Sa Di Luật Giải Trọn Bộ 2 Quyển

4.- CHỌN BẠN :

Đi xa cần nương bạn lành, thường thường trông nom tai mắt, ở đâu cũng phải chon ban, mỗi giờ nghe được nhứng lời chưa nghe. Cho nên co câu : "Sanh ta nhờ Cha Mẹ, nên ta nhờ bạn lành".

Hai câu trên :Đi xa nhờ người bạn có ích. Hai câu kê' ở đâu cần nương người bạn có lợiắHai câu sau, nhờ đức Cha Mẹ sanh thân ta, bạn lành làiu nên cho ta. Đi xa, cần nương bạn lành, thường dùng lời lợi ích và tai mắt trông nom ơ đâu cũng nương bạn lành, thường đem nhứng chuyện chưà 538 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH chánh; văn vị văn, tắc thắng giải sanh; giải sanh, tắc ngộ nhập vô sanhềKiến chánh, tắc bất thọ cừ man. Thị cố phụ mẫu hữu sanh thân chi ân, sư hữu hữu thành lập chỉ đức. Sở di văn tư ngộ nhập, thành trưởng pháp thân, thiệt do sự hữu chỉ lực dã. • • * Ký viết: Dả giả, ta dãếLương bằng giả, thiện hũu dã.

Hựu đồng môn viết bằng, dòng chí tuơng giao viết hũv. Trạch bạn giả ? GIA NGỮ vân : "Quân tử cư tất trạch chúng, du tất trạch phương VĂN trung lễ nhạc vân : Quân tử tiên trạch nhi hậu giao, cố quả vuu. Tiểu nhơn tiên giao nhi hậu trạch, cố đa oản. Nhược trạch kỳ thiện giả nhi trùng chi, kiến hiền nhi tư tề chi, thị vi thiện trạch ích hữu.

NHƯ A DUYÊN MINH vân : Tà sư, ác hủu, úy nhược lang hổ, Thiện đạo luvng bằng, thân như phụ mẫu, đê tâm tợ địa, giảm khẩu như ngu, tòi tóa ngã nhon, tiêu đình ý khí.

Vĩnh Gia vân . Bác vấn tiên tri, quyết trạch chiệthứ, như lý khinh băng, tất tu trắc nhĩ mục nhi phụng Huyền âm. Túc tình trần nhi thưởng u trí, vong ngôn yến chỉ, trạc lựxan vi, tịch dị triêu tuân, bất lam tư hát. Như thị tắc, nải khả tiềm hình son cốc, tịch lụy tuyệt quần tai Ị

"Thân phụ thiện giả, như vụ lộ trung hành, tuy bất thấp y, thời thời hữu nhuận"ể Thượng cú, thị thân hiện. Hạ tam cú, dụ thiện ích. Thân phụ, du thân cận dã. Thiện giả, nái thiện tri thức chư lương bằng giả. Vụ lộ, dụ thiện hữu. Hành, dụ thân phụ. Bất thấp y, dụ vị chứng. Hữu nhuận, dụ thiện ích. Vị thân cận VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 539 nghe mà nói cho ta nghe. Tai mắt trông nom, thời chỗ thấy được chơn chánh. Nghe lời chưa nghe, thời thêm sanh Trí Huệ. Trí Huệ sanh thời ngộ vào lý Vô Sanh. Chỗ thấy chánh thời khỏi bị người gạt gấm. Cho nên nói : Cha Mẹ có ơn sanh thân ta, thầy bạn có đức làm nên ta. Sở dĩ nghe nhớ ngộ nhập thêm lớp Pháp thân, thực nhờ ơn lực Thầy Bạn vậy.

Lời Ký nói :Chữ Giả, là nghĩa nhờ cậy. Chữ Bằng hữu, là bạn lành. Lại bạn đông đạo gọi chữ Bằng. Bọn đồng chí kết nhau gọi chữ Hữu. Chọn bạn là gì ? - Sách GIA NGỮ nói : ”Người Quân tử ở phải lựa người, đi phải lựa phương”. Sách .VĂN TRUNG LỄ NHẠC nói : Người Quăn tử trước lựa mà sau kết,cho nên ít lỗi. Đứa Tiểu Nhơn trước kết mà sau mới lựa, cho nên nhiều oán thù.

Biết lựa bạn lành mà theo đó, thấy người Hiền mà lo cho băng đó thê là khéo lựa bạn lành cố ích.

Như bộ XA DUYEN MINH nói : "Thây tà, bạn ác, sợ như cọp sói. Thầy hay Bạn lành thương như Cha mẹ, thấp lòng như đất, ngậm miệng như câm, bẻ dẹp thói nhơn ngã, bặt đứt tâm cường ngạnh”.

Ngài Vĩnh Gia nói : Rộng hỏi bực Tiên Tri, sau khi lựa quyết chín chắn lóng thân như đi trên giá mỏng, cần phải nghiêng tai ghé mắt mà vâng lãnh lời mầu. Dẹp tỉnh trần mà xét lý Đạo, quên lời Tục, nhận ý mầu, dứt niệm lự, tỏ nghĩa cao sâu, tối lo sáng hỏi, không sai mảy tóc. Được như vậy mới dáng là dứt trần lụy,lánh đông người, ẩn mình trong góc núi.

Nương gần người bạn lành như đi trong sương móc; tuy không ướt áo, nhưng mỗi giờ có thấm nhuần. Câu trên là nương gần Bạn lành. Ba câu dưới dụ người Bạn lành có ích. Nương gần cũng như gần gũi. Bạn lành là ông Thiện tri thức và các Bạn lành vậy. Sương móc dụ bạn lành. Đi, dụ nương gần, Không ướt áo dụ mình chưa chứng.

Có thâm nhuần, dụ Bạn 'ành có ích. Thế nào nương gần 540 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH thiện giả ? Tuy bất lập chứng vô sanh, nhi triêu văn tịch ích, túc dĩ nhuận trạch tâm điền. Như BỔN HẠNH kinh, Phật thuyết kệ viết : Nhược hữu thủ chấp trầm thủy hương, cập dĩ xạ hương, hoát hương đẳng; tu du chấp trì hương tự nhiễm, thân phụ thiện hữu dỉệc phục nkỉên. Nhược nhơn thân cận thiện tri thức, tùy thuận bỉ đẳng sở nghiệp hạnh; tuy bất hiện chứng thế gian lợi, vị lai đương dắc tận khổ nhơn. Hựu dữ thiện sư tương trị giả, dắc miễn chúng khổ; dữ ác sư tương trị giả, tắc tập ác sự, bất ly chúng họa. Thị ngữ hậu thế chi nhơn, bất khả bất thận.

Ký viết . Bằng hữu tuvng tư, viết lệ trạch, vị bỉ thử giao nhuận, du vó trạch dã. TÔNG CẢNH vân ễ Tuy hũu thế trí, nhuục vô thắng hủv thường mê đạo cố, vị năng tự ngộ, yếu tu luông hũu dã. Thiện tri thức giả ? Văn danh, vi tri, kiến hình vi thúc. Thị nhon ích ngã Bồ đề cA)/ đạo, ơanh thiện tri thức. Ác sư giả ? Như Hà Bắc không nhon vô cấm tróc xà, A lê Tra tỳ kheo đẳng, thi dã.

"Áp tập ác giả, trưởng ác tri kiến, hiểu tịch tạo ác, tức mục giao báo, một hậu trâm luân, nhất thất nhơn thân, vạn kiếp bất phục".

Thượng cú, cận ác. Hạ lục cú, minh ác quá thất. Hựu đệ nhị cú, thị ác kiến. Đệ tam cú, thị ác nhơn. Đệ tứ cú, thị hiện báo. Đệ ngũ cú, thị sanh báo. Đệ thất cú, thị hậu báo. Áp tập giả ?

Thân cận huân tập dá. Ác giả ? Tức ác tri thức bất thiện chi hựu dã. Trưởng ác tri kiến giả ?

Do bị huân cố, tăng trưởng ác giác bất chánh tri kiến. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 541 bạn lành ? Tuy không liền chứng quá Vô Sanh; mai nghe chiều lợi ích, đủ dùng thấm nhuần tâm thần vậyẻ Như trong BÔN HẠNH kinh, Phật nói bài kệ rằng :Vả như có người, tay cầm vị Trầm Thủy Hương và vị Xạ Hương, vị Hoát Hương v.v... Câm nắm trong giây lát các hương thơm kia tự thấm trong tay, gần nương bạn lành cũng lại như thế. Nếu người nương gần ông Thiện tri thức, thuận theo nết na của ông mà tu hành; hiện đời tuy không liền được sự lợi ích, nhưng đời sau cũng được các nhơn hết khổ. Lại nứa, hễ người nào gặp được Thầy lành đặng khỏi các khổ; còn ai gặp nhằm Thầy ác phải bị huân tập việc ác, không khỏi các họa. Nêu lời đây để dạy bảo những người đời sau chẳng khá chẳng cẩn thận ? !

Lời Ký nói :Bậu bạn giúp nhau gọi chữ Lệ trạch nghĩa là kia đây giao nhúần cũng như mưa thấm ướt vậy. Bộ TÔN KINH nói : Tuy người có thế trí khôn ngoan, nhưng không bạn lành thời thường quên Đạo Chánh, khống thể tự ngộ, nên phải nhờ bạn lành vậy. Thế ào Thiện tri thức ĩ - Nghe tên gọi là Tri, thấy hình gọi là Thức. Người n'ây, giúp cho ta nên đạo Bồ Đề gọi là ông Thiện tri thức. Thế nào là ông Ác tri thức ? - Như kẻ Không Nhơn đất Hà Bắc không giữ iới cấm bắt rắn, tức ông A Lê Tra tỳ kheo vân vân phải vậy.

(Không Nhơn :Người chấp không, không nhơn, không quả.

Ong A Lê Tra tỳ kheo là người rất thông minh của phái Ngoại đạo. Ngoại đạo sai ông đi xuất gia để phá hoại Phật pháp, cho nên gọi ông là ông "Ác Tỳ kheo")

Quen g'ân người ác, thêm chỗ tri kiến ác, sớm tối làm ác, mắc báo trước mặt, chết rồi trầm luân, một phen mất thân người, muôn kiếp không trở lai.

Câu trên gần người ác. Sáu câu dưới nói tội lỗi của sự ácẵLại câu thứ hai là chỗ thấy ác. Câu thứ ba là tạo nhơn ác.

Câu thứ tư là quả báo hiện đờiỆCâu thứ năm quả báo đời sau.

Câu thứ bảy là quả báo đời sau và đời sau. Quen gần là gì ?

- Lân la huân tập vậy. Người ác là ai ? - Là bạn không lành tức ông Ac tri Thức vậyểThêm chỗ tri kiến ác là sao ? - Do bị bạn ác huân tập thêm nhiều tư tưởng ác vậy.Chỗ thấy không chơn chánh. 542 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

CỐ kỉnh vân : "Vô tri vô thiện thức, ác hữu tổn chánh hạnh tri, thù lạc nhủ trung, thị nhủ chuyển thành độc". Hiểu tịch tạo ác giả ? Kiến ký bất chánh, chung nhật duy tạo bất thiện chi nghiệp. Tức mục giao báo giả ? Nghiệp nhơn dĩ tích, ác quả tư chí; nhơn quả bất vong, cố tức mục tiền giao báo. Một hậu trầm luân giả ? Tử đọa tam đồ dã, như Phật sở thuyết: "Nhược nhơn thản cận ác tri thức, hiện thế bất đắc hảo danh xưng, tất dĩ ác hữu tương thản cận đương lai diệc dọa A tỳ ngục".

Nhâ't thất nhơn thân giả ? Tùng thử thất khước nhơn đạo dãằVạn kiếp bất phục giả ? Ác nhơn phỉ nhât, ác quả nan tận : cô đắc nhơn thằn như trảo thượng thổ, đọa lạc tam đồ du đại địa nê. Đắc nhơn thân giả ? Như qui trị huyệt, khả bất gian tai ỉ Ký viết : Hiện báo giả ? Kinh sanh tác thiện tác ác, túc kim sanh hiện thọ kỳ bảo. Sanh báo giả ? Kim sanh sở tác thiện ác, lai sanh phương báo. Hậu bảo giả, Kim sanh sở tác thiện ác, lai sanh vị bảo, ưhậu hậu sanh nải chí bá kiếp thiên sanh phương bảo.

Nghiệp nhon, tác tam độc, thập ác do thử nhon cố, tiện cảm duong lai Địa ngục, Ngạ quỉ, Súc sanh ác quả dã. Địa Ngục nhật truởng, thọ mạng nan tận. Tội nhược vị tất, thử giới hoại thời, phục ký tha phương. Địa Ngục tội bảo nhược tận, cánh sanh ngạ quỉ, thọ diệc vô cùng.

Phục sanh, súc sanh nguu mã cầm thú ngư biếc đẳng hình, thọ thân phi nhất; cố vân, vạn kiếp nan phục.

Trị huyệt giả ? KINH, thí nhơn thân nan đắc; như cự hải nội húv nhất tra huyệt, tùy phong đông tây : Hải VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 543

Cho nên trong kinh nói : "Ta không biết Đạo Đức mà không gần Thiện tri thức, thời bạn ác nó làm hư hạnh tốt của ta, cũng như con nhền nhện sa trong chén sứa ngon, sứa ấy trở thành thuốc độc". Sớm tối làm ác là gì ? - Chỗ thấy đá không chơn chánh, trọn ngày cứ tạo nhứng nghiệp không lành. Thế nào mắc báo trước mặt ? - Bởi nghiệp nhơn đã chứa thời quả ác liền đến, nhơn quả chẳng mất, cho nên nói mắc báo trưđc mặt. Thế nào chết rồi bị trầm luân ? Nghĩa là chết rồi sa đọa trong ba đường, như lời Phật ngài nói : "Nếu người nương gần ông Ác tri thức, đương thời chẳng đặng danh tiếng tốt, nếu cứ lân la với bạn ác đời sau cũng đọa trong ngục A Tỳ". Một phen mất thân người là sao ? - Là nghĩa từ đây lui mất cái đạo làm người vậyề Thế nào muôn kiếp không trở lại ? - Bởi tạo nhơn ác rất nhiều, nên quả ác khó hết :cho nên đặng thân người rất ít cũng như đất dính đầu móng tay, còn đọa lạc trong ba đường rất nhiều cũng như đất cả quả địa cầu. Thân người khó đặng ? Như rùa mù mong gặp bọng cây đâu chẳng khó ư !

Lời Ký nói :Quả báo hiện đời là sao ? - Nghĩa là đời nay làm lành làm ác, thời liên chịu quả báo trong đời nay.

Quả báo đời sau là sao ? - Nghĩa là đời nay làm lành làm ác, đời sau mới chịu quả báoằThê nào chịu quả báo đời sau và đời sau nữa ? - Nghĩa là đời nay làm lành làm ác, đời sau chưa trả báo, qua đời sau và đời sau nữa, nhẫn đến trăm kiếp nghìn đời mới chịu quả báo.

Nghiệp nhơn là gỉ ? - Tức là cái nhơn Tam độc và Thập ác vậy. Bởi do cái nhơn đây, nên cảm quả ác Địa ngục, Ngạ quỉ và súc sanh đời sau vậy. Địa ngục ngày dài, mạng sống không cùng. Nếu tội chưa hết, ngục nay hư rồi giam qua ngục khác. Tội báo Địa ngục nếu hết, lại sanh trong loài Ngạ quĩ sống lâu cũng không cùng. Lại sanh trong loài Súc sanh làm trâu, ngựa, cầm thú, cá trạnh, các hình, thọ thăn đủ thứ; cho nên nói, muôn kiếp khó trỏ lại.

Thế ào rùa mù gặp bọng cầy ế Trong KINH ví dụ thăn người khó đặng, như trong biển cả có một bọng cây, theo gió 544 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH trung hũu nhất manh qui quả nhất bả niên nhất cử đầu, dục xuyên tra huyệt, hải ký vô nhai, mộc tùy phong phiêu, qui phục vô mục. Bả niên nhất xuất nhi dục trị chi, khởi khả đắc tai!

Tra, âm trà, thủy trung phù mộc dẫ.

NGŨ.- KIẾT HỐI "Trung ngôn nghịch nhĩ, khởi bất minh tâm giả tai."

Thượng cú, thị hốiề Hạ cú, khuyến trì. cổ vân : "Khổ khẩu chánh thị lương dược, nghịch nhĩ tất thị trung ngôn". Đại sư như thử bà tâm khích thiết, thiết thạch nhơn giả hạn lưu; kỳ hữu huyết tánh giả, khả bất đại sanh tàm quí, minh khắc tâm phủ, vi chung thân qui giám

taỉệ

LỤC.- TIỀM TU "Tiện năng tháo tâm dục đức, hô'i tích thao danh; uẩn tô' tinh thần, huyên hiêu chỉ tuyệt".

Thượng nhị cú, nội trạc ngoại hối. Hạ nhị cú, nội uẩn ngoại tuyệt. Phù dục tịnh tâm bồi đức, tất tu độn tích khôi danh; uẩn khiết trừng thần, phỉ huyên hiêu chỉ tuyệt mạc nảng. Tháo tằm, tắc hoặc tập tiện trừ. Dục đức nhi đạo tự cao. • • A • • • •

Tỉnh thần uẩn, tắc ỉục căn đạm nhỉênễ Huyên hỉêu tuyệt, tắc tịch lự ninh thần. Danh tích hối nhi nhơn thần mạc trắc. Thủy biên

lâm hạ, trưởng duỡng thánh thai, tư chi vị dư ỉ

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 545 thôi qua phía Đông, phía Tây, cầy ấy cũng theo gió trôi qua phía Đông phía Tây. Trong biên có một con rùa mù, qua một trăm trăm, một phen cất đầu, muôn chun vào bọng cây ấy, nhưng biển kia đã không bờ mé, cây nọ thì trôi theo gió, còn rùa lại không con mắt. Vả lại một trăm năm cất đầu một lần mà muốn cho gặp bọng cây đó, đâu dễ gì gặp ư ?!

Chữ Tra âm trà là nghĩa cây nổi giữa biển vậy.

5.- KẾT LỜI DẠY

Lời ngay trái tai, đâu chẳng ghi lòng ấy ư ?ỉ Câu trên, nêu lời dạy. Câu dưới biểu phải giữ gìn.

Người xưa nói : "Thuốc đắng miệng, chính là thuốc hay, lời trái tai mới thực là lời ngay". Cái tâm thương xót nhắc nhở của Đại Sư như thế, dù người sắt đá cũng đổ mồ hôi;

huống chúng ta là người có tánh biết, lẽ nào chẳng rất sanh tâm hổ thẹn, ghi lòng tạc dạ, để làm gương soi trọn đời hay sao ?!

6.- ẨN chỗ vắng lặng chuyên lo tu tập Bèn hay rửa lòng nuôi Đức, ẩn tích giấu danh chưa sạch tinh thân, băt dứt chỗ ồn ào và rầy mt Hai câu trên, trong rửa lòng nuôi đức, ngoài thân dấu tích ẩn danh. Hai câu dưới trong tâm chứa trí Bát nhã.

Ngoai thân bặt dưt sau trân. Luân rằng : Muôn lóng sạch tâm thần và vun bồi đức hạnh, thời cần phải ẩn tích giấu danh. Còn muốn chứa sạch lóng thần, nếu không lánh chỗ ồn ào thì không thể đượcề Rửa sạch tâm thần thì cái thói mê lầm lần hết, chứa dồn đức hạnh thời Đạo quả mới cao.

Tinh thần chứa, thời sáu căn vắng lặng, ồn ào dứt thời hết vọng yên tâm. Danh tích giấu, thời tĩnh thần của người đầy đủ không thể so lường được. Tìm ở nơi mé suối và dưới rừng chỗ vắng vẻ, để nuôi lớn tâm Phật của mình, là nghĩa đây vậy ! 546 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÂN DỊCH

Ký viết : Thảo dục uẩn tập, thị nội nhạn tự /ụcế Hối thao chỉ tuyệt, thị ngoại duyên trợ /tre. Nhiên chon như thểtảnh bổn tự hư tịnh, nhi v/ể vô lượng phiền não cấu chi sở nhiễm.

Nhược bất giả nội nhon, ngoại duyên, giao huân chủng chủng đào thải tắc vô do đắc tịnh, phục bổn chon minh.

Cố KHỞI TÍN luận vân : Hành giả vị chiết phục phiền não cố, ung viễn ly hội náo, thường xử tẵc/i tịnh, tu tập đầu đà đẳng hạnh.

Qui Sơn vân : Nhất niệm đốn ngộ tự lý, du hũu vô thỉ khoán kiếp tập khí, vị năng đốn tịnh tu giảo cừ tịnh trừ hiện nghiệp luu thức túc thị tu dã. Bất khả biệt hũu pháp, giảo cừ tu hành thủ huớng, tùng văn nhập lý. Văn lý thâm diệu, tâm tự viên minh, bất cư hoặc địa, dĩ yếu ngôn chi. Tắc thiệt tế lý địa bất thọ nhất trần, vạn hạnh môn trung bất xả nhủi phảp.

Nhược dã đon đao trực nhập, tắc thánh phàm tình tận, thể lộ chon thường lý sự bất nhị, tức Như Như

Phật hĩ.

Uẩn tố tinh thần giả ? Tầm chi tối linh, viết tinh.

Linh nhi nan trắc, viết thần. Tâm di tịnh, nhi hành di quảng, dữ Thải Hư nhi hiệp kỳ đức, tinh thần uẩn nhi tâm dủ minh, tẽch nhi thường chiếu.

Cố Vĩnh Gia vân : Điệu cổ thần thanh, phong tự cao thần thanh \ự tịnh, tế nhi nghiên chi, thử chi Vệ diên.

Huyên hiêu chỉ tuyệt giả ? Vi nội uân bảt nhã, dĩ khiet tinh thần, ngoại tuyệt thinh sắc, dĩ tịnh lục căn, do nạp trung ngôn, tiện năng như thị dã.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 547

Lời Ký nói:Rửa lòng nuôi đức, chứa nhóm tinh thần là cái tự lực bề trong. Dấu tích ẩn danh, bặt dứt 'ồn ào là cái trợ duyên bề ngoài (Trong tâm ngoài cảnh được vắng lặng thì cái thể tánh chơn như tự bày). Song thể tánh chớn như vốn tự rong sạch, nhưng mà bị không biết bao thứ hơ hiền não nó che lấp tánh ấy đi.

Nếu ngày nay không nhờ nhơn trong, duyên ngoài, giúp đỡ lẫn nhau, nhiều phương pháp tẩy trừ thi không do đau được trong sạch, trở lại bản tánh chơn như sáng suốt.

Cho nên trong luận KHỞI TÍN nói : Người tu vì muốn dứt hêtphỉen não, cho nên phải lánh xa chỗ 'n ào, thường ở nơi vắng lặng, để tu tập những hạnh Đầu Đà (Đầu Đà có 12 hạnh quyển trưđc có giải).

TỔ Qui Sơn nói: Một niệm tỏ ngộ lý tự tâm, nhưng còn có tập khí nhiều đời nhiều kiếp, chưa hay 'dứt sạch, thì cần phai làm. cho nó sạch, hết những thứ nghiệp rong ruổi theo hiện đời đây, tức là tu đó. Chớ không phải có pháp chi khác đs dọy cóc ong tu hanh tới cho nào txữoL.Nghĩa là từ ái nghe roi kinh nghiệm tỏ vào chơn lý. Nghe chơn lý cao xa và trìầu nhiệm, trong tầm tự nhiên tròn sáng, không còn những chỗ lầm lạc, thế à chứng quả. Nói tóm lại thời cái chỗ lý thât tế (chơn tâm) không dinh mắc một mẩy trần ; tuy khong dính măc một mảy trần, nhưng mà trong muôn hạnh pháp tu không bỏ một pháp nào cảế Nếu ai là người thượng căn, thượng trí một dao chặt đứt vọng tàm, thẳng^ vào địa vị chư Phật, thời đứt hẳn cải tâm phàm thánh, thể bày tánh chơn thường, sự và lý khôns hai tức là ông Như hư hật vậyỀ Chứạ sạch tỉnh thần là gì ? - Tâm ta rất sáng suốt goi là chữ Tinh. Sáng suốt không tột không lường gọi chữ than Tầm càng trong sạch thời hạnh lợi tha càng rộng rãi, ma cai đức to lớn củng như ư hông; tinh thần chứa, thì tâm cang sáng, tâm sáng thường soi, thường soi sáng mà vẫn vắng lặng, không chút bợn của bụi tran.

Cho nên ngài Vĩnh Gia nối: Người xưa tinh thần trong sạch, thê Đạo tự cao, tinh thần trong sạch thời niệm lự cũng trong sạch, ngấm ngầm xét đó, lời ấy rất đúng vật. Thi ao bặt dứt chỗ ồn ào và rày rạt ế - Nghĩa là trong chứa trí Bát Nhã cho tinh than trong sạch, nsoài bặt dứt canh sắc thanh 548 QUI SƠN CẢNH SẢCH HÁN DỊCH

HỐI tích du ẩn tích dã. Thao, âm thao tàng dáắ H/ẽêu, âm hiêu, huyên nảo dã, đạm vị đạm bạc điềm tịnh vô vị dã.

NHỊ, THIỀN GIÁO NHỊ : NHẤT. THIỀN HỌCẵ NHỊ - GIÁO LÝ. NHẤT - THIẾN HỌC, NHỊ .ẽ NHÁT - THỊ PHÁP. NHỊ - TÁN MIEN NHẤT : THỊ PHÁP.

Nhược dục tham thiền học đạo, đốn siêu phương tiện chi môn ; tâm khế huyền tân, nghiện cơ tinh yếu, quyết trạch thâm áo, khải ngộ chơn nguyên.

Sơ nhị cú, phiêu tông. Đệ tam cú, đắc chỉ.

Đệ tứ ngũ cú, cùng lý. Đệ lục cú, đạt nguyên.

Hựu đệ tam cú, kiến đạo. Đệ tứ ngũ cú, thị tháo lý, tức tầm lưu dá. Đệ lục cú, ngộ bổn, thị đạt nguyên dá.

Tham, vị tham trực chỉ chi thiền. Học, vị học vô thượng chi đạo. Đốn siêu phương tiện chi môn giả ? Dấn tuyệt quyền thừa, bất lạc giai cấp. Tâm khế huyền tân giả ? Nhất niệm tương ưng, tiện dữ đạo hiệp. Nghiện cơ, tinh yếu giả ? Nghiện, hạch dã ; cơ, tâm dã, u vi dã;

vị nghiện hạch tự tâm chí lý chi u vi, cố viết

tinh yếu. Quyết trạch thâm áo giả ? Dĩ vô lậu trí huệ, quyết đoán dán trạch, khử kỳ thô siển, trạch thu ũ huyền. Khải ngộ chơn nguyên giả ?

Cùng nguyên cực dể dã. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 549 cho sáu căn hết nhiễm, là nhờ tín tâm nhận lãnh lời ngay thẳng, nên mới được như thế vậy.

Chữ dấu tích củng như ẩn tích. Chữ ẩn danh cũng như chữ giấu danh, tức là lánh cái chỗ rây rạt và ồn ào mà tìm đến chỗ vắng lặng êm lìm vậy.

II) THIỀN GIÁO, PHÂN HAI :

1) THIỀN HỌC 2) GIÁO LÝ 1.- THIỀN HỌC PHÂN LÀM HAI 1) DẠY PHÉP 2) KHEN GẮNG

1.- DẠY PHÉP Bằng muốn tham thiên hoc Đao vươt khỏi pháp môn Phương Tiện (tằm thường) tâm ngộ Đạo mầu phải nghiền xét chỗ tinh yếu, quyết chon lý thẩm sau, mới tỏ ngộ được nguồn chơn.

Hai câu đầu, nêu tôn chỉ tham thiền. Câu thư ba ỉà ngộ đặng tôn chỉ. Câu thứ tư và thứ năm xét cho tột lýễ Câu thứ sáu tìm cho thấu nguồn gốc. Lại câu thứ ba là thây Đạo. Câu thứ tư thứ năm, là ráng sức làm theo, tức là tìm giòng vậy.

Câu thứ sáu là ngộ bản tâm, tức là đã đạt thấu chỗ nguồn mạch vậy.

Tham là gì ? - Tham là tham pháp thiền trực chỉ. Học là chi ? - Học là học là cái Đạo vô thượng. Thế nào vượt khỏi các pháp môn phương tiện ? - Bởi dứt hết các pháp quyền thừa không noi theo từng bực từng cấp cho nên gọi là vượt khỏi các pháp môn phương tiệnỆ Còn thế nào tâm tỏ Đạo mầu ? - Nghĩa là một niệm nhằm rồi, liền cùng Đạo hiệp. Tại sao nghiền xét chỗ tinh yếu ? - Chứ Nghiền cũng như nghĩa xét, cũng là kín nhiệm của tâm, tức là xét thấu chỗ chí lý kín nhiệm ở trong tâm mình, cho nên gọi là chứ tinh yếu, Thế nào quyết chọn cái lý thẩm sâu ? - Lấy trí huệ sáng suốt không nhiễm ô, mà quyết đoán lựa chọn bỏ chỗ thô cạn, lựa lấy chỗ nhiệm mầu. Tỏ ngộ nguồn chơn là gì ? - Cùng nguồn tội đáy vậy. 550 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Ký viết : Phưong tiện giả ? Quyần phương nghi tiện, tức quyền thừa chi giáo. Giáo hủv quyền thiệt, quyền tắc tiếp sự, thiệt nải cùng /ý, cố vân cùng nguyên.

Nhuục lịch tam a tăng kỳ kiếp, quảng tu lục độ, vạn hạnh, nhi chúng Tam hiền, Thập thánh, giai thị quyền thừa.

TƯ ÍCH kỉnh vân : Đắc chư pháp chánh tánh giả, bất tùng nhất địa, chí nhất địa. cố viết . Bất lạc giai cấp. Ngôn nhất niệm tương ưng, tiện dữ đạo hiệp giả, vị nhược đắc xung Chơn, tắc vô hoặc khả đoạn, vô lý khả chủng, vô hạnh khả tu, vô vị khả đắc ; cố viết; tiện dữ đạo hiệp.

Tâm tuy khế đạo, lực bất tự do, kiến hữu huyễn tuxýng v/ệ trừ, không trần vị thoát, ung dĩ như huyễn chi trí, đoạn huyễn hoặc, chứng huyễn lý, tu huyễn hạnh, cầu huyễn v/ễ C‘ố viết : nghiện hạch tự tâm chí lý, trạch thử u huyền, trực tu đoạn chí vô đoạn, chứng chí vô chúng, phương viết cùng nguyên cực để.

Khuê Phong vân : Nhiên thiền định nhất hạnh, tối vi thần diệu, năng phát khởi tánh thượng vô lậu trí huệ, nhất thiết diệu dụng, vạn hạnh vạn đức, nải chí thần thông quang minh, giai tùng định phát, cố tam thừa nhơn dục cầu thánh đạo, tất tu tu thiền, ly thử vô môn, ly thử vô lộ, chí ưcầu sanh Tịnh độ ; diệc tu thập lục quán thiền, cập niệm Phật tam muội, Bát chu tam muội đẳng

ơãệ

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ C51

Lời Ký nói :Phương tiện là gì - Phương tiện là tóm lập phương pháp cho dễ và thích hợp với căn cơ từng bực tức là cái giáo pháp bực quỳên thừa vậy. Song giáo pháp của đức Phật lập ra thời có pháp quyền và háp thật. Pháp quỳên là những phương pháp dạy về sự tướng, Pháp thật :Ịà những phương pháp chỉ ve cái chỗ tột lý ; cho nên nổi chữ: cùng nguyên (cùng nguồn tột đáy) vậy.

Bằng trải qua ba vô số iếp (tam A tăng kỳ kiếp) rộng tu pháp Lục độ và Vạn hạnh mà chứng bực Tam hiên, bực Thập thánh củng đêu là háp tu quyền thừa (nghĩa là tu từng bực, từng cấp, từ thấp lần lên cao).

Kinh TƯ CH : Chính nơi tàm mình tỏ đặng các pháp rối, thì không cần phải theo thứ lớp từng bực này lên đến bực kia. Cho nên nói cầu : Không theo từng bực từng cấp.

Thế nào một niệm nhầm ròi cùng Đạo hiệp ư ? - Nghĩa là nếu ta tu hành đúng với chơn lý rồi, thi không còn mê râm nào để oạn, không lý nào để chứng, không hạnh nào để tu, khống vị nào để đặng; cho nên nói : liên cùng Đạo hiệp.

Song tâm ta tuy rằng tỏ Đạo nhưng mà sức ta chưa dược tự do. Chỗ chấp có cái tướng như huyễn chưa trừ, cái trần vốn không nhưng ta chưa được không, thi ta cân hải lấy cái trí như huyễn, mà đoạn cái mê lảm như huyễn, chứng cái lý như uyễn, tu cái hạnh như uyễn, cầu cái vị như uyễn. Cho nên nói : Nghiên xét cái chí lý tự tầm, lựa lấy chỗ nhiệm mầu của Đạo, thì cần phải đoạn hẳn những sự mê râm, đoạn đến chỗ không còn đoạn mới chứng dược chơn tàm, nhưng chứng đến chỗ khống còn chứng thời mới gọi là cùng ngùổn tột đáy.

TỔ huê Phong nói rằng ể Xét một cái hạnh Thiên định đây rất là thần thông diệu dụng, có thể phát khởi dược trí huệ vô lậu trong tánh mình, tất cả nào diệu dụng, nào muôn hạnh, muôn đức nhẫn đến pháp than thông rực rỡ củng từ trong pháp thiên định phát ra. Cho nên người tu bực tam thừa muốn cầu quả Phật thì ắt hải tu Thiên, nếu ngoài háp Thiền đầy thời không cửa nào đi vào cửa Phật, ngoài pháp Thiền đầy kặông đường nào đi vào con đường Chánh Dẳng Chánh Giác. Chí ư cầu sanh Tịnh độ cũng nhờ tu mười sáu phép thiên quán và hép niệm Phật Tam muội, phép Bát Chu Tam Muội v.v... 552 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Hụv chon tánh, tức bất cấu bất tịnh, phàm thảnh vô sai, Thiền môn, tắc hữu siển hữu thâm, giai cấp thù đẳng. Nhược đái dị kế, hân thượng yểm hạ nhi Hu giả, thị Ngoại đạo thiền.

Nhược chảnh tin nhơn quả, diệc dĩ hân yểm nhi tu gíả thị phàm phu thiền.

Ngộ ngã không thiên chon chi lý nhi tu giả, thị Tiểu ỉ/iùa thiền.

Ngộ ngã pháp nhị không sở hiển chon lý nhi tu giả, thỊ ữạ/ệ thùa thiền.

Nhuục đốn ngộ tự tâm, bổn lai thanh tịnh nguyên vô phiền não, vô lậu trí tánh bổn tự cụ túc, thử tàm tức Phật tất cảnh vô dị, y thử nhi tu giả, thị Tối thượng thiền, diệc danh Như Lai Thanh tịnh thiền. D/ệc danh Nhất Hạnh Tam Muội, diệc danh Chon Như Tam Muội.

Thử thị Nhất thiết Tam muội căn bổn, nhược năng niệm niệm tu tập, tự nhiên tiệm đắc bá thiên Tam Muội.

Đạt Ma môn hạ, triển chuyển tương truyền giả, thị thử thiền dã.

Đạt Ma vị đáo, cổ lai cao tăng giai y tiền tứ thiền bát định tu chi, tịnh đắc công dụng.

Thiên Thai, Nam Nhạc, linh Y Tam dế chi lý, tu Tam ữhỉ Tam quản, giáo nghĩa tuy tối huyền tối diệu, nhiên kỳ thú nhập môn hộ thử đệ, diệc chỉ thị tiền chi chưThiền hạnh tướng. Hoạch chủng Tam hiền Thập thánh chi giai thê. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 553

Huống chi chơn tánh của ta là một bản tánh không nhơ, không sạch, không Thánh, không Phàm ; nhưng mà cái pháp môn Tham Thiền có thấp, có cao từng bực có khác. Nếu người tà kiến chấp trước mê lầm, ưa háp cao, chê pháp thấp mà tu đó, thì đó tức là pháp Thiên của Ngoại Đạo.

Còn những hạng chánh tín lý nhơn quả, nhưng cũng còn chấp ưa cao nhàm thấp mà tu đó, thì đó tức là pháp thiền của kẻ phàm phu.

Còn những hàng tỏ ngộ cái lý ngã không riêng chấp một phía mà tu đó, thì người đó tức■là tu pháp thiền của Tiều thừa.

Còn những bực đã tỏ ngộ được lý ngã không và pháp không tỏ thấu chơti lý mà tu đó, thì người đó ỉà người tu háp thiền của bực Đại thừa, Cho đên những người môt niệm tỏ ngô tầm mình xưa nay thanh tịnh vốn không phiền não, trí tánh vô lậu vốn tự sẵn đủ, người nhận được cái tâm như thế thỉ người đó tức ià ông Phật rốt ráo không khác, ai tu theo pháp thiền đây, gọi là pháp thiên tôi thượng, củng gọi pháp thiên thanh tịnh của Như Lai, cũng gọi Pháp Nhất Hạnh Tam Muội, củng gọi pháp Chơn Như Tam Muội.

Sao thế - Bởi pháp thien Tối thượng đây nó là căn bổn cho tất cả pháp Tam Muội vậy; bằng ta có thể mỗi niệm mỗi niệm tu tập tự nhiên dần dan đặng trăm nghìn pháp Tam

Muội.

Thế cho nên học trò của tổ Đạt Mạ lần hồi truyền nhau, pháp thiên này vậy.

Xét tổ Đạt Mạ lúc ở Tây Vức chưa đến cõi Trung Hoa này, xưa nay các bậc Cao Tăng đêu y bốn pháp thiên, tám pháp định trước mà tu đó củng được công dụng (chứng đạo quả) Tám pháp định là gỉ ? - Trong bốn pháp Thiền, mỗi pháp có đu Săc định và Không đinh, hai đinh. Vì mỗi pháp thien co hoi định, bốn pháp thiên có tám đinh. Tuy tám đinh nhưng củng nhiếp trong bốn pháp thiền.

Ngài Thiên Thai, ngài Nam Nhạc dạy học trò của quí ngài hãy y theo cái lý Tam Đế mà tu cái pháp Tam Chỉ và pháp Tam Quán, Song nghĩa lý trong kinh Phật dạy tuy rất nhiệm, ràt mau, nhưng người muốn vào trong chỗ ấy cũng 554 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN DỊCH

Duy Đạt Ma sở truyền giả, đốn đòng Phật thể. Quýnh dị chưmôn, cố tông tập giả nan đắc kỳ chỉỀ Đắc tủc thành Phật tốc chứng Bò đềẳ Thất tắc thành tà tốc nhập đò thắn. Diệc tùy nhon chi căn khí, thiền danh tuy đòng, nhi môn bất nhất, thâm nhập nhất môn, giai chứng đạo quả.

Như thạch cao rihất vật, tánh phân lảnh nhiệt. Nam thạch tánh lảng. Bắc thạch tánh nhiệt. Kỳ nhiệtbệnh giả, ung phục nam thạch. Kỳ íảnh bệnh giả, ung phục bắc thạch. Dĩ dủbệnh vi tối, xuất thế vi yếu, học giả tư chi, tự thử quyết diên.

Tam chỉ giả ? Nhất, thể chon ch/ễ Vị thể dạt vô minh vọng tưởng, tức thiệt tướng chi chơnằ Nhị, phương tiện tùy duyên chỉ. Vị tùy duyên lịch cảnh, an tâm bất động. Tam, ly nhị biên phân biệt chỉ. Vị bất phân biệt sanh tử Niết bàn hũu vô chi tuớng.

Tam quản giả ? Nhất, không quán , N/iắ, giả quán :

Tam, trung quản.

Tam đế giả ? Nhất chon đế ; nhị, tục đế , tam, trung đế. Vị quán nhất niệm c/i/Ệ tâm, tức cụ tam đế chi pháp, Nhược quán tâm không, tắc nhủi thiết pháp giai không, túc thị chon đế. Nhược quán tâm giả, tắc nhúi thiết pháp giai giả, tức thị tục đế. Nhược quán tâm trung, tắc nhứt thiết pháp giai trung, í c thị trung đế.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 555 phải dan đần theo thứ lớp cửa nẻo mà vào. Cũng chỉ là cái Hành Tướng của các pháp thiền như trước ; củng chỉ là chứng đặng từng bực Tam Hiên và Thập Thánh đó thôi. Duy có pháp thiền của tổ Đạt Mạ ngài truyền đây thật là đồng thể của đức Phật, cao hơn các pháp thiền nói trên, Cho nên những người tu theo pháp thiền này khó mà nhận đặng tôn chỉ của nó. Song nếu đã nhận đặng tôn chỉ nó rồi, thì người đó tức thành Phật, mau chứng quả Bô Đê.

Bằng sái đi thời thành tà ma ngoại đạo, chóng vào Địa ngục mau như tên bắn. Nhưng đó cũng tùy theo căn cơ cao thấp của mỗi người hợp pháp nào thời tu háp nấy mới tránh khỏi sự hỏng hờ thất bại. Tên của pháp thiền vẫn đồng, nhưng các pháp tuy không phải một, song hễ tỏ vào một háp thời cũng chứng đặng đạo quả, đó tùy theo trình độ cao thấp của mỗi người mà pháp thiền thành có cao có thấp.

Vỉ sao ? Ví như một món thạch cao mà tánh 1ĨÓ cũng phàn ra có lạnh và nống. Như vị thạch cao ở phía Nam thời tánh nó lạnh. VỊ thạch cao ở phía Bắc thời tánh nó nóng.

Những người có bệnh nóng thỉ nên uống vị thạch cao ở phía Nam. Những người có bệnh lạnh thì nên uống vị thạch cao ở phía Bắc. Miễn làm sao bệnh cho lành là hay, người tu Thiềrí định đẫy củng thế không luận pháp thiên nào, miễn tu làm sao cầu ra khỏi đời ngũ trược là cốt yếu : vậy người học Phật hãy xét đầy mà quyết định cho mình vậy. Ba phép chị là gì - 1) Thể chơn chỉ : Nghĩa là mình tỏ thấu cái vô minh vọng tưởng kia ; tức là cái tánh chơn của thật tướng.

2) Phương tiện tùy duyên chỉ: Nghĩa là tùy các duyên trải qua các cảnh, nhưng mà tâm ta vẫn yên tịnh không Kê lay động. 3) Ly nhị biên phân biệt chỉ : Nghĩa là không phân biệt cái tướng sanh tử, Niết Bàn, có, không.

Ba phép quán. Ba phép quán là gì ? 1) Quán không. 2)

Quán Giả. 3) Quán trung đạo.

Bc phép đế thế nào ba phép đế ? - 1) Chơn Đế. 2) Tục Để. 3) Trung Đế. Nghĩa là quán tâm mình trong một niệm có đủ ba phép đế. Như quán tâm mình là không, thời tất cỏ các pháp đêu khống, đó là hép chơn đế. Như quản tôm mình là giả, thì tất cả pháp đêu giả, đó là tục đế. Như quán tầm mình là trung thì tất cả pháp đêu trung, đó là trung đế.

556 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Thử chi tam quán, toàn do tánh phát, thiệt phi tu thành. Cố ưnhât tâm uyễn hũu tam dụng, sở vị nhút tâm tam quản thị dã. Hụv tam nhất vô ngại, túc thị viên dung tam đ ế quảng như biệt thích. Bát định giả, vị tử thiền trung, các cụ sắc không nhị đinh dã.

Bác vấn tiên tri, thản cận thiện hữuỆ Thử tông nam đắc kỳ diệu, thiết tu tử tế dụng tâm, khả trung đô'n ngộ chánh nhơn, tiện thị xuất trần gỉaỉ tiệm.

Sơ nhị cú, tham thỉnh sư hữu. Thứ nhị cú, tông u lý tríệ Hậu nhị cú, ngộ bổn hoặc trừ. Vị thử trực chỉ chi tông, nãỉ tâm địã pháp môn, phi thô tâm siển học giả, năng đắc kỳ diệu. Cô' tu tham vấn tri thứp, thỉnh ích thiện hứu ; đắc ngộ chơn nguyên, vi tâm địã chỉ chánh nhơn.

Hoặc đào nghiệp giải, trần lao tiệm xuất ; sở vị lý tuy đổn ngộ, sự yếu tiệm trừ thị dã.

Ký viết ẵ Tiên tri thiện . hữu, thị chảnh duyên, dục đắc chánh nhơn, tất đắc chảnh duyên iưang trợ, huyền chi hụu huyền, viết diệu. Phàm thánh lộ tuyệt, viết tông u. Ngôn tư sở bất năng cập, viết lý trí. Vô cùng u chi trí, viết thô tâm. Phi quảng tham bác vấn, viết thiển học.

Vĩnh Gia vân : Ưng đuvmg bác vấn tiên tri, phục ung thành khẩn, chấp chưởng khuất tất, chính ý đoan dung, hiểu dạ vong bì, thỉ chung kiền ngưỡng, chiết thỏa thân khẩu, quyên căn dãi mạn, bất cố hình hài, chuyên tinh chí đạo giả ; khả vị trừng thần phương thốn dư.

Thử tắc phá tam giới, nhị thập ngú hữu.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 557

Nói tóm lại ba phép quán đây toàn ỏ trong một tánh mình phát ra, chớ không phải tu mà đặng. Cho nên ở irong một tôm, đủ có ba dụng, nghĩa là một tâm mà có ba phép quán phải vậy. Lại ba phép quán cũng ve một tâm, một tầm đủ ba phép quán thì dầu một hay ba củng không ngăn ngại, tức là ba phép dế viên dung; rộng như chỗ khác có giải. Rộng hỏi bực Tiên Trỉ, gân nương bạn lành. Bởi tôn chỉ Tham Thiền dây khó chứng đặng chỗ nhỉèm mầu, nèn quyết phải dụng tâm chín chắn mớỉ có thể ở trong đó tỏ ngộ chánh nhơn, tức là thềm bực lần ra khỏi Tr'ânễ Hai câu đầu, tham cầu thầy bạnẳ Hai câu kế là tôn mầu lý nhiệm. Hai câu sau, tỏ ngộ bản tâm, hoặc tập sạch hết, là nói cái tông trực chỉ thiền đây chính là pháp môn trong tâm địa (Đại thừa) chẳng phải hàng thiển học thô tâm mà đặng chỗ nhiệm mầu kia. Cho nên nói câu : cần phải cầu hỏi ông tri thức, học thêm với bạn lành cho tỏ nguồn chơn, để làm chánh nhơn trong tâm địaề Hoặc trừ nghiệp hết, lần khỏi trần lao nên cổ câu : Lý tuy mau tỏ ngộ nhưng sự cúng phải dứt dần dần như vậy.

Lời Ký nói : Bực tiên tri với bạn lành ỉà trợ duyên chơn chánh, song muốn tỏ ngộ được cái nhơn chơn chánh thời cần phải nhờ cái trợ duyên chơn chánh, mới có thể tỏ ngộ được ;

đã nhiệm mầu càng thêm nhiệm mầu nên gọi chữ diệu. Bặt dứt con đường phàm thánh nên gọi chữ tôn mầu. Lời luận bàn ý suy nghĩ không thể kịp dạng nên gọi chữ lý nhiệm.

Những trí người thấp thỏi khống thể xét tột cái chỗ nhiệm mầu nên gọi chữ thô tàm. Không phải những người rộng tìm khắp hỏi nên gọi kẻ thiển học.

Ong Vĩnh Gia nói : Cân phải rộng hỏi bực tiên tri, nép lòng cầu khẩn, chắp tay quì gối lóng nghe, sửa ý vững mình, ngày đêm quên mõi, trước sau kính trọng, thân không lý lắc miệng chẳng múa khua, dứt trừ biếng nhác dể gươi, không kể đến hình hài chuyên tinh chỗ chí đạo ấy ; được như vậy mới đặng gọi là : lóng thần trong gan tấc.

Tham Thiên đươc như thế thời phá tan ba cõi và hai mươi lăm loàỉỄ 558 QUI SON CẢNH SẢCH HÁN DỊCH

Thượng cú, tổng tiêu. Hạ cú, biệt xuất. Tư minh chúng sanh y chánh nhị báo. Ước y báo, tắc phân tam giới, nhị thập ngũ xứ. Luận chánh báo, tắc cụ tứ, sanh thập nhị loại hữu.

Thử tắc giả ? Cử thượng chương hạ chi từ ; dĩ đô'n ngộ xuất trần, cố phá giới hữu, nguyên giới nhơn tâm kiến, tâm ngộ tắc giới phá ; hữu tùng vọng lập, vọng tức tắc hứu không.

CỐ LĂNG NGHIÊM kinh vân : Chư pháp sở sanh, duy tâm sở hiện. Nhất thiết nhơn quả, thế giới vỉ trần nhơn tàm thành thể, nhâ't nhơn phát chơn quỉ nguyên thập phương thế giới tận thành tiêu vẩn.

Cổ Đức vân : Nhược nhơn thức đắc tâm, đại địa vô thôn thổ, tư tắc nhất niệm đốn ngộ tự tâm, nhỉ tam giới nhị thập ngũ hữu, liễu bất khả đắc, thị vỉ phá hĩ. Tam giới giả ? Dục sắc, Sắc giới, Vô sắc giới dã. Nhị thập ngũ hữu giả ?

Lược ngôn tam hữu, quảng ngôn cửu hữu, nhị thập ngú hữu, dĩ phá tà khiển chấp, cố phân nhỉ ngôn chiẾ Dục giới, tắc tứ châu tứ ác thú cập lục dục thiên. Sắc giới, tắc tứ thiền cập phạm vương vô tưởng ngũ tịnh cư thiên. Vô sắc giới, tắc tứ không thiên, cộng vi nhị thập ngủ hữu dã.

Nhiên Phạm vương, vô tưởng, cập ngũ tịnh cư, cu tại tứ thiền thiên trung ; nhỉ biệt xuất kỳ danh giả, dĩ ngoại đạo kế Phạm vương vi thường, thị sanh vạn vật chỉ chủ ; kế vô tưởng, dĩ vô tâm cô' vọng vị Niết Bàn ; kế ngũ tịnh cư, vi chơn giải thoát, cố Kỉnh Luận biệt xuất thử tam thiên, vị đôl phá ngoại đạo chi tà kế dã.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 559

Câu trên là nêu chung. Câu dưới phân riêng ra. Đây là nói y báo và chánh báo hai quả báo của chúng sanh, nổi về y báo thời phân ra là ba cõi, hai mươi lăm loài. Luận về chánh báo thời có bốn giống, mười hai loài ở trong ba cõi.

Như vậy đó là gì ? Là lời nương câu trên bỏ bày câu dưới nhờ tỏ ngộ chỗ chánh nhơn ra khỏi cõi trần, cho nên dứt ba cõi và hai mươi lăm loài, nguyên ba cõi này nhơn tâm người gây tạo, tâm nếu ngộ rồi thì ba cõi dứt hết ;25 loài từ vọng tưởng có ra, vọng tưởng nếu dứt thời 25 loài đều không.

Cho nên kinh LÃNG NGHIÊM nói:"Các háp mà có ra thiên hỉnh vạn trạng ở iữa nay cũng chỉ do một cái tâm giả hiện. Tất cả nào nhơn nào quả, vô số thế iới củng bởi một tàm mà thành ra các hỉnh tướng. Nếu vọng tầm hết roi thì bao nhiêu cảnh vật vi trần củng như không có, nên có càu .

Một người trỗ ve ngùồn chơn của tâm thì mười phương thế giới hư vọng củng đêu thành tiêu mất.

Bực Cổ Đức nói:Nếu người nhận được bản tâm thời Đại địa nầy không còn tấc đất, thế là một niệm tỏ ngộ tâm mình thời ba cõi và 25 loài hoàn toàn không cổ gì hết. Đó là dứt vậyệBa cỗi là gì ? - 1) Dục giứi. 2) Sắc giđiệ3) Vô sắc giới.

Thế nào 25 cỗi ? - Lược nói có ba cõi, rộng nổi thời có chín cõi, hay 25 cõi. Do phá tà tâm, trừ tánh chấp, cho nên phân ra nhiều cõi nhiều loại mà nói vậy.

Cõi Dục giới thời có bốn châu thiên hạ, bốn ác thú và sáu cõi Dục thiên. Cõi Sắc giới thời có bốn cõi Thiền thiên và cõi Phạm vương, cõi Vô tưởng, cõi Ngũ tịnh Cư thiên. Còn cõi Vô sắc giới có bốn cõi Không thiên, cộng là 25 cõi vậy. Song cõi

Phạm vương, Vô tưởng và Ngũ tịnh cư, đều ở trong cõi Tứ thiền thiên. Nhưng mà nêu riêng cái tên ra để chi vậy ? - Bởi vì ngoại đạo nó chấp ông trời Phạm Vương là thường làm ông chủ sanh muôn loài vạn vật. Chấp cõi trời Vô Tưởng, vì nó lầm cho không tâm tưởng gì hết, quấy nói đó là Niết Bàn, chấp cõi trời Ngũ Tịnh Cư là chỗ chơn giải thoát của bọn nó. Cho nên trong kinh trong luận nêu ra ba cõi trời này, để đối phó cái tâm tà chấp của bọn ngoại đạo vậy.

560 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Ký viết . Hũv vân ngũ tịnh cư Thiên trun§ hủu Đại tự tại Thiên vưong xứ. Ngoại đạo chi nhơn kế bỉ Thiên vuxmg năng vi tạo hóa chi bổn, qui chi tắc đắc giải thoát. Như Lai vị phả thử kiến, cố biệt tiêu chể.

Tứ châu giả ? Đông thắng thần châu, Nam thiệm bộ châu, Tây nguu hóa châu, Bắc câu lư châu.

Tứ ác thủ giả ? Tu la, Địa ngục, Ngạ quỉ, Súc sanh.

Lục dục Thiên giả ? Nhất Tứ vương thiên, Nhị Đạo lợi thiên, Tam Dạ ma thiên, Tứ Đâu suất thiên, Ngũ Hỏa lạc thiên. Lục Tha hóa tự tại thiên. Tứ Không thiên giả ? Nhất Không xứ thiên, Nhị Thức xứ thiên, Tam Vô sở hũu xứ thiên. Tứ Phi phi tuởng xứ thiên.

Tứ thiền giả ? Sơ thiền hũv tam thiên : Vị Phạm chúng thiên. Phạm phụ thiên, Phạm vương thiên, Nhị thiền hũu tam thiên : vị Thiểu quang thiên, Vô lượng quang thiên, Quang Âm thiên. Tam thiền hữu tam thiên :

Vị Thiểu tịnh thiên, Vô luụng tịnh thiên, Biến tịnh thiên.

Tứ thiền hữu cửu thiên : Vị Vô vân thiên, Vô tưởng thiên, Phước sanh thiên, Quảng quả thiên, Vô phiền thiên, Vô nhiệt thiên. Thiện kiến thiên, Thiện hiện thiên, sắc cúu cánh thiên.

Hậu ngũ, danh ngũ tịnh cư thiên, nái tam quả Thảnh nhơn sở cư, diệc vân ngủ na hàm thiên, Phạm vuxmg thiên, cư sơ thiền nhị thiền trung gian, Vô tuởng, tại đệ tứ thiền trùng.

Ngôn cửu hữu giả, tức cũu địa, dĩ Dục giới nhon thiên quỉ súc địa ngục, tổng vi nhút địa, sắc giới tứ thiền vi tứ địa, Vô sắc giới tứ không vi tứ địa, cộng vi củv dã.

"Nộỉ ngoại chư pháp, tận tri bất thiệt ; tùng

tâm biến khởi, tất thị giả danh".

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 561

Lời Ký nói :Có chỗ nói trong cõi trời Ngũ Tịnh Cư có ông Đại Tự Tại Thiên Vương ỏ. Những bọn ngoại đạo chấp vị Thiên Vương kia hay làm ông chủ tạo hóa, ai về cõi đó thời được thong thả. Đức Phật Như Lai vỉ muốn phá cái tà kiến ấy, cho nên ngài mới nêu ba cõi này chỉ rõ các hàng đệ tử tránh khỏi sự lâm lạc của ngoại đạo.

Bốn châu thiên hạ là gỉ ? - 1) Đông thắng Thần châu. 2) Nam thiệm Bộ châu. 3) Tây ngưu Hóa châu. 4) Bắc cu Lô châu.

Bốn ác thú là gì ? - 1) Tu la. 2) Địa ngục. 3) Ngạ quỉ.

4) Súc sanh. Sáu cõi trời dục là chi ? 1) Trời Tứ Thiên Vương, 2) Trời Đao Lợi. 3) Trời Dạ Ma. 4) Trời Đâu Suất.

5) Trời Hóa Lạc. 6) Trời Tha Hóa Tự Tại. Thế nào là bốn cỗi trời Không Thiên ? 1) Trời Không xứ. 2) Trời Thức xứ. 3) Trời Vô sỏ hữu xứ. 4) Trời Phi phi tưởng xứ.

Thế ào là bốn cõi Thiên thiên ĩ Cõi Sơ thiền có ba từng trời : a) Trời Phạm chúng, b) Trời Phạm Phụ. c) Trời Phạm Vương. Cõi Nhị thiền có ba từng trời; a) Trời Thiểu Quang.

b) Trời Vô Lượng Quang, c) Trời Quang Ầm. Cõi Tam thĩên có ba từng trời, a) Trời Thiểu Tịnh, b) Trời Vô Lượng Tịnh, c) Trời Biến Tịnh. Cõi Tứ thĩên có 9 từng trời, a) Trời Vô Vân, b) Trời Vô Tưởng, c) Trời Phước Sanh, d) Trời Quảng Quả, đ) Trời Vô Phiền, e) Trời Vô Nhiệt, g) Trời Thiện Kiến, h) Trời Thiện Hiện, i) Trời Sắc Cứu Kính.

Năm cõi trời sau gọi là trời Ngũ tịnh Cư. Chính ỉà bực Thánh nhơn chứng quả thứ ba ở trong đó cũng gọi cõi trời

Ngũ Na Hàm. Cõi trời Phạm vương ở chặng giữa cõi Sơ thiền và Nhị thiền. Côi trời Vô tưởng ở trong cõi Tứ thiền thiên. Nói chín cỗi là gỉ Ệ Tức là chín bực, lấy cõi Dục giới gồm cả cõi Người cõi Trời cõi Ngạ quỉ, cõi Súc sanh và cõi Địa ngục chung lại làm một bực. Cõi Sắc giới và bốn cõi Thiền thiên làm bốn bực. Cõi Vô sắc giới có bốn cõi Khống thiên làm bốn bực, cộng là chín bực vậy.

Trong ngoài các pháp đêu biết chẳng thật , từ trong Tâm biến ra đêu có cái danh giả.

562 QUI ÍƠN CÀMH SÁCH HÁN DỊCH

Thượng nhị cú, tổng tướng. Hạ nhị cú, biệt tướng. Nội tắc thân tâm, ngoại tắc khí giới. Hựu nội thị tứ uẩn, ngoại thị sắc uẩn. Tứ uẩn thị tâm, sắc uẩn thị thân. Thân tức tứ đại sở thành, tằm nãi lục trần duyên ảnh. Khí giới, thị chúng sanh sở y chi cảnh, tức Tam thiên Đại thiên thế giới. Giới sô' tuy da, nhi bất xuất tam giới : hữu tình tuy chúng, nhi bất xuât nhị thập ngủ hữu. Như thử thân tâm khí giới, tất tùng vọng niệm nhi hữu. Vọng tâm vô thể, phản biệt thỉ sanhẳ Liễu thử tâm cảnh ngươn hư, thị tri bất thiệt, tẵc ngũ uẩn thân tâm khí giới, đương hạ bất khả dắc hĩ.

Tùng tâm biến khởi, tất thị giả danh dã, vi chư chúng sanh vọng nhận tứ dại vi tự thân tướng, lục trần duyên ảnh vi tự tâm tướng ; tứ dại giả hiệp, vô ngã ngã sở, tất cảnh thị không.

Nhi phàm phu mê tự pháp thân cố chấp tứ đại vi tự thân tướng.

Lục trần thị cảnh, thức thể thị tâm. Tâm đôi căn trần, tức hữu duyên lự tướng khởi. Lục trần thị sở duyên. Vọng thức thị năng duyên. Lục trần vô thiệt, du như ảnh tượng. Tùng thức sở biến, cử thể tức không, cố thử duyên tâm, bổn vô hứu thiệt, nái chí vọng khởi phàm thánh kiến dẳng, cô viết : Tất thị giả danh.

Như thị liễu đạt, tức tri bổn lai tâm tánh không tịnh, cụ túc viên minh. Hoặc bất năng nhiễm, trí vô sở tịnh, hư tịch trừng trạm. Chơn giác linh minh, bổn phi duyên lự. Nhi chúng sanh cửu mê thử tâm, vọng nhận phàn duyên lục trần ảnh tượng, sạ khởi sạ diệt hư vọng chi niệm, dĩ vi tự tâm, niệm niệm tùy chi, thị cố ỉuản hồi tam giới nhị thập ngũ hữu dã. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 563

Hai câu trên nói tướng chung. Hai câu dưđi nói tướng riêng. Trong thời thân tâm, ngoài thời khí giđi (đất, đá, non, sống). Trong là bốn uẩn, ngoài là sắc uẩn. Bốn uẩn thuộc tâm, "Sắc uẩn" thuộc thân. Thân là bốn "đại" hiệp thành. Tâm là bóng duyên sáu trần. Khí giới là cảnh chúng sanh nương tựa ;tức thế giới Tam thiên Đại thiên.

SỐ thế giới tuy nhiều, nhưng không ngoài 3 giđi (3 cõi).

Loài Hứu tình tuy đông, nhưng không ngoài 25 loài. Thân tâm như thế, khí giới như thế, đều từ vọng niệm mà có ra.

Tâm vọng không tự thể, chỉ do ý thức phân biẹt mđi sanh.

Rõ được tâm cảnh nầy vốn không, mđi biết muôn pháp đều không thật . Thời năm uẩn thân tâm và khí giới bấy giời không có gì hết. Nên kinh Lăng Nghiêm nổi:'Tam sanh thời các pháp mới sanh, Tâm diệt thì các pháp liền diệt”.

Thế nào các pháp giả danh từ Tâm biến khởi ra đó. - Bởi tất cả chúng sanh nhận lầm thân tư đại làm thân tướng của mình, duyên theo bóng sáu trần làm tâm tưđng của mình.

Nhưng bốn "đại” đâ là giả hiệp thì thân này không phải là "thăn ta", vật nầy không phải la vậy "sở hữu" của "to ,rốt ráo đều là không. Thế à người phàm quên hẳn pháp thân thanh tịnh của mình, cứ chấp thân tứ đại giả hợp cho la thân tướng của mình.

Lấy sáu trần làm cảnh của mình, song thể của thức là tâmẵTâm đối vđi sáu căn, sáu trần, thời có tướng duyên lư khởi lên. Sáu trần là trần bị duyên. Vọng Thức la cái thức năng duyênềSong sáu trần không thiệt có, ví như bóng dạng mà thôiễDo thức biên ra, toàn thể tức không, cho nên cái tâm năng duyên đây, vốn không thật có, nhẫn đến vọng khởi chap Phàm chấp Thánh vân vân... cũng đều giả gá, cho nên nói :đều là tên giả.

Rõ thấu như thế, thời biết tâm tánh của mình xưa nay vốn trống trơn trong sạch, hoàn toàn tròn sáng. Cac hoặc không thể nhiễm, cái trí không có chi tịnh, trống rỗng vắng lặng im lìm. Tánh chơn giác sáng suốt, vốn không co tâm duyên lự. Thế mà chúng sanh me mãi tâm nầy, nhận lầm dính vướng bóng dạng sáu trần :niệm niệm thoạt sanh thoạt diệt luông dối, nói là tâm của mình, mỗi niệm niệm theo no cho nên mới có luân hồi trong ba cõi và chiu làm hai mươi lăm loài vậy.

564 QUI SON CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Ký viết . Bổn lai tâm tánh, ký phí nhiễm tịnh, vân hà nhi vi căn trần thức đẳng sở hoặc ? Luong do chúng sanh, tối sơ bất giác tâm khởi, dữ sanh diệt hiệp thành A lại da thức. Phục do chấp thử vi ngã pháp cố, chuyển khỏi dư thất thành bảt chủng thúc.

Các do thúc thể khởi năng kiến phần, do năng kiến cố tợ ngoại cảnh hiện, chấp thủ thử hiện viễ đinh thiệt cố. Tạo chủng chủng biệt nghiệp cộng nghiệp, cố nội cảm tự thân, ngoại cảm khí giới, nhất thiết chư pháp. Ký do thức khởi, cố tận tri bất thiệt.

Phàm, Thánh kiến đẳng giả ? Vị chon như giới nội, tuyệt sanh Phật chi giả danh. Bình đẳng huệ trung, vô tự tha chi hình tuớng, cố đã. Bổn văn tứ cú, bất xuất sắc tâm nhị pháp, nguyên sắc tùng tâm tạo, toàn thể thị tâm.

Cố KINH vãn : -Tam giới vô biệt pháp, duy thị nhất tâm tác\ TÝ BÀ SA vân : "Tâm năng vi nhất thiết pháp tác danh tự, nhuọc vô tâm tắc vô nhất thiết danh tự. Đương trí, thế xuất thế gian danh tự, tất tùng tâm khởi".

"Bất dụng tương tâm tấu bạc, dản tình bất phụ vật, vật khởi ngại nhơn".

Thượng cú, giới nghĩ tâm bốc đạt. Thứ cú, sắc tâm ly cảnh. Hạ cú, cảnh bất phương tâm.

Nguyên chí lý hư huyền, nghĩ chi dĩ sai.

Tâm cảnh bổn không, tương chi tức thố. Tình

vong chấp tạ, kỳ cảnh tự tịch ; chí lý hiện

tiền, hà vật ngại nhơn ?

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 565

Lời Ký nói :Tâm tánh xưa nay, đã không phải nhiễm phải tịnh, vì sao lại bị sáu căn sáu trân và sáu thức nó che bịt ư ? Bởi vỉ chúng sanh, ban sơ không ngờ tàm vọng khỏi cùng với các háp sanh diệt thành thức A lai da. Lại do khỏi lòng chấp thức đây làm cái vật của mình, rồi lần khởi thêm bảy thức nữa thành tám cái thức.

Trong tám thức đây mỗi thức khỏi ra cái phan năng kiên vì do phan năng kiến ấy, nó chiếu hiện ra cảnh ngoài, ròi chấp lấy cảnh hiện đó là cảnh chắc thật. Nên tạo ra đủ thứ nghiệp riêng và nghiệp chung, cho nên trong cảm hiện ra thân mình, ngoài cảm ra có khí iới, tất cả các háp. Song đã do vọng thức biên khỏi nên đêu biết là không thật.

Thế ào là chấp hàm và chấp thánh u.u.ẻề đó ư ? Nghĩa là trong cái thể Chơn Như không có cái tên giả là chúng sanh cùng Phật gỉ cả ? Trong cái huệ bình đẳng không có hình tướng là minh cùng người chi hết. Bốn càu trên bổn văn chẳng ngoài hai món sắc với Tâm, nguyên sắc từ tâm mà tạo ra, toàn thể của nó là Tâm.

Cho nên trong KINH nói : "Ba cõi không chi lạ, chỉ là một Tâm tạo ra”.

Trong, LUẬN TỲ BÀ SA nói : Tất cả các pháp có tên này tên khác là do Tâm đặt ra, nếu không có cái Tâm phàn biệt đây thài tất cả tên nay tên khác cũng không. Vậy thì đủ biết rằng những danh tướng thế ian va xuất thế ian, đều là từ một cái tâm ta mà khởi ra tất cả.

Cho nên chẳng cần đem Tâm so tính, hễ Tâm mình không nhiễm muôn vật, thời muôn vạt đâu có thể ngăn ngại người được.

Câu trên dạy đừng đem Tâm so tính. Câu kế biểu Tâm mình đừng nhiêm cảnh. Câu sau cảnh đó không ngăn hai cái Tâm.

Nguỵên chỗ chí lý trống rỗng nhiệm mầu, hễ mình tính thời đã sai. Tâm cảnh vốn không, nếu ta khởi lên môt niệm thời lầm lạc, còn nếu quên hết vọng tình phá tan tà chấp, thời cảnh Lục trần kia tư vắng lặng, chỗ chí lý liền bày trước mặt, cổ vật nào nứa mà ngăn người được ?