Sa Di Luật Giải Trọn Bộ 2 Quyển

III) KẾT KHUYÊN, PHÂN LÀM NẦM

1.) MỞ BÀY 2.) NÊU GIÁO PHÁP 3.) KHUYÊN GẮNG 4.) CHI RÕ NHÂN VÀ QUẢ 5.) MÌNH LÀM VÀ DẠY NGƯỜI KHÁC LÀM

1.- MỞ BÀY :

Tô Qui Sơn nói :"Trông mong các Ngài, phát chí cho chẳm hẳm, mở lòng cho rộng rãi, việc lam phải coi theo người bực thượng lưu, đừng có chuyên theo những đứa quê hèn. Đời nay liên phải quyết đoán, xét tưởng, liệu lượng tại nơi mình chớ chẳng phải do nơi người nào khác"ễ Hai câu đầu, lòng dạ rộng râi. Hai câu kế noi theo bực hiền và xa lánh đứa ngu. Hai câu sau, sự tỏ ngộ chẳng phải do ai khác. Trông mong là gì ? Là lời cầu khẩn. Phát chí chẳm hẳm là gì ? Phát lòng dũng mãnh giứ chí khí trượng phuỂTJiế nào mở lòng rộng rãi ? - Mở rộng lòng dạ, lập chí hướng thượng mà tu hành.

Việc làm phải coi theo người bực thượng lưu là sao ?

Khi động khi tịnh ra làm, phải noi theo bực thượng đức thời việc làm mới thành công. Thế nào đừng chuyên theo đứa quê hèn ? Không nên tự ý chuyên lòng tập quen theo kẻ quê người hènỂ Cho nên ông Phạm Thục Công, lúc đưa ông Viên Ngộ Thiền sư đi du phương cổ chúc câu này :Sư cụ ra đi, có xem nước, thời đừng xem nưđc ao nhơ, vì sao ? Bởi nước ao nhơ cá trành ốm đèo. Và có lên núi, đừng lên núi là đà. Vì núi là đà cỏ cây lưa thưaễThế nên xem nưđc, phải xem biển rộng sâu ; lên núi thời phải lên chót núi Thái Sơn. Chỗ đặng không cạn, chỗ thấy mới cao, là nghĩa đây vậy.

598 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẢN DỊCH

Kim sanh tiện tu quyết đoán giả ? Nhảt đao lư ỡ n g đ o ạ n , đ ư ơ n g h ạ q u y ế t liễ u . K im n h ư ợ c b ấ t liễ u , c á n h đ ả ỉ h à t h ờ i . B ấ t d o b i ệ t n h ơ n giả ? Tự tằm huờn tự quyết, tự tu huờn tự ngô, phỉ quan ư b iệt nhơn, tú n g nhiêu phụ tử, diệc n a n tư ơ n g đ ạ i. S ở v ị t á n h ơ n tỷ q u ả n , x u ấ t k h í b ấ t đ ắ c , th ị d ã.

Ký v iế t : D ung b ỉ ? T ức du ng n g u b ỉ lậu c h i nhon dã. Quyết, vị quyết liễu h ụ u quả quyết vô dụ d ự c h i fừặ Đoán, nái p h ảp quyết c h i vị dã. Đà âm đà, lý âm lý, son ch i ti tiểu nh i liên tiếp, nhơn s ở thường hành giả dã.

NHỊế- THỊ GIÁO T ứ c ý v o n g d u y ê n , b ấ t d ữ c h ư t r ầ n t á c đ ối, tâ m k h ô n g c ả n h t ị c h , c h ỉ v ị cử u t r ệ b ấ t th ô n g .

T h ư ợ n g n h ị c ú , k h i ể n v ọ n g . H ạ n h ị c ú , nguyèn chơn. Tứu ý vong duyên giả ? Ý nãi lục c ă n c h i ch ủ ; ch ủ n h ư ợ c ch ỉ tứ c , n h i p h àn d u y ên chi tâm tự vong hĩ. B ấ t dữ chư trầ n tá c đối g iả ? P h à m phu b ấ t liễ u tự tâ m , ch ủ n g c h ủ n g v ọ n g c h ấ p , tù y sự p h à n d u y ên , p h â n b iệ t lục t ả n cản h giới. Nhược n hất niệm vô sanh, ly c h ư p h ả n biệtT t ắ c ý tứ c d u y ê n v o n g . L ụ c t r ầ n th ù y d ữ t á c đoi; th ị t ắ c c ă n b ấ t d u y ê n t r ầ n , n h i t r ầ n c ả n h tự t ị c h h ĩ.

T â m k h ô n g c ả n h t ị c h g iả ? C h ơ n tâ m b ổ n k h ô n g , t r ầ n c ả n h n g u y ê n t ị c h . L ư ơ n g d o m ê cb.ơn c h ấ p v ọ n g cô' h ữ u ch ư c ả n h p h â n n h iê n .

T â m n h ư ợ c vô c h ấ p , t ắ c c h u n g n h ậ t đ ố i c ả n h , n h i c ả n h h ằ n g t ị c h , d i ệ c p h i d ẫ n t u y ệ t t â m c ả n h , đ ả n g t r ừ v ạ n v ậ t, n h iê n h ậ u v i t ịc h . Đ ản b ấ t m ê ch ơ n , k ỳ c ả n h tự t ị c h ề Cố kinh vân : "Tận kiến chư pháp nhi vô sở k iế n th ị dã". C ử u t r ệ b ấ t th ô n g g iả ? T ù n g vô th ỉ VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 599

Đời nay liền quyết đoán là gì ? Củng như nghĩa một dao chặt hai đoạn, quyết chắc rõ rạngễNếu đời nay ta không quyết chắc cho rồi, còn đợi đời nào nữa. Thế nào không do người khác ? Tâm mình tự quyết lấy tâm mình, mình tu thời mình ngộ, chăng ăn thua chi tđi người khác; dù cho cha con, cũng không thế cho nhau được. Nên có câu : "Mượn lỗ mũi người thở không thể sống" là nghĩa đây vậy. Lời Ký nói :Quê hèn là gỉ ? Tức những người quê mùa hèn hạ vậy. Quyết là gì ? Là nghĩa quyết liễu, hay là quả quyết là lời không dụ dự. Đoán là chi ? Là nghĩa định quyết, Đà ăm đà. Lý ảm lý. Loại núi thấp nhỏ, và liên tiếp nhau, người ta thường đi trên dó vậy.

2.- NÊU GIÁO PHÁP :

Dứt ý vong duyên, không cùng các trần làm bạn ; tâm không cảnh vắng, nhưng vì lâu trệ chẳng thông.

Hai câu trên, dứt hết vọng niệmẵHai câu dưới, gẫm lại chơn, tánh của mình. Dứt ý vong duyên là gì ? Ý là chủ trong sáu căn nếu bặt dứt ông chủ, thì nhứng tâm phan duyên kia tự vong vậy. Thế nào chẳng cùng các trần làm bạn ? Kẻ phàm phu không rõ được tâm mình, vọng chấp đủ thứ, leo chuyền theo các việc đời, phân biệt cảnh giđi sáu trần. Nếu một niệm được vô sanh bỏ các tâm phân biệt, thời ý căn kia nó phải dứt, duyên vọng nọ cũng liền thôi, thì sáu trần còn làm bạn với ai nứa. Thế là sáu căn không duyên sáu trần, thì cảnh trần tự nhiên vắng lặng.

Tâm không cảnh vắng là chi ? Chơn tâm vốn không cảnh trần vẫn vắng. Song bởi người đời quên-chơn chấp vọng, nên mới có nhứng cảnh lăng xăngỂNếu tâm ta không chấp, thời trọn ngày đối cảnh mà cảmh vẫn lặng, cũng chẳng phải bặt dứt tâm và cảnh dẹp ráo muôn vật rồi mđi là vắng lặng. Nghĩa là hễ mình không mê chơn tánh, thời cảnh kia tự vắng vậy.

Cho nên trong kinh nói :Thấy hết các pháp mà không chấp chỗ mình thấy phải vậy. Thế nào lâu trệ chẳng thông ?

600 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN DỊCH tế bất gỉáỉ nhất nịêm tâm khởi, tấc vạn kiếp tình sanh ; bất đạt bổn không, chấp chỉ vi hữu. Ung tế chơn tâm, t^ệ nhỉ bất thông, trí sử bổn giác viên minh, biến vi năng kiến chi vọng kiến, vô tướng chơn thể, biến vi sở kiến chi vọng cảnh, vọng vi chơn ngại. Cô' viết bất thông. Nhược bất phản chiếu, phá bỉ căn trần, tắc vô năng phục kỳ bổn hĩ.

Ký viết : Khiển vọng giả, vị ly vọng căn cảnh, vọng tâm nguyên vô tự thể, lảm trần thành thể, tùy cảnh húu vô; cảnh lai tức sanh, cảnh khử túc diệc. Ký nhon cảnh nhi khởi tắc toàn cảnh thị tâm. Hụu nhon tâm chiếu cảnh, tắc toàn tâm thị cảnh. Nhi các vô tự tánh, duy thị duyên sanh. Nhược tâm ly niệm, tắc căn cảnh tịch nhiên.

Nguyên chon giả ? Vị suy nguyên kỳ thỉ, duy nhất chon tâm, tánh tịnh minh thể, quýnh tuyệt căn trần,linh trí tịch chiếu, trạm nhiên vô tế, châu biến pháp giới. Thiết vi bất năng giả kỳ huy, khung thuong bất năng phúc kỳ thể, vạn pháp bất năng ẩn kỳ chon, trần lao bất năng dịch kỳ tánh. Do kỳ tối sơ mê nhất pháp giới, bất giác vọng khởi nhi hữu kỳ niệm. Tùy nhiễm tịnh duyên, tâm cảnh hỗ sanh, chướng bổn linh minh, chí kim vị tằng phản tỉnh.

Cố viết . cửu trệ bất thông.

Tận kiến chưpháp giả ? Tâm cảnh lịch nhiên ơãềNhi vô sở kiến giả ? Chon tắm vô trí, chon cảnh vô tướng. Vô tri cố hông, vô tựớng cố tịch.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 601

Nghĩa là từ vô thỉ, bỗng dưng một niệm tâm vọng khởi ra, mà muôn kiếp loại hứu tình không rõ thấu tâm cảnh vốn không, chấp cho là thật có. Bởi cái chấp đó nên ngăn che chơn tâm, ngăn ngại chẳng thông, đến nỗi tâm bản giác viên minh biến làm cái vọng kiến hay thấy, chơn thể vô tưđng, biến thành vọng cảnh bị thấy, vọng cảnh làm ngăn ngại tánh chơn. Cho nên nói chẳng thôngểNếu ta không xét soi trở lại, đặng dứt vọng căn vọng trần thời không thế nào đem trở lại cái tâm bản giác viên minh kia vậy.

Lời Ký nói :Trừ vọng là gì ? Là dứt vọng căn, vọng cảnh song vọng tâm vốn không tự thể, chỉ vịn theo vọng trần làm thành tự thể của nó mà thôi, đã theo cảnh vọng trằn mà có mà khống, thì lẽ cô nhiên cảnh đến, vọng tâm liền sanh, cảnh đi vọng tâm liền dứt. Song vọng tâm đã nhơn cảnh mà khỏi, thời toàn cảnh là tâm. Lại nhơn vọng tâm chiếu qua cảnh, thời toàn tàm là cảnh. Nhưng tăm và cảnh cả hai đều không tự tánh,chỉ là nhơn duyên hòa hiệp giả dôi sanh ra. Nếu trong tâm ta dứt vọng niệm, thời căn và cảnh tự vắng vậyắ Gẫm lại chơn tánh là gì ? Nghĩa là xét lại hoi ban đau, chỉ có một chơn tâm , tánh nó trong sạch, thể nó sáng suốt, bặt dứt căn và trân nhiệm mầu rõ biết vắng lặng chiếu soi, vắng lặng không bờ mé khắp cùng pháp giới, Dâu cho núi Thiêt vỉ không thê nào che cái sáng của nó, trời xanh củng không trùm được cái thể của nó, muôn pháp cũng không an được tánh chơn của nó, trần lao củng khống đổi được tánh của nóềSong ngặt vỉ lúc tôi sơ, mề một tánh pháp giới (chơn tâm) thoạt nhiên tâm vọng khởi lên mới có vọng niệm. Ròi tùy theo cái duyên nhiễm và tịnh, vọng tâm, vọng cảnh do đó mà sanh ra, che lấp bản tánh sáng súôt, đến nay chưa từng xét lại. Cho nén nói câu : Lâu trệ chẳng thông.

Thấy suốt các pháp là gỉ ? Tâm và cảnh rõ ràng vậy.

Thấy mà không chấp thấy là sao ? Chơn tâm không chấp nó biết, chơn cảnh không chấp có tướng. Chơn tâm không chấp biết cho nên nói chơn tầm vốn không. Chơn cảnh không chấp có tướng, cho nên nói cảnh vắng lặng.

602 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN DỊCH

Vô tỆgiả ? Phì đồng mộc thạch ch;Ếvô trí, nải tâm bất khởi phân biệt, tịch nhi thường chiếu.

Vô tuớng giả ? Phi đảng tận vạn vật chi vô tướng, nẵi tức tướng vô tướng, chiếu nhi thường tịch cố ã.

Bạt ơuyên tâm giả ? Tủn vọng tuởng tâm cfãỀ Thừ tâm phân biệt hữu tam : Vị tâm, ý, thức nhi sơ tâm đối cảnh, g/ềc tri dị hồ mộc thạch, danh chi vi tâm ; thứ tâm trù lượng, danh chi ví ý, liễu liễu biệt tri, danh c/i/ẳvi thúc. Vọng tưởng nhược tức, tam giai đô vong, cảnh giới d/ểc diệt, duy nhất Chơn tâm, hư hông vô ngại, vô sở bất biến, nhi cảnh hũu hà vật chi khả trệ tai.

TAM.- KHUYẾN MIEN.

Thục lảm tư văn, thời thời kỉnh sách, cượng tác chủ tể, mạc tuận nhơn tình, Thượng nhị cú, y pháp tự cảnh. Hạ nhị cú, miễn chí thượng xu. Thục lảm đẳng giả ? Vị tu thục độc kỳ văn, uẩn chi hung trung, thời thời tự cảnh thâm tư kỳ nghĩãềSách lệ tấn tu ; bất khả nhất kinh nhĩ mục, tiện trí chi cao các.

Cượng tác chủ tể đẳng giả ? Phám phu vi vô minh sở huân, cửu tập thành tánh, xúc cảnh tức tiện tùy duyên.

Cẩu bâ't tự miễn, lập quyết liệc chi chí, khai đặc đạt chi hoài, bỉnh trí huệ cung, chấp kiên cô' tiển ; tạm nhĩ tùy lưu, tắc tất vi quần tà sở dụ, tứ ma sở hại dãẳ VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 603

Cái không biết đây không phải đồng với tánh vô tri của cây và đá, chính chơn tâm không khởi phân biệt, vắng lặng mà thường soi, nên nói không biết.

Song không tướng dây chẳng phải dẹp hết muôn vật mới là khống tướng, tức chính là nơi cảnh tướng mà không chấp tướng, chiếu rõ các cảnh mà thường vắng lặng, nên nói là không tướng vậy.

Tăm phan duyên là gì ? Tức vọng tăm vậy, vọng tâm đây phân biệt có ba t h ứ : 1.1 Tăm. 2.1 Ý. 3ễ/ Thức. Lúc ban sơ tẩm, đối với cảnh, có tánh giác tri khác hơn cây đá, gọi đó là tâm (thức A Lại Da vô ký) k ế khỏi các tâm so lường gọi đó là ý (thức Mạt Na chấp ngã) rành rẽ tỏ biết, gọi đó là thức (ý và năm thức trước).

N hưng vọng tuồng đã dứt rồi thì tâm , ý, thức nối trên củng đêu thôi hết và các cảnh giới kia cũng bặt luôn, chỉ còn một cái chơn tâm, rỗng suốt không ngăn ngại, khắp cùng hêt ráo, thời còn có vật nào mà ngăn được ư ?

3.- KHUYÊN GẮNG :

Tổ Qui Sơn nói : Xin các ngài ai nấy đọc thuộc văn này, đặng mỗi giờ phút nhắc nhở th ân tẩm , gắng làm ông chủ tể, chớ nên chiêu theo tình đời.

Hai câu trên, y chánh pháp răn nhắc mình. Hai câu dưới gắng chí thẳng tđi. Câu đọc thuộc văn này .ếế là gì ?

Nghĩa là cần phải đọc thuộc văn Cảnh sách này-để vào trong tâm mỗi giờ phút răn nhắc lấy mình. Xét sâu nghĩa lý trong ấy, gắng gổ tấn tu, chớ nên một phen thoảng qua tai mắt liền cất trên gác cao.

Thê nào gắng làm ông chủ tể... ? Bởi chúng phàm phu bị vô minh huân tận, tập lâu thành tánh, nên gặp cảnh thì liền dính líu theo cảnh.

Nếu không tự gắng lấy mình, lập chí chẳm hẳm, mở lòng rộng rãi, cầm cây cung trí huệ lấp mũi tên kiên cố, toan bắn con quỉ vô minh mà lại để cho một phút khởi lòng chiu theo vọng trần, thời thế nào cũng bị quần tà (lục căn, lục tran) nó cám dỗ và bốn con ma phá hại vậy.

604 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Ký viết: Tửma giả ? Nhất, ngũ ấm ma. Nhị, phiền não ma. Tam, tử ma. Tử, thiên ma.

TỨ.- HIỀN THỊ NHƠN QUẢ.

"Nghiệp quả sở khiên, thành nan đào ty, thinh hòa hướng thuận, hình trực ảnh đoan Ị nhơn quả lịch nhiên, khởi vô ưu cụ".

Thượng nhị cú, nghiệp báo. Thứ nhị cú, thiết duệ Đệ ngú cú, bất muội. Đệ lục cú, miến thận. Nghiệp quả sở khiên đẳng giả ? Nghiệp, tức sở tác bất thiện chỉ nhơn. Quả do nhơn chí.

Nhơn di Quả thục, khiên báo nan <Ịàoễ Như PHÁP CÚ kỉnh vân : Tích hữu Phạm chí huynh dệ tứ nhơn, cu dắc ngũ thông, các tri thất nhật hậu, mạng tất đương chung, cộng tương vị viết : Ngã đẳng thần thông tự tại, khởi bất năng ty thử nạn da?

Kỳ huynh viết : "Ngô nhập dại hải chánh xử kỳ trung, thượng bất xuất thủy, hạ bất chí dể, vồ thường sát quỉ yên tri ngã xứ".

Nhị đệ viết: "Ngô phách Tu Di sơn khai, nhập trung huờn hiệp, vô thường sát quỉ yên tri ngã xứ "ể Tam đệ viết : "Ngô xử hư không ẩn hình vò tích, vô thường sát quỉ yên tri ngã xứ".

Tứ đệ viết: "Ngô ẩn cư đại thị, chúng nhơn ổi náo chi trung các bất tương thức, vô thường sát quỉ nhược chí, tùy dắc nhất nhơn hà tất thủ ngã".

Tứ nhơn nghị ngật, các thích sở chí. Thất nhựt kỳ mãn, các tùng kỳ xứ, nhi giai mạng chung. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ t Lời Ký nói : Bọn ma là gì ? 1J Ma ngủ ẩm. 2.1 Ma phiên não. 3./Ma vô thường (chết) 4.1 Ma trên trời (ma ba tuần trên trời).

4.- RÕ BÀY NHƠN QUẢ

Nghiệp quả kéo lôi, thật khó trốn tránh, như tiếng hòa vang thuận, hình ngay bóng thẳng, nhơn quả rõ ràng đâu không lo sợ.

Hai câu trên, là nghiệp báo. Hai câu dưđi, lập lời dụ. Câu thứ năm nhơn quả không mất. Câu thứ sáu gắng sức giữ gìnẵ nghiệp quả lôi cuôn là gì ? Nghiệp tức là mình tạo cái nhơn bất thiện. Quả do nhơn mà có, hễ hết nhơn thời đến quả không thể nào trốn đặng.

Như kinh PHÁP cứ nói : Xưa có bốn anh em người Phạm Chí tu theo ngoại đạo, đêu chứng đặng năm phép thần thông mỗi người biết trước, bảy ngày nữa ắt mạng căn phải chết, đồng cùng nhau bàn luận rằng : Anh em ta tu hành được thần thông tự tại, lẽ nào không lánh đặng cái nạn này hay sao ?

Người anh thứ nhất nói rằng : "Khi quỉ vô thường nó đến, ta nhảy vào trong biển lớn, ở ngay trung tim giữa biển, trên chẳng khỏi nước dưđi không tới đáy, vô thường quỉ dứ, đâu biết chỗ ta ở mà đến bắt".

Người em thứ hai nói "Tôi cúng có một kế chừng vô thường nó đến, tôi hãy vạch hòn núi Tu di ra, vào chính giữa rồi hiệp lại, vô thường quỉ dứ đâu biết chỗ tôi ở mà đến bắt".

Người em thứ ba nói: "Tôi cũng CQ một kế rất hay chừng đó tôi lên ở trên Hư không, ẩn hình không dấu tích, vô thường quỉ dữ, đâu biết chỗ tôi ồ mà đến bắt".

Người em thứ tư nói : "Tôi có một kế tuyệt diệu khác hơn ba anh, chừng đó tôi ẩn trong Chợ Lđn, giứa đông người rần rộ, ai cúng chẳng biết là ai, vô thường quỉ dữ dù đến miễn bắt được một người thì thôi, làm gì bắt đến tôi".

Bốn anh em đề nghị như vậy xong rồi, mạnh ai đi tới chỗ nấy. Đúng kỳ bảy ngày mạng căn đá mán. Người ở dưới nước 606 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÂN DỊCH

P h ậ t dĩ đạo nhãn quán kiến kỳ tử, chung b ất khả ty , nhỉ th u yết kệ v iết : "Phi không, phi hải tru n g , p h i n h ập sơn th ạ c h gian, vô hứu đ ịa phương sở, th oát chỉ b ất thọ tử ”.

Thử chánh sở vị nan đào giả dá. Thịnh hòa hình tr ự c , dụ th iệ n n hơn ế Hướng th u ận ản h đoan dụ th iện quả. Nhược kỳ thinh bạo, tắ c kỳ hưởng liệt. Kỳ hình khúc, tắ t kỳ ảnh Oã, lý chi tấ t nhiên, phỉ hữu thinh nhi vô hưởng. Dỉệc phỉ hình ảnh nhi hữu tướng quâỉ, thỉnh hưởng b ất dị, hình ảnh vô S ã i . Nhơn quả b ất vong, c ố v iết lịch nhiên. Nghiệp báo mị sản, khởi dung b ất tín. Giao báu mục tiền, ninh vô ưu cụ ta ỉ?

Ký v iế t : N h ư Lai thượng thọ mã m ạch kim thuong. La Hán bất m iễn xà thích ngạ vong, h u ống ngã phàm bối khả bất c ụ tai ?

C ố Kinh vân : Giả s ử bá thiên kiếp, s ở tác n g h iệp bất vong. Nhơn duyên hội n gộ thời, quả báo hườn tự th ọ .

Thượng nhị cú, minh nhơn thời. Hạ nhị cú, m in h q u ả th ờ ỉ. K ỉn h v â n g iả ? D ần N hư L ã i n g ô n .

Giả sử giả ? Thiết huống chi từ. B á th ỉèn kiếp giả ? Cử kỳ đại số dĩ cai vô thỉ dá. Hựu cử kỳ cận dĩ huôTng kỳ viễn, tr i kỳ viễn dĩ hiểu kỳ cận d ãễ Sở tá c nghiệp dã ? Vị th ân khẩu ý sở tạo b ấ t th iệ n c h i h ạ n h . B ấ t v o n g g iả ? H ào ly vô t h ấ t ể N hơn d u y ên h ộ i n gộ th ờ i g iả ? N g h iệp q u ả tương khỉên thời chí tứ c hội ngộ. Quả báo huờn tự th ọ g iả ? Q uả dĩ th ù n h ơ n , giao b á o vô m ậ u ;

tự t á c huờn tự th ọ , b iệ t, nhơn t h ế b ấ t đ ắc.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 607 nước nổi lên, người trong núi bị ép khô, người trên hư không rđt xuống và người trong chợ cũng bị chết nằm trơ trơ (như khúc gỗ)ẳ Bấy giờ đức Phật dùng đạo nhãn xem thấy sự chết kia rốt cuộc không thể lánh đặng, mà nói bài kệ rằng :"Chẳng phải trên hư không, chẳng phải giữa biển, chẳng phải vào trong núi đá và chợ búa, nghĩa là không có phương sở nào, mà lánh khỏi được khống chịu cái chết".

Văn này chính chỗ nói cái chết khó trốn lánh là đây vậy. Tiếng hòa hình ngay dụ nhơn lành. Vang thuận bóng thẳng, dụ quả lành. Như tiếng kia xẳn thời vang dội chát.

Hình nọ vẹo thời bóng cong queo là lý tất nhiên, chẳng phải có tiếng mà không vang và cũng không bao giờ hình bóng mà có sái nhau, nghĩa là tiếng vang không khác hình bóng không sai. Nhơn quả không mất, cho nên nói rõ ràng.

Nghiệp báo không lầm còn gì nữa mà không tin !Mắc báo trước mặt, đâu không lo sợ ư ? !

Lời Ký nói :Đức Như ai còn mắc báo ăn lúa ngựa gươm vàng đầm chân, vị La Hán không khỏi nạn rắn cắn, chết đói, huống chi chúng ta là người phàm lẽ nào không sợ ư ?

Cho nên trong kỉnh nói :"Giả sử trăm kiếp nghìn đời, những nghiệp đã tao không bao giờ mất. Nhơn duyên khỉ gặp gở, quả báo mình phải chịu.

Hai câu trên, nói lúc tạo nhơn. Hai câu dưới, nói khi chịu quả. Kinh nói là gì ? - Dẫn lời đức Như Lai nói.

Giả sử là gì ? Lời thí tỷ. Trăm kiếp nghìn đời là gì ? Nói số nhiều để gồm luôn vô số lượng về trước vậy. Cũng nói số gần để tỷ số xa; biết chỗ xa để rõ chỗ gần. Chỗ tạo nghiệp là gì ? Nghĩa là thân, khẩu, ý, gây nhứng hạnh nghiệp bất thiện. Thế nào là không mất ? Gây nghiệp gì còn nguyên nghiệp nấy, một hào một ly không sai mất. Nhơn duyên khi gặp gỡ là sao ? Nghĩa là nghiệp quả kéo nhau, thời tiết đến, quyết phải gặp ngay. Thế nào quả báo mình phải chịu ? Quả là nhứng cái đáp lại của nhơn, trả báo không lầm, mình làm thời mình phải chịu, người khác thế không được.

608 QUI SON CẢNH SÁCH HẤN DỊCH

Ký viết , Bả thiên, thuộc viễn thời. Sở tác, thuộc viễn nhơn. Hội ngộ, thị cận thời. Tự thọ, thị cận quả. Cử bả thiên dĩ tri vô thỉ. cố viết, cử cận huống viển. Cử bá thiên dĩ tri hiện tiền, cố viết, cử cận huống viễn. Cử bả thiên dĩ, tri hiện tiền, cố viết, tri viễn hiểu cận.

"Cố tri tam giới hình phạt, quýnh bạn sát nhơn. Nỗ lực cần tu, mạt không quá nhật".

Thượng nhị cú, linh thức khổ cảnh. Hạ nhị cú, linh tri tu đoạnề Vị linh tri khổ cảnh, nhi cần tu xuất ly đạo dã. Dĩ tam giới chúng sanh, sanh bất miễn lão bệnh tử chư khổ. cố viết, hình phạt.

Chư hoặc kiết sử : triền phược chúng sanh, luân chuyển tam giới, bất đắc xuất ly, thị vi quýnh bạnề Phiền não oán tặc, năng đoạn huệ mạng. Cô' viết, sát nhơn.

Nổ lực cần tu giả ? Vô thượng diệu đạo, phi giải đãi giả năng đắc. Mạc không quá nhật giả ?

Bất khả tọa táng quang âm, tu cầu thăng tấn, nhựt hứu kỳ ích.

Ký viết : Khổ cảnh giả ? Tức tam giới lục đạo chủng sanh thọ bảo nhi xử. Nhiên thử quả báo, do tích ác nhơn chi hũv. Dục miễn khổ quả, tu đoạn ác nhon. Dục đắc Niết Bàn tịch diệt chi lạc, đương tu vô thượng xuất ly chi đạo khổ quả, thị thế gian ác báo. Niết bàn, thị xuất thế gian diệu quả.

Tu đoạn giả ? Vị đoạn ác nhi iu thiện dã. Nhật hũu kỳ ích giả ? Sở vị vi học nhật ích, vi đạo nhật tổn. Tổn chi, tắc đạo nghiệp du cao. ích chi, tắc học công du viễn. Tổn ích, tủc đoạn tu chi dấ danh dã.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 609

Lời Ký nổi : Trăm kiếp thuộc ve dời xaế Chỗ tạo thuộc về nhơn xa. Gặp gỡ là đời gần. Mình chịu là quả gần. Nói trăm kiếp nghìn đời đ ể cho biết kiếp lầu xa từ vô thỉ. Cho nên có càu, nói gần đ ể tỷ xa. Nói trăm kiếp nghìn đời cũng có th ể biết được những việc hiện tiền trước mặt. Cho nên nói câu, hiểu xa biết gần.

Cho nên biết ba cõi là hình phạt, ràng buộc hại người. Ta phải gắng sức cần tu, chớ ỉuống qua ngày. Hai câu trên, dạy cho biết cảnh khổề Hai câu dưới, khiến cho biết làm lành dứt dứằ Nghĩa là khiến cho biết cảnh khổ mà cần tu cái Đạo ra khỏi vậy. Do chúng sanh trong ba cõi có những khổ sanh và bệnh chếtắ Cho nên nói, hình phạtề Các sự mê lầm, kêt chặt, sai khiến vấn vít chúng sanh, trôi lăn trong ba cõi không ra khỏi được, nên gọi ràng buộc. Phiên não là thằng giặc oán thù nó cướp giựt huệ mạng của ta. Cho nên nói, hại người.

Thế nào ta phải ráng sức cần tu ? Đạo mầu cao thượng, không phải nhứng hạng biếng nhác mà có thể gánh vác nổi, nên ta phải rán sức cần tu. Chớ luống qua ngày là sao ? Không nên ngồi không luông mất bổng quang âm, phải cầu sấn tđi, mỗi ngày có chỗ thêm lên.

Lời Ký nói : Cảnh khổ là gì ? Tức trong 3 cõi sáu đường chỗ của chúng sanh chịu quả báo. Song Quả báo đây do chứa nhơn ác mà có. Muốn tránh khỏi quả khổ cần đoạn nhơn ác. Muốn đặng quả vui Niết Bàn vắng lặng cần tu đạo vô thượng ra khỏi đời. Quả khổ, là qua ac trong đời. Niêt Bàn vui, ỉà quả mầu ra khỏi đời.

T h ế nào là dứt và làm ? Nghĩa là dứt dữ mà làm lành vậy. Mỗi ngày có chỗ thêm lên là sao ? Nói sự học càng ngày càng tăng thêm chỗ kiến thức, sự tu càng ngày càng bớt chỗ tội lỗi. Bớt chỗ tội lỗi thời đạo nghiệp cang cao. Thêm chô kiên thức, thời công học vấn càng rộng Bớt với thêm củng n h ư dứt dữ làm lành, tên tuy khác mà nghĩa vẫn đông. 610 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

NGŨ.- Tự HÀNH HÓA THA "Thâm tri quá hoạn, phương nái tương khuyến hành trì. Nguyện bá kiếp thiên sanh, xứ xứ đồng vi pháp lử".

Thượng nhị cú, tự giác, giác tha. Hạ nhị cú, thệ đồng pháp giới. Thâm tri giả ? Tự giác triệt kiến dã. Quá hoạn giả ? Ngũ dục mê nhơn, như mật trung tàng độc, phi trí giả mạt tri.

Tam giới hỏa trạch, duy trưởng giả nãi thứcễ Tương khuyến giả, giác tha dã, linh thức độc nhi ngộ hỏa trạch dá. Hành trì giả, y giáo phụng hành dã. Nguyện bá kiếp thiên sanh đẳng giả ? Thử nãi Qui Sơn minh cổ kim, tích trường kiếp, đạt sanh tử bổn không. Niết Bàn như mộng, liễu nhất thiết pháp, giai tức chơn nhưề Khí giới, tức pháp giới. Tâm, Phật, chúng sanh, tam vô sai biệt. Cô" thệ viết : "Bá kiếp thiên sanh, đồng vi pháp lữ"ể Ký viết Ể Bá kiếp thiên sanh giả, cử kỳ đại số dáễDi đạt sanh tử bổn không. Niết bàn như mộng, bầt y tam giới, thường xử hoa tạng, cộng wằBò dề pháp thuộc, tác tha bất thĩnh chỉ hũu, cố viết: đòng vi pháp /ứằ

THỨ.- TRÙNG TỤNG TAM :

Nhất : Tiêu tụng đề. Nhị :Tụng giáo giđi Tam : Tụng thị pháp NHẤT.- TIÊU TỤNG ĐỀ.

Nãi vi minh viết : VIỆT DỊCH QUYỂN.HẠ 611

5.- MÌNH TU VÀ DẠY NGUỪI KHÁC TU

Tổ Qui Sơn nói : Chính mình đã biết tội lỗi, nên mới khuyên nhau tu trì. Nguyện trăm kiếp nghìn đời sanh chỗ nào tôi với quí Ngài đồng làm bạn pháp. Hai câu trên, tổ Qui Sơn giác ngộ phần Ngài, rồi Ngài giác ngộ cho kẻ khác. Hai câu dưới, nguyện dồng làm bạn lành khắp cùng trong pháp giới. Đã biết là ? Chính Ngài tỏ biết và thấy suốt tất cả. Tội lỗi là gì ? Năm mổn dục lạc nó làm mê mẩn cho người mắc phải lầm lạc, cũng như thuốc độc trộn lộn trong chén mật, chẳng phải bực trí giả thời không biết nổi.

Ba cõi là nhà lửa, duy cổ đức Phật mđi biết. Khuyên nhau, là giác ngộ cho người khác, làm cho người biết năm món dục lạc là thuốc độc và ba cõi là nhà lửa. Tu trì, là y theo lời dạy của đức Phật mà vưng làm vậy. Nguyên trăm kiếp nghìn đời là chi ? Đây là Tổ Qui Sơn Ngài rõ việc xưa nay như mai với chiều, biết việc nhiều kiếp dường như trong một niệm, thấu cội gốc sanh tử vốn không, Niết Bàn như mộng, rõ tất cả pháp đều là Chơn Như.

Khí giới tức pháp giới. Tâm, Phật và chúng sanh cả ba không sai khác. Cho nên Tổ thệ rằng : "Trăm kiếp nghìn đời đông làm bạn pháp".

Lời Ký nói :Trăm kiếp nghìn dời là nói số nhiều vậy. Bởi vì TỔ đã đạt ngùôn sanh tử vốn không. Niết bàn như mộng, không lia ba cõi thường ở trong cõi Hoa Tạng, cùng nhau làm bạn pháp Bo Đe, làm người bạn không cân thinh, cho người, nên nói : đông ỉàìn bạn pháp

SAƯ.- TRÙNG TỤNG Phân ba :

1) NÊU TỤNG ĐỀ 2) TỤNG LỜI DẠY RĂN

3) TỤNG NÊU PHÁP 1ệ- NÊU TỤNG ĐỀ :

Nay tôi làm lời minh như vầy :(Để cho các Ngài dễ đọc thuộc lòng đặng răn nhắe lấy mình).

612 QUI SON CẢNH SÁCH HÁN D|CH

Thử minh, nãi y tiền Trường hàng trung văn, trùng tuyên kỳ nghĩa, kiết chi vi tụng; sử học giả ký thủ, chung thân bất vong dã. Nhiên kỳ trung văn cú thứ đệ, sảo dị Trường hàng, bất tất trục ván xuyèn tạc, đản dĩ ý hội, tắt lý vô bất châu hi. Ký viết : Minh giả, cảnh giới chi từ, sở Vễ khắc cốt minh tâm, như thuyên thạch bất vọng dă. Kim cử kỳ đại cuong, nhiếp kỳ chi yếu, kiết chi wểtụng, tĩ học giả nhi ơ/ trì tụng diên.

NHỊ.- TỤNG GIÁO GIỚI Thập nhất Nhất : Huyễn sắc Nhị : Thời tiết.

Tam : Sanh diệt Tứ : Lưu chuyển.

Ngứ : Ái thủ hữu Lục : Hư sanh không lão Thất: Vô minh hoặc Bất: Khái thời mạng tốc.

Cửu : Hiện nhơn Thập : Nhơn quả sở do hậu quả.

Thập nhất : Tuân huờn bất tức.

NHẤT.- HUYỄN SẮC "Huyễn thân, mông trạch, không trung vật sắc".

Mộng trạch vật sắc, cu dụ huyễn thân.

Nhiên mộng trạch, nhơn mị nhi hữu, vật sắc, do tế nhi sanh. Nghiệp hệ bổn hư, tứ đại vọng hữu, cố danh vi huyễnệ Như thế huyễn thật chi nhơn, dĩ thảo mộc cân đẳng, huyễn tác nhơn vật cầm thú, vãng lai động chỉ, sắc tướng uyễn nhỉèn. Huyễn pháp nhứt thâu, nhơn súc liễu bất Vhả dắc. Thử thân vô thiệt, diệc phục như thị.

Không trung ký vô vật sắc, mộng lý khởi hữu hoa đườngếLương do mê chơn chấp vọng, cố VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 613

Lời minh này, là y theo trong văn Trường hàng, trựức lập bài nghĩa trên, kết lại làm lời tụng, cho người tu học dễ nhđ, dễ đọc trọn đời không quên vậy. Song thứ lớp câu văn trong lời tụng đây hơi khác với văn Trường hàng, chẳng cần theo câu văn bươi móc, hễ miễn cho hiểu ý, thời lý đầy đủ thông suốt và khắp hết.

Lời Ký nói : Lời minh, là những lời răn nhắc của TỔ ta nên ghi xương tạc dạ, nh ư khắc vào đá không quên vậy. Nay nói chỗ đại cương, tóm chỗ cốt yếu, kết lại làm bài tụng, cho kẻ hậu học dễ bề trì tụng vậy.

2.- LỜI TỤNG DẠY RĂN, Phân 11 :

1) HUYỄN SẤC 2 ) THỜI TIẾT 3) SANH DIỆT 4) LƯU CHUYÊN 5) ÁI THỦ HỮU 6) SỐNG HƯ GIÀ LUỐNG 7) VỒ MINH LẦM LẠC 8) TIẾC THỜI MẠNG

CHONG MAU 614 QUI SƠN CÀNH SÁCH HẢN DỊCH trường dạ mị nhi bất giác; vi ái kiến bệnh chi sở ế. Cố kiến không trung hữu chư hoa tướng, cập đệ nhị nguyệt.

Ký viết: Đệ nhị nguyệt giả ? Nguyệt bổn duy nhât, dĩ mục ệnh cố kiến hữu trùng luân, tợ hũv nhị nguyệt. Không, cập bổn nguyệt dụ Pháp thân. Hoa, cập đệ nhị nguyệt, dụ huyễn chất.

Chủng sanh duy nhất pháp thân, nguyện vô huyễn chất. Do mê sắc tâm, cố nhận ngủ uẩn tứ đại huyễn xu vi tựsởhũu. Như mộng sở kiến, truùng dạ luân hòi, nhi bất tỉnh giác, NHỊ,- THỜI TIẾT.

"Tiền tế vô cùng, hậu tế ninh khắc".

Tiền tế, vị thô thỉ ; hậu tế, vị vị laiễ Tiền ký vô thỉ, cố viết vô cùng. Hậu diệc vô chung, cố viết ninh khắc. Vị chư chúng sanh, tiền chi sanh tử, thọ thân xả thân, bất năng cùng kỳ biên lượng, hậu chi sanh tử, ninh định kỳ biến tếệ Duy hữu nhất niệm bất sanh, tắc tiền hậu tế đoạn hĩ.

TAM.- SANH DIỆT.

"Xuất thử một bỉ, thăng trầm bì cực".

Xuất, thị sanh : Inột, thị diệc : tức sanh thử tử bỉ dã. Thăng tắc nhơn, thiên, tu la. Trầm tắc

Địa ngục, quỉ, súc.

Bì cực giả ? Tâm thần vi nghiệp xu sử, lưu chuyển bất tức, ninh bất lao nguyện bì cực tai?!

TỨ,- LUU CHUYỂN.

Vị miễn tam luân, hà thời hưu tức, VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 615 chấp vọng cho nên nhiều kiếp mê man mà không giác tỉnh,

mắc bệnh ái kiến nó làm mù mịt. Cho nên mới thấy giứa hư

không có những tướng hoa đốm và mặt trăng thứ nhì. Lời Ký nói : Mặt trăng thứ nhì là gỉ ? Mặt trăng vốn cố một mà thôi, nhưng vi con mắt cố bệnh nên mới thấy có hai vành, tùổng như có hai mặt trăng. Hư không và mặt trăng thụt, là dụ Pháp thân. Hoa đốm và mặt trăng thứ nhì là dụ thân như huyễn.

Chúng sanh chỉ cổ một pháp thân vốn không thăn huyễn. Bởi vì mề muội sắc và tâm, cho nên nhận tàm ngũ uân tứ đại thẫn huyễn này cho là thật có. Khác nào như thấy thân trong giấc mộng, luân hồi nhiều kiếp mà không tỉnh ngộ đặng.

616 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Tam luân giả ? Tam giới luân hồi dá. Hà thời hư tức giả ? Do nhơn cảm quả, quả phục tạo nhơn xả thàn thọ thân.

Như ngưu hoại ách : Sanh tử vô tế, hà hữu hưu tức. Duy phá tam giới, nhị thập ngũ hữu giả, năng chi.

NGŨ. - ÁI, THỦ, Hũuế "Tham luyến thế gian, ấm duyên, thành chất".

Tham luyến, thị ái, thủ. Ấm duyên thành chất, thị hữu. Thế gian, vị tình khí thế gian. Am, tức ngũ ấm. Duyên, tức thập nhị nhân duyên. Dĩ chúng sanh tham ái luyến trước tình, khí, thế gian, cô' bẩm phụ mẫu di thểễThử thân bổn vô.

Do giả ấm, duyên, nhi hữu, cô" viết thành chấtẻ Ký viết . Khí thế ian giả ? Vị thế iới như hí, chúng sanh an trụ kỳ trung, tức thử tam thiên đại thiện thế giới đã. Tình thế ian giả ? Vẵ ngũ ấm hóa hiệp nhi thành giả, thị đãề LẢNG NGHIÊM vân ễ Do thử vô thỉ, chủng sanh thế giới, sanh triền phuục cố, ư khí thế gian, bất năng siêu việt thị dã. Triền phược, tức tham luyến dã.

Thế, dĩ cách biệt vi nghĩa, diệc tam thế đã. G/ến, thị giản sai, vị chủng chủng sai biệt nhi bất tương mậu loạn đá. Nhiên thử tình khí thế gian, bổn lai vô hũv, dĩ vọng tuởng cố hi kiến lập chi.

Cố TỊNH DANH vân ễ "Tùng vô trụ bổn, lập nhất thiết pháp'g.

Thiên Thai thích vân . Nhuục mê vô trụ, tắc tam giới lục đạo phân nhiên nhi hủu nhơn lập thế xuất thế gian, VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 617

Luân hồi trong ba cỗi là quanh đi lộn lại trong cổỉ Dục giđi, Sắc gỉđi và Vô sắc giđi. Đời nào thôi dứt là sao ? Bởi tạo nhơn thì nhứt định phải mắc quả, quả lại gây nhơn; buông thân này chịu thân khác.

Sanh tử không cùng, biết chừng nào thôi dứt, dự như nghiệp trâu chưa hết, muốn phá gáy tay ách, người nông phu tra ách khác cày lại. Trừ ra nhứng bực đá ra ngoài ba cối 25 loài mđi có thể dứt được đường sanh tử mà thôi,

5.- ÁI,THỦ, HỮU Tham mến trong đời, ấm duyên thành thân.

Tham mến là nhơn ái và thủ. Ấm duyên thành thân là hứu. Thế gian là tình thế gian và khí thế gianẽẪm là thân ngũ ấm. Duyên là mười hai nhơn duyên. Vì chúng sanh tham ưa trìu mến, tình thế gian và khí thế gian, cho nên mđi chịu cái thân cha mẹ để lại. Song thân này vốn khổng thật có. Do năm ấm, mười hai nhơn duyên giả hợp mà có cho nên nổ. thành thân.

Lời Ký nói :Khí thế gian là gỉ ? Nghĩa là thế giới như món đồ đựng chứa chúng sanh an trụ trong đó, tức cõi tam thiên Đại thiên thế iới đày vậy. Tình thế ian là chi ? Là thân tứ đại và ngũ uẩn hòa hiệp mà thành; thẫn có tình thức nên có tình thế gian.

Kinh LÁNG NGHIÊM nói : Do đây từ vô thỉ đến nay, chúng sanh và thế giới vỉ sanh tâm trìu mến với nhau nên không thể vượt khỏi ngoài khí thế gian ấy vậy.

Trìu mến là gì ? Tức tham mến vậy.

Thế, nghĩa là cách biệt, củng như nói tam thế (ba đời) vậy. Gian, là sai hở, là nghĩa mỗi món khác nhau, mà không lầm lộn với nhau. Song tình, khí thế gian đây, xưa nay vốn không có, do vỉ vọng tưởng mà kiến lập ra.

Nên trong kinh TỊNH DANH nói . Từ tâm vố trụ, lập ra tất cả pháp.

Ngài Thiên Thai giải rằng : Nếu mê cái tăm vô trụ, thời ba cõi sáu đường lăng xăng mà có. Nhơn đó gây ra tất 618 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH nhất thiẫết, chư pháp. Nhược giải vô trụ, túc thị vô thỉ, vô minh phản bổn huờn nguyên, phát Chơn thành thánh. LĂNG NGHIÊM vân Ẽ Nhất nhơn phát chon qui nguyên, thập phương thế giới tận thành tiêu vẫn. Thử tắc tình, khí thế gian cu pháp, nhi chất bất khả đắc hỉ.

LỤC.- Hư SANH KHỐNG LÃO.

Tùng sanh chí lão, nhất vô sở đắc.

Thử ngôn sanh, láo nhị chi; Sanh vô sở ích, thị danh hư sanh. Lão vô sở đắc, thị danh không lão.

Ký viết . Nhất vô sở đắc giả ? Ư giới định huệ môn, xuất thế chư háp, vô nhất an túc xứ dã.

THẤT.- VÔ MINH HOẶC "Căn bổn vô minh, nhơn tư bị hoặc".

Nhất thiết chúng sanh, bổn cụ chơn như thiệt tướng, diệu tịnh minh tâm. Lương do tối sơ nhất niệm, bất như thiệt tri, bất giác tâm động, hổt nhiên niệm khởi, vọng kiến cảnh giới, danh vi vô minhẽ Tư tức vô minh tối sơ sanh tướng, vi sanh tử khổ bổn nhiễm pháp chi nhơn. Do thử nhơn cô', huân tập chơn như tâm thể, tăng trưởng nhi thành lục pháp : Nhất, tham, thử dĩ nhiễm trước vi tánh. Nhị, sân, thử dĩ tăng nhuế vi tánh. Tam, mạn, thử dĩ tự thị lăng tha vi tánhẻ Tứ. YÔ minh, thử nãi ư chư sự lý, mê ám vi tánh ngũ nghi chi thử nãi ư chư đế lý, dư dự bất quyết vĩ tanhệ Lục, bất chánh kiến, thử nãi ư chư đế lý, điên đảo suy độ vỉ tánhẾ Thử kiến hữu ngũ : Nhất thân. Nhị biên.

Tam tà. Tứ kiến thủ. Ngũ giới cấm thủ.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 619 cả các pháp thế gian và xuất thế gian. Bằng ta rõ đặng cái tâm vô trụ, thời vô thỉ, vô minh trỏ gốc về ngùôn, mỏ tánh chơn mà thành Uệ Phật.

Kinh LẢNG NGHIÊM nói . Một người phát tâm chơn qui nguyên thời mười phương thế giới đều thành tiêu mất. Thế là tình và khí thế gian đều dứt, mà thân này cũng không thể có nữa.

6,- SỐNG Hư GIÀ LUỐNG Từ khi sanh đến lúc gỉà đều không đặng gì hết.

Đây nói hai nghĩa sanh và già như : Sống đây không có ích chi, nên gọi là sống hư. Già cũng không đặng gì hết, nên già luống.

Lời Ký nói : Đêu không đặng rhi hết là gỉ ? Đối trong môn tu học giới, định, huệ và các pháp ra khỏi đời, hoàn toàn không có một chút xíu gì để hộ thân.

7,- VÔ MINH LẦM LẠC Cội gốc vô minh, nhơn đây bị Tâm.

Tất cả chúng sanh, sẵn đủ chơn như thật tướng, tâm trong sạch màu sáng. Bởi do lúc tối sơ một niệm, không như thật biết, không dè tâm động, thoạt vậy niệm khởi :

vọng chấp có cảnh giới, gọi là vô minh.

• Đây là tưđng sanh tối sơ của vô minh, làm gốc khổ cho đường sanh tử, nhơn nhiễm các pháp. Vì do nhơn đây, huân tập tâm thể chơn như, tăng trưởng mà thành ra sáu pháp : 1) Tham, Tánh mê đắm. 2) Sân, Tánh ghét giận. 3) Mạn, Tánh ỷ mình hiếp người. 4) Vô minhỂ Tánh mờ ám đối các sự lýỂ 5) Nghi. Tánh dụ dự không quyết đoán các lý chơn thật. 6) Bất chánh kiến. Tánh so đo điên đảo đối các lý chơn thật.

Tánh này cúng có năm nghĩa : Chấp ta; Chấp hai bên; Tà kiến; Chấp chặc theo lối thành kiến; Giứ giới cấm theo ngoại đạo 620 QUI SON CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Thử chi lục pháp, năng sanh tùy đẳng chư phiền não dỉ năng sanh. Cô' viết căn bổnễ Do thử căn cô", mê bổn viên minh, phú tế chơn tâm, ư chư thế, xuất thế gian dẳng pháp, bất năng minh liễu, cố viết : vô minh.

Nh t thiết chúng sanh, nhơn tư vô minh, mê hoặc chơn tánh, bất năng kiến đạo, duy tạo hữu ỉậu chi nhơn. Cô' viết : bị hoặcễ Nhược năng nhất niệm phản chiếu, tặc thử vô minh nội bị chơn như, sở huân, phát khởi chánh tín tu hành, thành ư Tịnh nghiệp. Do thử tịnh nhơn, phản huân chơn như, liễu minh tự tâm, đốn đồng chư Phật. Sở vị : nhất niệm tịnh tâm thành chánh giác dã.

Ký viết . Do bất liễu chon như thiệt tướng, vọng niệm hối hung danh wềvô minh. Ký mê chon thiệt, cố ung vi hoặc. Mề hoặc ký thâm, tam nghiệp xí nhiên, cố tạo thiện ácẵ Do thiện ác nghiệp khiên hướng lục đạo, vọng thọ sanh ỉửễ Sở dĩ nhất thiết chủng sanh, mê Chơn trục vọng, cốư bất thiên cảnh, thượng không thọ luân hồi : hướng vô thoát pháp trung vọng sanh triền phược.

Như uân tầm nhi tác kiển, tợ thu nga chi phó đăng;

dĩ nhị kiến chi tư, triền vô minh chi kiểu; dĩ vô minh tham ải chi sí, phát sanh tử chi hỏa luân.

Tùng sanh chí sanh, niệm niệm tuong tục, cố thọ sanh tửluắn hòi, vô húu huu tủCỂcẩu năng ly niệm, tắc nhất thiết phiền não sanh tử ất giai tận hĩ.

BÁT. - KHÁI THỜI MẠNG Tốc

Quang âm khả tích, sát na bất trắc.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 621

Sáu pháp này đây, hay sanh ra các món tùy phiền não và các món phiền não khác nứa, bởi vì đây thuộc về tâm năng sanh. Cho nên nói :Cội gốc (căn bổn).

Vì do cội gốc vô minh đây, nó làm mê mất bản tánh trong sáng che phủ chơn tâm, đối các pháp thế gian và xuất thế gian không thể tỏ biết. Cho nên nói :Vô minh.

Tất cả chúng sanh bôi vô minh che đậy chơn tánh không thể thấy đạo, cứ tạo nghiệp nhơn hứu lậu mà thôi. Cho nên nói :Bị lầm Nếu ta có thể một niệm xét soi quày trở lại, thời vô minh đó trong sẽ nhờ tánh chơn như huân tập, có thể phát khởi lòng chánh tín tu hành thành đặng Tịnh nghiệp.

Rồi do nghiệp nhơn thanh tịnh đây huân trở lại tánh chơn như, tỏ sáng trong tâm mình, liền đồng các vị Phật.

Cho nên nói : nhất niệm tịnh tâm, thời thành bực chánh giác vậy.

Lời Ký nói :Do khống rõ chơn như thật tưáng thoạt sanh vọng niệm gọi là vô minh. Đã che đậy cái tánh chơn thật. Cho nên gọi nó là lầm. Che đậy đã nhiều, thời ba nghiệp lừng lẫy, nền mới tạo nghiệp lành và nghiệp dữ. Do nghiệp lành dữ, lôi vằo trong sáu đường luống chịu sanh tử.

Sà dĩ tất cả chúng sanh bỏ chơn theo vọng, nên ỏ trên cảnh giới bất thiên (chơn như) luống chịu luân hòi; nhè trong háp vô thoát (sanh tử), quấy sanh tâm ràng buộc.

Như tầm mùa xuân kéo tơ làm kén, như bướm mùa thu chớp cánh nhảy vào đèn; lấy hai sợi tơ kiến và ái, quấn thành kén vô minh ; dùng hai cánh vô minh với tham ái, đập bánh xe lửa sanh tử.

Chạy mãi từ đời này đến đời khác, niệm trước vừa mãn, tiếp nối niệm sau, nên chịu luân Kôi sanh tử, không hề thôi dứt. Nếu hay dứt vọng niệm thời tất cả hiền não và sanh tử thảy đều dứt hết vậy.

8.- TIẾC THỜI MẠNG CHÓNG MAU Đáng tiếc tấc bóng Quang âm đường sanh tử trong sát na không thể lường đượcế 622 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Nhứt sanh khống quá, thị vi khả tích vô thường hốt chí phi nhơn khả trắcễSở vị nhứt sát na gian, chuyển tức, tức thị lai sanh, thị dã. CỮU. HIỆN NHƠN HẬU QUẢ.

"Kim sanh khống quá, lai thế sất tắc".

Kim nhược bất thực minh huệ chi nhơn;

khởi chiêu đương lai thông đạt chỉ quả.

Ký viết ẵ Sất tắc, thị ủng tế chi nghĩa, tức bất thông chi vị dã.

THẬP.- NHƠN QUẢ SỞ DO.

"Tùng mê chí mê, giai nhơn lục tặc".

Tùng mê, thị không quá; chí mê tức sất tắc, thử diệc tam thế hỗ cử dá. Do tích bất ngộ, chí kim hôn mê. Kim nhược bâ' liễu, mê cánh chuyển thâmẻ Thử mê vô hữu biệt pháp, giai nhơn lục tặc Sở trí, tuy viết lục tặc nan phòng, ý vi kỳ chủ.

Chủ nhược bị hoạch, ngũ đô vong hĩ.

Ký viết : Bất liễu, tức mê dã. Chuyển thâm, túc lai sanh, dĩ chí hậu sanh dã. Tặc giả, kiếp hại chi ngỊiĩa. Vị thử lục căn, sổ thủ lục trần cảnh giới, nhiễm ô chon tâm, táng thất trí huệ, kiếp công đủc tài.

Công đức tài giả, lược hữu thất : Nhứt tín.

Nhị giới. Tam văn. Tứ xả. Ngũ huệ. Lục tàm Thất quý. Nãi chi vô lậu căn, lực, thiền định đẳng...

THẬP NHÚT.- TUẦN HUỜN BAT tức "Lục đạo vãng huờn, tam giới bồ bặc".

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 623

Nếu để một đời luống qua, thật là đáng tiếc, mai một vô đường thoạt đến chẳng phải sức người lường được. Nên nói trong một sát na, tắc hơi thở rồi thời là đời sau là nghĩa đây

vậy-

9. NHƠN HIỆN QUẢ SAU :

Đờỉ nay mình để luống qua thời đời sau cũng phảỉ ngăn lấp (chơn tánh).

Bằng đời nay ta không trồng nhơn trí huệ sáng suốt, làm sao kết quả sáng suốt đời sauề Lời Ký nói :Ngăn lấp là nghĩa ngăn che, tức là nghĩa chẳng thông vậy.

10. NHƠN QUẢ SỞ DO Từ mê dời này đến đời sau cũng còn mê, <fêu bởi sáu thằng giặc (lục căn).

Từ mê là cái mê đã luống qua, đến mê tức mê đời này đời sau lại ngăn lấp, đây cúng là ngăn lấp luôn cả ba đời vậy.

Bởi đời trước không tỏ ngộ, đến đời nay phải tôi tăm. Nếu đời nay ta không tỏ’ngộ, đời sau càng tối tăm hơn nứa.

Song cái tối tăm đây không chi lạ đều bởi sáu thằng giặc nó gây ra. Tuy nói rằng sáu thằng giặc khó ngăn ngừa, nhưng ý căn làm chúa đảng. Nếu chda đảng bị bắt rồi thời năm thằng giặc kia đều túm thu được cả.

Lời Ký nói :Không tỏ biết, tức mê vậy. Càng mê thêm, tức là đời sau cho đến đời sau và đời sau nữa vậy. Giặc nghĩa cướp hại. Bởi lục căn nó thường nhiễm theo cảnh giới lục trăn nhiễm nhơ chơn tâm mất tánh trí huệ, cướp của công đứcắ Của công đức đây lược có bảy món ỉà : n Của Chánh tín.

2! Của Trì giới. 31 Của Đa ván. 41 ả vọng. 5/ Trí huệ. 6/ Tàm. 71 Quý. Cho đến các của vô lậu, ngủ căn, ngủ lực các của Thiền định v.v... (Ngả căn là: Tin, Tấn, Niệm, Định, Huệ)

11.- TUẦN HUỜN KHÔNG DỨT Qua lại trong sáu đường, bò lết trong ba cõi.

624 QUI SON CẢNH SẤCH HẤN DỊCH

Nhơn quả triển chuyển tương cảm bất tức. cốo viết vãng huờn. Thăng trầm bì cực, cố viết bồ bặc. Tổng do bị tặc xu sử, ỉưu chuyển ỉục đạo, thăng trầm tam giới, vô hứu hưu tức, cố dã.

Ký viết ệ Bồ bặc, nải bò thượng bặc hạ, túc thăm trầm chi vị, hụv cấp cự ạo, hội ý khả tri.

TAM :TỤNG THỊ PHÁP :THAT Nhất : Y sư Nhị : Trạch pháp Tam : Liễu vọng Tứ : Qui chơn Ngũ : Tướng vong Lục : Tịch chiếu

Thất : Song dẫn.

NHẤT,- 'Ỵ SƯ Tảo phỏng minh sư, thân cận cao đức.

Mỉnh sư, nảng linh pháp nhãn minh chánh.

Cao đức, năng sử, gỉớỉ đức thanh cao. Tảo phỏng, ngôn bất khả tã đà diên thờỉềThản cận, vị tu cửu cửu y chỉ.

Ký viết: Minh sư năng linh huệ quang lãng phát, cố đắc phảp nhãn minh chánh. Cao đức năng sử thi ta kiểu khiết; cố đắc giới đúc thanh cao. Thị dĩ cổ hơn, thiên lý tham tầm tri thức, đắc ngộ tác gia thủ nhãn. Túc cao quải bò đoàn, chiết khước trụ trượng, như Nam Nhạc, Cảnh Sơn đẳng. Nhược vô thiện trí thức sở hộ, tắc vi tà sư oặc loạn, nội phát tà nhon, ngoại hành tà nghiệp, hà năng quyết trạch khử kỳ kinh cước giả hò.

Vĩnh Minh Thọ Thiền sư vân : Nhược phùng chan chảnh đạo sư, thiết tu cần tẳm thân cận. Giả sử tham nhi Vệ triệt, học nhi vị thành; lịch tại nhĩ căn, vĩnh vỉ đạo chưởng, thế thế bất lạc ác thú, sanh sanh bất thất nhon thân.

Tài xuất đầu lai nhút văn thiên ngộ, ích phi tiểu đã.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 625

Nhơn quả xoay vần cảm nhau không dứt, cho nên nói qua lại. Lên xuống mỏi mệt, cho nên nói bò lết. Tóm lại, bởi bị sáu thằng giặc nó sai khiến, trôi lăn trong sáu đường, lên xuống trong ba cõi, không có ngày nào thôi dứt cớ vậy.

Lời Ký nói :Bò lết là bò lên, lết xuốnệ, tức nghĩa lên xuống, củng là cái dạng chổng gấp, lấy ý hieu ngầm thì biết. 626 QUI SON CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

NHỊ. - TRẠCH PHÁP Quyết Trạch Thân Tâm, khử kỳ kinh cước. Quyết chi tại tâm. Trạch chi dĩ huệ. Hành giả đương dĩ vô lậu huệ, giản trạch thân tâm, khử kỳ bất thiện, trạch kỳ thiện giả nhi tu chi; rhư Nga vương chi trạch nhủ dã.

Kinh cước nãi vô minh vọng tưởng, ngũ cái, thập tập, chư bất thiện pháp dãỆ Ký viết . Thủy nhũ tương hòa, Nga vuvng nhập khẩu, tắc thủy nhú tự phân, nhi ẩm kỳ nhơ, khí kỳ thủy dã. Phàm phu thiện ác nhị pháp tuxmg tham, hồn ưbát thức điền trung.

Hành giả tu hành, tu cụ huệ mục, trạch thủ thiện giả, khí kỳ bất thiện, sử thân tâm kiểu khiết, tắc khử đạo bất viễn; tư úc thất giác ý trung chi trạch pháp giác dã.

Ngủ cái dã ? Hhấtị tham dục. Nhị, sân nhuế. Tam, thùy manh. Tứ, trạo hối. Ngũ, nghi cái.

Thập tập giả ? Nhất tfâmễNhị tham. Tam mạn, Tủẽ sân. Ngũ trả. Lục cuống. Thất oán, Bát kiến, túc tà kiến rlã. Cửu uổng, vị bức yểm luong thiện dã. Thập tụng, Vẳ tuong luận đắc thất dã.

TAM.- LIỄU VỌNG Thế tự phù hư, chúng duyên khởi bức.

Thế gian nhứt thiết hữu vi chi pháp, du như mộng huyễn du vân; giai tùng vọng nhi sanh, liễu vô thât tánh. Chúng duyên, tức thế gian chư pháp, ký tự phù hư, khởi năng bức nhơn., Nhiên thế chư duyên sự pháp, tất tùng chơ’i tánh tùy duyên nhi thành. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 627

2.- CHỌN PHÁP

Quyết đoán lựa chọn tâm mình, bỏ những chỗ chông gai.

Quyết đoán là tại nơi Tâm, Lựa chọn là cần dùng trí huệểNgười tu hành phải lấy huệ vô lậu, lựa chọn tâm của mình, ví như con Nga vương lựa sứa uống vậy Chỏng gai là gì ? Tức là vô minh vọng tưởng, năm món che đậy, mười món quen lầm các món bất thiện khác nứa.

Lời Ký nói : Nước với sữa hòa lộn nhau, con Nga vương (ngỗng chúa) ngậm vào miệng, thời nước với sữa tự chia hai, mà uống phần sữa, chừa phần nước lại vậy. Kẻ phàm phu củng thế, thiện, ác hai món đối đãi nhau, xen lộn vào trong ruộng Bát thức, Người tu hành cần phải đủ con mắt trí hưệ, lựa lấy điêu lành, bỏ những điêu không lành, cho tâm mình được trong cạch thời cách đạo không xa vậy. Đây là một món giác trạch pháp trong bảy món giác ý vậy.

Năm món che đậy là chi ? n Tham dục. 2Ị Giận dồi.

3/ Ngủ nghỉ. 41 Lẫn tiếc. 5/ Nghi nan.

Mười món quen Vâm là gì? 1Ị Dâm. 2/ Tham. 3/ Kiêu mạn. 4/ Sân. 5Ị Dối trá. Gì Lường gạt. 71 Oán hận.

8/ Chấp tà kiến. 9/ Hiếp đáp, ép bức người lương thiện.

10/ Cãi cọ, tranh luận đắc thất với nhau vậy.

3.- LIỄU VỌNG Cuộc đời luống dối, các duyên trân đâu ép bức đặng.

Tất cả các pháp hữu vi trong đời, ví như mộng huyễn, mây bay, đều từ vọng tâm mà sanh ra, hoàn toàn không có thật tánh. Các duyên tức là các pháp trong đời, mà các pháp trong đời, nó đã là vật luông dôi, thời nó đâu cố ép bức ràng buộc người đặng. Song những pháp trần duyên thế sự trong đời đêu từ nơi chơn tánh tùy duyên mà biến ra đó thôi.

628 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN D|CH

Như thủy tùy khí phương viên, ngộ phong ba sanh; phàm phu do vọng tưởng phong, khích ư bổn nguyên, ba đào dõng phất. Kiến ba vong nguyên, cố chấp sự mê chơn, nhỉ vỉ chủng chủng sự duyên sở bức. Như bất mê chơn, tức bất thọ kỳ mang dá.

Ký viết: Thủy dụ chan tảnh. Khí ba dụ chúng duyên. Sự háp, tức cảnh dã. Phong dụ vọng tuởng, tri ba toàn thủy, túc liễu vọng qui chon. Thị viết bất thọ kỳ mang.

TỨ,- QUI CHƠN "Nghiện cùng pháp lý, dĩ ngộ vi tắc.".

Yếu đắc vô nghi điền địa, trực tu hành đáo thủy cùng sơn tận thỉ phương hưu.

Ký viết Ẻ Pháp, nái tự tâm chi pháp, pháp chi sở hiển viết lý. Nghiện cùng, như trừ cảnh cấu, cấu tận quang sanh. Cố viết dĩ ngộ vi tắc. Nhiên pháp thị quỷ trì nghĩa, quỷ sanh vật giải, nhậm trì tự tánh dã. ' Nhậm trì tựtánh giả ? Nhất thiết chúng sanh giai hũu bổn giác, diệu minh Chơn tánh, tuy luu chuyển lục đạo, thọ chủng chủng hình, nhi thử giác tánh bất tằng■thất d/ỆềfỄ Sanh giải giả ? Chủng sanh ngộ nhập tri kiến, tuy nhon tri thức thiện hũu khai thị, nhiên ký trí giải tùng giác tánh sanh. Như thủy thổ chi nhuận sanh cốc đẳng nha, nhi nha tùng chưởng sanh, bất tùng thủy thổ anh, cố ã.

NGŨ.- TUỨNG VONG "Tâm cảnh cu quyên, mạc ký mạc ức".

Tâm, tức nhơn. Cảnh tức pháp. Mạc ký mạc ức tức nhơn pháp lưỡng vong hĩ.

Tứ Tổ vân : Nh thiết bất lưu vô khả ký ức ;

hư minh tự chiếu ,bất lao tâm lực.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 629

Ví như ánh nưđc theo đồ đựng vuông tròn, gặp giờ thời sóng nổi lên ; phàm phu cũng thế, do gió vọng tưởng, thổi động trong nguồn tâm nên mđi có sống xao trào sục. Thấy sống quên nguồn cho nên chấp theo cảnh quên tánh chơn, mà bị các món thế sự duyên trần kia ép ngặt. Bằng không quên tánh chơn, tức không mắc dục trần các duyên nói dối gạt vậy Lời Ký nói :Nước, dụ chơn tánh. Đồ và sóng dụ các duyên. Các pháp thế sự tức là cảnh vật vậy. Gió, dụ vọng tưởng, nếu ta biết sóng đó toàn là nước, tức thời hết vọng tưởng trở về tánh chơnếCho nên nói ẽ Không mắc duyên trần nó dối gạt.

4.- QUI CHƠN Xét tột pháp lý, lấy ngộ làm chừng.

Muốn đặng đên chỗ vô ngại, thời cần phải đi cho cùng sông tột núi, mới là thôi.

Lời Ký nói :Pháp, tức là háp tự tầm. Chỗ rõ ràng của pháp gọi là lý. Xét tột cũng như lau bụi mặt kiếng, bụi hết thì ánh sáng bày ra. Cho nên nói lấy chỗ ngọ làm chừng.Song pháp là nghĩa phép tắc giữ gìn, nó có phép tắc đề ho người biết, nó giữ gìn tự tánh của nó vậy. Giữ ìn tự tánh ỉà gỉ ? Tất cả chúng sanh, đêu có chơn tánh bản giác diệu minh, tuy trôi lăn trong sáu đường, đầu thai làm thân nầy thân nọ, nhưng mà giác tánh ấy không bao giờ diệt mất.

Để cho người hiểu biết là gì ĩ Chúng sanh ngộ vào chỗ tri kiến, tuy nhờ ng Thiện tri thức chỉ dạy, song chỗ trí iểu tò trong tánh bản giác mà sanh ra. Ví như đất nước ướt nhuần, cây lúa lên mọng, nhưng mà mọng kia cũng từ hột giống mọc lên, chớ không hải từ đất nước mà mọc , cớ vậy.

5.- VONG TUỨNG Tâm và cảnh đều dứt, chẳng nhớ chẳng tưởng.

Tâm tức ngươi. Cảnh tức pháp. Chẳng hớ chẳng tưởng, tức người và pháp đều quên (bặt) vậy.

Đức Tứ Tổ nói :Tất cả các pháp không để lòng, không pháp nào đáng nhớ đáng tưởng ; rỗng sáng tự soi, không nhọc tâm và lực. 630 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

B à n Sơn v â n : T â m n g u y ệ t cô v iê n , q u a n g thôn vạn tương. Quang phi chiếu cảnh, cảnh d iệc phỉ tồn. Quang cảnh cu vong, phục th ị hà v ậ t ?

Thí như tr ịc h kiếm huy không, m ạc luận cậ p ch í b ấ t cậ p , tư n ái khôn g luận vô tích , kiếm nhẫn vô khuyề Nhược năng như th ị, tâm tâm vô tri, toàn tâm tứ c P h ậ t, toàn P h ậ t tứ c n h ơ n . N hơn P h ậ t vô d ị, th ỉ v i đ ạo hĩ.

Ký viết .ế Tâm, thị năng. Cảnh, thị sở . N hược tri năng s ở vô thể, đốn n g ộ nhon không pháp không. Hốt liễu vật ngả vô y, thị tín cảnh tịch tâm không.

Vô tri giả ? Kinh vân .ề Thánh iâm vô s ở tri, vô s ở bất tri, túc bổn giác tâm t h ể dã. Bổn giác Chơn tâm, tãm tánh tịch ơiệt, bổn vô tri g iá c; c ố năng tri năng kiến.

N h ư cả n h vô tượng, c ố năng giám vật. Tuy viết năng giám, nhiên giám nhi vô giám. Linh tri bổn tịch, c ố trung nhụt trí, nhi vị thường trí. • Hũv tri, tú c vô minh, Hủu kiến, tức vọng tuởng, trí t h ể bổn vô vô minh, cập ư v ọ n g tưởng, dĩ vô tri cố , c ố viết: trí h ũ u c ù n g u c h i giám nhi vô tri diên.

LỤC.- TỊCH CHIẾU "Lục căn di nhiên, hành trụ tịch mặc". • 7 • • •

Tâm cảnh cu quyên, nhị chướng giải thoát.

Chiếu thể độc lập, tuyệt tr i hội. Vong năng sở, đắc ư nội ứng ư ngoại, thị cô' lục căn tự nhược th o át sái sái địa, khởi bất di nhiên. Hành trụ tọa n g ọ a, đ ộ n g tịn h g iai n h ư ; cô' v iế t ; tịò h m ặ c.