Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. III. Đoạng Nhân Mạng: D. Phạm Tướng

Tự giết: Tự mình dùng tay chân, cầm dao, gậy, thuốc độc cùng các vật để giết.

Cho dao, thuốc độc: Người kia muốn tự sát, tìm cầu phương tiện được cho để giết.

Dạy người giết: Sai khiến người giết.

Dạy tự sát: Bảo người chịu lấy chết.

Khen ngợi sự chết, khích lệ sự chết: Bảo nên chết tốt hơn là sống.

Tác tâm như vậy và tùy theo tâm mà sát: Là tùy vào tâm ý mình mà sai các quỷ thần giết.

D. PHẠM TƯỚNG

Phạm ở đây:

Tự mình giết, sai khiến, lần lượt sai, sai lại, chỉ bày, lời lẽ; nói khi ngủ, hướng đến người ngủ nói; nói khi say, hướng đến người say nói; nói khi cuồng, hướng đến người cuồng nói; nói khi loạn tâm, hướng đến người loạn tâm nói; nói lúc bệnh hoại tâm, hướng đến người bệnh hoại tâm nói; khiến viết thư, ra dấu, nói bằng tay, nói tương tợ; một mình, tưởng là một mình; không một mình, tưởng là một mình; một mình, tưởng là không một mình; nói giỡn, sắc, thanh, hương, vị, xúc, ưu-ba-đầu, ưu-ba-xà, ưu-ba-hại.

- Tự giết: Tự tay mình cầm dao, gậy, các thứ để giết, người kia chết, Ba-la-di.

- Sai sứ:136 Sai sứ giả giết người kia, người kia chết, Ba-la-di.

- Lần lượt sai:137 Khiến ông A giết, ông A không tự giết, rồi sai ông B giết, người kia chết, Ba-la-di.

- Sai lại:138 Người đầu nhận, không giết được, về báo Tỳ-kheo. Tỳ-kheo sai lại (người khác)* giết, người kia chết, Ba-la-di.

- Chỉ bày: Chỉ mặt trời, mặt trăng, tinh tú, nói với người: “Phước của ngươi nên sinh chỗ kia, ngươi nên tự sát”. Vì vậy mà họ chết, phạm Ba-la-di.

- Nói năng:139 Nói sự sống là tội lỗi, khen ngợi sự chết. Do vậy, người kia chết, phạm Ba-la-di.

- Nói khi ngủ: Lúc ngủ Tỳ-kheo nói những ý nghĩ trước đó rằng, “Công đức của ngươi đã thành, nên đáng tự sát”. Người kia nghe rồi, đợi (Tỳ-kheo)* thức dậy hỏi: “Tại sao thầy nói vậy?”

Đáp: “Trong khi ngủ tôi muốn lợi ích cho ngươi, nên nói những lời này. Nay tôi đã thức cũng nói như vậy. Ngươi có thể chết theo lời nói của tôi”. Người kia nhân đó mà chết, Tỳ-kheo phạm Ba-la-di.

- Hướng đến người ngủ nói: Hướng đến người ngủ nói như vầy, [8c01] “Công đức ông đã thành, có thể dùng dao, hay các thứ, tự sát”. Quỷ thần khiến (người)* trong lúc ngủ nghe, liền thức dậy hỏi:

“Tại sao thầy nói vậy?”

———

136 Hán: Khiển sứ 遣使, tức là sai người đi khuyến khích người kia tự sát. Pāli: dūtena saṃvaṇṇeti, khuyến khích (chết) bằng sứ giả.

137 Tứ phần: Triển chuyển sứ 展轉使. Pāli: visakkiyena dūtena, bởi sứ giả lần lượt giết nhau (để phi tang thủ phạm).

138 Tứ phần: Trùng sứ 重使. Pāli: dūtaparamparāya, sứ giả này tiếp theo sứ giả khác, một chuỗi sứ giả.

139 Tứ phần, Khẩu thuyết 口說; khuyên người tự sát bằng lời nói. Pāli: vācāya saṃvaṇṇeti.

Đáp: “Khi ngươi ngủ, tôi muốn lợi ích cho ngươi nên nói những lời này. Nay ngươi thức (tôi)*cũng nói những lời như vậy. Ngươi có thể chết theo lời nói của tôi”. Nhân đó người kia chết, Tỳ-kheo phạm Ba-la-di.

- Nói khi say: Khi say (Tỳ-kheo)* nói những ý nghĩ trước đó rằng: “Công đức ngươi đã thành, nên dùng dao hay các thứ tự sát”. Người kia nghe rồi, đợi (Tỳ-kheo)* tỉnh, hỏi:

“Tại sao thầy nói vậy?”

Đáp:

“Khi say tôi muốn lợi ích cho ngươi nên nói những lời này. Nay tôi tỉnh cũng nói như vậy. Ngươi có thể chết theo lời nói của tôi”. Nhân đó người kia chết, Tỳ-kheo phạm Ba-la-di.

- Hướng về người say nói: Nói như vầy, “Công đức của ngươi đã thành, ngươi có thể dùng dao hay các thứ tự sát”. Khi tỉnh say rồi hỏi:

“Tại sao thầy nói vậy?”

Đáp:

“Tôi muốn lợi ích cho ngươi vậy. Khi ngươi say, (tôi)* nói như vậy. Nay ngươi tỉnh, (tôi)* cũng nói như vậy. Ngươi có thể chết theo lời nói của tôi”. Nhân đó người kia chết, Tỳ-kheo phạm Ba-la-di.

- Nói khi cuồng, hướng về người cuồng nói; nói khi tâm loạn, hướng về người tâm loạn nói; nói lúc bệnh hoạn tâm, hướng về người bệnh hoại tâm nói cũng như vậy.

- Viết thư:140 Tỳ-kheo viết thư khiến (người kia)* chết, Tỳ-kheo viết thư, mỗi chữ phạm một Thâu-lan-giá. Thư đến kia, nhân đó người kia bị giết, nếu người chết, phạm Ba-la-di.

———

140 Khiển thư 遣書. Pāli: lekhāya saṃvaṇṇeti, khuyến khích (chết) bằng cách viết (thư).

- Ra dấu: Tỳ-kheo nói với người rằng:

“Ngươi xem ta ngồi, đứng, đưa tay lên, hạ tay xuống, miệng nói, khi lạnh, nóng, liền giết người kia”.

Người ấy thấy tướng (ra dấu)* bèn giết, nếu người chết, phạm Ba-la-di.

- Nói bằng tay: Tạo lời nói qua tay để dạy người giết, người kia theo đó mà giết, nếu người chết, phạm Ba-la-di.

- Nói tương tợ: Tỳ-kheo tạo lời nói tương tợ dạy người giết. Người kia theo đó mà sát, nếu người chết, phạm Ba-la-di.

Một mình, tưởng là một mình, Đột-kiết-la. Không một mình, tưởng là một mình; một mình, tưởng là không một mình, phạm Thâu-lan-giá.

- Nói giỡn: Tỳ-kheo nói vui chơi rằng:

“Công đức của ngươi đã thành, nên cần tự sát”. Người kia hỏi:

“Tại sao nói lời vậy?”

Tỳ-kheo trả lời:

“Trước đây, tuy đó là lời giỡn của tôi, nhưng nay có ý thật vậy, ngươi có thể tự sát”. Nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

- Sắc: Nếu Tỳ-kheo làm chú thuật triệu quỷ thần tướng ác, khiến người sợ hãi, nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

- Thinh: Nếu Tỳ-kheo nói như vầy, “Cha mẹ con cái của ngươi đã chết, tài sản bị phá tán”. Những lời như vậy là muốn khiến lo rầu tự sát, nhân đó họ chết, phạm Ba-la-di.

- Hương: (Tỳ-kheo)* dùng chất độc hòa với các loại hương, khiến cho ngửi, liền chết, nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

- Vị: (Tỳ-kheo)* dùng chất độc trộn chung trong thức ăn, khiến ăn, nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

- Xúc:141 (Tỳ-kheo)* dùng độc dược ca-tỳ (?) [9a01] xoa nơi thân khiến sát, nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

- Ưu-ba-đầu:142 (Tỳ-kheo)* đào hầm gài bẫy bắt giết tất cả chúng sanh. Nếu người rớt xuống chết, phạm Ba-la-di; phi nhân rớt xuống chết, phạm Thâu-lan-giá; súc sanh rớt chết, phạm Ba-dật-đề.

- Ưu-ba-xa:143 (Tỳ-kheo)* làm giường yếu, phủ lớp mỏng lên nó, trên dưới đặt dụng cụ giết, khiến người ngồi lên, nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

- Ưu-ba-hại:144 (Tỳ-kheo)* dùng nọc độc của trùng để giết, nhân đó người chết, phạm Ba-la-di.

Nếu Tỳ-kheo nghĩ như vầy, “Ta sẽ giết người kia”, khi móng tâm phạm Đột-kiết-la, khi tạo phương tiện phạm Thâu-lan-giá, nếu người chết, phạm Ba-la-di.

Nếu giết phi nhân phạm Thâu-lan-giá, giết súc sanh phạm Ba-dật-đề. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni phạm Đột-kiết-la.

———

141 Xúc: Pāli. Vin. i. 78: Phoṭṭhabbūpahāro nāma amanāpikaṃ phoṭṭhabbaṃ upasaṃharati dukkhasamphassaṃ kharasamphassaṃ – ‘‘iminā phuṭṭho marissatī’’... Sự đem lại cảnh xúc, nghĩa là đem lại cảnh xúc trái ý, gây đau đớn, thô cứng, nghĩ rằng: “Đụng chạm vào vật này (người đó) sẽ chết.”...

142 Ưu-ba-đầu 優波頭: Tăng-kỳ 4 (tr. 256a6): ô-mãn-thổ 烏滿吐. Tứ phần 1 (tr.577a15), hầm hố (khanh hãm 坑陷) - xét biết người kia sẽ đi qua lại trên tuyến đường đó; giữa đường đào một cái hầm sâu, trong hầm để lửa hoặc dao, hoặc rắn độc...; Thập tụng 2 (tr. 8c18): Ưu-đa 憂多; Pāli: opāta (đào hố).

143 Ưu-ba-xa 憂波奢: Tứ phần, Ỷ phát 倚發; bản Tống-Nguyên-Minh: Ỷ bát 倚撥. Thập tụng 2: Cơ bát 機撥 (phát động bằng máy móc hay bẫy cài); Pāli: apassena: vật để tựa, bẫy ngụy trang.

144 Ưu-ba-hại 憂波害: Tứ phần, đặt dụng cụ giết (an sát cụ 安殺具); Tăng-kỳ: a-ba-khâm-mãn 阿波欽滿; Pāli: upanikkhipana (Skt. upanikṣepana), việc để bên cạnh, nghĩa là đem lại gần bên hoặc là thanh gươm, cây giáo, mũi tên, cọc nhọn... (nghĩ rằng): “(Người ấy) sẽ chết bằng vật này”.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. IV. Đại Vọng Ngữ: A. Duyên Khởi

Không phạm: Với tâm từ mẫn, không có tâm sát.

IV. ĐẠI VỌNG NGỮ145

A. DUYÊN KHỞI

1. Nhân duyên kết giới lần thứ nhất

Đức Phật ở tại Tỳ-xá-ly,146 gặp lúc mất mùa, khất thực khó được, các Tỳ-kheo vào thành khất thực, không nhận được thứ gì.147 Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo: “Các ngươi tùy theo chỗ quen biết nên đến đó an cư, chớ ở nơi này chịu khổ vì đói khát.”

Tỳ-kheo vâng lời, có vị đến nước Ma-kiệt, có người đến nơi tụ lạc bên sông Bà-cầu-mạt.148 Khi các Tỳ-kheo đến bên sông, họp cùng bàn bạc, “Nay khất thực khó được, trong tụ lạc này có những người tin ưa, chúng ta nên khen ngợi lẫn nhau, nói: ‘Vị kia đắc sơ thiền, tôi cũng được. Vị kia đắc nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, tứ vô lượng xứ, tứ vô sắc định, tôi cũng như vậy. Vị kia đắc tứ niệm xứ, cho đến tám phần chánh đạo, ba giải thoát môn, tôi cũng như vậy. Vị kia đắc tám giải thoát, chín thứ đệ định, mười Nhất thiết nhập (mười Biến xứ định), mười Trực đạo (chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp…), tôi cũng như vậy. Vị kia đắc Kiên tín, Kiên pháp, tứ Sa-môn quả, Tam minh, Lục thần thông, tôi cũng như vậy’. Các cư sĩ nghe qua ắt sẽ sanh tâm hy hữu, nói như vầy: ‘Chúng ta149 được

———

145 Tăng-kỳ 4, tr. 257c16; Tứ phần 2, tr. 577b13; Thập tụng 2, tr. 11a6; Căn bản 9, tr. 668c22; Vin. iii. tr. 87.

146 Tăng-kỳ 4 (tr.257c16): Phật tại Xá-vệ thành. Tứ phần 2 (tr. 577b13): Tỳ-xá-ly. Thập tụng 2 (tr.11a6): Phật an cư mùa hạ tại Duy-da-li. Pāli, Vin. iii. 87: Trú tại Vesāli, trong rừng Mahāvana, trong một ngôi nhà sàn (Trùng các giảng đường).

147 Pāli, nt: nạn đói kém tại Vajjī.

148 Tứ phần 2, Bà-cừu hà 婆裘河. Thập tụng 2, Bạt-cầu-ma 跋求摩河. Căn bản: Sông Thắng Tuệ 勝慧河, Pāli, sông Vaggumudā, thuộc nước Vajji, gần chỗ Phật nhập Niết-bàn.

149 Để bản: Ngã 我.

thiện lợi mới có những vị đắc Thánh đạo như vậy an cư ấp ta’. Liền sắm sửa mọi thứ thức ăn cúng dường chúng ta; chúng ta sẽ không thiếu thốn, được sống an lạc”.

Nghị bàn xong, các Tỳ-kheo liền vào trong thành, đến các nhà giàu cùng nhau ca tụng như những lời trên, rồi nói: “Quý vị150 được đại lợi, phước điền Thánh chúng nương vào tụ lạc quý vị*”

Các cư sĩ nghe, sanh lòng hy hữu, vui mừng như chưa từng được gặp; họ đều giảm phần (chi dụng)* cá nhân, cũng như tế tự,151 không bố thí người khác, chỉ dồn để cúng dường.

Theo thường pháp chư Phật, trong hai kỳ đại hội, cuối tháng mùa Xuân, mùa Hạ, Tỳ-kheo các nơi đều đến (yết kiến đức Thế Tôn)*, thăm hỏi nhau. Các Tỳ-kheo nước Ma-kiệt an cư xong, [9b01] ốm gầy tiều tụy, đến chỗ đức Phật đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên. Theo thường pháp chư Phật, Tỳ-kheo khách đến ngoài việc được an ủi thăm hỏi, còn được hỏi:

“Các thầy an cư có hòa hiệp, khất thực có dễ được, trên đường đi có mệt không?”

Các Tỳ-kheo thưa:

“An cư hòa hiệp, trên đường đi không mệt, chỉ có khất thực khó được.”

Lúc ấy, đức Phật vì họ nói các diệu pháp, dạy bảo lợi ích khiến hoan hỷ và tùy theo đó mà an trụ.

Các Tỳ-kheo bên sông Bà-cầu-mạt thân thể đầy đặn, tươi vui, đến chỗ đức Phật đảnh lễ sát chân, rồi đứng lui qua một bên. Đức Phật cũng như trên an ủi thăm hỏi, các Tỳ-kheo bạch:

“An cư hòa hiệp, khất thực dễ dàng, trên đường đi không mệt.”

———

150 Để bản: Nhữ 汝.

151 Để bản: Bất phục tế tự 不復祭祠, không cúng tế trở lại (có thể chỉ ba tháng!).

Đức Phật liền hỏi:

“Hiện nay mất mùa, khất cầu khó được, tại sao riêng các ông lại nói là dễ?”

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

“Ở nơi đó, vì khất thực khó được nên chúng con cùng nhau khen ngợi... nói đầy đủ như trên”.

Đức Phật liền hỏi:

“Các ông khen ngợi nhau là sự thật hay hư dối?”

Các Tỳ-kheo bạch Phật: “Vừa thật, vừa hư!”

Bằng mọi cách, đức Phật quở trách sự hư dối:

“Các ông (làm điều)* phi pháp, không phải đạo tùy thuận, người xuất gia không nên làm những điều như vậy, thà nuốt viên đá nung, uống nước đồng sôi, chứ không vì thức ăn của người tín thí mà hư dối! Các ngươi lẽ nào không nghe Ta chê trách tội nói dối và bằng mọi cách khen ngợi cái đức không nói vọng ngữ hay sao! Mà nay, tại sao vì lợi dưỡng lại hư dối tự nói đặng pháp hơn người!?”

Lại quở trách:

“Này các Tỳ-kheo! Ở đời có 5 hạng đại tặc:152

Một, là hạng người làm chủ 100 người cho đến 1.000 người phá thành ấp, xóm làng, hại người lấy của.

Hai, là có Tỳ-kheo ác dẫn các Tỳ-kheo du hành trong nhân gian giảng pháp tà mạng.

———

152 Tứ phần 2 (tr. 578a3): hai hạng giặc. Thập tụng 2 (tr.12a12): Ba đại tặc 三大賊. Căn bản 10 (tr. 675c25): Ba đại tặc. Pāli: pañca mahācorā, năm đại tặc.

Ba, là có Tỳ-kheo ác đối những pháp Phật đã nói, tự xưng là ta đã tạo.

Bốn, là có Tỳ-kheo ác không tu Phạm hạnh, tự nói ta tu Phạm hạnh.

Năm, là có Tỳ-kheo ác vì lợi dưỡng, không (đắc)* pháp hơn người, tự xưng ta đắc. Hạng giặc thứ 5 này gọi là hạng tối đại tặc của cả thế gian, Thiên, Nhân, Ma-Phạm (Thiên ma và Phạm thiên), Sa-môn, Bà-la-môn.

Tại sao các người vì chút lợi dưỡng mà lại làm tối đại tặc?” Quở trách như vậy rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, không biết, không thấy pháp hơn người, thánh lợi đầy đủ, tự xưng là tôi biết như vậy, tôi thấy như vậy. Sau đó, hoặc bị người cật vấn, hoặc không bị người cật vấn, vì muốn khỏi tội cầu thanh tịnh nên tự nói như vầy:

‘Tôi không biết nói biết, không thấy nói thấy, nói lời hư cuống vọng ngữ’. Tỳ-kheo ấy phạm Ba-la-di, không được sống chung.”

2. Nhân duyên kết giới lần thứ hai

[9c01] Đức Phật ở tại nước Xá-vệ,153 có số đông Tỳ-kheo ít nghe, không học, không hỏi, chưa (đắc)* pháp hơn người, tự bảo tôi biết, tôi thấy, tôi chứng. Sau đó, vị kia nghe các Tỳ-kheo giảng luận về trạng thái đắc đạo, chưa đắc đạo, mới hiểu ra là không phải đạo, sanh tâm hổ thẹn, nghĩ như vầy: “Trước đây, chúng ta chưa đắc (đạo)* mà nói là đắc (đạo)*, sẽ không phạm tội Ba-la-di?”

———

153 Tăng-kỳ 4, (259c06): Phật tại Xá-vệ thành. Thập Tụng 2 (tr. 12b13): Phật tại nước Xá-vệ. Căn bản 10 (tr. 675a11) Phật tại thành Bệ-xá-li (cũng là Đại vọng ngữ kết lần 2, nhưng những sự kiện khác với Ngũ phần).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. IV. Đại Vọng Ngữ: B. Giới Văn

Lại có Tỳ-kheo ít nghe, không học, không hỏi, chưa (đắc)* pháp hơn người, tự bảo ta biết, ta thấy, ta chứng. Sau đó, vị kia học rộng các kinh, sanh tâm hổ thẹn, nghĩ như vầy: “Như chỗ hiểu biết hiện tại của ta đối với những pháp đức Phật đã thuyết thì, trước kia chưa đắc mà bảo là đắc, là tăng thượng mạn, sẽ không phạm tội Ba-la-di?”

Lại có Tỳ-kheo ít nghe, không học, không hỏi, chưa đắc pháp hơn người, tự nói là tôi biết, tôi thấy, tôi chứng. Sau đó, vị kia rộng tu Phạm hạnh, đắc nhập đạo quả, sanh tâm hổ thẹn, nghĩ như vầy:

“Trước đây ta chưa đắc mà bảo là đắc, là tăng thượng mạn, sẽ không phạm tội Ba-la-di?”

Các Tỳ-kheo nghĩ vậy rồi, họ đến tôn giả A-nan để hỏi việc này. Tôn giả dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày đầy đủ sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, tùy theo từng trường hợp của họ, mà hỏi các Tỳ-kheo:

“Ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

“Có 5 hạng, hiện pháp hơn người: Một là ngu si, hai là loạn tâm, ba là theo việc xấu, bốn là tăng thượng mạn, năm là thật có. Nếu ngu si, loạn tâm, tăng thượng mạn và thật có mà nói là ta đắc, phạm Ba-la-di là điều không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, không biết, không thấy pháp hơn người, thánh lợi đầy đủ, mà tự xưng là ta biết như vậy, thấy như vậy. Sau đó, Tỳ-kheo này hoặc bị người cật vấn hoặc không bị người cật vấn, vì muốn khỏi tội để được thanh tịnh nên nói:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG I: BA-LA-DI. IV. Đại Vọng Ngữ: C. Thích Từ. D. Phạm Tướng

Tôi không biết mà nói biết, không thấy mà nói thấy, hư cuống vọng ngữ, trừ tăng thượng mạn, Tỳ-kheo này phạm tội Ba-la-di, không được sống chung.”

C. THÍCH TỪ

Không biết không thấy:154 Không biết không thấy pháp hơn người.

Pháp hơn người:155 Tất cả pháp xuất yếu, là các thiền định, Tam-muội giải thoát, Chánh thọ, các Thánh đạo quả.

Thánh lợi đầy đủ: Đối với những lời Phật dạy về khổ, tập, diệt, đạo đã hoàn tất đầy đủ, không còn sở cầu.

Tự xưng tôi thấy như vậy biết như vậy: Tự nói tôi biết, thấy pháp như vậy, pháp cũng biết, thấy tôi. Hoặc một tháng cho đến một năm. Sau đó có người cật vấn: “Thầy đắc thế nào, đắc ở đâu, đắc từ ai, đắc do pháp gì?” [10a01] Hoặc không bị người cật vấn mà tự phát lồ những điều đã phạm, cầu giới tịnh, tâm tịnh, kiến tịnh, nghi tịnh, nên nói:

“Tôi không biết, không thấy khổ, tập, diệt, đạo mà nói biết, thấy, hư cuống vọng ngữ”.

Tuy phát lồ như vậy nhưng Tỳ-kheo vẫn phạm tội Ba-la-di.

D. PHẠM TƯỚNG

Tướng phạm ở đây:

———

154 Tăng-kỳ: vị tri vị liễu 未知未了. Tứ phần, Thập tụng: Bất tri bất kiến 不知不見. Căn bản: thật vô tri vô biến tri 實無知無遍知. Pāli: anabhijānaṃ, không chứng tri, không chứng đắc, không thắng tri.

155 Hán: Quá nhân pháp 過人法. Tăng-kỳ (tr. 261a7): quá nhân pháp, chỉ 10 trí,... vô sanh trí,... cho đến 10 vô học pháp, 10 lậu tận lực. Tứ phần (tr. 578b15): thượng nhân pháp 上人法: Các pháp có khả năng thành tựu xuất ly. Thập tụng 2 (tr.12c...): Quá nhân pháp 過人法. Pāli, Vin.i.91: uttaramanusadhammo nāma jhānaṃ vimokkho samādhi samāpatti ñāṇadassanaṃ..., “Pháp của bậc thượng nhân, chỉ cho thiền, giải thoát, chánh định, chánh thọ, tri kiến...”

Có hai hạng phạm Ba-la-di: Một, trước nghĩ như vầy: “Tôi sẽ nói dối là đắc pháp hơn người”. Hai, khi đang nói nghĩ như vầy: “Tôi đang nói dối là đắc pháp hơn người”.

- Lại có ba hạng mắc Ba-la-di: Hai hạng như trên và, hạng thứ ba nghĩ như vầy: “Tôi đã nói dối là đắc pháp hơn người”.

- Lại có bốn hạng mắc Ba-la-di: Ba hạng như trên và, hạng thứ tư dùng dị kiến (kiến giải ngoại đạo)* nói pháp hơn người.

- Lại có năm hạng mắc Ba-la-di: Bốn hạng như trên và, hạng thứ năm dùng dị tưởng (tư tưởng ngoại đạo)* nói pháp hơn người.

- Lại có sáu hạng mắc Ba-la-di: Năm hạng như trên và, hạng thứ sáu dùng dị nhẫn (nhẫn ngoại đạo)* nói pháp hơn người.

- Lại có bảy hạng mắc Ba-la-di: Sáu hạng như trên và, hạng thứ bảy dùng dị lạc156 (lạc của ngoại đạo)* nói pháp hơn người.

- Lại có tám hạng mắc Ba-la-di: Bảy hạng như trên và hạng thứ tám không trả lời theo câu hỏi mà nói pháp hơn người.

Có bốn loại không phải Thánh ngữ và bốn loại Thánh ngữ:

Không phải Thánh ngữ: Không thấy nói thấy, không nghe nói nghe, không hiểu nói hiểu, không biết nói biết.

Thánh ngữ: Thấy nói thấy, nghe nói nghe, hiểu nói hiểu, biết nói biết.

Lại có tám loại không phải Thánh ngữ và tám loại Thánh ngữ:

Không phải Thánh ngữ: Không thấy nói thấy, thấy nói không thấy, không nghe nói nghe, nghe nói không nghe, không hiểu nói hiểu,

———

156 Dị lạc 異樂: Tỳ-ni chỉ trì hội tập (毗尼止持會集) 3, tr. 247a17, X39n709, thứ bảy là pháp lạc khác (không phải của Phật) nói pháp hơn người, nghĩa là chưa đắc pháp lạc chân thật mà nói là đắc, 七者異樂說得過人法 (異樂謂未得真法樂言得).

hiểu nói không hiểu, không biết nói biết, biết nói không biết. Ngược với nghĩa trên, gọi là tám Thánh ngữ.

Lại có 16 loại không phải Thánh ngữ và 16 loại Thánh ngữ:

Không phải Thánh ngữ: Không thấy nói thấy, không nghe nói nghe, không hiểu nói hiểu, không biết nói biết, thấy nói không thấy, nghe nói không nghe, hiểu nói không hiểu, biết nói không biết; thấy nghi nói không nghi, nghe nghi nói không nghi; nghi nói không nghi, biết nghi nói không nghi, thấy không nghi nói nghi, nghe không nghi nói nghi; không nghi nói nghi, biết không nghi nói nghi. Ngược với nghĩa trên gọi là 16 Thánh ngữ.

Tỳ-kheo hướng đến người tự xưng đắc Pháp hơn người, đối tượng hiểu được, phạm Ba-la-di, không hiểu được phạm Thâu-lan-giá; hướng đến phi nhân nói phạm Thâu-lan-giá; hướng đến súc sanh nói phạm Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di ni phạm Đột-kiết-la.

Không phạm: Nói đúng sự thật.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. I. Cố Ý Tiết Tinh: A. Duyên Khởi

CHƯƠNG II

TĂNG TÀN

I. CỐ Ý TIẾT TINH[1]

A. DUYÊN KHỞI

1. Nhân duyên kết giới lần thứ nhất

[10b02] Đức Phật ở tại thành Vương Xá.[2] Khi ấy, Trưởng lão Ưu-đà-di[3] bị lửa dục đốt, thân thể tiều tụy, tiêu hao sức lực, dùng tay xuất bất tịnh, được nếp sống an lạc. Có Tỳ-kheo khác cũng bị gầy ốm, Ưu-đà-di thấy, hỏi: “Tại sao thầy mất sức thế?”

Tỳ-kheo kia trả lời:

“Thưa Trưởng lão, tôi bị lửa dục thiêu đốt cho nên như thế.”

Ưu-đà-di nói:

“Trước đây tôi cũng vậy, dùng tay xuất bất tịnh nên trụ được an lạc. Nếu thầy áp dụng phương pháp của tôi thì cũng sẽ như vậy.”

Tỳ-kheo kia nói:

“Thầy làm điều phi pháp, không phải hạnh thanh tịnh, phá pháp Sa-môn, không phải đạo tùy thuận. Đức Thế Tôn đã bằng mọi cách quở

———

[1] Tăng-kỳ 5, tr. 262a20; Tứ phần 2, tr. 579a11; Thập tụng 3, tr. 13c27; Căn bản 11, tr. 680b25. Vin. iii. tr. 110.

[2] Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng, Căn bản, Pāli: Phật tại thành Xá-vệ (Thất-la-phạt).

[3] Tăng-kỳ 5: Tỳ-kheo Thi-lị-da-bà 比丘名尸利耶婆. Tứ phần: Ca-lưu-đà di 迦留陀夷; Pāli: Udāyin hành thủ dâm, rồi bảo Seyyasaka làm theo. Sớ giải nói Udāyin này là Lāḷudāyi, Hoà thượng của Seyyasaka.

trách dục, dục tưởng, dục giác, dục nhiệt và khen người đoạn dục tưởng, trừ dục giác, diệt dục nhiệt; nói dục như xương khô, như thuốc độc. Tại sao nay thầy dùng tay nhận đồ cúng dường của người này, làm xuất bất tịnh, lại còn dạy người!?”

Quở trách rồi, dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ưu-đà-di:

“Ông có thật vậy không?”

Ưu-đà-di thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật cũng dùng mọi cách quở trách như trên, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này được nói như vầy:

Tỳ-kheo nào cố ý xuất bất tịnh, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

2. Nhân duyên kết giới lần thứ hai

Bấy giờ, các Tỳ-kheo vì tâm mình bất nhất, nên chiêm bao xuất*4 bất tịnh, thức dậy nghĩ như vầy: “Trong chiêm bao ta cũng có tâm, cũng động thân, xuất bất tịnh, sẽ không phạm Tăng-già-bà-thi-sa chăng?” Hoặc có vị phát lồ, có vị hành Ma-na-đỏa,5 có vị xuất tội, có vị bạch thẳng lên đức Phật.

Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không?”

Thưa:

———

4 Để bản: Thất 失.

5 Ma-na-đỏa 摩那埵: Skt=Pāli. Mānatta, Hán dịch là Ý hỷ, Duyệt chúng ý (làm đẹp lòng mọi người), Chiết phục cống cao... (xem thêm cht. 9 sau, Thích từ: Tăng-già-bà-thi-sa).

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. I. Cố Ý Tiết Tinh: B. Giới Văn

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách:

“Các ông không nên ngủ với tâm tán loạn. Nếu ngủ với tâm tán loạn, phạm Đột-kiết-la.”

Ngủ với tâm tán loạn có 5 điều mất mát: 1. Bị ác mộng, 2. Thiện thần không hộ vệ, 3. Không được tướng ánh sáng, 4. Không có tâm giác pháp, 5. Xuất* bất tịnh.

Ngủ với tâm không tán loạn có 5 công đức: 1. Không có ác mộng, 2. Thiện thần hộ vệ, 3. Được tướng ánh sáng,6 4. Có tâm giác pháp,7 5. Không mất bất tịnh.

Khi ngủ có 5 nhân duyên hình (nam căn)* khởi:

1. Đại tiện đầy,

2. Tiểu tiện đầy,

3. Gió đầy,

4. Trùng cắn,

5. Dục thịnh.

Lại bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu chưa ly dục, ngủ với tâm tán loạn giận, mê, thì chắc chắn sẽ xuất bất tịnh; tuy chưa có thể lìa nó; nhưng ai ngủ với tâm buộc niệm, vẫn không có sự mất mát ấy. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào [10c01] cố ý xuất bất tịnh, trừ trong chiêm bao, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

———

6 Để bản: Minh tưởng 明想. Tứ phần: Minh tướng 明相.

7 Tứ phần: Bất tư duy minh tướng 不思惟明相.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. I. Cố Ý Tiết Tinh: C. Thích Từ. D. Phạm Tướng

C. THÍCH TỪ

Cố ý xuất bất tịnh:8 Móng tâm, động thân làm cho bất tịnh xuất.

Tăng-già-bà-thi-sa:9 Tội này còn một chút cơ hội sót lại, có thể trị được là phải cần cầu, nhờ cậy vào giữa Tăng để trừ diệt.

Bất tịnh có 10 loại:10

1. Sắc xanh, 2. Sắc vàng, 3. Sắc hồng, 4. Sắc đen, 5. Sắc đỏ, 6. Sắc trắng, 7. Màu sữa,11 8. Màu bơ,12 9. Màu dầu, 10. Màu mật.

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu móng tâm động thân, muốn xuất (bất tịnh)* màu xanh, mà xuất màu vàng, cho đến màu mật, đều Tăng-già-bà-thi-sa.

Nếu móng tâm động thân muốn xuất (bất tịnh)* màu vàng, cho đến màu mật, mà xuất các màu khác cũng như vậy.

———

8 Tứ phần: cố lộng âm xuất tinh 故弄陰出精. Tăng-kỳ, Thập tụng: cố xuất tinh 故出精. Căn bản 11: Cố tiết tinh. Pāli: sañcetanikā sukkavisaṭṭhi, cố ý làm xuất tinh.

9 Tăng-già-bà-thi-sa: Skt. saṃghāvaśeṣa, Pāli. Saṃghādisesa, lược dịch là Tăng-tàn, nghĩa là còn sót lại, dư tàn, tàn tật…. Căn bản 11, tr. 681b6, T23n1442: Tăng-già-phạt-thi-sa, Tăng-già là phạm tội này phải nhờ Tăng-già hướng dẫn sám hối… Phạt-thi-sa là dư tàn… đối với 13 pháp này, Bí-sô tuy phạm mà có dư tàn, chữa trị được, nên gọi là Tăng tàn. Thiện kiến 12, tr. 760a27, T22n1462: Tăng-già-bà-thi-sa, Tăng-già là chỉ cho Tăng, bà nghĩa là bắt đầu, thi-sa là tàn... Tỳ-kheo phạm tội này, nếu muốn thanh tịnh thì đến gặp chúng Tăng, Tăng cho pháp Ba-lợi-bà-sa (Parivāsa, biệt trú), gọi là bắt đầu. Sau đó, hành 6 đêm Ma-na-đỏa (Mānatta, hoan hỷ), đó là khoảng giữa. Giai đoạn cuối cùng là cho pháp a-phù-ha-na (Abbhāna, xuất tội), đó gọi là Tăng-già-bà-thi-sa.

10 Tăng-kỳ 5: Tám loại. Tứ phần: Bảy loại. Thập tụng: Năm loại. Căn bản 11: Năm loại. Pāli, 10 loại: nīlaṃ pītakaṃ lohitaaṃ oḍātaṃ takkavaṇṇaṃ dakavaṇṇaṃ telavaṇṇaṃ khīravaṇṇaṃ dadhivaṇṇaṃ sappivaṇṇaṃ; không giải thích chi tiết.

11 Hán: Nhũ 乳. Tứ phần: Lạc sắc 酪色, tức Pāli. dadhivaṇṇamṃ, màu sữa đặc.

12 Hán: Tô 酥. Tứ phần: Lạc tương sắc 酪漿色, tức Pāli. sappivaṇṇaṃṃ, màu thục tô hay đề hồ, màu bơ trong.

Có 10 loại móng tâm động thân xuất bất tịnh đều phạm Tăng-già-bà-thi-sa:

Một, là tự thử. Hai, là trừ bệnh. Ba, là vì nhan sắc. Bốn, là vì sức lực. Năm, là vì vui thích. Sáu, là vì bố thí. Bảy, là vì sanh thiên. Tám, là vì hội tế trời ngoại đạo. Chín, là vì làm giống. Mười, là vì thờ lửa.

Có 5 loại móng tâm động thân xuất bất tịnh đều phạm Tăng-già-bà-thi-sa: Nội sắc, ngoại sắc, hư không, gió, nước.

- Nội sắc: Tự thân mình.

- Ngoại sắc: Thân người khác.

- Hư không: Động thân giữa hư không.

- Gió: Hướng ngược gió để làm.

- Nước: Hướng ngược nước để làm.

Lại có 5 loại móng tâm động thân xuất bất tịnh, phạm Tăng-già-bà-thi-sa: Đầy đại tiện, đầy tiểu tiện, đầy gió, trùng cắn, dục thịnh.

Nếu móng tâm, thân không động, không xuất bất tịnh; móng tâm, thân không động, xuất bất tịnh…, đều phạm Đột-kiết-la.

Móng tâm, thân động, không xuất bất tịnh, phạm Thâu-lan-giá.

Không móng tâm, thân động, không xuất bất tịnh; không móng tâm, thân động, xuất bất tịnh; không móng tâm, thân không động, không xuất bất tịnh, đều không phạm.

Khi ngủ xuất bất tịnh, khi thức dậy móng tâm, thân động, phạm Thâu-lan-giá.

Khi ngủ thân động, khi thức dậy móng tâm, xuất bất tịnh, phạm Đột-kiết-la.

Khi ngủ móng tâm, khi thức dậy thân không động, xuất bất tịnh, không phạm.

Sa-di, phạm Đột-kiết-la.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. II. Xúc Phạm Nữ Nhân: A. Duyên Khởi

II. XÚC CHẠM NỮ NHÂN13

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,14 khi ấy Trưởng lão Ưu-đà-di15 bị lửa dục thiêu đốt, nghĩ như vầy: “Cố ý xuất bất tịnh, đức Thế Tôn đã cấm, nay ta nên phương tiện cùng người nữ rờ rẫm nhau để tìm khoái cảm nơi sự láng mịn”. (Ưu-đà-di)* liền lau quét trong phòng, trang hoàng giường ghế đẹp, rồi lấy một cái ghế nhỏ đặt nơi chỗ đất trống ngồi. Có nhiều người nữ16 cùng đến vãn cảnh, nói với Ưu-đà-di:

“Chúng tôi có ý muốn đến xem phòng xá.”

Đáp:

“Các chị em cứ xem tùy ý.”

[11a01] (Ưu-đà-di)* liền dẫn họ vào phòng, đóng cửa ra vào, mở cửa sổ, bằng nhiều kiểu rờ rẫm, hoặc nắm, hoặc ôm, hoặc bóp, hoặc xoa, hoặc đưa lên, hoặc để xuống, hoặc cỡi, hoặc cõng.

Trong đó, người thích liền nói: “Sao không làm việc chính, đâu cần làm những việc này làm gì?”

Ưu-đà-di nói:

———

13 Tăng-kỳ 5, tr. 264a13; Tứ phần 2, tr. 580b4; Thập tụng 3, tr. 14c22; Căn bản 11, tr. 681c19. Pāli, Vin. iii. 119.

14 Tăng-kỳ 5, tr.264a13: Thành Vương Xá 王舍城. Tứ phần 2, tr. 580b4; Thập tụng 3, tr. 14c22: Nước Xá-vệ 舍衞國. Căn bản 11, tr. 681c19: Thành Thất-la-phạt 室羅伐城.

15 Tăng-kỳ 5, tr. 264a13: Ưu-đà-di 優陀彌. Tứ phần 2, tr. 580b4; Thập tụng 3, tr. 14c22: Ca-lưu-đà-di 迦留陀彌. Căn bản 11, tr. 681c19: Ổ-đà-di 鄔陀彌.

16 Tăng-kỳ 5: Phật tại Vương Xá, Ca-lan-đà Trúc viên. Sa-di-ni Chi-lê 支梨, đệ tử của Tỳ-kheo-ni Ưu-bát-la 優钵羅, được sai mang y đến cho Ưu-đà-di; bị Ưu-đà-di dẫn vào phòng riêng rồi ôm... Tứ phần 2; Thập tụng 3; Căn bản 11, cùng Ngũ phần đối tượng là người nữ tại gia giống nhau.

“Đức Phật không cho phép tôi làm việc chính.”

Nhưng người không ưa liền giận dữ nói: “Vốn nói chỗ này là an ổn, mà nay ngược lại thành chỗ sợ hãi, lửa cháy trong nước chưa đủ làm tỉ dụ. Kẻ cư sĩ ở nhà còn xấu hổ việc này, tại sao Tỳ-kheo lại làm điều ác này!”

Lập tức trở về nhà mình, rêu rao khắp mọi người. Những người không tin ưa Phật pháp bằng mọi cách trách mắng rằng: “Chúng ta là cư sĩ, rờ rẫm thân đàn bà; còn Sa-môn Thích tử lại cũng làm như vậy, họ cạo cái đầu này cùng ta nào khác!? Họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.” Tiếng xấu như vậy đồn khắp thiên hạ.

Lại có một Bà-la-môn dẫn vợ đi vãn cảnh, cho đến phòng của Ưu-đà-di, nói:

“Tôi muốn cùng vợ xem phòng xá.”

Ưu-đà-di nói:

“Có thể vào kẻ trước người sau, không được cùng lúc.”

Bà-la-môn nói:

“Nếu không được vào cả hai thì, cho vợ tôi vào trước.”

Người vợ đã vào phòng, Ưu-đà-di cũng lại làm những trò rờ rẫm như trước; lâu lắm mới ra. Người chồng hỏi vợ:

“Vì sao mà lâu thế! Không muốn xem các phòng khác nữa hay sao?”

Bà vợ nói:

“Thôi, thôi! Đừng nói điều đó nữa, chỉ vào một phòng mà gần chết mới ra được, sao lại phải xem các phòng xá khác!?”

Người chồng hỏi lý do, người vợ trình bày đầy đủ. Khi ấy, Bà-la-môn liền mắng rằng:

“Sa-môn Thích tử tại sao lại tạo ra ác nghiệp như vậy?”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. II. Xúc Phạm Nữ Nhân: B. Giơi Văn. C. Thích Từ

Ông vào các ngã tư đường, chợ búa, hang cùng ngõ hẻm thành Xá-vệ, nơi nào cũng hô lên: “Sa-môn Thích tử rờ rẫm vợ tôi.”

Những người không lòng tin Phật pháp, bằng mọi cách mắng: “Tại sao Sa-môn Thích tử tự xưng là tịnh tu Phạm hạnh mà làm ác như vậy?”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi trình bày đầy đủ mọi việc lên đức Phật.

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ưu-đà-di:

“Ngươi có thật làm vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, vì dục thịnh tâm biến, mà xúc chạm thân người nữ, hoặc nắm tay, hoặc nắm tóc, hoặc nắm mỗi một thân phần, xoa rờ, đắm vào sự mịn láng, thì phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

C. THÍCH TỪ

Dục thịnh tâm biến:17 Hướng về tâm dục, móng tâm mạnh, sự việc sắp thành, biến pháp thiện, pháp vô ký, đọa vào nơi bất thiện.

———

17 Dục thịnh biến tâm 欲盛變心. Tăng-kỳ 5, tr. 265c23: Dâm dục biến tâm 淫欲變心, tâm quá khứ diệt tận, biến dịch, nói là biến. Nhưng biến dịch ở đây chỉ cho sự biến dịch đối với căn, lực, giác chi, đạo chủng. Tứ phần 2, tr. 580b28: Dâm dục ý 淫欲意 (ý dâm dục); Thập tụng 3, tr. 15a16: Dục thịnh tức là biến tâm, cũng gọi là tâm tham, tâm nhiễm, tâm trói buộc; hoặc có biến tâm, nhưng chẳng phải tâm dục thịnh, cũng không phải tâm tham, tâm nhiễm, tâm trói buộc, như người cuồng si, người loạn tâm, người bệnh hoại tâm, cũng gọi là biến tâm... Căn bản 11, tr. 683c03: Nhiễm triền tâm 染纒心, tâm nhiễm trói buộc. Pāli, Vin.iii.120: otiṇṇo vipariṇatena cittena, bị ức chế bởi dục, với tâm biến đổi (biến chất); thích từ: otiṇṇo, chỉ tâm tham ái bị buộc chặt bởi sự khát vọng dục tình.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. II. Xúc Phạm Nữ Nhân: D. Phạm Tướng

Người nữ:18 là người nữ, cho đến trẻ mới sinh.

Xúc chạm:19 [11b01] xoa rờ bất cứ chỗ nào trên thân, cho đến một sợi tóc.

D. PHẠM TƯỚNG

Có năm trường hợp Tỳ-kheo xúc chạm người nữ, phạm Tăng-già-bà-thi-sa: Người nữ, tưởng người nữ, người nữ còn sống, người nữ nhiễm tâm, do tình gần gũi xoa rờ, tiếp nhận cảm giác từ xúc chạm, cho đến xúc chạm sợi tóc cũng như vậy.

Năm trường hợp xúc chạm người nữ, Thâu-lan-giá: Người nữ, tưởng là người nữ, người nữ còn sống, người nữ nhiễm tâm, không do tình gần gũi xoa rờ, nhưng tiếp nhận cảm giác từ xúc chạm, cho đến xúc chạm sợi tóc cũng như vậy. Người nữ xúc chạm Tỳ-kheo cũng như vậy.

Năm trường hợp xúc chạm người nữ không phạm: Người nữ, tưởng là người nữ, người nữ còn sống, người nữ nhiễm tâm, không do tình thân cận mà người nữ nắm Tỳ-kheo, Tỳ-kheo tìm cách để thoát. Tuy có cảm giác từ xúc chạm nhưng không thọ nhận, cho đến xúc chạm sợi tóc cũng như vậy.

Lại người nữ, tưởng người nữ, nghi người nữ, nữ mà tưởng không căn, nữ mà tưởng hai căn, xúc chạm, phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Người nữ mà tưởng nam, nữ mà tưởng huỳnh môn, xúc chạm, Thâu-lan-giá.

———

18 Tăng-kỳ: Là mẹ, chị, em, là thân thích hay chẳng phải thân thích, hoặc lớn hay nhỏ, xuất gia hay tại gia. Tứ phần: các phụ nữ, vợ các nhà cư sĩ, và các thiếu nữ. Căn bản: Là đàn bà, hoặc đồng nữ (gái còn nhỏ chưa có chồng). Pāli, ibid, người nữ, kể cả trẻ mới sinh, chỉ loài người chứ không phải dạ-xoa, quỷ, súc sinh.

19 Tăng-kỳ: Xúc 觸. Tứ phần: Ma 摩. Thập tụng: Ma tróc 摩捉. Căn bản: Xúc 觸. Pāli: āmasanā, do động từ masati (Skt. mṛś): sờ mó, vuốt ve.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. III. Nói Lời Thô Tục: A. Duyên Khởi

Nam tưởng là nam, nghi là nam, nam tưởng huỳnh môn, xúc chạm, Đột-kiết-la.

Nam tưởng là nữ, tưởng nam vô căn, tưởng nam 2 căn, xúc chạm, Thâu-lan-giá. Huỳnh môn cũng như vậy.

Vô căn, tưởng vô căn, nghi vô căn, vô căn tưởng nhị căn, vô căn tưởng nữ, xúc chạm, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

Vô căn tưởng nam, vô căn tưởng huỳnh môn, xúc chạm, Thâu-lan-giá. Hai căn cũng như vậy.

Tỳ-kheo cùng người nữ không có y (áo) xúc chạm nhau, phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Cùng người nữ có y (áo) xúc chạm nhau, phạm Thâu-lan-giá. Người nữ nắm Tỳ-kheo không có y, phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Nắm Tỳ-kheo có y, phạm Thâu-lan-giá. Tỳ-kheo cùng người nữ, cả hai đều có y (áo) nắm nhau, phạm Đột-kiết-la. Tỳ-kheo nắm y (áo) người nữ, người nữ cởi y, Tỳ-kheo phạm Thâu-lan-giá. Người nữ nắm y Tỳ-kheo, Tỳ-kheo không cởi y (áo) cùng người nữ, phạm Đột-kiết-la. Tỳ-kheo xúc chạm người nữ chết, không phải người nữ, phạm Thâu-lan-giá; nắm súc sanh cái, phạm Đột-kiết-la. Sa-di, phạm Đột-kiết-la.

III. NÓI LỜI THÔ TỤC20

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,21 khi ấy Trưởng lão Ưu-đà-di22 bị lửa dục thiêu đốt, nghĩ như vầy: “Cố ý xuất bất tịnh, xúc chạm thân người nữ, đức Thế Tôn đã cấm. Nay ta nên tìm cách nào đến những

———

20 Tăng-kỳ 5, tr. 267c19; Tứ phần 3, tr. 581b7; Thập tụng 3, tr. 15c18; Căn bản 11, tr. 684a16; Pāli, Saṅghādisesa 3, mātugāmaṃ dutthullāhi vācāhi obhāseyya, Vin. iii. 127.

21 Tăng-kỳ 5, tr. 267c19: Vương Xá 王舍. Căn bản 11, tr. 684a16, Thất-la-phạt thành 室羅伐城. Tứ phần, Thập tụng: Xá-vệ 舍衛.

22 Tăng-kỳ 5, tr. 268c20, Ưu-đà-di 優陀夷. Tứ phần 3, tr. 581b07; Thập tụng 3, tr.15c19: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷. Căn bản 11, tr. 684a16: Ổ-đà-di 鄔陀夷.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. III. Nói Lời Thô Tục: B. Giới Văn

người nữ nói lời thô ác (khiêu dục)* để tìm thú vui trong dục lạc”. Rồi liền rưới nước quét phòng, ngồi nơi đất trống, người nữ nào đến viếng cảnh, (Ưu-đà-di)* mời họ vào phòng đóng cửa, như trước đã nói. Ở trong phòng liền nói những lời thô tục với người nữ, hỏi như vầy: “Tay chân, bắp đùi, bắp tay, eo, lưng, bụng, cổ, vú, đầu, hông, mặt, móng tay, tóc, nơi đường đại tiểu tiện của cô giống như cái gì?” Lại nói: “Này chị em! Tay, chân cho đến nơi đường đại tiểu tiện của chị em thô xấu!” [11c01] Hay nói: “Này chị em! Tay, chân cho đến nơi đường đại tiểu tiện của chị em tốt đẹp!”

Lại hỏi: “Khi chồng cô gần cô, nói với cô thế nào? Nếu theo ý tôi, sẽ cho cô trân bảo và muốn cần gì, cho tôi được đáp ứng. Tất cả thiên thần đều chứng biết lòng tôi.”

Những người nữ nghe, có người thích hoặc không thích cũng nói như trên. Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở tránh, và đem mọi việc bạch Phật.

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ưu-đà-di:

“Ông có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay, giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, dục thịnh biến tâm, hướng đến người nữ nói lời thô ác; tùy theo nói lời dâm dục,23 phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

———

23 Tăng-kỳ: “Nói lời xấu xa, tùy thuận pháp dâm dục, như nam nữ thiếu niên.” Tứ phần: “Nói lời dâm dục thô ác, là nói đến hai đường tốt xấu”. Thập tụng: “Nói lời ác bất tịnh. Căn bản: “Nói lời thô bỉ xấu xa, không đứng đắn, liên hệ pháp dâm dục, như vợ chồng.” Pāli, Vin.iii.128: duṭṭhullāhi vācāhi obhāseyya, yathā taṃ yuvā yuvatiṃ methunūpasaṃhitāhi, nói những lời thô tục giống như thiếu niên nam nữ.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. III. Nói Lời Thô Tục: C. Phạm Tướng

C. PHẠM TƯỚNG

Tướng phạm ở đây: Chê, khen, khất, nguyện, hỏi, hỏi lại, giáo dục.

Tỳ-kheo có 5 việc, nói lời thô tục cùng người nữ: Người nữ tưởng người nữ, người nữ còn sống, người nữ tâm nhiễm, do tình thân cận, từ chê khen cho đến giáo dục, người kia hiểu rõ, phạm Tăng-già-bà-thi-sa. Không hiểu rõ, phạm Thâu-lan-giá.

- Chê: Chê bai 3 chỗ24 (tam xứ) người nữ, hoặc nhỏ hoặc lớn, hình sắc xấu.

- Khen: Khen ngợi 3 chỗ người nữ, không nhỏ, không lớn, hình sắc tốt.

- Khất: Đến người nữ xin 3 chỗ, nếu có thể cho tôi, tôi có thể theo ý cô.

- Nguyện: Muốn được 3 chỗ của cô, được 3 chỗ của cô là người phước lạc.

- Hỏi: Như hỏi “Chồng cô đối trong 3 chỗ, hành dục chỗ nào? Làm khi nào?”

- Hỏi lại:25 Như hỏi “Chồng cô đối với 3 chỗ không làm như vậy hay sao?”

- Giáo dục:26 Như dạy rằng “Cô dùng 3 chỗ theo ý người nam thì được người nam kính ái.”

———

24 Tăng-kỳ, Tứ phần: Nhị đạo 二道. Thập tụng: Tam sang môn 三瘡門. Căn Bản: Nhị sang môn 二瘡門.

25 Tứ phần: Đáp. Thập tụng: Phản vấn. Pāli: paṭipucchati, phản vấn.

26 Tứ phần: Giải bày. Pāli: ācikkhati, giải thuyết, diễn giải; khi được hỏi, nói như vầy: Hãy cho như vậy; cho như vậy thì chồng cô sẽ yêu thương cô.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. IV. Yêu Sách Cúng Dường: A. Duyên Khởi

Người nữ, tưởng người nữ, cho đến 2 căn tưởng 2 căn… đều nói như trên.

Lại có 5 việc: sai sứ, viết thư, ra dấu, cử động tay, nói lời tương tợ, người kia hiểu rõ, phạm Thâu-lan-giá; không hiểu rõ, phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo đối diện cùng người nữ nói lời thô tục, họ hiểu, phạm Tăng-già-bà-thi-sa; không hiểu, phạm Thâu-lan-giá.

Hướng đến phi nhân nữ nói lời thô tục, phạm Thâu-lan-giá; hướng đến súc sanh cái nói lời thô tục, phạm Đột-kiết-la. Sa-di phạm Đột-kiết-la.

IV. YÊU SÁCH CÚNG DƯỜNG27

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,28 khi ấy trưởng lão Ưu-đà-di29 bị lửa dục thiêu đốt, nghĩ như vầy: “Cố ý làm xuất bất tịnh, rờ rẫm thân người nữ, hướng đến người nữ nói lời thô tục, đức Phật đều đã cấm. Nay ta nên hướng đến người nữ tự khen thân để được cúng dường để tìm thú vui trong dục lạc.”

Ưu-đà-di lại rưới nước quét phòng, làm mọi việc như trên, rồi ở trong phòng nói với người nữ: “Này chị em! [12a01] Cô cúng dường Sa-môn, Bà-la-môn, cho đến các vị nhập thiền định, đắc 4 đạo quả, không bằng dùng sự dâm dục cúng dường người trì giới.”

Các người nữ nghe, có người thích, có người không thích… cho đến đức Phật bằng mọi cách quở trách, như đã nói trên. Quở trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

———

27 Tăng-kỳ 5, tr. 269c20; Tứ phần 3, tr. 582a12; Thập tụng 3, tr. 16c18; Căn bản 11, tr. 685a25. Vin. iii. 131.

28 Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城 như Ngũ phần. Căn bản: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

29 Xem cht. 22 (Tăng tàn 3: Nói lời thô tục) trước.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. IV. Yêu Sách Cúng Dường: B. Giới Văn. C. Phạm Tướng

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, vì dục thịnh biến tâm, hướng đến người nữ tự khen thân (đòi) cúng dường,30 nói: ‘Này chị em, đem sự dâm dục cúng dường là sự cúng dường bậc nhất’, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

C. PHẠM TƯỚNG

Nếu dùng mọi cách nói lời khen thân muốn cúng dường thì mỗi lời nói, phạm Đột-kiết-la.

Hoặc nói:

“Không bằng dùng sự dâm dục để cúng dường”, thì mỗi lời nói, phạm Thâu-lan-giá.

Hoặc nói:

“Đem sự dâm dật cúng dường là sự cúng dường bậc nhất”, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.

Dùng 5 việc tự khen thân (để được)* cúng dường: Người nữ, tưởng là người nữ, người nữ sống, người nữ tâm nhiễm, dùng tình gần gũi, nói: “Đem sự dâm dục cúng dường là sự cúng dường bậc nhất”, người kia hiểu rõ, phạm Tăng-già-bà-thi-sa; không hiểu rõ, phạm Thâu-lan-giá.

Người nữ, tưởng là người nữ, cho đến 2 căn tưởng là 2 căn, sai người, cho đến nói tương tợ, đối diện cùng người nữ nói, hướng đến phi nhân nữ, súc sanh cái, đều như đã nói trên. Sa-di, phạm Đột-kiết-la.

———

30 Hán: Tự tán cúng dường thân 自讚供養身. Tăng-kỳ: Thán tự cúng dường thân 歎自供養身. Tứ phần: Tự thán thân 自歎身. Thập tụng: Tán thán dĩ thân cúng dường. Căn bản: Tự thán thân 自歎身. Pāli: attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhāseyya, tán thán sự cúng dường dục cho mình.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG II: TĂNG TÀN. V. Mai Mối: A. Duyên Khởi

V. MAI MỐI31

A. DUYÊN KHỞI

1. Nhân duyên chế giới lần thứ nhất

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.32 Khi ấy, có gia chủ tên là Ca-lưu,33 thông minh lợi căn, khéo đoạn nghi cho người. Những người ở thành Xá-vệ, có những việc làm gì, cho đến việc hôn nhân không gì không tham vấn ông. Họ nói giúp đỡ, ông liền giúp đỡ, nói không giúp đỡ liền không giúp đỡ. Kết quả tốt thì họ nói: “Nhờ Ca-lưu nên ta mới được việc tốt này, nên làm cho Ca-lưu cũng được vui này”. Nếu kết quả xấu thì họ cũng nói: “Do Ca-lưu ta bị khổ này, nên cũng làm cho Ca-lưu chịu khổ cực này.” Như vậy, lời khen, tiếng chê lan khắp cả nước.

Sau đó, do lòng tin Ca-lưu xuất gia, những người tham vấn lại càng tăng thêm, cho đến vua Ba-tư-nặc cũng đích thân đến hỏi việc nước, nên sự hoan hỷ, sự phẫn nộ (theo đó)* tăng gấp bội so với trước.

Khi ấy, có một quả phụ, con gái bà nhan sắc đẹp nhất xứ, nhiều người đến cầu hôn, bà đều không hứa khả. Bà nói: “Nếu ai về ở với ta như con thì (bà)* mới gả cho”.

Khi ấy, có người Bà-la-môn tiền của vô lượng, nói với quả phụ:

“Cho con trai tôi cưới con gái bà thì sự sống mới bảo đảm an lạc lâu dài.”

———

31 Tứ phần 3, tr. 582c15; Tăng-kỳ 5, tr. 262a20; Thập tụng 3, tr. 18a11; Căn bản 12, tr.685c14. Vin. iii. tr.135.

32 Tăng-kỳ, Thập tụng: Phật tại Xá-vệ. Căn bản: Thất-la-phạt. Tứ phần: Đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại thành La-duyệt-kỳ.

33 Tăng-kỳ, Tứ phần: Tỳ-kheo tên là Ca-la 迦羅; Thập tụng: Ca-la, con của trưởng giả Lộc Tử 鹿子長者兒名曰迦羅; Căn bản: Trưởng giả Hắc Lộc Tử 長者黑鹿子. Pāli: āyasmā udāyī sāvatthiyaṃ kulūpako hoti, trưởng lão Udāyī thường xuyên lui tới một gia đình trong Sāvatthi.

Vẫn trả lời như ban đầu.

Khi ấy, Bà-la-môn liền tìm hỏi mọi người, là ai thường tới lui nhà người này. Có người bảo: “Sa-môn Ca-lưu thường chơi thân nhà này”.

Ông liền mời Ca-lưu cúng dường thời gian dài. Sau khi đã quen thân nhau, liền đem sự việc thưa: [12b01] “Tôi muốn vì con trai, xin cưới con gái của bà…, cúi mong Đại đức vì tôi nói giùm.”

Ca-lưu liền mặc y bưng bát đi đến nhà kia. Quả phụ liền ra lễ bái, chào hỏi. Ca-lưu nói: “Cô nên gả con gái cho con ông… Nhà ông ấy giàu có, chắc chắn (con cô)* sẽ được an lạc.”

Bà vẫn trả lời như ban đầu.

Ca-lưu nói: “Nếu không gả con gái cô, sau này nó lớn ắt sẽ bị vất vì lỡ thì. Tại sao để mất con gái, lại mất chàng rể tốt!”

Bà quả phụ nghe vậy, lập tức đồng ý.

Ca-lưu trở về báo lại, liền thành hôn ngay.

Sau khi về nhà chồng, cô dâu gặp nhiều điều cực khổ, cô đưa tin báo cho mẹ, xin nói với nhà chồng cầu được chút thong thả.

Bà mẹ bảo con rằng, cần Ca-lưu đến trực tiếp nói việc đó.

Hôm sau, Ca-lưu đến nhà quả phụ, bà ta kể hết những điều khổ cực của con mình và nói: “Vì hôn nhân này do ngài, nên xin vì (chúng tôi)* nói giúp.”

Ca-lưu trả lời: “Con bà vô phúc nên đưa đến khổ cực này. Nếu cô có phúc, duyên nào để đến đây? Pháp Sa-môn của ta không nên biết đến việc của người thế tục như vậy.”

Quả phụ mắng rằng:

“Trước kia thì biết việc của người, nay lại nói không biết, người ác như vậy, cuối cùng sẽ không tốt lành!”

Bà mắng rủa nhiều cách nặng lời. Người xung quanh nghe đều đến can, nói: “Con gái bà bạc phước nên mới đưa đến khổ cực này, can dự chi đến Sa-môn mà mắng rủa?!”

Bà quả phụ nói:

“Các người34 đâu có biết, do Sa-môn này khiến nên mới đưa con gái nhỏ của tôi đến khổ cực này.”

Bấy giờ, những người không tin ưa Phật pháp đều nói như vầy: “Bà tin Sa-môn nên con gái chịu khổ này. Ai còn tin những lời của họ thì coi đó sẽ bị lừa vậy!”

Lại quở mắng:

“Chúng ta những cư sĩ làm việc mai mối; Sa-môn Thích tử cũng lại như vậy, họ cạo đầu, mặc y hoại sắc mà sở hành (việc làm) như vậy có khác gì ta đâu!?”

Lúc ấy, tiếng xấu ấy lan tràn khắp mọi nơi, các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật, trình bày mọi việc lên Ngài.

Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Ca-lưu:

“Ông thật có vậy không?”

Thưa:

“Thậy vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay, giới này nên thuyết như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm mai mối, phạm Tăng-già-bà-thi-sa.”

———

34 Để bản: Nhữ 汝.