Luật Ngũ Phần 1

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. IV. Nhận Y Phi Thân Lí Ni. B. Giới Văn. C. Thích Từ. V Nhờ Phi Thân Lí Ni Giặt Y Cũ. A. Duyên Khởi

Bèn đến bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bằng nhiều cách khen ngợi người ít ham muốn, biết đủ, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, nhận y từ Tỳ-kheo-ni không phải thân quyến, trừ đổi chác, Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Không phải thân quyến:49 Không liên hệ bên cha hay bên mẹ trong phạm vi bảy đời.

Đổi chác:50 Hai bên đều có ích, lại tùy theo sở thích của mỗi người.

Nhận y từ Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Nếu nhận y từ thân quyến phạm giới, tà kiến, Đột-kiết-la. Nếu Sa-di nhận y từ Tỳ-kheo-ni, Thức-xoa-ma-na, Sa-di-ni, Đột-kiết-la. Nếu không có tâm tìm cầu, họ tự bố thí, hay biết người kia dư mà nhận thì không phạm.

V. NHỜ PHI THÂN LÝ NI GIẶT Y CŨ51

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.52 Khi ấy, Bạt-nan-đà,53 sáng sớm khoác y bưng bát đến chỗ Tỳ-kheo-ni Thâu-la-nan-đà.54 (Cô ni)* đứng dậy

———

49 Hán: Phi thân lý 非 親 里, chẳng phải thân bằng quyến thuộc với mình.

50 Hán: Mậu dịch 貿易. Pāli: pārivattaka, trao đổi, giao dịch, không hàm ý buôn bán đổi chác. Được phép trao đổi với nhau trong năm chúng: Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, sa-di, sa-di-ni, thức-xoa-ma-na. Cf. Vin. iii. 209.

51 Tăng-kỳ 9, tr. 300b22; Tứ phần 6, tr. 607a26; Thập tụng 6, tr. 43a26. Căn bản tr.716a23: Ni-tát-kỳ 4. Pāli: nissaggiya 4, purāṇacīvara-dhovāpa. Vin. iii. 205ff.

52 Tăng-kỳ 9, tr. 300b22; Tứ phần 6, tr. 607a26; Thập tụng 6, tr. 43a26: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城 (國) như Ngũ phần. Căn bản tr.716a23: ni-tát-kỳ 4.

53 Tăng-kỳ 9, tr. 300b22 Ưu-đà-di優陀夷. Tứ phần 6, tr. 607a27. Thập tụng 6, 43a26: Ca-lưu-đà-di 迦留陀夷. Căn bản 18, tr. 721b6: Ổ-đà-di 鄔陀夷.

54 Tứ phần: Thâu-lan-nan-đà 偷蘭難陀; Thập tụng: Quật-đa 掘多; Căn bản: Cấp-đa 笈多.

nhanh tuột y vô tình để lộ hình, Bạt-nan-đà nhìn thấy xuất bất tịnh. Tỳ-kheo-ni biết, nói:

“Trưởng lão đưa y cho tôi giặt.”

(Bạt-nan-đà)* liền thay y đưa. Tỳ-kheo-ni nhận y rồi lấy thứ bất tịnh để vào trong nữ căn của mình.

Các Tỳ-kheo khác cũng đưa y cho các Tỳ-kheo-ni nhờ giặt, nhuộm, đập. Do đó, các Tỳ-kheo-ni phải làm nhiều việc, nên trở ngại cho vấn đề đọc tụng, tọa thiền, hành đạo. Các bạch y thấy vậy, nên chê trách đủ cách rằng: “Các Tỳ-kheo-ni lấy việc giặt, nhuộm, đập y làm sự nghiệp, cùng với kẻ tại gia có khác chút nào đâu?”

Khi ấy, Tỳ-kheo-ni Ba-xà-ba-đề cùng năm trăm Tỳ-kheo-ni đến chỗ đức Phật, đầu mặt đảnh lễ sát chân, rồi ngồi qua một bên. Đức Phật hỏi Cù-đàm-di:

“Tại sao tay chân các Tỳ-kheo-ni đều có dính màu hết vậy?”

(Các Tỳ-kheo-ni)* đem sự việc bạch đầy đủ. Đức Phật vì họ nói diệu pháp rồi, tất cả về lại trú xứ. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Thật sự các ông có sai Tỳ-kheo-ni giặt, nhuộm, đập y không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Nhân việc này, các Tỳ-kheo đem việc Bạt-nan-đà bạch lên Phật. Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. V. Nhờ Phi Thân Lí Ni Giặt Y Cũ. B. Giới Tưởng. C. Thích Từ

Tỳ-kheo nào, sai Tỳ-kheo-ni giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập, [27a01] Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo già, bệnh, không thể tự giặt, nhuộm hay đập y, có các Tỳ-kheo-ni thân quyến có thể giặt, nhuộm, đập, đều muốn đến xin làm việc đó. Các Tỳ-kheo nói: “Đức Phật không cho phép chúng tôi sai Tỳ-kheo-ni giặt nhuộm hay đập y”.

Các Tỳ-kheo-ni thưa: “Chỉ trong thân quyến thì biết (việc nào)* có thể và biết (việc nào)* không thể làm, nguyện xin bạch lên Phật.”

Các Tỳ-kheo liền đem việc này bạch Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, sai Tỳ-kheo-ni không phải thân quyến giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Y cũ:55 Là y đã mặc qua thân thể bị nhơ; hoặc bảo giặt giũ mà không nhuộm, không đập; hoặc bảo nhuộm mà không giặt, không đập; hoặc bảo đập mà không giặt, không nhuộm; hoặc bảo giặt nhuộm mà không đập, hoặc bảo giặt đập mà không nhuộm; hoặc khiến nhuộm đập mà không giặt; hoặc khiến giặt nhuộm, đập, đều Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu bảo giặt, không giặt mà nhuộm; hoặc khiến giặt, không giặt mà đập; hoặc bảo giặt, không giặt mà nhuộm, đập đều Đột-kiết-la. Khiến nhuộm, không nhuộm mà giặt, đập, hoặc giặt đập; khiến đập,

———

55 Tăng-kỳ 9, tr. 300c26: Cho đến chỉ cần qua một lần gối đầu gọi là y cũ. Tứ phần 6. tr. 607c3; Thập tụng 6, tr. 43b28: Cho đến một lần mặc qua thân. Căn bản 18, tr. 722a27: Là một trong bảy loại y...

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. VI. Xin Y Nơi Nhà Phi Thân Lí: A. Duyên Khởi

không đập mà giặt, nhuộm, hoặc giặt nhuộm; khiến giặt nhuộm, không giặt nhuộm mà đập; khiến giặt đập, không giặt đập mà nhuộm. Khiến nhuộm đập, không nhuộm đập mà giặt, cũng như vậy.

Nếu khiến chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập, mà bà con giặt, nhuộm, đập; nếu khiến chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập mà thân quyến, chẳng phải thân quyến cùng giặt, nhuộm, đập; nếu khiến thân quyến, chẳng phải thân quyến cùng giặt, nhuộm, đập mà thân quyến giặt, nhuộm, đập; nếu khiến thân quyến, chẳng phải thân quyến cùng giặt, nhuộm, đập, mà chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập; nếu khiến thân quyến, chẳng phải thân quyến cùng giặt, nhuộm đập mà thân quyến, chẳng phải thân quyến cùng giặt, nhuộm, đập đều Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu y chưa có thể giặt, nhuộm, đập mà khiến chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập, Đột-kiết-la. Nếu khiến thân quyến giặt, nhuộm, đập, mà chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập thì không phạm. Ngoài ra như trong giới nhận y đã nói.

VI. XIN Y NƠI NHÀ PHI THÂN LÝ56

A. DUYÊN KHỞI

1. Xin y từ phi thân lý

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.57 Khi ấy, trong thành có gia chủ58 mặc áo tốt, tin ưa Phật Pháp, thường đến nghe pháp. Một hôm, gia chủ

———

56 Tăng-kỳ 9, tr. 301c3; Tứ phần 7, tr. 608a21; Thập tụng 6, tr. 44a29; Căn bản 19, tr. 728a22. Vin. iii. 210. niss. 6, aññātakaviññatti.

57 Tăng-kỳ 9, tr. 302c3; Tứ phần 7, tr. 608a21; Thập tụng 6, tr. 44a29: Xá-vệ thành (quốc) 舍衛城(國) như Ngũ phần; Căn bản 19, tr. 728a22 Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

58 Tăng-kỳ 9, tr. 301c5: Gia chủ A-bạt-tra 阿跋吒. Tứ phần 7, tr. 608a21: Căn bản 19, tr. 728a22 : Gia chủ không tên; Thập tụng 6, tr. 44a29: Cư sĩ không tên; Pāli: seṭṭhiputta, con trai của một nhà phú hộ.

kia mặc áo tốt hai lớp, cùng với các vị khách đi ra khỏi thành, viếng thăm đức Thế Tôn và các Tỳ-kheo. Đức Phật vì họ nói pháp, chỉ dạy những điều lợi ích, khiến họ vui mừng, rồi đảnh lễ từ biệt ra về, gặp Bạt-nan-đà.59 Bạt-nan-đà [27b01] lại vì họ nói pháp. Đến lúc từ biệt, họ nói:

“Ngày mai, mời trưởng lão hạ cố dùng bữa cơm đạm bạc.”

Trả lời:

“Tôi không thiếu ăn, mà khổ vì thiếu mặc. Ông có thể cho tôi chiếc áo đang mặc không?”

Gia chủ nói:

“Sẽ cho, về nhà tính lại, không tiện cho liền được.”

Bạt-nan-đà nói:

“Tôi nghe gia chủ ưa thích bố thí, vì sao đối với tôi chỉ có thờ ơ thôi!”

Lại nói:

“Tôi nói pháp là giúp mọi người có thể xa lìa sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi khổ não, nên phế bỏ việc mưu sinh cho chính mình. Tại sao nay ông lại tiếc lẫn một chiếc áo ấy?”

Lúc này gia chủ liền cởi áo cho rồi đi đến cửa thành, người giữ cửa hỏi:

“Vừa rồi ông mặc hai lớp áo đi ra, mà bây giờ mặc áo mỏng trở về; vì cho người nữ hay là vì gặp giặc cướp đoạt?”

Ông trưởng giả nói:

———

59 Tăng-kỳ 9, tr. 301c6: Ưu-ba-nan-đà 優波難陀; Tứ phần 7, tr. 608a24: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Thập tụng 6, tr. 44b1: Bạt-nan-đà 跋難陀; Căn bản 19, tr. 728b17: Ổ-ba Nan-đà 鄔波難陀, là một trong nhóm lục quần Tỳ-kheo.

“Tôi không cho người nữ, cũng không gặp giặc cướp, mà bị Sa-môn Thích tử cưỡng bức xin.”

Người giữ cửa nói:

“Ông đừng nói như vậy! Tôi nghe Sa-môn Thích tử ít muốn, biết đủ. Nếu ai cúng dường còn không bằng lòng nhận, tại sao hôm nay lại cưỡng xin vật người?”

Gia chủ kể lại sự việc như trên. Những người không tin ưa Phật pháp, nghe liền lên tiếng tuyên bố: “Gần đúng như cướp đoạt. Nếu ông gần gũi cũng sẽ lại quá quắt (như vậy).* Sa-môn Thích tử này thường khen sự bố thí, chê không cho mà lấy, nhưng nay cưỡng đoạt y vật của người thì đâu khác gì bọn cướp?”

Gia chủ về nhà, người trong nhà hỏi, cũng trả lời như trên.

Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi dẫn đến chỗ đức Phật, đem sự việc bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo mặc y thô rách, các thân quyến thấy, nói:

“Tại sao mặc y rách này, mà không đến con lấy?”

Đáp: “Đức Phật không cho phép chúng tôi đến cư sĩ hay vợ cư sĩ xin y. Nếu đem y cúng cho Tăng, tôi sẽ nhận từ Tăng.”

Các thân quyến nói:

Chính con muốn cúng cho thầy, không muốn cúng cho Tăng, để người khác nhận.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Nếu đức Phật cho phép chúng tôi xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ thân quyến thì cũng sẽ không mặc xấu rách thế này!”

Các thân quyến thưa:

“Chỉ có thân quyến với nhau mới biết (những gì)* có thể cho và biết (những gì) có thể nhận. Mong đem việc này bạch lên đức Phật.”

Các Tỳ-kheo liền đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

2. Tỳ-kheo bị cướp y

[27c01] Bấy giờ có số đông Tỳ-kheo đi theo đoàn khách buôn, lạc đường gặp bọn cướp trấn lột hết y, để thân trần truồng mà đến thành Xá-vệ. Người đi đường thấy, hỏi:

“Ông là người nào?”

Trả lời:

“Tôi là Sa-môn Thích tử.”

Lại hỏi:

“Y bát của ông đâu?”

Trả lời:

“Bị bọn cướp cướp hết cả rồi.”

Khi đến Kỳ-hoàn, các Tỳ-kheo hỏi, cũng đáp như vậy.

Lại hỏi:

“Nếu ông là Tỳ-kheo thì thọ giới, Bố-tát, Tự tứ như thế nào?”

Đáp:

“Thọ giới, Bố-tát, Tự tứ như vậy!”

Các Tỳ-kheo (hỏi)* rồi vẫn không đưa y cho,60 liền đến chỗ Phật. Đức Phật quở trách:

“Tại sao các ông đem thân trần truồng diện kiến Như Lai! Há không thể dùng lá cây hay cỏ để che thân được ư!?”

Rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay thân trần truồng đến trước Như Lai, Đột-kiết-la.”

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

“Ngài không cho phép chúng con xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ chẳng phải thân quyến; (trong khi)* thân quyến của chúng con ở cách đây rất xa thì làm sao có y được?”

Đức Phật hỏi:

“Các ông đã đến nơi chỗ Tỳ-kheo cựu trú chưa?”

Thưa:

“Chúng con đến rồi.”

Lại hỏi:

“Tại sao họ không đưa y cho các ông?”

Thưa:

———

60 Chi tiết này ngược lại Tăng-kỳ, Tứ phần, Thập tụng, Căn bản: Các Tỳ-kheo đưa y mặc vào mới đến yết kiến đức Phật.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. VI. Xin Y Nơi Nhà Phi Thân Lí: B. Giới Tướng. Thích Từ. VII. Nhận Y Quá Phần: A. Duyên Khởi

“Các thầy ấy vừa thấy chúng con, liền hỏi: Thọ giới, Bố-tát, Tự tứ thế nào? Tuy (chúng con)* trả lời như pháp, nhưng không thấy đưa y cho.”

Đức Phật chuyển lời quở trách các cựu trú Tỳ-kheo:

“Tại sao chính mắt trông thấy Tỳ-kheo thân trần truồng mà không xót thương!”

Đối với Tỳ-kheo mất y, Ngài khen hạnh ít ham muốn, biết đủ, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến, trừ nhân duyên,61 Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Nhân duyên: Y bị cướp, y bị mất, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi, y bị rách. Đó gọi là nhân duyên.

Nếu y bị đoạt cho đến y bị hư hoại; vốn có y khác và có y để chỗ khác thì đều không được xin. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

VII. NHẬN Y QUÁ PHẦN62

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.63 Khi ấy số đông Tỳ-kheo từ ấp Ba-lợi64 đến chỗ đức Phật, gặp bọn cướp cướp mất y, cùng nhau bàn:

———

61 Nguyên Hán: Trừ nhân duyên 除因緣. Tăng-kỳ, Tứ phần; Thập tụng; Căn bản: Trừ dư thời 除 餘 時. Pāli: aññatra samayā.

62 Tăng-kỳ 9, tr. 303a6; Tứ phần 7, tr. 609c13; Thập tụng 6, tr.45a24; Căn bản 20, tr. 729c28. Pāli, niss. 7, tatuttari, Vin. iii. 213.

63 Tăng-kỳ 9, tr. 303a6; Tứ phần 7, tr. 609c13; Thập tụng 6, tr.44c22: Đều thành Xá-vệ hay nước Xá-vệ 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 20, tr. 729c28 Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

64 Tăng-kỳ 9, tr. 303a7: Từ phương Bắc đến Xá-vệ thành, không có tên địa danh; Tứ phần 7, tr. 608c12: Từ nước Câu-tát-la; Thập tụng 6, tr. 44c22: Từ nước Kiều-tát-la; Căn bản 19, tr. 729b6: Có bốn mươi Tỳ-kheo du hành trong nhân gian.

“Tuy đức Phật cho phép, trong năm nhân duyên, được xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến, nay chúng ta không biết đến xin ai!”

Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo nghĩ như vầy: “Các Tỳ-kheo bị mất y này không biết xin từ ai. Ta nên vì họ xin, nếu có dư thì ta sẽ lấy”. Nghĩ rồi, liền đem việc này nói với các Tỳ-kheo mất y. Các Tỳ-kheo mất y nói:

“Tốt lắm!”

Lúc ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo nói với cư sĩ hay vợ cư sĩ khắp trong thành rằng:

“Có các Tỳ-kheo từ ấp Ba-lợi đến, muốn viếng thăm đức Thế Tôn, gặp bọn cướp cướp mất y, [28a01] quý vị có thể cùng chia nhau cúng y cho họ.”

Các cư sĩ, vợ cư sĩ nghe rồi, mỗi người chia nhau cúng nên nhận được y phục khá nhiều. Mỗi vị đều đầy đủ. Các Tỳ-kheo mất y nói:

“Chúng tôi đủ rồi, không cần xin nữa.”

Nhóm sáu Tỳ-kheo nói:

“Các thầy có nhân duyên xin y, mà chúng tôi không được phép. Chúng tôi nhờ nhân duyên của quý thầy mới có lý do để xin.”

Các Tỳ-kheo mất y nói:

“Tùy ý các trưởng lão.”

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. VII. Nhận Y Quá Phần: B. Giới Tướng

Lúc ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo lại đi xin các nơi nữa, nhận được y rất nhiều. Bấy giờ, các cư sĩ họp cùng nhau bàn:

“Tỳ-kheo mất y không có bao nhiêu người, chúng ta nam nữ, lớn nhỏ trong thành đều chia nhau cúng dường rồi, như vậy là quá đủ, tại sao xin nữa! Há không phải là muốn tích trữ để mua bán, đổi chác, mà không tu Phạm hạnh chăng?”

Lúc ấy, các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, y bị cướp, bị mất, bị cháy, bị trôi, bị hư hoại, mà xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến. Nếu cư sĩ hay vợ cư sĩ muốn cúng nhiều y thì Tỳ-kheo này nên nhận hai y,65 nếu nhận quá mức này, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

———

65 Tăng-kỳ: Đắc thọ thượng hạ y 得受上下衣; Tứ phần: Tri túc thọ y 知足受衣; Thập tụng: Ưng thủ thượng hạ y 應取上下衣; Căn bản: Ưng thọ thượng hạ nhị y 應受上下二衣. Pāli: abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, yêu cầu tùy ý nhận; nhưng, Tỳ-kheo mất cả 3 y, nhận 2 y; mất 2 y chỉ được nhận 1 y. Chỉ mất một y, hoàn toàn không được nhận.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. VIII. Khuyên Cư Sĩ Tăng Giá Y: A. Duyên Khởi

VIII. KHUYÊN CƯ SĨ TĂNG GIÁ Y66

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.67 Khi ấy, Bạt-nan-đà68 thường tới lui một nhà cư sĩ vì họ nói pháp và, vì họ liệu lý các việc quan cùng tật bệnh. Có một Tỳ-kheo, buổi sáng sớm khoác y bưng bát vào thành khất thực, đến nhà này gặp hai vợ chồng kia đang cùng nhau bàn: “Bạt-nan-đà đối với ta có ân, nên dùng giá tiền y như vậy để may y cho thầy”. Tỳ-kheo kia khất thực trở về nói với Bạt-nan-đà:

“Thầy có phước đức.”

Bạt-nan-đà hỏi:

“Có phước đức gì ?”

Trả lời:

“Hôm nay, tôi vừa khất thực, đến nhà cư sĩ đó, nghe vợ chồng họ bàn: ‘Bạt-nan-đà đối với ta có ân, nên dùng giá tiền y như vậy để sắm y cho thầy.’ Nay thầy đến đó, chắc được y không ngại.”

Sáng sớm, đến giờ khất thực, Bạt-nan-đà khoát y, bưng bát đến nhà kia. Cư sĩ liền ra đón chào. Bạt-nan-đà hỏi:

“Quý vị vì tôi dùng số tiền y như vậy để sắm y cho tôi phải không?”

Thưa:

“Đúng vậy.”

———

66 Tăng-kỳ 9, tr. 304b21; Tứ phần 7, tr. 610c29; Thập tụng 6, tr. 45c5; Căn bản 20, tr. 731b15. Pāli, niss. 8, upakkhaṭa, Vin. iii. 213.

67 Tăng-kỳ 9, tr. 304b21; Tứ phần 7, tr. 610c29; Thập tụng 6, tr. 45c5: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 20, tr. 731b15: Thất-la-phạt thành 室羅伐城.

68 Tăng-kỳ: Nan-đà và Ưu-ba-nan-đà; Tứ phần: Bạt-nan-đà; Thập tụng: Bạt-nan-đà Thích tử; Căn bản: Ổ-ba-nan-đà.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. VIII. Khuyên Cư Sĩ Tăng Giá Y: B. Giới Tướng

Bạt-nan-đà nói:

“Quý vị tự biết, tôi không mặc y xấu. Nếu sắm y tốt thì tôi sẽ mặc. Tôi lúc nào cũng nhớ đến việc vì quý vị mà liệu lý (mọi việc)* từ việc quan cho đến tật bệnh. [28b01] Nếu y không tốt sẽ cho đệ tử hay đem cất trong rương, (như vậy)* vật này là đồ bỏ không có phước thí dụng.”

Sau đó, cư sĩ kia nói với người xung quanh rằng:

“Thầy này không nhàm chán, khó nuôi, không biết đủ, đã đòi gấp năm, sáu lần hơn so với chỗ phát tâm của tôi mà vẫn không thỏa lòng. Trước đây lòng tốt có dư, nhưng bây giờ thì bị bào mòn hết rồi, nghiêng về không cúng.”

Lúc ấy, các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ông có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, có cư sĩ hay vợ cư sĩ chẳng phải thân quyến69 cùng bàn: ‘Nên dùng số tiền như vậy sắm y cho Tỳ-kheo có tên như vậy’. Tỳ-kheo này, trước đó không được yêu cầu tùy ý, bèn đến nhà cư sĩ, vợ cư sĩ nói: ‘Người vì tôi dùng số tiền như vậy, sắm y

———

69 Tăng-kỳ, Tứ phần: Có cư sĩ hay vợ cư sĩ; Thập tụng, Căn bản: như Ngũ phần; Pāli: aññatakassa gahapatissa vā gahapatāniyā, cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. VIII. Khuyên Cư Sĩ Tăng Giá Y: C. Thích Từ. IX. Khuyên Hợp Lại Tăng Giá Y: A. Duyên Khởi

phải không?’ Trả lời: ‘Đúng như vậy’. Liền nói: ‘Lành thay! Cư sĩ, vợ cư sĩ có thể sắm y như vậy cho tôi’, vì muốn đẹp, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Trước đó không được yêu cầu tùy ý: Nghĩa là trước không hỏi Tỳ-kheo muốn thứ y nào.

Vì muốn đẹp: Tức là yêu cầu khiến (may)* thật đẹp hơn đã hứa trước.

Nếu đòi y tốt từ thân quyến, Đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

IX. KHUYÊN HỢP LẠI TĂNG GIÁ Y70

A. DUYÊN KHỞI

Khi đức Phật ở tại nước Xá-vệ,71 Bạt-nan-đà72 lại thường lui tới các gia đình. Có vợ chồng kia cùng bàn với nhau: “Chúng ta mỗi người nên vì Bạt-nan-đà dùng số tiền y như vậy để sắm y cho Bạt-nan-đà”. Tỳ-kheo khất thực nghe, về nói lại. Bạt-nan-đà liền đến hỏi cư sĩ, vợ cư sĩ rằng:

“Tôi có nghe quý vị mỗi người vì tôi, dùng số tiền như vậy để sắm y (cho tôi)* thật vậy phải không?”

Thưa:

“Đúng vậy.”

———

70 Tăng-kỳ 9, tr. 305a26; Tứ phần 7, tr. 611b28; Thập tụng 6, tr. 46a26; Căn bản 20, tr. 733a2. Pāli, niss. 9, dutiya-upakkhaṭa, Vin. iii. 217

71 Tăng-kỳ 9, tr. 305a27; Tứ phần 7, tr. 611c01; Thập tụng 6, tr. 46a26: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 20, tr. 733a2: Thệ Đa lâm 逝多林.

72 Tăng-kỳ: Nan-đà và Ưu-ba-nan-đà; Tứ phần: Bạt-nan-đà; Thập tụng: Bạt-nan-đà Thích tử; Căn bản: Ổ-ba-nan-đà.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. IX. Khuyên Hợp Lại Tăng Giá Y: B. Giới Tướng

Bạt-nan-đà nói:

“Có thể hợp lại may một y hết sức tốt. Nếu thật tốt thì tôi sẽ mặc và thường nhớ đến quý vị. Nếu không tốt thì sẽ cất trong rương. (Như vậy)*, vật này sẽ là đồ bỏ không có phước thí dụng.”

Khi ấy, cư sĩ, vợ cư sĩ liền nổi cực giận nói:

“Thầy này không biết nhàm chán, khó nuôi, khó biết đủ. Tuy yêu cầu hợp lại thành một y, nhưng so với chỗ hứa phát tâm của chúng tôi lại gấp năm, sáu lần, còn không thỏa lòng. Người ác như vầy, không đủ để tồn tại; từ nay không cho phép lai vãng đến nữa.”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi đến chỗ đức Phật đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

[28c01] “Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nếu có cư sĩ, vợ cư sĩ không phải thân quyến73 cùng nhau bàn: ‘Mỗi người chúng ta sẽ dùng số tiền y như vậy, sắm y cho Tỳ-kheo có tên như vậy’. Tỳ-kheo này, trước đó, không được yêu cầu tùy ý, liền đến hỏi cư sĩ, vợ cư sĩ rằng: ‘Quý vị vì tôi dùng số tiền y như vậy, sắm y phải không?’ Trả lời: ‘Đúng như vậy’.

———

73 Tăng-kỳ; Tứ phần: Có cư sĩ hay vợ cư sĩ; Thập tụng; Căn bản: như Ngũ phần; Pāli: aññatakassa gahapatissa vā gahapatāniyā, cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. X. Yêu Sách Giá Y Quá Hạn: A. Duyên Khởi

Liền nói: ‘Lành thay! Cư sĩ, vợ cư sĩ có thể hợp lại sắm một y cho tôi’, vì muốn đẹp, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

X. YÊU SÁCH GIÁ Y QUÁ HẠN74

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Vương Xá.75 Khi ấy, đại thần (thành)* Vương Xá nói với người hầu rằng:

“Ngươi đến chỗ Bạt-nan-đà,76 nhân danh ta đảnh lễ, thăm hỏi và đem số tiền y này cúng cho thầy.”

Sứ giả vâng lệnh, đến chỗ Bạt-nan-đà nói:

“Đại thần tên đó, thăm hỏi sức khỏe và sai tôi đem số tiền y này cúng cho Đại đức, xin Đại đức nhận cho.”

Bạt-nan-đà nói:

“Tôi không được phép nhận số tiền y này, nếu được tịnh y thì sẽ nhận thọ trì.”

Sứ giả hỏi:

“Đại đức có người chấp sự77 hay không?”

Bạt-nan-đà liền chỉ chỗ người chấp sự. Sứ giả liền đến chỗ người chấp sự nói:

———

74 Tăng-kỳ 9, tr. 305b7; Tứ phần 7, tr. 612b28; Thập tụng 6, tr. 46c12; Căn bản 20, tr. 733a14. Pāli, niss. 10, rājasikkhāpadaṃ, Vin. iii. 219.

75 Tăng-kỳ 9, tr. 305b07; Tứ phần 7, tr. 612b28; Thập tụng 6, tr. 46c12: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 20, tr. 733a14: Vương Xá thành 王舍城.

76 Tăng-kỳ: Nan-đà, Ưu-ba-nan-đà 難陀,優波難陀; Tứ phần; Thập tụng: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Căn bản: Ổ-ba-nan-đà 鄔波難陀.

77 Người chấp sự 執事人: Người giúp việc, người làm công quả.

“Đại thần tên đó, sai tôi đem số tiền y này cúng cho ngài Bạt-nan-đà, ông có thể nhận giùm, (khi nào Bạt-nan-đà)* đến lấy thì đưa.”

Sứ giả đã đưa rồi trở lại chỗ Bạt-nan-đà bạch:

“Đại đức chỉ chỗ người chấp sự, tôi đã đưa rồi, Đại đức cần y thì có thể đến lấy.”

Bạch xong liền trở về. Sau đó, đại thần lại sai người thân tín đến hỏi Bạt-nan-đà:

“Gần đây tôi có sai sứ đem số tiền (sắm)* y đến gởi nơi người … chấp sự, Đại đức đã mặc y này chưa?”

Bạt-nan-đà nói:

“Tôi chưa lấy mặc.”

(Người kia)* trở về thưa lại như vậy, đại thần nghĩ như vầy: “Ta đã sắm y lâu rồi mà vẫn chưa lấy, chắc coi nhẹ y của ta, cho nên đưa đến như vậy”. Liền lại sai thân tín đến nói với Bạt-nan-đà:

“Tôi cúng y lâu rồi, vì sao không mặc? Nếu không cần thì trả lại cho tôi”.

Bạt-nan-đà trả lời:

“Tôi rất cần”.

Rồi liền đến chỗ người chấp sự ở, nhưng không đúng lúc, nói:

“Nay tôi cần y, có thể cho nhận.”78

Người chấp sự thưa:

“Xin Ngài chờ một chút, hôm nay chúng tôi có cuộc họp, tôi phải đến đó, nếu không đến kịp giờ sẽ bị phạt năm trăm79 tiền vàng.”

———

78 Hán: Kiến dữ見與.

79 Pāli: paññāsaṃ baddho, phạt 50. Được giải thích là phạt 50 kahāpaṇa (tiền vàng). Tăng-kỳ: Người được ký thác tiền là cư sĩ Pháp Dự. Nhân vì lúc cần nên ông tạm mượn. Khi Ưu-ba-nan-đà đến đòi, cư sĩ chưa có tiền mặt để ứng liền, bị Tỳ-kheo này đưa ra quan kiện. Tứ phần: Bạt-nan-đà dẫn sứ giả của gia chủ này đến gởi tiền sắm y cho một gia chủ khác... Thập tụng: Bạt-nan-đà nhờ người khách buôn nhận tiền sắm y của một cư sĩ cúng... Căn bản: Một thương nhân cúng cho Ổ-ba-nan-đà sáu mươi kim tiền gởi qua một đại thần Hành Vũ để sắm y ....

Bạt-nan-đà nói:

“Ông thường tin ưa, siêng năng đối với pháp duyên, tại sao hôm nay bỗng coi trọng việc thế tục?”

Người chấp sự nghe nói vậy liền nghĩ như vầy: “Dù khiến bị họ phạt [29a01] vẫn phải giao y, sau đó mới đi”. (Người chấp sự)* liền sửa soạn y để giao. Khi hoàn tất công việc may rồi nên buộc đến trễ. Mọi người hỏi:

“Tại sao người đến trễ ?”

Trả lời: “Bạt-nan-đà đòi y, phải lo liệu để giao, do đó nên mới vậy.”

Mọi người đều nói:

“Vì một Tỳ-kheo mà xem nhẹ quy chế của nhiều người, theo lý không thể tha thứ! Liền bị phạt”

Sau khi người đó bị phạt, bèn nổi giận nói:

“Sa-môn Thích tử tự nói có đạo lý, làm lợi ích cho mọi vật, mà nay ngược lại, khiến cho tôi bị phạt.”

Người không tin ưa Phật pháp cùng nhau nói rằng: “Ông tin kính Sa-môn để rồi đưa đến bị phạt nặng vậy, nếu còn gần gũi sẽ bị nặng hơn nữa.”

Tiếng xấu ác đồn khắp cả thành Xá-vệ, các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách, rồi dẫn đến chỗ đức Phật trình bày sự việc lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. X. Yêu Sách Giá Y Quá Hạn: B. Giới Tướng

“Ông có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, hoặc vua hay đại thần, Bà-la-môn, cư sĩ, vì Tỳ-kheo nên sai sứ mang tiền sắm y đến chỗ Tỳ-kheo. nói:

‘Đại đức, vua, đại thần, Bà-la-môn, cư sĩ kia đưa tiền sắm y này, Đại đức nhận cho.’

Tỳ-kheo này nói: ‘Tôi không được phép nhận tiền sắm y, nếu được y thanh tịnh thì sẽ thọ trì’. Sứ hỏi: ‘Đại đức có người chấp sự hay không?’ Tỳ-kheo liền chỉ chỗ người chấp sự. Người sứ liền đến chỗ người chấp sự nói: ‘Vua, đại thần tên … , đưa tiền sắm y này đến cho Tỳ-kheo tên…, ông vì Tỳ-kheo cất cho, khi Tỳ-kheo cần lấy thì đưa’. Người sứ đưa rồi, trở lại chỗ Tỳ-kheo nói:

‘Đại đức chỉ chỗ người chấp sự, tôi đã đưa tiền cho họ rồi, khi nào Đại đức cần y, cứ đến lấy’. Tỳ-kheo ấy hai lần, ba lần đến chỗ người chấp sự nói: ‘Tôi cần y! Tôi cần y!’

Nếu được thì tốt; nếu không được thì bốn lần, năm lần, sáu lần đến trước người chấp sự đứng im lặng. Nhận được thì tốt, nếu cần cầu quá giới hạn đó, được y, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu không được y, thì chính mình, hoặc sai người tin cậy đến chỗ người sứ, nói: ‘Ông đã vì Tỳ-kheo có tên…. sai người mang tiền sắm y đến, cuối cùng Tỳ-kheo này không nhận được y, ông nên đến lấy lại, đừng để mất’. Sự việc đó phải như vậy.”80

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

———

80 Sự việc đó phải như vậy, Hán: Tăng-kỳ: Thị sự pháp nhĩ 是事法爾. Tứ phần; Căn bản: Thử thị thời 此是時. Thập tụng: Thị sự ưng nhĩ 是事應爾. Pāli: ayaṃ tattha samīcī, đây là điều hợp cách. Và giải thích: ayaṃ tattha anudhammatā, ở đây điều này tùy thuận pháp tánh.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XI. Xin Tơ Sợi Để Dệt Y: A. Duyên Khởi

XI. XIN TƠ SỢI ĐỂ DỆT Y81

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ.82 Bấy giờ, chúng Tăng nhận được nhiều tơ sợi cúng dường, liền cùng phân chia. Các Tỳ-kheo dùng tơ để may Tăng-già-lê, Ưu-đa-la-tăng, An-đà-hội và tất cả các y khác [29b01], lại làm dây lưng, dây ngồi thiền, cho đến dây cột cửa, mà vẫn không hết. Khi ấy, nhóm sáu Tỳ-kheo liền thuê thợ dệt, dệt làm một y, tơ sợi vẫn còn dư; lại thuê dệt thành chiếu, nhưng vì ít không đủ, bèn đi xin thêm. Trưởng giả, cư sĩ tất cả đều cho. Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo lại nghĩ như vầy: “Ta đặng thiện lợi, từ nay thường xuyên ta chỉ làm việc này”, liền xin nhiều tơ sợi, thuê tất cả thợ dệt để dệt.

Khi ấy, có cư sĩ đến thuê một thợ dệt, dệt y. Thợ dệt nói: “Tôi đã hứa với Tỳ-kheo rồi, nên không dệt được nữa”. Đi khắp mọi nơi đều cũng như vậy. Lúc này, cư sĩ nổi giận mắng:

“Sa-môn Thích tử, thiểu dục tri túc, mà nay lại thuê khắp tất cả thợ dệt, không biết chán đủ, cùng người tham ở đời nào có khác gì đâu! Không hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn!”

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không?”

Thưa:

———

81 Tăng-kỳ 11, tr. 320b6: Ni-tát-kỳ 26; Tứ phần 9, tr. 624a14 Ni-tát-kỳ 23, Thập tụng 8, tr. 55a3, Căn bản 22, tr. 746b5: Ni-tát-kỳ 23; Pāli, Nissaggiya 26: Suttaviññatti.

82 Tăng-kỳ 11, tr. 320b6; Tứ phần 9, tr. 624a14: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Thập tụng 8, tr. 55a3: Vương Xá thành 王舍城. Căn bản 22, tr. 746b5: Thất-la-phạt thành Thệ Đa lâm 室羅伐城逝多林.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XI. Xin Tơ Sợi Để Dệt Y: B. Giới Tướng. XII. Chỉ Dẫn Thợ Dệt: A. Duyên Khởi

“Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự mình đi xin tơ sợi, rồi thuê thợ dệt, dệt thành y,83 Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

XII. CHỈ DẪN THỢ DỆT84

A. DUYÊN KHỞI

Đức Phật ở tại thành Xá-vệ,85 khi ấy Bạt-nan-đà86 thường lui tới nhà một khách buôn nói pháp, chữa bệnh. Người khách buôn nói với vợ:

“Bạt-nan-đà có ân đối với chúng ta, có thể dùng số tơ sợi này thuê thợ dệt thành y, khi tôi trở về sẽ cúng.”

Sau khi (người chồng)* đi, người vợ liền đem tơ sợi đến chỗ thợ dệt thuê dệt thành y, và nói:

———

83 Tứ phần: Khiến thợ dệt không phải thân quyến dệt thành ba y. Thập tụng, Căn bản: Khiến thợ dệt không phải thân lý (thân quyến). Pāli: tantavāyehi, bởi những người thợ dệt, không phân biệt thân lý hay không thân lý.

84 Tứ phần 9, tr. 624c22, Thập tụng 8, tr. 55c10, Căn bản 23, tr. 748b9: Ni-tát-kỳ 24; Tăng-kỳ 11, tr. 320c12: Ni-tát-kỳ 27; Pāli: Nissaggiya 27, Mahāpesakāra.

85 Tăng-kỳ 11, tr. 320c12; Tứ phần 9, tr. 624c22, Thập tụng 8, tr. 55c10: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 23, tr. 748b9: Thất-la-phạt thành, Thệ Đa lâm 室羅伐城逝多林.

86 Tăng-kỳ 11, tr. 320c15: Nan-đà, Ưu-ba-nan-đà 難陀,優波難陀; Tứ phần 9, tr.624c23; Thập tụng 8, tr. 55c10: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Căn bản 23, tr. 748b13: Ổ-ba-nan-đà 鄔波難陀.

“Tính toán cho đủ, đừng để dư, hay thiếu.”

Bạt-nan-đà nghe, liền đến nhà kia, người vợ ra đón chào thăm hỏi và thưa:

“Chồng con bảo con dệt y cho Đại đức, con đã thuê thợ dệt đang dệt.”

Bạt-nan-đà hỏi:

“Thuê ai dệt?”

Thưa:

“Thợ tên đó…”

Bạt-nan-đà liền đến chỗ thợ dệt nói:

“Ông biết chăng! Y này họ dệt cho tôi, ông dệt tốt, cho tỉ mỉ, rộng, tôi sẽ trả ơn ông ít nhiều .”

Người thợ dệt nói:

“Bà kia bảo tôi tính toán cho đủ (theo kiểu đó)*, nay tôi phải làm sao dệt cho tỉ mỉ, rộng được!?”

Bạt-nan-đà nói:

“Chỉ cần dệt cho tốt, nếu chỉ sợi không đủ thì đem ý tôi yêu sách, tự khắc (bà ta)* sẽ đưa cho ông.”

Người thợ dệt theo lời, dệt hết chỉ, đến đòi thêm. Bà vợ khách buôn nói:

“Trước đây tôi đã bảo ông tính toán cho đủ, tại sao nay lại đòi thêm?”

Người thợ dệt đem sự việc trên (kể lại)* trả lời. Người vợ bèn lại đưa thêm. Khi người khách buôn trở về, [29c01] hỏi vợ:

“Trước đây tôi đã bảo bà vì Bạt-nan-đà dệt y, đã dệt chưa?”

Trả lời:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XII. Chỉ Dẫn Thợ Dệt: B. Giới Tướng

“Xong rồi.”

(Người chồng nói)*:

“Có thể lấy ra (cho tôi)* xem.”

Người vợ liền lấy (cho chồng)* xem, người chồng thấy chiếc y tỉ mỉ, tốt, hỏi:

“Dự dùng tơ sợi ít, sao lại được như vậy?”

Trả lời: “Bạt-nan-đà đến lấy thêm, cho nên được thế này.”

Người khách buôn liền nổi giận mắng:

“Bạt-nan-đà khó nuôi, khó biết đủ, không biết chán đủ. Theo bổn ý của ta thì y này bằng hai lần hơn. Trước kia, tuy là có ân, nhưng nay thì hết rồi!”

(Ông ta)* bèn không cúng y nữa. Tiếng xấu như vậy đồn khắp gần xa, các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đưa đến chỗ Phật, đem sự việc bạch lên Ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, nếu có cư sĩ, vợ cư sĩ87 khiến thợ dệt vì Tỳ-kheo dệt làm y. Trước đó, Tỳ-kheo này không được yêu cầu tùy ý,88 bèn đến

———

87 Thập tụng, Căn bản: Cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân lý. Pāli: aññātako gahapati, cư sĩ không phải bà con.

88 Mời tùy ý, Hán: Tự tứ thỉnh 自恣請. Pāli: pubbe pavārito, được yêu cầu nói sở thích.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XIII. Đoạt Lại Y: A. Duyên Khởi

chỗ thợ dệt bảo: ‘Ông biết không! Y này dệt cho tôi; ông vì tôi dệt cho tốt, khiến cho thật tỉ mỉ rộng, tôi sẽ đền ơn riêng cho ông’. Sau đó dù bằng một bữa ăn, hay chỉ đáng giá một bữa ăn, nhận được y, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới, Đột-kiết-la.

XIII. ĐOẠT LẠI Y89

A. DUYÊN KHỞI

Khi đức Phật ở tại thành Xá-vệ,90 bấy giờ Bạt-nan-đà91 nói với đệ tử là Đạt-ma:92

“Nay ta muốn cùng ngươi du hành đến nước Câu-tát-la.”

Đạt-ma thưa:

“Nước đó lạnh, không có y, con không thể đi được.”

Bạt-nan-đà nói:

“Nếu ngươi có thể đi thì ta sẽ cho ngươi y.”

Đạt-ma nói:

“Cho con y trước, sau đó sẽ đi.”

———

89 Tứ phần 9, tr. 626a2, Thập tụng 8, tr. 56c12, Căn bản 23, 749c15: Ni-tát-kỳ 25; Tăng-kỳ 11, tr. 318b28: Ni-tát-kỳ 24. Pāli, Nissaggiya 25, cīvara-acchindana.

90 Tăng-kỳ 11, tr. 318b28; Tứ phần 9, tr. 626a2; Thập tụng 8, tr. 56c12: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 23, 749c15: Thất-la-phạt thành, Thệ Đa lâm 室羅伐城逝多林.

91 Tăng-kỳ 11, tr. 318b28: Nan-đà, Ưu-ba-nan-đà 難陀,優波難陀; Tứ phần 9, tr.626a3; Thập tụng 8, tr. 56c12: Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子; Căn bản 23, tr. 749c20: Nan-đà 難陀.

92 Thập tụng 8; Căn bản 23: Đạt-ma 薘摩cũng như Ngũ phần.

(Bạt-nan-đà)* liền cho y. Đã được y rồi, (Đạt-ma)* lại không bằng lòng đi. Bạt-nan-đà nói:

“Ngươi nói được y sẽ đi, tại sao được y rồi lại không bằng lòng? Nếu không thể đi thì đem y trả lại cho ta.”

Đạt-ma thưa:

“Thầy đã cho rồi, tại sao đòi lại?”

Bạt-nan-đà nói:

“Ta chẳng phải cho ngươi, mà vì muốn cùng du hành nên mới cho. Nay ngươi không đi, lấy lý do gì mà không trả lại cho ta!”

Bạt-nan-đà liền cưỡng đoạt y. Đạt-ma liền lớn tiếng khóc la, Tỳ-kheo trưởng lão, hỏi:

“Tại sao ông khóc?”

Thưa: “Thầy đoạt y con.”

Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách Bạt-nan-đà:

“Là Tỳ-kheo tại sao cưỡng đoạt y người?”

Thưa:

“Tôi muốn cùng đi đến nước Câu-tát-la nên dùng y để thuê ông ấy. Ông ta đã được y rồi liền không bằng lòng đi, cho nên lấy lại, chứ không phải là cưỡng đoạt.”

Các Tỳ-kheo lại bằng mọi cách quở trách Đạt-ma: [30a01] “Tại sao ông dối trá với thầy, hứa đi nếu đòi được y, được rồi mà không đi?”

Rồi đưa cả hai cùng đến chỗ đức Phật và đem sự việc bạch lên ngài. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Thật sự ông có đem y cho đệ tử rồi đoạt lại hay không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật lại hỏi Đạt-ma:

“Thật sự ông có dối trá với thầy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách hai Tỳ-kheo rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đem y cho Tỳ-kheo rồi đoạt lấy lại, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Bấy giờ, nhóm sáu Tỳ-kheo đem y cho các Tỳ-kheo rồi lại sai Sa-di hay người giữ vườn đoạt lấy lại. Các Tỳ-kheo hỏi:

“Thầy không nghe đức Phật cấm đem y cho Tỳ-kheo rồi không được lấy lại hay sao?”

Thưa: “Có nghe, nhưng hiện tại sai Sa-di hay người giữ vườn đoạt lại, nên không trái với lời Phật cấm.”

Các Tỳ-kheo nói:

“Tự mình đoạt, dạy người đoạt, đâu có khác gì?”

Bằng mọi cách quở trách rồi, đem vấn đề bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi nhóm sáu Tỳ-kheo:

“Các ông có thật vậy không?”

Thưa: “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, đem y cho Tỳ-kheo rồi, hoặc tự đoạt, hay sai người đoạt, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Có các Tỳ-kheo khách gởi y cho cựu trú Tỳ-kheo, rồi đi lâu ngày trở về, vì sợ phạm giới này nên không dám đòi lại. Lại có các Tỳ-kheo

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XIII. Đoạt Lại Y: B. Giới Tướng. XIV. Xoay Tăng Vật Về Mình: A. Duyên Khởi

trên đường đi, gởi y cho Tỳ-kheo, vì đường đi đã xa, lại sợ phạm giới này nên cũng không đến đòi y lại; hoặc có đòi rồi lại sanh hổ thẹn, nghĩ là phạm giới này, tác pháp hối quá Xả đọa. Các Tỳ-kheo do vậy bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi, có thật vậy không?”

Thưa:

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách khen ngợi thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi bảo các Tỳ-kheo:

“Nếu đòi y đã gởi mà phạm Xả đọa thì điều này không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, đã đem y cho Tỳ-kheo, sau vì giận, không vui, hoặc tự đoạt, hay sai người khác đoạt, nói như vầy: ‘Trả y cho tôi, không cho thầy’, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Ba chúng dưới phạm Đột-kiết-la.93

XIV. XOAY TĂNG VẬT VỀ MÌNH94

A. DUYÊN KHỞI

[30b07] Đức Phật ở tại thành Vương Xá.95 Khi ấy, có số đông cư sĩ cùng thỉnh Phật và chúng Tăng. Trong đó, có người bửa củi, có người lấy nước, có người rưới nước đất quét dọn, có người trải tọa

———

93 Bản Hán, hết quyển 4.

94 Tăng-kỳ 11, tr. 323c23; Tứ phần 10, tr. 633a14: Ni-tát-kỳ 30. Thập tụng 8, tr.59a28, Căn bản 24, tr. 757a28: Ni-tát-kỳ 29. Pāli, Nissaggiya 30 pariṇata.

95 Tăng-kỳ 11, tr. 323c23; Tứ phần 10, tr. 633a14; Thập tụng 8, tr. 59a28: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國) như Ngũ phần; Căn bản 24, tr. 757a28: Thích Ca xứ 釋迦處.

cụ, có người rải hoa, có người trải tòa cao, có người lo trai soạn. Sáng sớm hôm đó, Bạt-nan-đà96 khoác y, bưng bát đến trước nhà thỉnh, tới chỗ mọi người, tùy theo việc làm của họ mà khen ngợi, lại nói:

“Hiện tại, mọi người làm việc tốt đẹp và hoan hỷ.”

Mọi người nói:

“Chúng con thật sự vui mừng được làm mọi thứ để cúng dường. Ngoài việc đồ ăn thức uống, mỗi thứ đầy hương vị thơm ngon, còn cúng dường y vật cho chúng Tăng nữa.”

Bạt-nan-đà nói:

“Mọi người đã cúng dường y vật cho chúng Tăng rất nhiều. Nếu quý vị cúng nữa thì cũng chỉ là chất đống thành vật vô dụng, là đồ bỏ làm sao có được cái dụng phước đức, mà không cho tôi! Nếu cho tôi, tôi luôn sẽ mặc bên mình để nhớ nghĩ nhau, ốm đau, việc quan, sẽ lo liệu nhau.”

Mọi người nghe vậy liền cùng họp bàn, trong đó có người nói: “Nếu Tăng không cần thì hãy đem cho vị này, để cho việc cúng dường của chúng ta, phước được tác dụng.” Hoặc có người nói: “Với bản nguyện của chúng ta cúng cho Tăng, tại sao lại hướng cúng cho một người?”. Ý kiến cho (một người)* đông, nên mọi người cùng đồng ý cúng cho Bạt-nan-đà.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà gánh y, vác nặng trở về trú xứ của Tăng, các Tỳ-kheo khen:

“Thầy là người có phước đức, làm thế nào mới đi ra một lát mà có được số y như vậy?”

———

96 Tăng-kỳ 11, tr. 324a2; Thập tụng 8, tr. 59b9: Lục quần Tỳ-kheo 六群比丘; Tứ phần 10, tr. 633a14: Bạt-nan-đà thích tử 跋難陀釋子; Căn bản 24, tr. 757b01: Thánh giả La-khô-la 聖者羅枯羅.

Bạt-nan-đà nói:

“Khéo miệng nói êm tai nên được chứ chẳng do phước đức gì cả.”

(Bạt-nan-đà)* liền kể lại đầy đủ lý do câu chuyện được y. Thế là các trưởng lão Tỳ-kheo nghe được, bằng mọi cách quở trách:

“Ông là người ngu si, tại sao xoay vật cúng cho Tăng về riêng cho mình?!”

Sau khi thiết dọn trai soạn đầy đủ, các cư sĩ ấy sai người đến thỉnh Phật. Đức Thế Tôn khoác y, ôm bát đi giữa Tỳ-kheo Tăng đi đến nhà kia, đến an tọa vào chỗ ngồi. Các cư sĩ đích thân dâng cúng các món ăn. Ăn xong họ dâng nước, song chẳng có (phẩm vật nào để)* cúng dường. Những người trước kia không muốn cúng cho Bạt-nan-đà, họ thầm thì bàn với nhau: “Bữa cơm hôm nay của chúng ta, không phải không đầy đủ, vì những người ấy vô cớ đem y vật cúng cho Tăng cúng riêng cho một người, nên việc cúng dường chúng Tăng thiếu như thế, làm sao không hổ thẹn được!?”

Các Tỳ-kheo hỏi:

“Các vị xầm xì, nói điều gì đó?”

Họ đem sự việc kể lại đầu đuôi câu chuyện. [30c01] Các Tỳ-kheo bằng mọi cách quở trách Bạt-nan-đà:

“Ông là người ngu si, tại sao xoay vật cúng cho Tăng về riêng cho mình?”

Bấy giờ đức Thế Tôn vì các cư sĩ nói diệu pháp rồi rời chỗ ngồi ra về. Các trưởng lão Tỳ-kheo đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, hỏi Bạt-nan-đà:

“Ngươi có thật vậy không?”

“Thật vậy, bạch đức Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo:

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XIV. Xoay Tăng Vật Về Mình B. Giới Tướng. C. Thích Từ

“Vì mười điều lợi, nên nay Ta vì các Tỳ-kheo kết giới. Từ nay giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, xoay vật cúng cho Tăng về riêng cho mình, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

Có Tỳ-kheo không biết là vật định cho Tăng, xoay về cho mình, sau đó mới biết, sanh tâm hổ thẹn, hoặc đã hối quá. Do đó bạch Phật, nhân việc này đức Phật tập hợp các Tỳ-kheo Tăng, khen sự thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, rồi nói với các Tỳ-kheo:

“Nếu không biết vật cúng cho Tăng mà xoay về cho mình, người đó phạm Xả đọa thì điều này không thể có. Từ nay giới này nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết phẩm vật đàn-việt muốn cúng cho Tăng, lại xoay về cho riêng mình, Ni-tát-kỳ ba-dật-đề.”

C. THÍCH TỪ

Biết: Tự mình biết hoặc nghe từ người khác.

Vật (cúng)* cho Tăng:97 Hoặc người phát tâm, nói: “Tôi sẽ đem phẩm vật này cúng cho chúng Tăng kia”.

Nếu muốn xoay vật cúng cho Tăng về cho người khác, Ba-dật-đề. Cho Tăng khác, Tỳ-kheo-ni Tăng, hai bộ Tăng, Tứ phương Tăng, hay cho tháp đều Đột-kiết-la.

Nếu xoay phẩm vật muốn cúng cho Tỳ-kheo-ni Tăng, hai bộ Tăng, Tứ phương Tăng cũng như vậy.

———

97 Tứ phần: Tăng vật 僧物. Tăng-kỳ, Thập tụng: Vật hướng Tăng 物向僧, vật được nhắm để cho Tăng. Căn bản: Tha dữ chúng vật 他與眾物, vật mà người khác để dành cho chúng (Tăng). Pāli: saṅghikaṃ labhaṃ, lợi dưỡng (sở đắc) thuộc Tăng, hay saṅghikaṃ labhaṃ pariṇataṃ, lợi dưỡng đã được để dành cho Tăng.

PHẦN THỨ NHẤT: CHƯƠNG IV: XẢ ĐỌA. XV. Thuốc Bảy Ngày: A. Duyên Khởi

Nếu xoay phẩm vật muốn cúng cho tháp về mình, cho Tỳ-kheo Tăng, Tỳ-kheo-ni Tăng, hai bộ Tăng, Tứ phương Tăng, người khác, tháp khác cũng đều Đột-kiết-la.

Nếu xoay phẩm vật muốn cho người cũng như vậy, cho đến xoay một miếng ăn định cho súc sanh này, đem cho súc sanh khác cũng Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni cũng như vậy. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, Sa-di-ni, Đột-kiết-la.

Nếu bạch Tăng, Tăng cho, hoặc thí chủ tự ý xoay vật muốn cúng cho Tăng đem cho mình thì không phạm.

XV. THUỐC BẢY NGÀY98

A. DUYÊN KHỞI

Đức Thế Tôn ở tại thành Vương Xá.99 Bấy giờ, Tất-lăng-già-bà-ta100 ở núi Lăng-cầu-la, bay lên không trung rưới nước rửa bụi nơi phòng ở. Lúc đó vua Bình-sa cũng đi đến núi ấy. Tất-lăng-già thấy vua đến, lập tức trở về lại mặt đất, thưa rằng:

“Lành thay Đại vương mới đến! Mời Đại vương ngồi nơi này.”

Vua ngồi rồi, hỏi:

“Tại sao ngài tự làm? Không có người giúp việc101 sao?”

(Tất-lăng-già)* nói:

———

98 Tăng-kỳ 10, tr. 316b3: Ni-tát-kỳ 23. Tứ phần 10, tr. 626c17: Ni-tát-kỳ 26. Thập tụng 8, tr. 60c18; Căn bản 24, tr. 759b4: Ni-tát kỳ 30. Pāli, Nissaggiya 23, bhesajja. Cf. Mahāvagga vi, Bhesajja-kkhando, Vin.i.198.

99 Tăng-kỳ 10, tr. 316b3; Tứ phần 10, tr. 626c17; Thập tụng 8, tr. 60c18; Căn bản 24, tr. 759b4: Xá-vệ thành (quốc) 舍衞城(國).

100 Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉: Pāli. Pilindavaccha.

101 Hán: Thủ viên nhân 守園人, người giữ vườn.

“Không.”

Nhà vua liền lệnh cho một vị cận thần:

“Nên cung cấp người giúp việc* cho Tỳ-kheo này.”

[31a01] Tất-lăng-già nói:

“Đức Phật không cho phép chúng tôi nuôi người giúp việc*.”

Vua nói:

“Có thể đem việc này bạch lên đức Phật.”

Sau khi nhà vua đi, (Tất-lăng-già)* liền đem sự việc bạch lên Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, khen thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới xong, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay, cho phép các Tỳ-kheo nuôi người giúp việc*”.

Tuy vua đã ra lệnh vị đại thần kia, nhưng ông ta không tin ưa Phật pháp cuối cùng không cung cấp người. Tất-lăng-già sau đó cũng không đến hỏi.

Một hôm, Tất-lăng-già đắp y bưng bát vào thành khất thực, vua cùng quần thần từ trên lầu cao nhìn thấy, liền nghĩ như vầy: “Trước đây, ta hứa cung cấp người giúp việc cho Tỳ-kheo này, không biết đã làm chưa?” liền hỏi vị đại thần trước, ông ta tâu:

“Dạ, chưa cấp.”

Vua lại hỏi:

“Từ khi ta ra lệnh đã năm lần, đến nay là bao nhiêu ngày rồi?”

Đại thần tâu:

“Đã năm trăm ngày.”

Vua bảo:

“Tùy theo số ngày này mà cung cấp.”

Vị đại thần vâng lệnh, liền chọn năm trăm nhà, mỗi nhà một người để cấp. Bấy giờ, năm trăm nhà, mỗi ngày sai một người đến để lau quét phòng xá và thừa hành mọi việc.

Lúc ấy, người thôn kia đến ngày lễ hội, nam nữ trang sức y phục đẹp rực rỡ xuất hành dạo chơi. Có một người con gái nhà nghèo vừa đi vừa khóc lớn. Lúc ấy, Tất-lăng-già vào thôn khất thực, thấy người con gái khóc lóc, hỏi bà mẹ cô gái:

“Con gái của bà tại sao lại khóc la như vậy?”

Thưa:

“Hôm nay, mọi người đều trang sức y phục đẹp xuất hành dạo chơi, nhà tôi bần cùng không lấy chi chưng diện với người cho nên nó buồn, nó khóc.”

Lúc ấy, Tất-lăng-già nhìn thấy con bò đang gặm cỏ, nói với bà mẹ cô gái:

“Lấy một ít cỏ đến đây!”

Bà ta liền lấy đưa. Tất-lăng-già kết cỏ lại, biến hóa thành hai tràng hoa vàng, đưa cho mẹ cô gái kia, nói:

“Trong trời đất có hai loại vàng tốt hơn hết, là vàng Diêm-phù-đàn102 và vàng do thần túc biến hóa. Bà có thể cầm nó cho con gái bà mang.”

Cô gái kia nhận được rồi, rất vui mừng, bèn mang đi mang về,103 ai (thấy)* cũng đều ham thích. Hôm ấy, có một người thấy rồi sanh lòng ganh tỵ, liền tâu với vua Bình-sa:

———

102 Vàng Diêm-phù-đàn 閻浮檀金: Skt. jambūnada-suvarṇa, loại vàng này được sản xuất từ dòng sông Na-đa (nada, đàn), chảy qua rừng cây Diêm-phù (jambū). Vàng này có màu vàng đỏ óng ánh như tia lửa, là loại vàng quí nhất.

103 Hán: Trước xuất nhập 著出入, mang vòng hoa đi chơi lễ hội và mang về nhà.

“Thôn đó, gia đình đó, được kho chứa tốt (vật báu)*, nên người con gái của họ mang tràng hoa vàng mà trong thiên hạ không ai sánh kịp, hậu cung của Đại vương cũng chưa hề có.”

Vua liền cho gọi, và hỏi:

“Ngươi có được kho tàng, có thể chỉ cho ta?”

Thưa:

“Tâu Đại vương, thật sự tôi không được!”

Vua lại hỏi:

“Vật con gái ngươi mang, từ đâu có được?”

Thưa:

“Vật ấy do Tất-lăng-già kết cỏ biến hóa thành.”

Nhà vua nghe nói như vậy hết sức nổi giận và lấy làm lạ: “Tại sao cỏ mà hóa thành tràng hoa vàng?” Liền ra lệnh cho quan cai ngục104 bắt trói hạ ngục.

Hôm sau, Tất-lăng-già lại đến thôn kia. Người con gái chợt thấy liền khóc lóc lớn. Hỏi:

“Vì sao nay ngươi lại kêu khóc lớn vậy?”

Thưa:

“Mẹ của con105 đang ở tù.”

Hỏi:

“Bị những tội gì?”

Thưa:

“Do Đại đức cho con tràng hoa vàng!”

———

104 Hán: Hữu ti 有司, chỉ quan cai ngục.

105 Hán: Gia thân 家親, người thân trong nhà.

Tất-lăng-già nói:

“Thôi đừng khóc! Ta sẽ [31b01] vì con tìm cách để mẹ con được ra.”

Trước hết Tất-lăng-già đến chỗ quan giữ ngục, quan giữ ngục thấy chào hỏi:

“Đại đức, có việc gì mà phải hạ cố đến đây?”

Trả lời:

“Người giúp việc* của ta bị nhốt nơi ngục, nên ta mới đến đây. Nay, ông có thể vì ta mà thả họ ra được không?”

Thưa:

“Người này được kho tàng báu mà không chỉ cho vua, nếu chỉ cho vua thì mới có thể được thả.”

Tất-lăng-già nói:

“Ta kết cỏ làm thành, chứ không phải là kho tàng đâu.”

Người kia hỏi:

“Kết cỏ thành vàng là điều không thể có!”

Tất-lăng-già liền biến chỗ ngồi kia đều thành giường vàng và hỏi:

“Nay ông có thấy mình ngồi ở chỗ ngồi nào không?”

(Người giữ ngục)* thấy mình đang ngồi trên giường vàng, hoảng hồn quá, liền xuống giường, cúi đầu:

“Cúi xin tôn giả tha thứ và mau giải phép giùm cho, nếu vua nghe tôi ngồi trên giường vàng thì chắc sẽ bị trọng tội!”

Tất-lăng-già nói:

“Thả người giúp việc* ra, sau đó mới giải phép cho ngươi.”

Quan giữ ngục nói:

“Việc này (quyền)* không phải do tôi.”

Hỏi: “Do ai?”

Trả lời: “Do vua.”

Tất-lăng-già liền giải phép, rồi bay đến chỗ vua, đứng trong hư không. Lúc ấy, vua đang ở trên lầu cao thấy, liền làm lễ, thưa:

“Đại đức vì việc gì đến?”

Trả lời:

“Người giúp việc* đang bị giam ở trong ngục, nên tôi đến đây, xin vì tôi mà thả ra.”

Nhà vua nói:

“Người kia có được kho tàng bảo vật, nếu chỉ cho trẫm thì mới được thả ra.”

Tất-lăng-già nói:

“Tôi kết cỏ làm thành, chứ không phải của kho tàng đâu.”

Vua nói: “Kết cỏ mà thành vàng là điều không thể có!”

Khi ấy, Tất-lăng-già-bà-ta dùng cây gậy gõ vào trụ cột lầu, nhà lầu liền biến thành lầu vàng, và hỏi:

“Lầu cao của bệ hạ dùng vật gì để xây dựng?”

Vua thấy vậy, rất vui mừng, liền ra lệnh thả người đó.

Tất-lăng-già lần lượt bốn lần hiện thần túc như vậy. Lúc ấy, mọi người dân đều nghe biết thần biến, nên sanh lòng tin ưa đối với Phật pháp và Thánh chúng. Họ cúng dường Tăng, nào Đát-bát-na,106 thức

———

106 Đát-bát-na 怛鉢那: Skṭ tarpaṇa, Pāli. tappaṇa, là bánh, miến, cháo, tức những thức ăn làm bằng bột gạo.

ăn trước, thức ăn sau, nước uống phi thời, dụng cụ dùng để tắm rửa, dầu thoa mình, dầu thoa chân và dầu thắp đèn.

Bấy giờ chúng Tăng nhận được nhiều thứ như bơ trong, bơ tươi, dầu, mật, đường mía,107 ăn không hết, dồn chứa, cất giữ, để rỉ chảy khắp nơi, nhơ nhớp y phục, giường chiếu, ngọa cụ. Các cư sĩ thấy vậy, hỏi:

“Vật này là của ai?”

Có người nói:

“Đó là đồ tích trữ của Sa-môn Thích tử.”

Các cư sĩ nói:

“Sa-môn Thích tử tự nói tiết chế ăn uống, mà tích trử như vầy thì tự do ăn uống. Những người này vì cầu giải thoát, xa lìa sanh, lão, tử, mà nay chỉ cầu mỹ vị như vậy, thì không có hạnh Sa-môn, phá pháp của Sa-môn.”

Các Tỳ-kheo trưởng lão nghe, bằng mọi cách quở trách rồi đem việc này bạch lên đức Phật. Nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng, hỏi các Tỳ-kheo:

“Các ngươi có thật vậy không?”

Các Tỳ-kheo thưa: [31c01] “Thật vậy, bạch Thế Tôn.”

Đức Phật bằng mọi cách quở trách rồi, bảo các Tỳ-kheo:

“Từ nay không cho phép ăn đồ ăn cách đêm, như bơ, dầu, mật, đường mía. Người nào phạm, Đột-kiết-la.”

Khi ấy, có số đông Tỳ-kheo bệnh, không thể có tịnh nhân108 đi nhận (đồ ăn thức uống)* hằng ngày, cũng không có tiền để mua, lại không

———

107 Sinh tô, thục tô, du, mật, thạch mật 生酥熟酥油蜜石蜜. Pāli, nt. sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, bơ trong, bơ tươi, dầu ăn, mật, mật mía.

108 Tịnh nhân 淨 人: Pāli. ārāmika, người phục vụ, giúp việc trong chùa.