chức Phó Viện trưởng.

4. PHIÊN DỊCH LUẬT TẠNG

Vì bản hoài sách tấn Tăng, Ni nghiêm trì giới luật, thể hiện đạo phong Trưởng tử Như Lai, phụng sự đạo pháp nên từ lâu ngài đã dụng công nghiên cứu Luật tạng và từ năm 1978 đến nay, ngài đã phiên dịch những bộ quảng luật thuộc hệ thống Luật tạng thuộc Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh như:

1. Tứ phần luật (60 quyển) – Hán dịch: Diêu Tần, Phật-đà-da-xá và Trúc Phật Niệm, Đại Chánh 22n1428.

2. Di-sa-tắc bộ hòa hê ngũ phần luật (30 quyển) – Hán dịch: Lưu Tống, Phật-đà-thập cùng Trúc Đạo Sinh, Đại Chánh 22n1421.

3. Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ tỳ-nại-da (50 quyển) – Hán dịch: Đường, Nghĩa Tịnh, Đại Chánh 23n1442.

4. Căn bản thuyết nhất thiết hữu bộ Bí-sô-ni tỳ-nại-da (20 quyển) – Hán dịch: Đường, Nghĩa Tịnh, Đại Chánh 23n1443.

Ngoài ra, ngài còn dịch các bộ:

- Trùng trị tỳ-ni sự nghĩa tập yếu (19 quyển, bản Biệt hành), Sa-môn Trí Húc biên soạn.

- Tỳ-kheo giới bổn sớ nghĩa (02 quyển, bản Biệt hành), Sa-môn Truyền Nghiêm tập thuật.

Và biên soạn:

- Dịch thuộc lòng bộ Tỳ-ni nhật dụng thiết yếu ra văn vần trong thời gian bị quản chế tại Nha Trang.

- Nghi truyền giới.

Năm 1991, ngài là thành viên Hội đồng phiên dịch Luật tạng Phật giáo Việt Nam (do Phân viện Nghiên cứu Phật học Hà Nội mời).

5. VIÊN TỊCH

Cuộc đời ngài với nhiều sóng gió, đến lúc già mới có phần nhẹ nhàng. Nhưng với nếp sống nghiêm túc, khắc kỷ và tuổi già sức yếu do bao gian nan thời niên thiếu, ngài lâm trọng bệnh. Thân tuy bệnh nhưng tâm ngài luôn an nhiên tự tại, biết ngày về với Phật không còn lâu, ngài đã sắp xếp việc phiên dịch, việc sử dụng tịnh tài dùng trị bệnh của ngài còn lại, duy trì và phát huy giới luật và khuyên thị giả cố gắng nối tiếp công việc này. Có lần thị giả hỏi: “Ôn còn gì dặn dò?” ngài đáp: “Những gì cần làm tôi đã làm, có gì nữa để dặn dò”, từ đó ngài nhiếp tâm niệm Phật.

Ngày 11 tháng Năm năm Ất Dậu (17. 06. 2005), ngài yếu dần, bảo thị giả đưa lên giường nằm. Đến 18 giờ 35 phút, ngài an nhiên xả báo thân trong tư thế cát tường.

Trụ thế 79 năm, 60 hạ lạp, cả cuộc đời của ngài là một bài học về thân giáo, ngài luôn thể hiện lối sống của một bậc chân tu, thiểu dục tri túc, giới đức tinh nghiêm, gắn liền đời sống của mình với sự nghiệp giáo dục đào tạo Tăng tài. Mặc dù về già, ngài chuyên về dịch thuật nhưng vẫn luôn theo dõi khích lệ đàn hậu bối, mà sự dịch thuật của ngài cũng nhằm mục đích giáo dục.

Giờ đây, ngài không còn nữa, nhưng tấm gương nghiêm trì giới luật, tinh tấn tu hành, tiếp dẫn hậu lai vẫn mãi mãi sáng tỏa rạng ngời, để đàn hậu tấn noi theo. Chúng con xin nguyện cố gắng hết sức mình để nối tiếp tâm nguyện của ngài trong việc hoàn thành kho tàng Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam.

Nam Mô Tự Lâm Tế Chánh Tông, Tứ Thập Nhị Thế, Ninh Thuận Thiền Lâm Phó Pháp, Khánh Hòa Long Sơn Hóa Đạo, Húy Thượng Thị Hạ Khai, Tự Hạnh Huệ, Hiệu Đỗng Minh Hòa Thượng Giác Linh.

Lời Người Dịch

LỜI NGƯỜI DỊCH

Năm 1991, sau khi dịch xong ba bộ luật: Trùng trị, Căn bản và Tứ phần, có mấy chỗ tôi không rõ ngữ nghĩa, đến thỉnh vấn Hòa thượng Trí Quang. Ngài lấy tập số 44 trong Tục tạng lật ra chỉ cho tôi những từ đó rồi bảo tôi mang về để tra cứu. Nhân dịp này, ngài gợi ý: “Bộ luật Ngũ phần có những điểm đặc biệt hơn các bộ khác...” Và như để cho tôi lưu ý tìm hiểu, ngài lại nói: “Không biết tại sao tổ Đạo Tuyên lại chọn Tứ phần để hành trì mà không chọn Ngũ phần.” Sau cùng ngài bảo tôi nên dịch Ngũ phần.

Về phần tôi, từ lâu đã hằng lưu tâm đến bộ Luật này. Việc các ngài đại Luật sư triều Đại Chính (1912-1925) bên Nhật Bản xếp “Ngũ phần” lên hàng đầu trên năm bộ Luật chính, đó là điều để tôi lưu ý tìm hiểu. Rõ ràng giữa hai thế hệ: ngài Trí Quang và các Luật sư triều Đại Chính có cùng chung một quan điểm là xem bộ “Ngũ phần” có những nét đặc sắc của nó. Vậy những nét đặc sắc này là gì? Đây là cả vấn đề cần có sự nghiên cứu, phân tích so sánh kỹ lưỡng... Điều này nằm ngoài khả năng của tôi. Chỉ nội một việc làm sao dịch ra Việt ngữ, phản ánh đúng nội

dung của bộ Luật là cả một sự công phu rồi. Tôi chỉ tập chú vào vấn đề này.

Càng đọc lại nhiều lần bộ “Ngũ phần” tôi càng có cảm tưởng như tôi đang sống trong bầu không khí Phạm hạnh của chúng Tăng thời đức Phật. Tôi như nghe rõ sự quở trách “ngu si” của đức Phật đối với những vị Tăng sai phạm và thấm thía cho những tội lỗi đã xảy ra xem chừng ngờ nghệch, đùa dại, song thực chất phản ánh tâm lý tội lỗi sâu sắc. Không luận thời nào, tâm nhiễm ô ấy được luồn lách trong mọi ngõ ngách của cuộc sống và được trá dạng một cách tài tình trong tâm hồn con người, dù cho đó là con người xuất gia đi nữa. Và khi tâm nhiễm ô ấy hiện hành thì hình ảnh tham, sân, si, ái dục lại nổi lên rõ nét. Đức Phật bằng mọi cách đã chặt đứt vấn đề này, chấn chỉnh, xây dựng lại con người Phạm hạnh từ trong tội lỗi. Giới luật của đức Phật ra đời là thế đó. Đâu phải thời Phật mà bất cứ thời đại nào nếu biết y chỉ, biết lắng nghe giáo pháp của đức Phật, lắng nghe sự quở trách của tâm hồn thì chính tâm hồn ấy trở thành thanh tịnh, để rồi đời sống xuất gia trở thành đời sống Phạm hạnh có đầy đủ năm công đức như đức Phật đã dạy và được kết tập trong bộ Luật “Ngũ phần” này. Năm công đức ấy là:

1. Tự mình kiên cố hộ trì giới phẩm.

2. Có khả năng đoạn trừ nghi hoặc cho người có tàm quí.

3. Tự mình đứng vững vàng trong Chánh pháp.

4. Khi cần nói giữa Tăng chúng không có sự sợ sệt.

5. Hàng phục được oán địch.

Giới luật của đức Phật mang ý nghĩa thiện, mùi vị thiện và hình tướng thanh bạch là thế.

Bây giờ, tuy biết dài dòng song điều đáng phải ghi lại, xem như thay cho một trí nhớ, để nhớ và biết ơn một mảng nhân duyên tạo thành tác phẩm dịch thuật của tôi. Xin được ghi lại:

Sau khi gác lại hai bộ “Tăng-kỳ” và “Thập tụng”, tôi đọc kĩ nguyên bản chữ Hán nhiều lần, nghiền ngẫm tra cứu các thuật ngữ trong bộ Luật, làm quen với “ngôn ngữ nói” trong tác phẩm này. Ngày 08 tháng 03 năm Nhâm Thân (1992), tôi chấp bút dịch bộ luật Ngũ phần với tất cả sự tập trung cao nhất và cho mãi đến gần một năm sau, tháng Giêng năm 1993, được thầy thuốc cho biết tôi đang mắc bệnh tháo đường, như vậy cái đích để hoàn thành không dễ dàng đối với tôi, song tôi vẫn tiếp tục trong tình trạng sức khỏe không dễ dàng ấy. Ngày 12 tháng Giêng năm Giáp Tuất (21-02-1994), tôi dịch xong bộ Ngũ phần luật 30 quyển này, niềm vui nhẹ nhõm trong tôi như một khích lệ. Tôi tiếp tục đi lại từ đầu, nghiền ngẫm đọc lại bản dịch, sửa chữa lại chỗ thiếu, không ổn... Sau đó, bên cạnh nguyên bản,

tôi dò lại bản dịch từng câu và nhờ nhiều bộ Từ điển để bổ sung và làm rõ nghĩa trong bản dịch.

Không dừng lại ở đây, tôi giao bản dịch đã sửa chữa xong với nguyên bản cho sư cô Tâm Thường, cựu ni sinh Ni viện Diệu Quang Nha Trang, rà soát lại bằng cách đọc từng câu bên bản dịch với từng câu bên nguyên bản. Xong giai đoạn này, tôi cho đánh máy. Các Phật tử Nguyên Tịnh và Thọ Huệ đánh máy bản dịch thành 6 tập. Để rà soát giữa Cảo bản và bản đánh máy, tôi lại nhờ hai sư cô Diệu Vân và Minh Hiền cùng cựu ni sinh Phật học Ni viện Diệu Quang, bên đọc, bên dò. Tất cả dịch phẩm của tôi, trước sau cũng đều theo lịch trình làm việc như trên.

Đã năm năm qua, thời gian của sự cẩn thận và cân nhắc... Và trước khi cho đánh vi tính, tôi giao toàn bộ Cảo bản, bản đánh máy và nguyên bản chữ Hán cho đệ tử tôi là Phước Thắng để kiểm tra kĩ lại một lần nữa, đồng thời nhuận văn cũng như phụ trách, theo dõi, trình bày bản vi tính để in thành sách.

Cũng cần nói rõ điều này: Bộ luật Ngũ phần này nằm trong quỹ đạo phiên dịch Hán tạng thành Việt tạng, do Thượng tọa Tịnh Hạnh chủ trương, theo kế hoạch và cũng theo thứ tự bộ Luật này sẽ được in trước như trong tạng Đại chánh tân tu... Hi vọng bản vi tính tạm biệt hành này, sau khi Tăng, Ni và các bậc Cao minh đọc và góp ý, bổ

sung sẽ trở thành sự hoàn chỉnh cao hơn cho bản in chính thức tiếp theo trong chương trình phiên dịch đã đề cập.

Bây giờ là những điều trân trọng: con xin thành kính tri ân sự khuyến thị cao quý của Hòa thượng Trí Quang trước khi con dịch bộ luật Ngũ phần này.

Tôi cảm ơn Ni sư Trí Hải đã cho tôi mượn hai tập đánh máy gồm: 15 quyển của bộ Luật mà Ni sư dịch chưa hoàn tất để tham khảo và tôi trân trọng ghi nhận công đức của tất cả quý vị đã góp sức vào “Pháp cúng dường” này.

Tôi đang lắng nghe và ghi nhận mọi chỉ giáo của các bậc Cao minh.

Nha Trang, ngày Phật Đản 2540.

Dịch giả cẩn bạch

Thích Đỗng Minh

Tựa

TỰA

Để hoàn thành tâm nguyện của Hòa thượng Tôn sư trong việc phiên dịch Tam tạng Kinh-Luật-Luận từ Hán tạng (hệ Sanskrit) sang Việt tạng, và nhất là Luật tạng mà ngài hằng lưu tâm, chúng tôi Thích Đức Thắng, Tâm Nhãn, Nguyên An, Huệ Đắc… là những đệ tử và học trò của Hòa thượng Tôn sư, dù tự biết chúng tôi chưa đủ sức làm tốt công việc mà Hòa thượng Tôn sư còn đang dang dở; nhưng lúc nào chúng tôi cũng canh cánh bên lòng việc hoàn thành tâm nguyện của ngài trong việc hiệu-chú các bộ Luật trong Luật tạng, nhất là đối chiếu từ Luật Hán tạng với Luật tạng Pāli để làm sáng tỏ mọi vấn đề trong học tập và hành trì, có sự nhất thống đồng bộ giữa Luật bên Hán tạng và Luật Pāli tạng. Chúng tôi với lòng nhiệt thành và nỗ lực cố gắng không ngừng, cộng với chút ít kinh nghiệm học hỏi từ khi làm phụ tá cho Hòa thượng Thích Tuệ Sỹ trong việc phiên dịch và hiệu-chú Kinh, Luật, Luận (thuộc Tiểu tạng Thanh văn), chúng tôi hy vọng sẽ hoàn thành công việc của chúng tôi trong tương đối, như sự khuyến khích mà Hòa thượng Tôn Sư chúng tôi thường dạy bảo và khích lệ.

Hòa thượng thường dạy chúng tôi: “Phật giáo đã có mặt tại Việt Nam hơn hai mươi thế kỷ rồi, mà mãi cho đến nay Đại tạng Việt ngữ của mình vẫn chưa hoàn thành được!” Theo ngài không phải là do Ông cha chúng ta không am hiểu Phật pháp hay tiếng Hán, và không phải các ngài không hơn chúng ta, mà ngược lại, các ngài còn hơn chúng ta rất nhiều về mọi mặt trong đó có cả học thuật và ngôn ngữ nữa, nhưng không hiểu tại sao các ngài không phiên dịch bộ Đại tạng Hán ngữ sang Việt ngữ cho con cháu hậu bối, hậu học chúng ta được nhờ? Và ngài tự trả lời: “Chắc có lẽ quý ngài vì tính cẩn thận và e sợ nếu dịch sai thì sẽ không những mắc tội đối với đức Phật mà còn có tội đối với các hàng hậu bối đi sau nữa, vì các ngài sợ rằng: ‘Y kinh giải nghĩa, tam thế Phật oan, Ly kinh nhứt tự,

tức đồng ma thuyết (依經解義三世佛冤. 離經一字即同魔說)”. Nên các ngài không phiên dịch sang tiếng Việt chăng?” Ngài lại dạy tiếp: “Nhưng nếu chúng ta ai cũng quan niệm như các ngài thì bộ Đại tạng Việt ngữ chúng ta sẽ không bao giờ có. Do đó trong hiện tại, chúng ta nếu vị nào thông hiểu Phật pháp và có khả năng về Hán ngữ, chúng ta nên mạnh dạn làm công tác phiên dịch. Việc phiên dịch có thể có đúng có sai, có thể nhầm lẫn; nhưng nếu hiện tại chúng ta không làm thì tương lai hậu thế sẽ không có người kế thừa trong việc sửa chữa và hoàn chỉnh được. Chúng ta phải mạnh dạn làm công việc này, nếu sai sót nhầm lẫn đã có hậu bối sửa sai cho chúng ta và như vậy Phật giáo Việt Nam chúng ta trong một tương lai gần từ từ sẽ có một bộ Đại tạng Việt ngữ hình thành trong tương đối.” Đó là những tâm nguyện của Hòa thượng Tôn sư chúng tôi thường dạy dỗ và khuyến khích cho đệ tử và các học trò của ngài.

Để thực hiện tâm nguyện của mình, bắt đầu năm 1987 đến năm 1991, ngài dịch bộ Luật Trùng trị, Căn bản, Tứ phần và tháng ba năm 1992 (Nhâm Thân), Hòa thượng khởi dịch bộ Luật Ngũ phần, cho đến tháng giêng năm 1994 (Giáp Tuất) là hoàn thành xong. Mặc dù trong thời gian Hòa thượng đang dịch bộ Luật Ngũ phần (tháng giêng 1993), Bác sĩ phát hiện Hòa thượng bị bệnh tháo đường; nhưng Hòa thượng vẫn tiếp tục công việc dịch thuật, không những chỉ giới hạn trong Luật tạng không thôi mà năm 1995 ngài được Hòa thượng Tịnh Hạnh ở Đài Loan mời ngài trên cương vị Trưởng ban phiên dịch và chứng nghĩa bản dịch Việt ngữ từ Hán tạng theo bản Đại chánh tân tu sang Việt tạng, cho đến ngày Hòa thượng xả báo thân để trở về với Phật chính mình.

Trong việc kế thừa di sản vô giá và để hoàn thành tâm nguyện của ngài, trước hết chúng tôi căn cứ vào bộ Luật Tứ phần để làm nền tảng căn bản cho việc hiệu-chú bộ Di-sa-tắc bộ Hòa-hê Ngũ phần luật đang còn là bản thảo, cùng các bộ Luật khác và nhất là Luật tạng Pāli được sử dụng trong đối chiếu. Sau đó nếu có thời gian chúng tôi sẽ tiếp tục hoàn thành các bộ Luật còn lại như: Thập tụng,

Căn bản nhất thiết Hữu bộ Bí-sô và Bí-sô-ni cùng bộ Luật Trùng trị của ngài Trí Húc, Tỳ-kheo giới bổn sớ nghĩa ngài Truyền Nghiêm soạn tập và các bộ Luật vẫn còn trong dạng bản thảo hay chưa được phiên dịch ra Việt ngữ, nếu thời gian cho phép chúng tôi cũng sẽ nỗ lực cố gắng thực hiện. Mọi nỗ lực của chúng tôi trong việc làm này không ngoài: Thứ nhất là để hoàn thành tâm nguyện của Hòa thượng Tôn sư khi còn tại thế, ngài lúc nào cũng canh cánh bên lòng là có được sự xuyên suốt thống nhất giữa các bộ Luật tạng Hán (Bắc truyền) và Luật tạng Pāli (Nam truyền), ít nhất là có sự nhất quán trong vấn đề nhận thức từ nội dung các điều khoản học xứ và cho đến những dụng ngữ, cú pháp trong hệ Pāli: Thứ hai là để đền đáp một phần nào trong muôn một công ơn giáo dưỡng tài bồi của ngài đối với đệ tử và các học trò của ngài. Thứ ba là để góp phần vào việc làm hưng thịnh tăng trưởng cho Tăng-già, kế thừa mạng mạch chánh pháp trong tương lai và là chỗ nương tựa phước điền cho cả thế gian, làm lợi lạc cho các loài hữu tình.

An Linh tự, cuối Thu, PL. 2555

Thích Đức Thắng

Cẩn chí

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. I. Bất Tịnh Hạnh: A. Duyên Khởi

PHẦN THỨ NHẤT[1]

CHƯƠNG I

BA-LA-DI

I. BẤT TỊNH HẠNH[2]

A. DUYÊN KHỞI

1. Sự kiện tại ấp Tì-lan-nhã

[1a08] Đức Phật ở nước Tu-lại-bà[3] cùng chúng đại Tỳ-kheo năm trăm vị, đến trú dưới rừng cây, ấp Tì-lan-nhã.[4] Ấp này có Bà-la-môn tên là Tì-lan-nhã, vì vua Ba-tư-nặc[5] phong cho ông ta ấp này (nên nó mang tên ông ta).*[6] Nghe đức Phật dòng họ Thích xuất gia[7] học đạo, thành bậc Như Lai,[8] Ứng cúng,9 Đẳng chánh giác,10 Minh hạnh

———

[1] (T22n1421, tr.1a08).

[2] Tăng-kỳ 1 (T22n1425, tr. 227a08); Tứ phần 1 (T22n1428, tr. 568c6); Thập tụng 1 (T23n1435, tr. 1a09); Căn bản 1 (T23n1442, tr. 627c27). Pāli, Suttavibhaṅga, Vin. iii. 1.

[3] Tu-lại-bà quốc 須賴婆國; Tứ phần: Tô-la-bà quốc 蘇羅婆國; cả hai phiên âm từ Skt. Śūrasena (Pāli: Sūrasena), 1 trong 16 đại quốc thời Phật; xem Trường A-hàm 5, “Kinh Xà-ni-sa”; D.18. Javasabha. Tăng-kỳ: Xá-vệ quốc 舍衛國, (Skt. Śrāvasti, Pāli: Sāvatthī). Thập tụng: Phật tại Tỳ-da-ly 毘耶離, Skt. Vaiśāli (Pāli: Vesālī): Căn bản: Phật tại nước Lật-thị 栗氏國.

[4] Tỳ-lan-nhã 毘籣若. Pāli: Verañjā, thị trấn gần Sāvatthī, trên đường đi Vesālī.

[5] Pasenadi.

[6] Những từ ở trong ngoặc đơn do người dịch thêm vào cho sáng nghĩa.

[7] Thích chủng xuất gia 釋種出家, Pāli: Sakyakulā pabbajito.

[8] Như Lai 如來, Pāli: Tathāgata.

9 Ứng cúng 應供, Pāli: Arahant.

10 Đẳng chánh giác 等正覺, Pāli: Sammāsambuddha.

túc,11 Thiện thệ,12 Thế gian giải,13 Vô thượng,14 Điều ngự sĩ,15 Thiên nhân sư,16 Phật,17 Thế Tôn,18 biết tất cả tâm niệm thế gian đã thuyết chánh pháp sơ, trung, hậu đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện,19 đầy đủ tướng thanh bạch Phạm hạnh,20 cùng các đệ tử đến du hóa nơi ấp này. Ông hoan hỷ nói: “Lành thay, ta nguyện được chiêm ngưỡng Phật”. Liền cùng 500 quyến thuộc trước sau vây quanh đến chỗ đức Phật. Từ xa trông thấy đức Thế Tôn ở dưới rừng cây, các căn tịch định, ánh sáng đặc thù, ông vui mừng hớn hở, xuống xe đi bộ đến, dừng lại hỏi chào rồi ngồi qua một bên.

Bấy giờ, đức Thế Tôn vì mọi người nói pháp mầu, chỉ dạy điều lợi khiến được hoan hỷ. Nghe pháp hoan hỷ rồi, liền bạch Phật: “Cung thỉnh Phật và Tăng nhận sự cúng dường an cư ba tháng của con.”

Đức Phật dạy:

“Chúng này của tôi thì đông, mà đức tin, kiến giải, sở thích cùng việc thừa sự (thờ kính)* của ông có khác!”

Lại bạch Phật:

———

11 Minh hạnh túc 明行足, Pāli: Vijjācaraṇasampanna.

12 Thiện thệ 善逝, Pāli: Sugata.

13 Thế gian giải 世間解, Pāli: Lokavidū.

14 Vô thượng 無上, Pāli: Anuttara.

15 Điều ngự sĩ 調御士, Pāli: Purisadammasārathi.

16 Thiên nhân sư 天人師, Pāli: Devamanussānaṃ satthā.

17 Phật佛, Pāli: Buddha.

18 Thế tôn 世尊, Pāli: Bhagavant.

19 Pāli, thành cú: So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosāna-kalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ. “Ngài diễn thuyết pháp; pháp ấy thiện xảo phần đầu, thiện xảo phần giữa, thiện xảo phần cuối, có nghĩa, có văn.”

20 Pāli, thành cú: kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti; “Ngài hiển thị phạm hạnh tuyệt đối hoàn bị, hoàn toàn thanh tịnh.”

“Tuy đức tin, kiến giải, sở thích của con có khác, nhưng không vì số chúng đông đảo của Thế Tôn đâu!”

Qua ba lần thỉnh như vậy, đức Phật mới nhận lời. Ông liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đi quanh bên hữu mà lui, về nhà chuẩn bị đầy đủ phẩm vật cúng dường an cư.

Khi ấy, ma Ba-tuần21 nghĩ như vầy: “Nay Bà-la-môn thỉnh Phật và Tăng an cư ba tháng, ta sẽ gây mê hoặc rối loạn tâm ông ta”. Nghĩ xong liền gây mê loạn ông. Bà-la-môn kia bị ma mê hoặc, liền vào hậu cung hưởng thụ ngũ dục lạc, ra lệnh cho người giữ cửa: “Nay ta cần mở tiệc vui hưởng ba tháng nơi nội cung, mọi việc tốt, xấu bên ngoài cũng không được báo.” Ông hoàn toàn không nhớ đến chuyện thỉnh Phật và Tăng.

Bấy giờ, quốc độ kia tin theo tà đạo nên nơi ấp đó chưa có tinh xá, giảng đường. Phía Bắc thành có núi rừng, nước chảy trong sạch, đức Phật cùng đại chúng an cư nơi đó. [1b01]

Khi ấy, là lúc đói khát (mất mùa)*, khất cầu khó được, vào xóm khất thực22 không nhận được gì. Lúc ấy, có người lái buôn nước Ba-lợi,23 đầu mùa hạ, lùa 500 thớt ngựa đến đây, gặp lúc trời nóng, thấy nơi ấp này có nước mát mẻ và cỏ tươi tốt nên dừng nghỉ để nuôi ngựa.

Khi ấy, các Tỳ-kheo đến chỗ chủ ngựa đứng yên lặng. Người buôn ngựa kia với tịnh tâm tin Phật, nghĩ thương các Tỳ-kheo khất thực không được, bèn nói như vầy:

———

21 Skt: Māra-pāpman; Pāli: Māra-Pāpimant. Chỉ loài ác dứt mất sự sống và gốc thiện của con người.

22 Để bản: Phần vệ 分衛, là phiên âm của từ Paiṇḍapātika (Skt.), piṇḍapāta (Pāli), là chỉ cho việc khất thực.

23 Ba-lợi quốc 波利國; Tứ phần: Ba-ly quốc 波離國. Pāli (Vin. iii. 6): Uttarāpathakā assavāṇijā, những người buôn ngựa từ Uttarāpatha, địa danh chỉ chung vùng Bắc Ấn.

“Tôi có lúa cho ngựa ăn, nếu các thầy có thể dùng được thì (tôi)* sẽ bớt nửa phần, một thăng biếu quý vị, đủ nuôi sống để hành đạo.”

Các Tỳ-kheo nói, đức Phật chưa cho phép chúng tôi ăn phần lúa ngựa, rồi đem việc này bạch Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bằng mọi cách khen ngợi thiểu dục tri túc, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay về sau, cho phép ăn phần lúa ngựa.”

Lúc ấy tôn giả A-nan nhận phần của Phật, nhờ người làm bánh24 cúng dường Thế Tôn. Các Tỳ-kheo tự giã nấu để ăn.

Lúc đó, tôn giả Mục-kiền-liên25 tại chỗ vắng nghĩ như vầy:

“Hiện nay trong nước này khất thực khó được, nay ta sẽ cùng các vị có thần thông đến Uất-đơn-việt26 lấy thức ăn bằng thứ lúa gạo tự nhiên.”27

Nghĩ vậy rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Ngài rồi đứng qua một bên, bạch Phật:

“Bạch đức Thế Tôn, vừa rồi con nghĩ như vầy: Hiện nay, trong nước này khất thực khó được, con sẽ cùng với các vị có thần thông đến Uất-đơn-việt để lấy thức ăn bằng thứ lúa gạo tự nhiên”.

Đức Phật bảo tôn giả Mục-kiền-liên:

“Các thầy có thể làm như vậy, còn các Tỳ-kheo phàm phu thì sẽ như thế nào?”

———

24 Được dịch nghĩa từ tiếng Phạn tarpaṇa (Skt.) Trung hoa phiên âm Đát-bát-na, và, tappaṇa (Pāli) chỉ cho bánh khô.

25 Pāli. Moggallāna.

26 Uất-đơn-việt 鬱單越; Skt.(=Pāli): Uttarakuru.

27 Tự nhiên canh mễ 自然粳米, một thứ lúa tự nhiên mọc, không do người trồng; xem Trường A-hàm 6, kinh Tiểu duyên, Đại 1 tr. 38a1. Cf., D.iii.88 (Aggañña-suttanta): akaṭṭha-pāko sāli pātur ahosi akaṇo athuso, xuất hiện loại lúa chín tự nhiên không do gieo trồng, không vỏ, không cám.

Tôn giả Mục-kiền-liên bạch Phật: “Con sẽ dùng thần lực của con tiếp sức họ.”28

Đức Phật dạy: “Thôi đi! Thôi đi! Ông tuy có thần lực này, nhưng đối với nhân duyên đời trước nên để chỗ nào? Lại nữa, đối với các phàm phu đời tương lai thì làm thế nào?”

Tôn giả Mục-kiền-liên vâng lời đức Phật dạy, đứng im lặng.

Lúc ấy, tôn giả Xá-lợi-phất29 ở chỗ vắng, nghĩ như vầy: “Các đức Phật đời quá khứ, vị Phật nào Phạm hạnh không tồn tại lâu dài? Vị Phật nào Phạm hạnh tồn tại lâu dài?”30 Nghĩ xong, liền từ chỗ ngồi đứng dậy đến chỗ Phật, đảnh lễ sát chân Ngài rồi đứng lui qua một bên, bạch Phật:

“Con vừa nghĩ như vầy: Các đức Phật đời quá khứ, vị Phật nào Phạm hạnh không lâu dài? Vị Phật nào Phạm hạnh lâu dài?”

Bấy giờ, đức Phật khen ngợi tôn giả Xá-lợi-phất:

“Lành thay, lành thay! Những gì ông nghĩ là hay, những câu hỏi của ông cũng hay. Này Xá-lợi-phất! Đức Phật Duy-vệ,31 đức Phật Thi-khí,32 đức Phật Tùy-diếp33 Phạm hạnh không tồn tại lâu dài; đức Phật Câu-lâu-tôn,34 đức Phật Câu-na-hàm Mâu-ni,35 đức Phật Ca-diếp36 Phạm hạnh tồn tại lâu dài.”

———

28 Pāli (Vin.iii. 7), Mahāmoggallāna bạch Phật: “Phần dưới kia của đại địa này rất sung túc. Con sẽ chuyển ngược đại địa để các Tỳ-kheo có thể có thức ăn.”

29 Pāli. Sāriputta.

30 Tứ phần 1, tr. 569a20, hà giả Đẳng chánh giác tu phạm hạnh, Phật pháp cửu trụ, …. Phật pháp bất cửu trụ, 何者等正覺修梵行, 佛法久住. 何者等正覺修梵行, 佛法不久住 (Vị Đẳng chánh giác nào có pháp phạm hạnh tu tập và Phật pháp tồn tại lâu dài? Vị Đẳng chánh giác nào có pháp phạm hạnh tu tập và Phật pháp không tồn tại lâu dài?).

31 Duy-vệ Phật 維衛佛; Tứ phần: Tỳ-bà-thi Phật 毘婆尸佛. Pāli: Vipassī.

32 Thi-diếp Phật 尸葉佛; Tứ phần: Thức Phật 式佛. Pāli: Sikhī.

33 Tùy-diếp Phật 隨葉佛. Pāli: Vissabhu.

34 Tứ phần: Câu-lưu-tôn Phật 拘留孫佛. Pāli: Kakusandha.

35 Câu-na-hàm Mâu-ni Phật 拘那含牟尼佛. Pāli: Konāgamana.

36 Ca-diếp Phật 迦葉佛. Pāli: Kassapa.

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

“Bạch đức Thế Tôn, do nhân duyên gì mà ba đức Phật Phạm hạnh không tồn tại lâu dài, ba đức Phật Phạm hạnh tồn tại lâu dài?”37

[1c01] Đức Phật bảo tôn giả Xá-lợi-phất:

“Ba đức Phật, không vì đệ tử rộng nói pháp, không kết giới, không nói Ba-la-đề-mộc-xoa,38 nên sau khi Phật và đệ tử Bát-nê-hoàn,39 các đệ tử xuất gia (sau này)* gồm nhiều chủng tộc làm Phạm hạnh chấm dứt mau chóng. Ví như rải hoa đầy trên chiếc mâm gỗ, đem để giữa ngã tư đường, gió từ bốn phương thổi đến, theo gió thổi rơi xuống. Tại sao vậy? Vì không có chỉ xâu giữ lại. Cũng vậy, này Xá-lợi-phất, ba đức Phật không vì đệ tử rộng nói pháp, không kết giới, không nói Ba-la-đề-mộc-xoa, Phạm hạnh vì vậy không được tồn tại lâu dài. Lại nữa, này Xá-lợi-phất, đức Phật Tùy-diếp cùng 1.000 đệ tử du hành đến rừng Khủng bố.40 Sở dĩ gọi là rừng Khủng bố là vì người nào chưa ly dục mà vào trong rừng này thì lông áo đều dựng ngược lên, cho nên gọi là rừng Khủng bố. Đức Phật kia vì đệ tử nói pháp bằng tâm niệm, chứ không dùng lời là: ‘Các Tỳ-kheo nên tư duy điều này, không nên tư duy điều này; nên niệm điều này, không nên niệm điều này; nên đoạn điều này, nên tu điều này, nên y điều

———

37 Pāli, Vin. iii, tr. 7: Các Thế Tôn Vipassī, Sikkhī và Vessabhu, phạm hạnh không tồn tại lâu dài. Các Thế Tôn Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa có phạm hạnh tồn tại lâu dài.

38 Skt: pratimokṣa; Pāli: pāṭimokkha.

39 Bát-nê-hoàn 般泥洹, Skt. parinirvāṇa=Niết-bàn 涅槃, Skt: nirvāṇa; Pāli: nibbāna.

40 Khủng bố lâm 恐怖林. Tứ phần: Khủng úy lâm 恐畏林. Pāli: aññtarasmiṃ bhiṃsanake vanasaṇḍe, trong một khu rừng có nhiều sự kinh sợ kia. Hình như không chỉ khu rừng có tên là Kinh sợ (Khủng bố hay Khủng uý). Trong thời Thích Tôn, cũng có một khu rừng mang tên như vậy, Pāli: Bhesakalāvana (Khủng bố lâm) thuộc nước Bhagga (Bà-kỳ); Cf. A.ii. 61, iii. 295; S.iii. 1, iv. 116.

này mà hành.’ Các Tỳ-kheo dụng tâm biết điều này rồi, thì lậu tận, ý giải thoát, đắc A-la-hán đạo.

Này Xá-lợi-phất, đức Phật Câu-lâu-tôn, đức Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, đức Phật Ca-diếp vì đệ tử rộng nói pháp không biết mỏi mệt, đó là: Tu-đa-la, Kỳ-dạ, Thọ ký, Già-đà, Ưu-đà-na, Ni-đà-na, Dục-đa-già-bà, Bổn sanh, Tỳ-phú-la, Vị tằng hữu, A-bà-đà-na, Ưu-ba-đề-xá,41 kết giới, nói Ba-la-đề-mộc-xoa. Sau khi đức Phật và đệ tử Bát-nê-hoàn, các đệ tử tuy gồm nhiều dòng họ xuất gia nhưng Phạm hạnh không mau diệt. Thí như các loại hoa dùng chỉ xâu chúng lại, rồi đặt nơi ngã tư đường, gió bốn phương thổi cũng không thể bay tứ tản. Vì sao vậy? Bởi có sợi chỉ giữ chúng lại. Cũng vậy, này Xá-lợi-phất, ba đức Phật vì các đệ tử [2a01] nói pháp như trên, cho nên Phạm hạnh vì vậy tồn tại lâu dài.”

Tôn giả Xá-lợi-phất bạch Phật:

“Thưa Đức Thế Tôn, nếu do không rộng nói chánh pháp, không kết giới, không nói Ba-la-đề-mộc-xoa mà Phạm hạnh không tồn tại lâu dài thì cúi xin đức Thế Tôn vì các đệ tử rộng nói chánh pháp, kết giới, nói Ba-la-đề-mộc-xoa, điều đó nay đã đúng lúc.”

Đức Phật dạy:

“Hãy thôi! Như lai tự biết thời. Này Xá-lợi-phất, chúng này của Ta thanh tịnh, chưa từng có việc gì xảy ra; kẻ thấp nhất trong chúng này của Ta cũng đắc quả Tu-đà-hoàn. Các đức Phật Như Lai chưa vì đệ tử mà kết giới, khi pháp hữu lậu chưa phát sanh! Trong chúng này của Ta vì chưa có ai ỷ mình là đa văn, nên không sanh các lậu hoặc;

———

41 Tứ phần 1, T22n1428, tr. 569b04: Khế kinh 契經, Kỳ-dạ kinh 祇夜經, Thọ ký 授記經, Cú kinh 句經, Nhân duyên kinh 因緣經, Bản sanh kinh 本生經, Thiện đạo kinh 善道經, Phương đẳng kinh 方等經, Vị tằng hữu kinh 未曾有經, Thí dụ kinh 譬喻經, Ưu-bà-đề-xá kinh 優波提舍經. Liệt kê theo Pāli, chỉ có 9: suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhuta-dhammaṃ vedallaṃ.

vì chưa có lợi dưỡng, tiếng tăm, nên chưa có người nhiều ham muốn; vì chưa có người hiện thần túc làm cho trời người biết, nên chưa sanh các lậu hoặc.”

An cư ba tháng xong, bấy giờ, đức Thế Tôn liền bảo tôn giả A-nan:

“Ông và Tôi cùng đến chỗ Tỳ-lan-nhã.”

A-nan vâng lời, sửa soạn y phục để theo Phật đến trước cửa ngõ nhà. Lúc đó, Bà-la-môn đang thụ hưởng ngũ dục trên lầu cao, từ xa trông thấy đức Thế Tôn liền sực tỉnh nhớ lại, vội vàng xuống lầu, lau chỗ ngồi đón mời an tọa, năm vóc gieo sát đất, đảnh lễ Phật, hối hận tự trách:

“Con là kẻ ngu si, thỉnh Phật an cư rồi không cúng dường. Không phải không có lòng, và cũng không phải không có phương tiện, chỉ vì mê vọng nên không nhớ nghĩ lại. Cúi xin đức Thế Tôn nhận sự sám hối của con.”

Đức Phật dạy:

“Ông thật là ngu si, thỉnh Phật và Tăng rồi không cúng dường, sám hối là điều hợp lý. Nay Tôi và chúng Tăng nhận sự sám hối của ông.”

Lại bảo Bà-la-môn:

“Trong Thánh pháp của Ta, người biết sám hối thì pháp lành được tăng trưởng.”

Bà-la-môn kia lại bạch Phật:

“Xin Phật và Tăng lưu lại một tháng để con được cúng dường.”

Đức Phật không nhận lời và dạy:

“Ông là Bà-la-môn, đức tin, kiến giải có khác, chỉ việc thỉnh Phật đã là đại sự rồi.”

(Thỉnh)* đến ba lần như vậy, đức Phật đều không nhận lời và nói:

“Ta đã an cư nơi đây ba tháng, nay cần đi du hóa, không thể ở lại được.”

Bà-la-môn kia lại bạch Phật:

“Cúi xin đức Thế Tôn nhận bữa cơm cúng dường tiễn đưa của con vào ngày mai.”

Đức Phật im lặng nhận lời.

Trong đêm, Bà-la-môn chuẩn bị các thức ăn thượng vị xong. Sáng ngày, đến giờ ăn, trải tòa ngồi rồi, đến bạch đã đúng giờ. Đức Thế Tôn cùng chúng đệ tử đến tòa an tọa. Bà-la-môn kia thiết lễ cúng dường, tự tay châm sớt thức ăn, rồi đem nước đến. Ông đem một đôi giày và bốn xấp Kiếp-bối42 dâng lên đức Phật và chúng Tăng mỗi vị hai xấp Bệnh can tiêu và một đôi giày, [2b01] gọi là phẩm vật cúng dường an cư.

Các Tỳ-kheo nói:

“Đức Phật chưa cho phép chúng tôi nhận phẩm vật an cư.”

Và đem việc này bạch Phật. Đức Phật bằng mọi cách khen ngợi thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nhân việc Tỳ-lan-nhã, từ nay về sau cho phép nhận phẩm vật an cư.”

(Các Tỳ-kheo)* liền thọ nhận. Bà-la-môn lúc này lòng rất vui mừng, lấy một chiếc ghế nhỏ, ngồi đối diện trước đức Phật, đức Phật lại vì ông nói kệ tùy hỷ:

Trong tất cả thờ cúng

Thì thờ lửa hơn hết.

Trong tất cả học thuyết

———

42 Kiếp-bối 劫貝: Skt. Karpāsa, Pāli. Kappāsa, tên một loại vải được dệt từ cây bông vải Kiếp-bối. Cây này được trồng ở miền Đông châu Á, xứ Decan, Ấn Độ v.v..., tên khoa học là Gasapium hebaceam.

Thì Tát-bà-đế hơn.

Trong tất cả loài người

Thì Chuyển luân hơn hết.

Trong tất cả dòng nước

Thì nước biển nhiều nhất.

Trong tất cả ánh chiếu

Ánh trời, trăng sáng nhất.

Trong tất cả trời, người

Ruộng phước Phật là nhất.

Sau khi nói bài kệ này rồi, đức Thế Tôn lại vì ông nói pháp, chỉ bày việc lợi ích khiến ông ta vui mừng.

2. Nhân duyên Tu-đề-na: Kết giới lần thứ nhất.

Từ chỗ ngồi đứng dậy, hướng về quốc độ Tăng-già-thi,43 tuần tự du hóa. Cuối cùng trú ở giảng đường Trùng Các44 bên sông Di Hầu,45 tại Tỳ-xá-ly,46 vì tứ chúng: Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di và quốc vương, đại thần, Sa-môn, Bà-la-môn cúng dường, cung kính, tôn trọng, tán thán.

Bấy giờ, các Gia chủ ấp Ca-lan-đà47 có việc vào thành, nghe đức Phật Thế Tôn đang ở tại giảng đường Trùng Các, họ đến chỗ Phật, thấy đức Phật Thế Tôn đang nói pháp cho vô lượng chúng đang vây

———

43 Quốc độ Tăng-già-thi 僧伽尸國: Skt: Saṃkāśya, Pāli: Saṃkassa. Tên một nước đời xưa ở lưu vực sông Hằng, Trung Ấn Độ.

44 Pāli. Kūṭagārasālā. Skt. Kūṭāgāra-śālā.

45 Sông Di Hầu 獼猴江: Skt. Markaṭa hrada. Di Hầu là một giống khỉ nhỏ, còn gọi là khỉ Macác (macacus monkey; macaque), vì loài khỉ này sinh sống bên sông nên gọi sông Di Hầu.

46 Tỳ-xá-ly 毘舍離: Skt. Vaiśāli, Pāli. Vesāli, còn gọi là Phệ-xá-ly, Tỳ-da-ly..., Hán dịch là Quảng Nghiêm. Một trong 16 nước lớn ở Trung Ấn Độ đời xưa. Vị trí hiện nay tương đương với vùng Besārh, đông ngạn sông Gandak, bắc ngạn sông Hằng Ấn Độ.

47 Pāli: Kalandakagāma.

quanh. Trong số người kia, có con gia chủ Ca-lan-đà tên là Tu-đề-na,48 nghe pháp hoan hỷ, liền nghĩ như vầy: “Như những gì đức Phật dạy, theo chỗ ta hiểu thì người tại gia bị ân ái buộc ràng, trọn đời không thể rộng tu Phạm hạnh được. Xuất gia không bị ràng buộc ví như hư không. Tốt hơn nay sẵn có đức tin tại gia ta nên xuất gia tu đạo.”

Khi hội chúng đều về, Tu-đề-na đến trước đức Phật, đảnh lễ sát chân Phật, rồi thưa:

“Bạch đức Thế Tôn, con vừa nghe Phật thuyết pháp mà nghĩ như vầy: ‘Như những gì Phật dạy, theo con hiểu thì người tại gia bị ân ái ràng buộc, trọn đời không thể rộng tu Phạm hạnh, còn xuất gia thì vô trước ví như hư không. Nay ta há bằng lòng vì đức tin tại gia, mà nên xuất gia tu đạo.’ Kính bạch đức Thế Tôn, con đã nghĩ như vậy, nay muốn xuất gia, cúi xin Ngài cho con được xuất gia thọ giới.”

Đức Phật dạy:

“Tốt lắm, nhưng cha mẹ của con đã cho phép chưa?”

Thưa:

“Chưa cho phép.”

Đức Phật dạy:

“Tất cả pháp Phật, cha mẹ không cho, không được phép làm.”

Liền bạch Phật:

“Bây giờ, con xin trở về để xin phép [2c01] cha mẹ.”

———

48 Tăng-kỳ: Thành Tỳ-da-ly có con trai trưởng giả tên là Da-xá 耶舍. Tứ phần: Con trai của Tu-đề-na ở thôn Ca-lan-đà 迦蘭陀村須提那子. Thập tụng: Con trai trưởng giả tên là Tu-đề-na Gia-lan-đà 加蘭陀. Căn bản: Con trai của Yết-lan-đạc-ca tên là Tô-trần-na 羯蘭鐸迦子蘇陳那. Pāli (Vin.iii. 11): Sudinno nāma Kalanda(ka)putto seṭṭhiputto, Sudinna, con trai của phú hộ Kalandaka.

Đức Phật dạy:

“Nay, đã đúng lúc.”

Ngay lúc đó, Tu-đề-na liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đi quanh bên hữu của Phật ba vòng rồi trở về nhà thưa với cha mẹ:

“Con nghe đức Phật dạy, tại gia ràng buộc, nay con muốn xuất gia rộng tu Phạm hạnh.”

Cha mẹ nói:

“Này Tu-đề-na! Thôi đi, đừng nói những lời này. Trước đây không con, (cha mẹ)* cầu khẩn thổ thần mới có được con. Tình yêu nhung nhớ đối với đứa con duy nhất thật là nặng, dù chết cũng không muốn xa nhau, huống chi sống mà chia lìa. Nhà mình nhiều của cải, vàng bạc, châu báu, con cứ tu phước theo ý muốn, hiện đời hưởng lạc, việc gì phải xuất gia làm tổn thương tình thương của cha mẹ.”

Tu-đề-na khổ cầu đến ba lần, nhưng cha mẹ vẫn không cho phép. (Tu-đề-na)* liền từ chỗ ngồi đứng dậy về phòng riêng, thề như vầy: “Nếu không được xuất gia thì nhất định không ăn, cứ vậy mà chết, không sống làm gì!?”

Liền sau đó nhịn ăn cho đến ngày thứ 6. Thân thích nghe việc này đều đến thăm hỏi và khuyên:

“Cha mẹ bạn chỉ có một mình bạn là con, nên nặng tình thương nhớ, chết còn không muốn xa lìa, huống là sống mà biệt ly. Nhà bạn rất giàu, có thể lấy làm việc phúc đức. Đạo từ nơi tâm chứ đâu do nơi hình thức, hà tất gì mãi làm tổn thương cuộc sống và trái lại cha mẹ!”

Khuyên đến ba lần như vậy, (Tu-đề-na)* vẫn im lặng không nhận (lời khuyên).* Nhiều lúc bạn bè cũng đến tha thiết khuyên can nói như trên, cũng lại như vậy, họ đều bỏ đi, đến chỗ cha mẹ Tu-đề-na nói:

“Như những gì tụi cháu thấy thì không thể nào chuyển lại được. Tốt hơn là cho phép xuất gia thì còn có thể gặp, nếu Tu-đề-na không thích sống đạo có lúc trở về, chứ đã hơn sáu ngày nhịn ăn rồi, mạng sống không còn bao lâu, chỉ trong vòng vài ngày nữa sẽ phải vất nơi hoang dã, để cho chim quạ, cọp, beo tranh nhau ăn, làm cha làm mẹ đâu nỡ nhẫn tâm trước thảm cảnh ấy.”

Cha mẹ (Tu-đề-na)* nghe qua nuốt lệ nói:

“Cho phép con tôi xuất gia tu Phạm hạnh, nhưng cần phải thường xuyên trở về để thăm chúng tôi.”

Bạn bè (Tu-đề-na)* nghe qua rất vui mừng, lại đến chỗ Tu-đề-na báo: “Cha mẹ bạn đã cho phép bạn xuất gia rồi, nhưng đừng quên, thường trở về (nhà thăm)* thì mới được đi!”

Tu-đề-na rất vui mừng, đến chỗ cha mẹ thưa:

“Nay con đến chỗ đức Phật xuất gia tu đạo.”

Cha mẹ thương khóc, nói:

“Cho phép con xuất gia rộng tu Phạm hạnh, nhưng chớ quên, thỉnh thoảng về nhà thăm cha mẹ.”

Ngay lúc đó, Tu-đề-na bái từ cha mẹ, đi quanh (cha mẹ)* ba vòng rồi ra đi, lại đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân Phật, bạch:

“Kính bạch đức Thế Tôn, cha mẹ con đã cho phép rồi, cúi xin (Thế Tôn)* cho con xuất gia thọ giới.”

Đức Phật dạy: “Lành thay! Tỳ-kheo tu các Phạm hạnh, Ta khéo nói pháp để đoạn tất cả khổ.”

Đức Phật dạy như vậy rồi, râu tóc Tu-đề-na tự rụng, thân mặc cà-sa, tay cầm bình bát, liền thành Sa-môn, đắc Cụ túc giới.

(Tu-đề-na)* xuất gia chưa bao lâu, gặp lúc mất mùa, [3a01] các Tỳ-kheo vào thành khất thực49 đều không nhận được gì! Tại chỗ vắng, Tu-đề-na nghĩ như vầy: “Hiện nay mất mùa, khất thực khó được, nơi quê nhà ta thức ăn dư dật, ta nên đưa các Tỳ-kheo về nơi quê nhà để dòng họ ta được cơ hội cúng dường tu phước”. Liền từ chỗ ngồi đứng dậy, cùng các Tỳ-kheo trở về bổn ấp, trú dưới rừng cây. Cha mẹ (Tu-đề-na)* nghe, liền bảo người vợ cũ của Tu-đề-na rằng: “Con phải trang điểm thứ sắc phục mà chồng con ưa thích như khi còn ở nhà.” Sau khi trang điểm xong, cha mẹ cùng dẫn đến khu rừng kia. Khi ấy, Tu-đề-na thấy cha mẹ đến, đứng dậy chào hỏi. Cha mẹ nói:

“Sao con phải hủy hoại hình hài nơi rừng cây để làm gì? Con có thể bỏ đạo, ở nhà tu các việc thiện!”

Thưa cha mẹ: “Con không thể bỏ đạo để trở lại làm kẻ hạ tiện!”

Cho đến lần thứ ba, vẫn kiên trì giữ ý. Cha mẹ nghẹn lời bỏ về nhà. Vợ Tu-đề-na chỉ còn vài ngày nữa là đến ngày nguyệt thủy,50 liền đem việc này thưa mẹ chồng. Mẹ chồng vui mừng nói: “Đó là hiện tượng có thể có con (thụ thai).” Liền bảo con dâu trang điểm y phục như trước. Cha mẹ chồng lại đưa con dâu đến rừng kia. Lúc này, Tu-đề-na, cũng chào hỏi như trên. Cha mẹ lại nói:

“Sao con phải hủy hoại hình hài nơi rừng cây, chấp nhận gió sương, đói lạnh khốn khổ để làm gì? Nhà ta giàu có mọi người đều biết. Chỉ riêng châu báu dành dụm của ta không có người hơn, huống nữa là vật cha mẹ (để lại)* ai có thể tính hết. Con nên về nhà mặc ý tu thiện, hiện đời thọ lạc, về sau hưởng phúc.”

Thưa cha mẹ:

———

49 Để bản: Phần vệ 分衛. Xem cht 22 trước.

50 Nguyệt thủy 月水; Thập Tụng: Tịnh khiết 淨潔. Căn bản, Tứ phần: Nguyệt kỳ 月期. Thiện kiến 6, tr. 713a11, T24n1462: Nguyệt hoa (月華, Pāli. puppha) là trong tháng sinh ra nước hoa. Đây là tên một loại máu..., là kinh nguyệt hằng tháng của người nữ.

“Như những gì con biết thì, ngũ dục tổn hại đến đức, hoan lạc chỉ trong chớp nhoáng, còn ưu khổ kéo dài, con quyết không vì thế mà bỏ tu Phạm hạnh.”

Cho đến ba lần như vậy, nhưng vẫn thưa đáp nghiêm túc đầy đủ (như vậy)*.

Cha mẹ lại nói:

“Con tuy là con của ta, nhưng nay theo giòng họ Thích, vì đạo mà trái lại ta. Song lại phải nói sao, theo tình trọng nhân luân thì tổ tông phải có kế từ (thừa kế Từ đường). Còn theo pháp luật của vua, nếu không có người thừa kế, thì tài sản thuộc về nhà quan. Cha mẹ đã chuẩn bị, con đâu không biết mọi mong muốn kỳ vọng cuối cùng đều đặt nơi sự kế thừa của con. Con nghĩ kỹ đi! Cha mẹ đã nói hết lời rồi đó!”

Lúc ấy, Tu-đề-na nghe theo lời dạy, tuy phụng mạng nhưng khóc thầm, liền cùng người vợ trở về nơi phòng cũ,51 ba phen hành dục mới có Thần giáng. Khi ấy, có vị Đại Oai Đức trời Đâu-suất-đà52 mạng chung nhập vào thai. Bấy giờ, Địa thần báo với thần Hư Không rằng:

“Con của Ca-lan-đà làm việc chưa từng có, ở trong chúng Tăng chưa từng có!” Thần Hư Không báo cho Tứ Thiên Vương. Tứ Thiên Vương báo cho Đao-lợi Thiên và lần lượt báo cho nhau đến trời Phạm Thiên. Vợ Tu-đề-na đủ tháng sanh con, đứa con thông minh, đặt tên là Tục Chủng,53 lớn lên xuất gia thành A-la-hán.54

———

51 Tăng-kỳ 1, tr. 229b06: Phòng riêng tại nhà. Tứ phần 1, tr.570a24: Nơi chỗ vắng trong vườn. Thập tụng 1, tr. 1b13: Tại chỗ vắng.

52 Đâu-suất-đà 兜率陀 (Skt. Tuṣita, Pāli. Tusita), tức trời Đâu-suất (Đâu-suất thiên).

53 Tăng-kỳ, Thập tụng: Tục Chủng 續種. Tứ phần, Căn bản: Chủng Tử 種子. Pāli: Bījaka, hạt giống nối dõi.

54 Pāli, Vin. iii. 19, về sau, Bījaka và mẹ đều xuất gia, và cả hai đều đắc quả A-la-hán.

Khi Tu-đề-na phạm phải điều ác này rồi, liền tự hối trách [3b01]:

“Nay ta mất điều lợi. Tại sao xuất gia trong chánh pháp Phật, mà đối với Phạm hạnh không tu rốt ráo, để rồi phải tiều tụy xanh xao mất hết khí lực thế này!?”

Các Tỳ-kheo thấy vậy hỏi:

“Trước kia nhan sắc của thầy rất đẹp, tại sao nay tiều tụy thế này? Phải chăng không thích Phạm hạnh, hay phạm phải tội ác chăng?”

Trả lời:

“Tôi đã phạm phải tội ác cho nên mới như vầy!”

Liền hỏi:

“Thầy phạm tội ác gì?”

Đáp:

“Tôi đã cùng với bổn nhị (vợ cũ) làm hạnh bất tịnh.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Việc thầy làm là bất thiện, chẳng phải hạnh thanh tịnh, chẳng phải pháp Sa-môn, không tùy thuận đạo.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách như lời Phật dạy, quở trách rồi, dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Phật. Đức Phật nhân việc này tập hợp Tỳ-kheo Tăng. Lệ thường của chư Phật là biết mà vẫn cố hỏi, biết mà vẫn không hỏi, biết hỏi đúng thời, không hỏi phi thời, có lợi thì hỏi, không lợi thì không hỏi. Thường pháp của chư Phật là có 500 vị thần Kim Cang hộ vệ hai bên. Nếu đức Phật hỏi ba lần mà không như thật trả lời lại thì đầu sẽ bị vỡ làm bảy phần. Đức Phật hỏi các Tỳ-kheo:

“Muốn nói những điều gì?”

Các Tỳ-kheo trình bày trở lại.

Đức Phật hỏi Tu-đề-na:

“Thật sự ông có như vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật dạy:

“Ông là người ngu si, làm điều bất thiện, chẳng phải hạnh thanh tịnh, chẳng phải pháp Sa-môn, không phải đạo tùy thuận. Điều này không thể khiến người chưa tin được tin, khiến cho người đã tin bị thối chuyển. Ông không nghe Ta bằng mọi cách quở trách về dục, dục tưởng, dục giác, dục nhiệt; khen ngợi đoạn dục, xa lìa dục tưởng, đoạn trừ dục giác, diệt tận dục nhiệt hay sao! Ta thường nói: ‘Dục như đống xương khô, như hầm lửa lớn, như dao bén, như tên nhọn, như rắn độc, như thuốc độc, như mộng, như huyễn mê hoặc con người.’55 Tại sao nay ông lại làm cái việc đại ác này? Ông đâu không nghe những gì Ta đã nói: ‘Người chưa ly dục có thể khiến ly dục, người đã phóng dật khiến không phóng dật, có khả năng đoạn khát ái, lìa pháp hữu vi, vô học lìa dục, hướng đến đạo vô vi, chỉ người con đường chánh yếu cứu cánh Niết-bàn hay sao?’ Ông đâu không sợ cái khổ của ba đường ác! Nếu ông không làm điều đại ác này, trong chánh pháp của Ta ắt được vô lượng các thiện công đức. Ông là người đầu tiên mở cửa lậu hoặc, làm điều đại ác này. Ma Ba-tuần thường chờ đợi sở đoản của các Tỳ-kheo, nay ông lại mở con đường tắt cho ma, xô ngã cờ pháp, dựng ngọn cờ đầu cho ma. Này Tu-đề-na, thà đem thân phần để vào trong hầm lửa lớn, hay miệng rắn độc, chứ không nên đem nó xúc chạm đến thân người nữ. Việc ác ông đã phạm, vĩnh viễn trôi lăn trong sanh tử, hoàn toàn không thể nuôi lớn pháp lành lại được!”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

———

55 Các thí dụ về tai hại của dục, xem Trung A-hàm 54 (T1, tr.763c17); Cf. Pāli, M. 22. Alagaddūpama.

“Ta vì mười điều lợi56 nên vì các Tỳ-kheo kết giới. Những gì là mười?

1) Tăng hòa hợp.

2) Nhiếp phục Tăng.

3) [3c01] Điều phục người ác.

4) Người tàm quí được an lạc.

5) Đoạn lậu hoặc đời này.

6) Đoạn lậu hoặc đời sau.

7) Khiến người chưa tin khởi lòng tin.

8) Người đã tin, khiến tăng trưởng.

9) Chánh pháp cửu trụ.

10) Phân biệt Tỳ-ni Phạm hạnh, lâu bền.57

———

56 Ngũ phần, Thập tụng: Dĩ thập lợi cố 以十利故; Tăng-kỳ: Thập sự lợi ích 十事利益. Pāli: dasa atthavase paṭicca, căn cứ trên 10 ý nghĩa (mục đích). Tứ phần: Tập thập cú nghĩa 集十句義.

57 Tăng-kỳ (tr. 228c24): 1. Nhiếp Tăng; 2. Cực nhiếp Tăng; 3. Để Tăng an lạc; 4. Chiết phục người không biết hổ thẹn; 5. Để người có tàm quý sống yên vui; 6. Người chưa tin được tin; 7. Người đã tin thì tin thêm; 8. Trong đời này được lậu tận; 9. Các lậu đời vị lai không sinh; 10. Để chánh pháp cửu trụ. Tứ phần (tr. 570c3): 1. Nhiếp thủ đối với Tăng. 2. Khiến cho Tăng hoan hỷ. 3. Khiến cho Tăng an lạc. 4. Khiến cho người chưa tín thì có tín. 5. Người đã có tín khiến tăng trưởng. 6. Để điều phục người chưa được điều phục. 7. Người có tàm quý được an lạc. 8. Đoạn hữu lậu hiện tại. 9. Đoạn hữu lậu đời vị lai. 10. Chánh pháp được tồn tại lâu dài. Căn bản (tr. 629b22), như Pāli. Pāli, Vin. iii. tr. 32: saṅghasuṭṭhutāya (vì sự ưu mỹ của Tăng); saṅghaphāsutāya (vì sự an lạc của Tăng); dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāya (để chế phục hạng người không biết hổ thẹn); pesalānaṃ bhikhūnaṃ phāsuvihārāya (để các Tỳ-kheo nhu hòa sống an lạc); diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāya (để ngăn chặn hữu lậu đời này); sampāratikānaṃ āsavānaṃ paṭighātāya (để đối trị hữu lậu đời sau); appasannānaṃ pasādāya (vì tịnh tín của người chưa có tín); pasannānaṃ bhiyyobhāvāya (vì sự tăng trưởng của người có tín); saddhammaṭṭhitiyā (vì sự trường tồn của chánh pháp); vinayānuggahāya (để nhiếp hộ tì-ni).

Từ nay giới này nên nói như vầy

“Tỳ-kheo nào, hành pháp dâm dục, phạm Ba-la-di, không được sống chung.”

3. Nhân duyên vượn cái: kết giới lần thứ hai.58

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,59 có Tỳ-kheo A-lan-nhã,60 ở chỗ thanh vắng, có bầy khỉ lưu trú xung quanh ông. Lúc ấy, Tỳ-kheo này có ý niệm với một con vượn cái, dùng thức ăn dụ nó để cùng hành dâm. Sau đó, có số đông Tỳ-kheo đi xem xét tọa cụ,61 đến nơi trú xứ đó. Lúc ấy, Tỳ-kheo kia vào thành khất thực, con vượn cái ấy đến chỗ các Tỳ-kheo thể hiện tướng dâm dục. Các Tỳ-kheo nói như vầy: “Nhìn hiện tướng của con vượn cái này chắc có vấn đề…” (Các Tỳ-kheo)* cùng rình xem sự kiện kia tất sẽ xảy ra. Trong chốc lát, Tỳ-kheo trụ nơi trú xứ này trở về, con vượn cái liền đến hiện tướng thọ dục, thì Tỳ-kheo kia cùng hành dâm...

Các Tỳ-kheo thấy nói:

———

58 Tứ phần 1, tr. 571a4, Thập tụng 1, tr. 2a1: Nhân duyên kết giới lần thứ ba.

59 Thành Xá-vệ 舍衛城: Cũng là nước Xá-vệ, Skt. Śrāvastī, P. Sāvatthī. Xá-vệ vốn là tên thành phố thủ đô nước Bắc Kiều-tát-la (Skt. Uttara-Kośalā), để phân biệt với nước Nam Kiều-tát-la (Skt. Dakṣiṇa-Kośalā) nên lấy tên thành gọi thay tên nước.

60 A-luyện(lan)-nhã Tỳ-kheo 阿練(蘭)若比丘: Tỳ-kheo chỉ sống ở những nơi núi rừng thanh vắng, cách xa làng xóm; một trong 12 hạnh đầu-đà. Tứ phần (tr.571a4): Khất thực Tỳ-kheo 乞食比丘; Thập tụng (tr. 2a1), một Tỳ-kheo sống một mình trong rừng, ở Câu-tát-la (Câu-tát-la 拘薩羅, Kiều-tát-la 橋薩羅 là tên của nước Xá-vệ, là một trong 16 nước lớn vào lúc bấy giờ. Pāli: Kosalā, thủ đô là Sāvatthī). Pāli (Vin.iii.22), một Tỳ-kheo sống trong rừng Đại lâm (Mahāvana), Vesāli.

61 Nguyên Hán: Án hành ngọa cụ 案行臥具; Tứ phần: án hành trú xứ 案行住處. Pāli, nt., senāsanacarikaṃ āhiṇḍantā, du hành để tìm chỗ ngủ nghỉ.

“Thầy không nghe đức Phật kết giới, Tỳ-kheo hành dâm mắc Ba-la-di hay sao?”

Trả lời: “Phật cấm với người nữ chứ đâu cấm với súc sinh.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Người nữ với súc sinh có gì khác đâu? Điều thầy làm là bất thiện, chẳng phải hạnh thanh tịnh, chẳng phải pháp Sa-môn, không phải đạo tùy thuận. Điều này không thể khiến người chưa tin được tin, mà khiến cho người đã tin thối lui. Thầy đâu không nghe đức Thế Tôn bằng mọi cách quở trách dục, dục tưởng, dục giác, dục nhiệt... (nói đầy đủ như trên) sao?”

Quở trách rồi, dẫn đến chỗ Phật trình bày mọi việc lên đức Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi rằng:

“Thật sự thầy có như vậy không?”

Tỳ-kheo kia thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật dạy:

“Thầy là người ngu si, làm những việc phi pháp.”

Bằng mọi cách quở trách như trên, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay về sau giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, hành pháp dâm dục, cho đến cùng với loài súc sanh, phạm Ba-la-di, không được sống chung.”

4. Nhân duyên Tôn-đà-la-nan-đà: kết giới lần thứ ba62

[4a01] Đức Phật ở tại thành Xá-vệ. Bấy giờ có số đông Tỳ-kheo không thích tu Phạm hạnh, cùng nhau nói: “Xuất gia trong pháp của

———

62 Đoạn duyên khởi này, trong Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng, không có. Pāli, Vin. iii. 23, sambahulā vesālikā vajjiputtakā bhikkhū, một số đông các Tỳ-kheo người Vajji ở Vesālī.

Phật thật là khổ. Chúng ta nên cùng nhau hành theo nghi pháp bạch y, nghi pháp ngoại đạo, làm việc bạch y, làm việc ngoại đạo. Đúng giờ cũng vào xóm, không đúng giờ cũng vào xóm, làm việc sát sanh, trộm cắp, dâm dục, uống rượu, ăn thịt, ngày đêm xem ca múa kỹ nhạc tự vui.” Họ nói những lời như vậy mà không có xấu hỗ. Khi ấy có Tỳ-kheo trì giới, thiểu dục, tri túc, bằng mọi cách quở trách rồi dẫn họ đến chỗ Phật trình bày mọi việc lên đức Phật.

Nhân việc này đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng và hỏi:

“Các thầy, có thật như vậy không?”

Các Tỳ-kheo thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn, .”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông không nên nói những lời như vầy: ‘Hành theo nghi pháp ngoại đạo, nghi pháp bạch y.’ Nếu ai nói, hành theo nghi pháp ngoại đạo thì mỗi lời nói phạm một Thâu-lan-giá, hành theo nghi pháp bạch y thì phạm Đột-kiết-la.”

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.63 Khi ấy có Tỳ-kheo ấp Bạt-kỳ tên là Tôn-đà-la Nan-đà,64 có nhiều người quen biết cúng dường cung kính, nhưng không thích tu Phạm hạnh, hành theo nghi pháp ngoại đạo, nghi pháp của bạch y, làm nhũng việc sát sanh, ăn trộm, dâm dục cùng mọi việc ác. Các cư sĩ ở đó không tin ưa Phật pháp chê trách: “Tại sao Sa-môn Thích tử lại làm điều ác như vậy?!” Khắp nơi đều nói: “Tỳ-kheo Tôn-đà-la cũng hưởng năm dục lạc. Những

———

63 Thành Vương Xá 王舍城: Skt. Rājagṛha Pāli. Rājagaha, thủ đô nước Ma-yết-đà thuộc Trung Ấn Độ. Vị trí hiện nay ở vùng Rajgir thuộc tiểu bang Behar, phía Nam thành phố Patna, trung du sông Hằng.

64 Tôn-đà-la Nan-đà (Pāli. Sundara). Tăng-kỳ (tr. 231b24), Phật trụ Tì-xá-li, có hai người Li-xa 離車子. Tứ phần (tr. 570c9), Bạt-xà Tử 跋闍子. Thập tụng (tr.1c22), Phật tại Xá-vệ, Tỳ-kheo tên Bạt-kỳ Tử 跋耆子.

Tỳ-kheo này không có hạnh Sa-môn, không có hạnh Bà-la-môn, không thọ pháp Sa-môn, không thọ pháp Bà-la-môn. Những Tỳ-kheo này, nơi nào họ không đến thì đều thiện lợi!” Tiếng xấu ác, nghe truyền khắp trong thiên hạ.

Khi ấy, Tôn-đà-la trở lại trong chúng, nói:

“Cho tôi xuất gia thọ giới”.

Các Tỳ-kheo nói:

“Cần bạch đức Thế Tôn”.

(Các Tỳ-kheo)* liền bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng và bảo các Tỳ-kheo:

“Tôn-đà-la chẳng phải Tỳ-kheo, nếu đã thọ giới thì bạch tứ yết-ma tác pháp diệt tẫn.”

Vị Thượng tọa hay tương đương Thượng tọa biết pháp luật nên bạch như vầy:

“Đại đức Tăng xin lắng nghe, Tỳ-kheo Tôn-đà-la giới sút kém mà không xả, hành pháp dâm dục. Nay Tăng trao cho Tỳ-kheo Tôn-đà-la pháp Yết-ma diệt tẫn. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, đây là lời tác bạch.”

Đại đức Tăng xin lắng nghe, Tỳ-kheo Tôn-đà-la giới sút kém, không xả, hành pháp dâm dục. Nay Tăng trao cho Tỳ-kheo Tôn-đà-la pháp Yết-ma diệt tẫn. Các Trưởng lão nào đồng ý thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.”

Lần thứ 2, lần thứ 3 cũng nói như vậy.

“Tăng đã trao cho Tỳ-kheo Tôn-đà-la pháp diệt tẫn rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc như vậy, thọ trì như vậy.”65

———

65 Đoạn tác pháp Bạch tứ yết-ma tẫn xuất này, trong Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng không có.