Sa Di Luật Giải Trọn Bộ 2 Quyển

566 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Sở vị đản tự vô tâm ư vạn vật, hà phương vạn vật thường vi nhiểu.

Tam Tổ vân: Dục thủ nhất thừa ật ố ục trần. Lục trần bất ố, huờn dồng chánh giác. Trí giả vô vi, ngu nhơn tự phược ; pháp vô dị pháp vọng hữu ái trước, tương tâm dụng tâm khởi phi đại thô". Ký viết : 'Ký ỉ/iễ biến khởi giả danh, hà dụng tưong chi tấu bạc. Nhiên tình vật túc vọng cảnh. Tâm nguyên nhuọc chỉ, pháp giới đòng tịch, hà vật ngại nhơn.

"Nhậm tha pháp tánh châu lưu, mạc đoạn mạc tục".

Thượng cú, đắc tánh, Hạ cú, khế lý. Ký bất ngại nhơn, cố nhậm sử châu lưu. Pháp tánh, tức thị vật cảnh. Tâm bất khởi vọng pháp pháp toàn chơn. Tại hữu tình trung, danh viết Phật tánh.

Tại vô tình trung, tắc viết Pháp tánh ; Pháp tánh bổn tự Như Như. Thể thường tịch diệt, du nhược hư không, quách châu sa giới, thủ chi tắc mê, xả chi tắc táng.

Nhược đoạn nhược tục, tức dọa đoạn thường;

bất thủ bất xả, phương vi diệu khế, cẩu nảng dắc chư pháp chánh tánh giả, tắc hoành ngọa pháp giới nhậm sử châu lưu, tiêu diệu vô ngại hĩ.

Ký viết : "Đoạn túc diệt tục túc thuờng : thường túc hũu, diệt túc không, sanh diệt, đoạn thuớng, không hủu, danh c/ế nhi nghĩa đòng. Thủ túV tục, xả tức đoạn, cố đọa nhị biên, xả nhị biên, cố khế trung đạo chi lý dãỂNhược vọng tâm thủ tướng tức tùy cảnh sanh diệt, cố nhược đoạn nhược tục. Chơn tằm vô truớc, cố nhậm chi châu lun, châu luu, cố vô trụ, vô trụ, cố quách châu sa giới.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 567

Nên Ông Bàn Cư Sĩ nói : Hễ mình không, để tâm nuối tiếc muôn vật, thì sợ gì muôn vật nó thường vấn vít ta. Đức Tam Tổ cũng nói:Muốn chứng đặng bực nhất thừa thời đừng đắm nhiễm sáu trần. Sáu tran không nhiễm đắm thời liền đồng với bực chánh giác. Kẻ trí không làm người ngu tự dính mắc; muôn pháp không có pháp nào khác, tại mình vọng mđi có cái tâm mê đắm, đem tâm mà dùng tâm, đâu chẳng lầm to ư ?

Lời Ký nói:Đã lấtừTâm biến ra cái tên giả, cần gỉ hải đem Tàm ra so tính. Song vọng tình đối với muôn vật tức là cảnh vọng của Tâm, chớ không gì khác. Nguồn tâm nếu dứt, thì bản thể pháp giới đong vắng lặng, có vật chi nữa mà ngăn ngại mình.

Mặc dầu phấp tánh khắp bủa, cúng không chấp có củng không chấp không.

Câu trên chứng đặng pháp tánh. Câu dưới tỏ ngộ lý chơnỂMuôn pháp nó đã không ngăn người, cho nên mặc dầu nó bủa khắp. Pháp tánh tức là muôn vật muôn cảnh. Tâm chẳng khởi vọng thời mỗi pháp toàn chơn. ở trong loài hữu tình thời gọi là Phật tánh. Ở trong loài vô tình gọi là Pháp tánh. Pháp tánh vốn tự Như Như. Thể nó thường vắng lặng cúng như hư không rổng suốt, khắp cùng hằng sa the giới, chấp cảnh thời mê, còn bỏ cảnh thời mất (chơn tánh).

Hoặc không, hoặc có, thời mắc hai bên không với có, không chấp có, cũng không bỏ không, mới là tỏ ngộ lý mầu (trung đạo). Nếu chứng đặng chánh tánh của các phap rồi, thời nằm ngang chốn pháp giới mặc dầu muôn pháp khắp bủa, nhưng Tâm người ấy cũng thảnh thơi không ngăn ngại.

Lời Ký nói :Không tức là Diệt. Có tức ỉà Thường.

Thường tức là Có. Diệt tức là Không, Sanh và Diệt. Đoạn và Thường. Không và Có danh từ tuy khác mà cái nghĩa vẫn đông. Chấp là nghĩa có, bỏ là nghĩa không, cho nên mắc hai bên (có với không;), bỏ hai bên cho nên mới hiệp lý trung đạo vậy. Nếu đem tàm vọng chấp theo tướng thời tam vọng ky, theo cảnh mà sanh mà diệt, cho nền nói hoặc không hoặc có.

Còn cái tâm chơn không đắm nhiễm, cho nên mặc dầu các pháp bủa khắp bủa khắp, cho nên nó không đình trụ, không định trụ cho nên rỗng suốt khắp cùng hằng sa thế iới.

568 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN D|CH

Thanh Luong Quốc sư vân ề "Chí đạo bổn hồ kỳ tâm, tâm pháp bổn hò vô trụ; vô trụ tâm thể, linh tri bất muội. Tánh tướng tịch nhiên, bao hàm đúc dụng, cai nhiếp nội ngoại năng thâm năng quảng, phi hũu phi không, bất sanh bất diệt, vô chung vô thỉ. cầu chi nhi bất đắc, khí chi nhi bất ly. Mê hiện luợng, tắc hoặc khổ phân nhiên. Ngộ nhon tánh, tẩc không minh quách triệc.

Tuy tức tâm túc Phật, duy chúng giả phượng tri. Hũu chúng hũu trí, tắc huệ nhật trầm một ưhũu địa. Nhược vô chiếu vô ngộ, tắc hôn vân yểm tế ư không môn".

Nhuợc nhất niệm bất sanh, tắc tiền hậu tế tfoạnỂ Chiếu thể độc tập, vật ngã giai như, trục tạo tâm nguyên, vô trí vô đắc, bất thủ bất xả, vô đối vô tu.

Nhiên mê ngộ tương y, chon vọng tuung dải. Nhược cầu chon khử vọng, như khí ảnh lao hình. Nhược thể vọng tủn chon, tợ xứ âm ảnh diệt Ệ Nhược vô tâm vọng chiếu, tắc vạn lự đô quyên; nhuọc nhậm vận tịch tri, tắc chúng hạnh viên khải.

Phóng khoáng nhậm kỳ khứ trụ; tịnh giám kỳ nguyên luu. Naữ, mặc, bất thất huyền vi; dộng, tịnh, vị ly phảp giới. Ngôn chỉ, tắc song vong tri tịch. Luận quán, tắc song chiếu tịch fr/ẵ Ngữ chúng, tắc bất khả thị nhon.

Thuyết lý, tắc phi chửng bất liễu.

Thị dĩ ngộ tịch vô tịch, chon tri vô tri dĩ tri tịch bất nhị chi nhất tâm, khế không hũu song vong chi trung đạo.

"Văn thinh kiến sắc, cái thị tầm thường".

Thượng cú, căn trần tương đối. Hạ cú, liễu dạt tâm cảnh. Tình vong chấp tạ, như kính đôi

tượng, thủ xả tâm, cô' viết tầm thường.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 569

Ngài Thanh Lương Quốc sư nói :"Lý chí đạo gốc ở nơi tâm, còn tâm thỉ gốc ở nơi vô trụ; cái tấm vô trụ sáng suốt không mê muội. Tánh và tướng đêu vắng lặng trùm cả muôn đức muôn dụng, gồm nhiếp trong ngoài, sầu quá sâu, rông quá rộng, chẳng phải có, chẳng phải không, không sanh, không diệt, không sau, không trước. Tìm nó nó không có, bỏ nó nó cũng không mất. Mê chơti thể hiện tượng, thời hoặc nghiệp khổ não lăng xăng. Ngộ đặng chơn tánh thời rỗng sáng thấu suốt.

Tuy rằng tức tâm tức Phật, duy có người chứng mói biết.

Nhưng nếu chấp minh có chứng có biết, thời mặt Nhật huệ ngấm chìm trong chỗ chấp có. Bằng mời mịt không tỏ khống hiểu, thời lùm mày đen che phủ nơi cửa không môn”, (chơn tánh)ẽ Bằng một niệm không sanh, thời đời trước đời sau dứt hẳn. Thể sáng riêng bày, vật với ta đìu như như, thẳng đến ngùòn tầm, không chấp là trí, không chấp là chứng, không chấp chơn, cũng không bỏ vọng, khong nhiễm,không tu, Song cái mê cái ngộ nương nhau, cái chơn cái vọng đối đải với nhau, nếu ta tìm cái chơn bỏ cái vọng cũng như bỏ bóng theo hình. Bằng tỏ đặng vọng tức chơn, củng như gười đứng trong tôi, thì bóng hải diệt. Bằng tầm trống trơn không đối chiếu nữa, thì muôn lự (cảnh vọng) đêu mất, thì mặc daủ cho nó vắng lặng và tỏ biêt, các hạnh do đó mà liên mở ra.

Rộng rải thênh thoang, mặc dầu cho nó đi, mặc dâu cho nó tới, lặng soi tỏ thấu ngùôn mạch. Hoặc nói hoặc nín cũng không mất lý nhiệm mầu, khi động khi tịnh không lia tánh pháp giới. Nói ba háp chỉ, thời hai bên đều dứt, tỏ biết mà văng lặng. Còn luận về ba phép quán, thời cả hcã đêu vắng lặng và chiếu soi. Nói chỗ chứng thời không thể chỉ cho người. Nói chí lý, thời người chưa chứng không thể õ đặng.

Cho nên ngộ biết vắng lặng, thật có biết mà không chấp là biết bởi vỉ một cái tâm ngộ biết và vắng lặng không hai hai, mới hiệp với lý Trung Đạo (không và có đều mất).

Nghe tiếng thấy sắc chỉ là viêc tầm thường.

Câu trên sáu căn, sáu trần đối nhau. Câu dưđi tỏ thấu tâm cảnh. Tình không chấp hết, như kiến đối với hình tượng (vàn vô tình). Không tâm chấp bỏ, nên nói việc tâm thường.

570 QUI SON CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Đẩu Suất Duyệt tụng viết : "Đẳng nhàn hành xứ, bộ bộ giai như. Tuy cư thanh sắc, ninh trệ hữu vô. Nhất tâm mị dị, vạn pháp phỉ thù". Qui Sơn vân : "Nhất thiết thời trung, thị thính tầm thường, cánh vô ủy khúc dỉệc bất bế mục tắc nhĩ, đản tình bất phụ vật, tức đắc. Tùng thượng chư Thánh, chỉ thiết trược biên quá hoạn. Nhược vô hứa đa ác giác tình kiến tưởng tập chi sự, thí như thu thỉ trừng đình, thanh tịnh vô vi, đạm đình vô ngại, hoán tác đạo nhơn, diệc danh vô sự nhơn dã”.

Ký viết; Văn kiến thị căn. Thanh sắc thị trần, trần túc cảnh dã. Giác tri thị tâm. Tri tâm ly niệm, liễu cảnh nguyên không. Nhĩ văn mục đổ, bất khởi Chơn vọng c/ìíẵ kiến , thị viết, tầm thường.

Bàn Cư Sĩ viết Ễ "Đản tự vô tâm ưvạn vật, hà phưong vạn vật thường vi nhiểu. Thiết nguu bất phạ sư tử hẩu, cáp tợ mộc nhơn khán hoa điểu. Hoa điểu phùng nhan diệc bất kinh, mộc nhon thể bổn tự vô tình. Tâm cảnh như hư chỉ giă thị, hà lự Bò đè đạo bất thành”.

"Giá biên, na biên, ứng dụng bất khuyết".

Thượng cú, đắc thể. Hạ cú, đắc dụng. Tiền cử kiến văn thinh sắc chi căn trần, dĩ cai tận nhứt thế chư pháp, pháp pháp viên dung, sự lý giao triệt. Thông thân ứng vật, thể dụng toàn chương, chiết triền phủ ngưỡng, túng hoành tự tại, xúc mục giai chơn, ngộ duyên thọ dụng.

Sở vị lâm cơ bất ngại, ứng vật vô câu, thi phi tình tận, phàm thánh giai trừ, thùy dắc VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 571

Ngài Đẩu Suất Duyệt Thiền sư làm bài tụng nói : "Chỗ làm rảnh rang, mỗi bước mỗi bước đều như như. Dù ở trong cảnh Thanh sắc đâu mắc cái chấp Hữu Vô. Hễ nhât tâm chẳng khác, thời muôn pháp không Zạ"ể TỔ Qui Sơn nói :"Trong tất cả thời mắt thấy tai nghe cũng chỉ là việc tầm thường, vẫn không phân biệt và chiu uốn theo nó, cúng chẳng cần nhắm mắt bịt tai, miễn tâm mình không nhiễm muôn vật là được. Từ trước đến đây các vị Thánh, chỉ nói cái hại lầm của sự đắm nhiễm. Nếu tâm mình không có nhứng việc vọng tình nghĩ quấy, riêng chấp tư tưởng và tập quán thời ví như nước mùa thu lóng đứng, trong sạch im lìm, lặng lẽ không bợn ngăn, mới gọi là người làm Đạo, cúng kêu là người vô sự vậy".

Lời Ký nói :Nghe thấy là sáu căn. Thanh và sắc là sáu trần, trần là cảnh vậy. Tỏ biết ỉà tâm vậy. Biết tâm này nó không khởi vọng niệm, rõ cảnh ĩìầy nó vốn là không, Tai nghe mắt thấy chẳng khởi lòng chấp chơn hay vọng, nên gọi là tầm thường.

Ông Bàn Cư Sĩ nổi :Hễ mình khống tầm nhiễm muôn vật lo gì muôn vật thường vấn vít ta. Ví như con trôn băng sắt không Kê sợ tiếng rống con sư ử, như gười bằng go xem bức tranh chim vẽ.Chim vẽ gặp người go củng không sợ, bởi người gỗ bản tánh nó vô tình. Tầm cảnh sừng sựng, là như thê', lo gì đạú Bô Đê chẳng thành.

Bên lý bên sự, việc ứng dụng chẳng thiếu.

Câu trên đặng cái thể: Câu dưới đặng cái dụng. Văn trước nói thấy nghe, thanh sắc là sáu căn, sáu trần, đá gồm hết tất cả các pháp, mỗi pháp viên dung sự và lý thông suốt. Cả thân ứng muôn vật, thể và dụng đều bày, khi qua lại tđi lui, dọc ngang tự tại, chạm mắt toàn chơn gặp duyên đều thọ dụng được hết.

Nghĩa là gặp cơ nào cũng không ngại cơ nào đối với muôn vật cũng không ngăn ngại một vật nào, dứt hết thị phi, 572 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH thùy thất, hà thản hà sơ. Trỉêm đầu tác dĩ, chỉ thiệt vi hư, phiên thân ma giới, chuyển cước tà đồ, liễu phỉ nghịch thuận, bất phạm công phuế Cô' Đại Châu vân : Giải đạo giả, hành trụ tọa ngọa, vô phi thị đạo. Ngộ pháp giả, túng hoành tự đại vô phi thị pháp.

Tứ Tô vân : Đản đản vô ngại, nhậm ý túng hoành. Bất tác thiện, bất tác ác, hành, trụ, tọa ngọa, xúc mục ngộ duyên, giai thị Phật chỉ diệu dụng. Sở vị niệm niệm Thích Cã xuất thế, bộ bộ Di Lặc há sanh. Phân biệt, hiện Văn Thù chi tríếĐộng dụng, vận Phổ Hiền chỉ hạnh.

Môn môn nhi giai xuất cam lồ. Vị vị nhi tận thị đề hồ. Bất xuấi Bồ đê chi lâm, trường xử hoa tạng chi hải. Quảng quảng nhi vô trần bất thấuẳTriêu triêu nhi du nhật đằng huy, khởi lao diệu biện dĩ tuyên dương, hà giả thần thông nhi hiển thịếTư nãi vô sự đạo nhơn, đại tự tại dụng; phi phàm cảnh giới thức tâm sở tri. Đắc giả, tức như như Phật hĩ.

Ký viết . "Vị Chơn như pháp giới tánh, toàn thể nhi khởi nhất thế gian chư pháp; thị tắc chư pháp, toàn thị tánh khởi, khởi vô biệt khởi, toàn thể nhi khởi, cố toàn thể tủc dụng, toàn dụng thị thể. Thể dụng toàn chưong, sự lý giao triệt.

Cố đắc nhậm vận, đằng đằng, thể châu dụng biến, thị dĩ thông thân úng vật Thuợng lai, liễu đạt sự lý thể dụng; huớng hạ, chánh minh dụng đức, dĩ đại dụng vô phưamg, hóa í)ể nhất thế; thượng thù tứ ân, hạ tư tam hũu. Cố viết ế vẳng lai tam giới, vị tha tác tắc”.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 573 không chấp thánh, phàm, thì còn cái gì nữa gọi là "đắc”, có cái chi nữa gọi là "thất”, và cái nào gọi là cái đáng "thân", cái nào là cái đáng "sơ". Đem đầu làm đuôi, chỉ thật làm giả, dời mình vào cõi ma, trở gót trong đường tà, trọn không nghịch thuận mà không phạm đến việc tham thiềnễ Cho nên ông Đại Châu Hòa thượng nói :"Người rõ Đạo đi, đứng, ngồi, nằm, không lúc nào là không phải Đạo. Người tỏ đặng chánh pháp dọc ngang, thong thả, không lúc nào là không phải "pháp".

Đức Tứ TỔ cũng nói :Người đắc ngộ rồi, thênh thênh thang thang không ngăn ngại, mặc ý dọc ngang. Chẳng làm lành cũng chẳng làm ác, đi, đứng, ngồi, nằm, xúc cảnh ngộ duyên đều là diệu dụng của đức Phật cả. Nên có câu :Người ngộ đặng rồi, trong mỗi niệm, mỗi niệm đức Thích Ca ra đời, trong mỗi bước, mỗi bước Phật Di Lặc giáng sanh. Lúc phân biệt hiện trí Văn Thù. Trong khi động dụng làm hạnh đức Phổ Hiền. Mỗi pháp môn, mỗi pháp môn, cũng đều tuôn ra chất cam lồ. Mỗi vị mỗi vị cũng đều là vị đề hồ. Chẳng ra khỏi đám rừng Bồ đề, thường ở trong biển Hoa tạng. Làu làu mà không một mảy trần nào chẳng thấu. Bứa bữa ví như mặt nhật khắp sáng ngời, đâu nhọc lời mầu đức Như Lai giải nói:

Nào nhờ phép thần thông chỉ dắt, đây là cái dụng rất tự tại của ông Đạo nhơn vô sự chẳng phải thức tâm của người Phàm mà rõ biết đâu. Người đặng cảnh giới đây tức là ông

Như Như Phật vậy.

Lời Ký nói :Gọi tánh của Chơn Như háp giới,toàn thể của nó khỏi ra tất cả pháp thế ian và xuất thế ian và xuất thế ian, thế à các hấị) kia toàn là háp ở trong tánh Chơn

Như háp giới khởi ra. Nhưng nó khởi không có chi khác chỉ ở trong toàn thê ấy mà khởi ra. Cho nên toàn cả thể là dụng, mà toàn cả dụng là thể. Thể là dụng đều bày thời sự'lý thấu suốt.

Cho nên mặc dầu hơi phới, thể tròn dụng khắp thực là cả thân đầu ứng hiện muôn vật. Từ trước đến đầy rõ thấu sự lý, thê dụng ; từ đày sắp sau chính nói cái đức của dụng, lấy chỗ đại dụng không cùng mà giáo hóa tất cả; trước đền đáp bốn ân, sau cứu giúp chúng sanh trong ba cõi. Cho nên có câu : Qua lại trong ba cỗi vỉ làm phép tắc cho người.

574 QUI SƠN CẢNH SẢCH HÂN DỊCH

NHỊ. -TÁN MIỄN

Như tư hành chỉ, thiệt bất uổng phi pháp phục; diệc nãi thù báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Thượng nhị cú, minh tự ích. Hạ nhị cú, minh ích thaẾ Vị như thượng tu lý, thành vỉ bất đồ tại truy môn. Kỳ nhi đức hạnh bị sung, tứ ân tự nhiên bị ích. Truyền xướng phu dương, tam giới tận triêm lợi lạc.

Ký viết: "Pháp phục, tức Ca sa Phạm ngữ Ca sa, thử vân, hoại sắc . Vị dĩ thanh, hắc, mộc lan, tam nhưphảp sắc nhiễm chi. Tam thế hưLai đồng trước thửy. cố ân pháp phục, phi chi năng đoạn phiền não, phục danh ly trần phục.

Long đắc nhắt lủ tắc miễn kim sí điểu thực, cố danh cứu long y, đ/ệc danh nhẫn nhục khải; cf/ệc danh liên hoa phục; d/ệc danh giải thoát phục; diệc danh phước điền yế Húu như thị chủng chủng công năng, cố Phật chế chi, thuờng dữ cận thân, bất đắc ly túc.

Sự AO vãn . "Luật chế cẩn hộ tam y như hân bạc bì, Bát nhưnhản tình, kỉnh chi nhưpháp. Thường tu tùy thân, như điểu nhị dục, phi tẩu tuvng tùy, chư ộ luật văn, tinh chế tùy thân. Kim thời đản bộ ly túc, bất ung giáo dã".

Ký vân : Kim thời hi húu hộ túc, hà huống thuờng tùy.

Đa hũu tất sanh, thân vô pháp phục; thị tắc mạc thế hộ túc, du vi thắng hỉ. Luxmg do tự ô tịnh tín, mạn pháp khinh y, hiện tiền Ca sa ly thể, đưong lai thiết điệp triền thằn.

Chon xuất gia nhi, nguyện tuân Thảnh huấn vô tựkhinh dãề

Sanh sanh nhược năng bất thôi; Phật giãi quyết định khả kỳ; vãng lai tam giới chỉ tân, xuất một vị tha tác tắc. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 575

2) KHEN GẮNG

Chỗ làm như thế, thật chẳng uổng mặc áo pháp; cũng ỉà đền trả bốn ân, cứu giúp ba cõỉ.

Hai câu trên, nói lợỉ ích phần mình Hai câu dưđi, làm lợi ích cho người khác N ghĩa là tu hành như trên, thật là ở trong chùa không uổng. Song đức hạnh đầy đủ, tự nhiên đặng ích bốn ân. Rao truýền chánh pháp, thời ba cõi chúng sanh đèu nhờ lợi lạc.

Lời Ký nói :Áo pháp tức là áo Ca sa. Tiếng Phạn ngữ “Ca sa” Hán dịch “hoại sắc”.Nghĩa dùng màu phai, màu nâu, màu dà, ba màu theo phép nhuộm ífóắBa đời các đức Như Lai, đòng đắp y nay. Cho nên gọi là áo pháp, mặc 00 nậy có thể dứt tàm phiền não,áo nay củng có tên là áo "Ly trần”.

Con Rồng đặng một sợi chỉ thời khỏi nạn chim cánh vàng ăn. Cho nên gọi là áo Cứu long, cũng gọi ỉà giáp nhẫn nhục, củng gọi là áo Liên hoa, cũng gọi là áo Giải thoát, củng gọi là áo Phước điầnệÁo rìây có tihĩêu công năng như thế cho nên đức Phật chế ra, thường hải đắp nơi thân, chớ nên cách đêm.

Bộ Sự SAO nói :Trong luẠt dạy kính giữ ba áo (tam y)

như da mỏng của thân, bình bát như tròng' con mắt, kỉnh như kỉnh pháp. Thường phải đem theo mình, như chim có hai cánh bay chạy theo nhau, trong các bộ Luật văn đều dạy đem theo mình. Thế à đời bầy giờ chỉ giữy bát chẳng cách đêm, chẳng nhầm pháp dạy vậy.

Lời Ký nói :Đời bây giờ ít có người giữ cho khỏi cách đêm, huống chi thường đem theo. Có lắm người cả đời thần không mặc áo pháp, thời đủ biết thời mạt pháp nầy người giữ khỏi cách đêm củng là hơn vậy. Vỉ do mình khônề tăm tin tưởng dễ pháp khinh y, đương đời áo Ca sa lìa the, thời sau giáp sắt vấn thần. Trang quyết chí xuất giữ, xin vàng lời Phật dạy, kính giữ ba y, đừng tự khinh vậy.

Đời đời nếu cứ giữ được hạnh nguyện không lui, như thế, thời ngôi Phât quyết chắc đươc nênề Làm khách qua lai trong ba cõi. Ra vào làm phép tắc cho người đời. 576 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN DỊCH

Thượng nhị cú, tự hành. Hạ nhị cú, hóa tha. VỊ tuy đôn ngộ tự tâm, nhi trần sa phiền não, vô thỉ tập khí, phỉ nhất nhật khả đào. cố tu tháo tâm dục đức, uẩn tố tinh thần, thỉ bất bị cách ấm chi hôn, nãi năng sanh sanh bất thôi. Tập tận đức viên, pháp thân hiển lộ, nhi Phật quả tự chứng.

Bất trụ sanh tử, bất trụ Niết bàn, đĩ bi trí nhi tương phụ dực, vận vô duyên từ, độ hữu tình giới. Tùy loại phân thân nhập triền thùy thủ, hòa quang dồng trần châu triền lục thú, dữ chúng sanh tác bất thỉnh chi hứu, vỉ nhơn thiên tam thừa chi hủy tắc giả dãẵ Ký viết : Tiần khải ngộ chan nguyên, thị khế tự tâm Chơn như nhon địa Phật. Thủ trung ngôn Phật giai giả ?

Nẵi chứng cứu cánh quả vị Phật dã. Dục yếu bất bị cách ấm c/i/ẽhôn, tu đắc thử tâm thường bất muội, phương năng vãng lai tự do, xuất một nhậm /rỷể Hoặc viết : Ký chứng Phật giai thị đắc vô sanh, hà hữu xuất một ?

Đáp viết . Chư Phật chúng đắc vô trụ xứ Niết Bàn, phi đồng nhị thừa sở chứng khôi thân đoạn trí vô dư Niết bànrCố bất trụ sanh tử, cập dữ Niết Bàn lợi lạc hũv tình, cùng vị lai tế.

Nhược trụ Niết Bàn vô độ sanh dụng. Nhuục trụ sanh tử, vô đoạn chướng dụng, dĩ năng đoạn chướng, cập năng độ sanh, cố danh vô trụ.

Tuy cùng vị lai tế, cụ vô lượng lợi sanh, đại dụng, nhi thể vĩnh tếch, cố danh Niết bàn. Hụv giảo húv quyền thiệt chon tục lưỡng môn, chon đế môn trung, tắc thảnh phàm hũv vô chi tâm cu dẫn . Tục đế môn trung, VIỆT DỊCH QUYẾN HẠ 577

Hai câu trên, mình tu hành. Hai câu dưđi, hóa độ người. Nghĩa là tuy tỏ ngộ tâm mình nhưng còn trần sa phiền não, và tập khí từ bao kiếp dễ gì một ngày trừ sạch đặng. Nên cần phải rửa lòng nuôi đức, chứa sạch tinh thần, mới khỏi bị cái hôn mê cách ấm ịđầu thai trong bụng mẹ), mới có thể đời đời không lui chí nguyện. Hoặc tập het, đức hạnh hoàn toàn, thời pháp thân mđi tỏ bày, mà đặng chứng quả Phật.

Chẳng trụ sanh tử khổ, chẳng trụ Niết bàn vui, thường dùng lòng Bi trí giúp đđ cho nhau, đem lòng từ vô duyên, không đợi người thỉnh mà độ cõi hứu tìnhếTùy mỗi loại phân nhiều thân, vào cỗi trần đưa bàn tay tế độ, phổng hào quang trong trần thế, khắp giáp sáu đường, làm người bạn bất thỉnh cho chúng sanh làm phép tắc cho cõi nhơn thiên, bực Tam thừa ấy vậy.

Lời Ký nói :Bài trước mỏ dạy ngùòn chơn là nhận ông Phật Chơn Như Nhơn địa trong tâm mình. Còn trong bai nay nói bực Phật là chi ? - Chính ông Phật chứng quả vi rốt ráo vậy. Song muốn cho khỏi hôn mê cách ấm, thời can hải tăm này thường không mê muội, mới đặng tới lui tự do ra vào mặc ý.

Hoặc có người hỏi: Đã chứng ngôi Phật thời đặng quả Vô sanh, mà đã đặng quả Vô sanh rồi, thời đâu có xuất và nhập ?

0 - Đáp rằng : Chư Phật đã chứng quả Niết bàn Vô trụ chẳng phải đông như bực Nhị thừa chứng đặng quả Vô dử

Niet bàn bặt thân dứt trí. Cho nên đức Phật không trụ đường sanh tử mà củng không trụ quả Niết ban, lợi lạc cho chúng Hữu tình tột đời vì lai. Vì sao ?

Nêu Phật ngài trụ Niêt bàn không tài năng độ sanh Còn như Phật trụ trong sanh tử, thời không cống dụng dứt nghiệp chướng, vỉ Phật hay dứt nghiệp chướng lại hay đô chúng, sanh. Cho nên kêu là Vô Trụ.

Tuy ngài đủ vô lượng công dụng to lớn lợi ích cho chung sanh tột đời vị lai, nhưng mà thể gài vẫn vắng lặng cho nên kêu là Niêt Bàn. Lại trong giáo pháp của Ngài có 578 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH tắc thảnh phàm duyên sanh chi tâm bất vô; cố hữu cảm tùy ứng, vị tha tác tắc dã.

Ngôn hòa quang đồng trần giả ? Hòa, thị hổn tạp; quang, thị trí dụng; trần, vị tam giới lục đạo trần ô chi cẳnh, nhi Thánh nhơn hồn hòa kỳ gian, dĩ giáo trí quang nhi khai đạo chi.

Châu triền giả ? Tức vãng lai xuất một cfáắ Thử chi nhất học, tối diệu tối huyền, đản biện khẳn tâm, bất tất tương trám.

Thượng nhị cứ, thán đạo. Hạ thị cú, khuyến tấnỂ Ngôn thử giáo ngoại nhât tông, ly văn tự tướng tuyệt tâm lộ học, bất lạc giai cấp, trực chỉ nhơn tâm, kiến tánh thành Phật. Thị vi đốì diệu tôl huyền; duy khủng đương nhơn, tín chi bất cập. Nhược dã vô nghi, khẳn tâm quyết chí hướng tiền, tất vô trám ngộ giả dá.

NHỊ - GIÁO LY, NHỊ NHẤT : THỊ GIÁO. - NHỊ : GIỚI MIEN NHẤT : THỊ GIÁO.

Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đôn siêu, thử ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp.

Thượng nhi cú, minh cơ : hạ nhị cú, minh giáo. Dĩ Như Lai tùy cơ thiết giáo, quán căn thọ pháp, cô' hữu tam thừa, thập nhị chi phần, giáo ngoại biệt truyền chi dị.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 579 phản ra pháp quyền và pháp thật, Chơn đế và Tục đế hai môn. Trong môn Chơn đế thời tàm thánh, phàm, có, không đêu dứt. Trong môn Tục đế hời tăm thánh phàn, duyên sanh chẳng phải là không, cho nên chúng sanh có cảm thì Phật liên ứng, ứng hiện thân để làm phép tắc cho người vậy. Thế nào phóng hào quang trong cõi trần ư ? Phóng là nghĩa xen lộn; hào quang là chỉ cho trí đức và công dụng; cỗi trần nghĩa là những cảnh tràn ô trong ba cõi sáu đường mà đức Phật ngài xen lộn ỏ trong đó, đặng dùng trí đức hào quang để khai sáng cho chúng nó.

Khấp giáp là gì ? Tức là qua lại, ra vào trong sáu đường tế độ chúng sanh vậy.

Trong một việc học tham thíen đây, rất nhiệm rất mầu, hễ ta chuyên lòng gắng chí, thời quyết dược kết quả, chá chẳng gạt đâu.

Hai câu trên, khen Đạo. Hai câu dưới, khuyên gắng tới chỗ chí Đạo. Thiền định nghĩa là một Tông giáo ngoại biệt truyền, đây ngoài tướng văn tự, ngoài ý suy nghĩ, không theo giai cấp, chỉ thẳng tâm người thấy tánh thành Phật. Thật, là một pháp môn rất nhiệm rất mầu, chỉ sợ nhứng người tin không thể kịp. Nếu người tin kịp không nghi, và quyết lòng gắng chí sấn tđi, thời chắc chắn không bao giờ lầm lạc vậy.

2. - GIÁO LÝ PHÂN LÀN HAI :

1Ỉ NÊU PHÁP 2 /RĂN GẮNG 1/ NÊU PHÁP Như có những người bực trung, chưa đặng vượt khỏi các môn phương tiện, phải dể tâm nơi giáo pháp ôn tìm Kinh Luật.

Hai câu trên, nói căn cơ. Hai câu dưới, nói giáo pháp.

Bdi đức Như Lai tùy cơ lập giáo, coi căn khí người mà trao pháp, cho nên cố chia ra ba thừa và 12 bộ kinh, ngoài 12 bộ kinh ra còn có truyền riêng tông tham thiền khác nứaễ 580 QUI SON CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Thảng hoặc vị năng đốn siêu phương tiện chi môn, tất tu lưu tâm thục nghiện giáo điển. Văn thục, tắc lý chương; nhơn chỉ tự kiên nguyệt. Sở vị, tầm lưu đạt nguyên giả hĩ.

Ký viết Ệ Thử bất ngôn hạ sĩ giả ? Vị trung nhon khả dĩ ngữthuọng. Hạ sĩ văn đạo tắc tiếu, cố thử bất lục. Thả ư giảo pháp luu tâm giả ? Khủng phi sư tử nhì, bất năng tùng không phiên thân, thả linh duyên khê bàng cảnh.

Miễn hũu táng thân, thất mạn chi hoạn, cố sử ôn tầm, linh tùng lý ngộ nhập dã. Bối Diệp, tức tam tạng kinh điển, Phạm ngữ Bối đa la, thử vân ngạn ảnh.

Kỳ thọ như thử phuxmg tông lư, trục nhi thả cao, diệp trường quảng, sắc quang nhuận. Tây quốc thơ tả, giai thủ dụng diên.

"Tinh sưu nghĩa lý, truyền xướrig phu dương; tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức".

Sơ cú, tự hành. Thứ nhị cú, hóa tha. Mạt cú báo đức, Dục báo Phật ân, tất tu truyền dương tiếp dẫn.

Cố kệ vân : Dã sử đảnh đái kinh trần kiếp, thân vi sàng tòa biến tam thiên, nhược bất truyền pháp độ chúng sanh, tất cảnh vô năng báo ân giả.

Phù dục truyen dương chánh pháp, tu tiên ôn tầm bối diệp, thám hy u huyền, nghiên cứu tánh tướng; cùng tận nghĩa lý, bất trệ thuyên đe. Tông thú viên khải, khai phát sơ cơ sử chi ngộ nhập, phương vi báo Phật ân đức dá.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 581

Tham thiền là một Tông vượt khỏi môn phương tiện, nếu ta chưa được vượt khỏi ắt phải để lòng xét chín kinh luật. Đọc văn cho thuộc thời lý tự bày, cũng như nhờ ngổn tay chỉ được thấy mặt nguyệt. Nên tìm giòng lần đến nguồn mạch đó vậy.

Lời Ký nói :Văn đây không nói người bực hạ là sao ĩ Nói người bực trung thời cũng có thể nói lên người bực thượng. Còn người bực hạ nghe đạo không nổi cười xà, nên văn đây không chép.

Thế nào phải để tâm nơi giáo pháp ĩ - Sợ ta chưa ngoài văn tự được, phải nhờ giáo pháp, không nên buông bỏ. Như không phải con sư tử thì không thể trở mình giữa trống không, cần phải nương theo bờ khe dựa mé.

Khỏi cái nạn táng thẫn mất mạng; nên phải ôm tìm kinh luật, đặng nhờ kinh lý tỏ ngộ bản tầm vậy. Kinh luật tức kinh diên trong ba tạng, tiếng Phạn ngữ kêu kinh Bối Đa La. Hán dịch cây Ngạn Ảnh.

Cây kia như cây kè cõi này, thẳng và cao, lá dài mà rộng màu trơn láng mịn. Bên nước Tây Vức khi nào tả kinh chép luật, đêu lấy lá cày này mà viết, nên gọi kỉnh

Bôi Đa La hay kinh Bối Diệp củng thế.

Ròng xét nghĩa lý Kinh Luật, xướng truyền chánh pháp, tiếp dẫn kẻ hậu lai, trả ân Đức Phật.

Câu đầu, mình tu. Hai câu kế, dạy người khác. Câu rốt sau trả ơn đức Phật. Muốn trả ơn Đức Phật ắt phổi truýền nói chánh pháp cho kẻ hậu lai.

Nên có bài kệ .ể Dầu cho đầu đội Phật nhiều kiếp như vi trần, thân làm giường Phật ngồi, khắp ba nghìn thế giđi, bằng ta không truyền pháp độ chúng sinh, rốt ráo không trả ơn cho Ngài đặng.

Luận rằng : Muốn truyền nói chánh pháp trưđc phải ôn tìm kinh điển gạn xét lý sâu mầu, nghiên cứu tánh và tướng, cùng tột nghĩa lý, chđ trệ nơi văn tự. Chỗ tôn thú đều tỏ mở dạy kẻ sơ cơ, cho đặng ngộ nhập, mđi là trả ơn đức cho Phật vậy. 582 QUI SON CẢNH SÁCH HÂN DỊCH Ký viết : Thượng linh thục cúu kỳ văn. Thử linh suy cùng nghĩa lý. Nghĩa giả ? Giáo chi sở hiển. Lý giả ? Nghĩa chi sở qui.

Thuyên đề giả, thuyên vị đắc ngư. Đè vị dắc thố. Chỉ vị nguyệt tiêu, đắc ý vong ngôn, thỉ bất trệ ư thuyên đè. Cố kinh vân Ệ* Tu đa la giáo, như tiêu nguyệt chỉ, nhược phục kiến nguyệt, liễu tri sở tiêu, tất cảnh phi nguyệt. Như thị tri giả, phuxmg năng nhon giảo ngộ tâm, bất mê kinh chỉ, tự lợi lợi tha, bảo Phật ân đức, thành vi quốc chi bảo dã.

"Thời quang diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phò trì; trụ chỉ oai nghi, tiện thị tăng trung pháp khí".

Sơ cú, tán đức. Thứ cú, chúc hà. Hạ nhị cú, hạnh xứng. Cụ như thượng giải hạnh báo đức, thành vỉ quang âm bất hư táng hĩ. Khử Thánh thời diêu, pháp âm cửu tịch.

Nhược bất miễn lực phò trì, pháp diệt tại nhĩ, chung phỉ báo đức, tất tu kiên chí hà trì chánh pháp.

Tự hành hóa tha, giác hạnh tiệm viên, danh chơn báo ân. Ký nhĩ đức sung hạnh dinh, nội ngoại hiệp triệt, nghiễm nhiên tăng bửu, nhơn thiên sư tượng tức Như Lãi sứ, hành Như Lai sự hĩ. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 583

Lời Ký nói :Bài trước biểu học thuộc văn kia. Bài nây dạy ta tìm cho tột nghĩa lý. Nghĩa là chỗ rõ bày của kinh. Lý là chỗ kết lại của nghĩa ấy.

Văn tự hay kinh điển, tàu gọi chữ Thuyên đề. Thuyên đè là gỉ ? Thuyên là cái nôm để bắt cá. Đề là cái rập để bắt con thỏ. Nay ta mượn hai vật này để ví dụ, khi ta chưa tỏ ngộ chơn tàm, cần nhờ văn tự của kinh và luật, sau khi được cá phá nôm, được thỏ bỏ rập, thì văn tự cũng không dùng chi nữa.

Ví như muốn thấy mặt trăng, phải nhờ ngón tay nêu chỉ đặng ý quên lời, mới là không dính mắt nơi văn tự.

Cho nền trong kinh nói : Ba tạng giáo điển dường như ngón tay chỉ mặt nguyệt, sau khi thấy mặt nguyệt rõ biết chỗ chỉ rốt ráo là không phải mặt nguyệt. Người biết như vậy mới có ttiề nhờ kinh giáo mà ngộ đặng bản tâm và khỏi mất tôn chỉ trong kinh, thực hành chủ nghĩa lợi mình (tự lợi) lợi người (lợi tha) trả ân đức cho Phật,thật là một vật báu trong nước vậy.

Thì giờ cũng chớ luống bỏ, ắt phải lấy đây giữ gìn đi, đứng oai nghi, thật là pháp khí trong hàng

Tăng Bảoể Câu đầu, khen đức tu hành của mình. Câu kế, dặn phải giứ gìn chánh pháp. Hai câu sau hạnh xứng vđi hàng Tăng Bảo. Nghĩa là có đủ hạnh và giải như trên mới trả ơn đức cho Phật thật là không luông bỏ tấc bóng vậy.

Nay cách Phật xa đời tiếng pháp âm đá vắng lâu.

Nếu ta không gắng sức phò trì, thời chánh pháp đức Phật diệt liền gần đây, rốt cuộc không trả ơn đức gì cả;

cho nên quyết phải gắng chí gánh vác chánh pháp.

Mình làm rồi dạy người khác, hạnh tự giác, giác tha, lần lần đầy đủ, mđi thực là trả ơn. Đã được đức đầy hạnh đủ, trong ngoài nhằm phép rở ràng ngôi Tăng bảo, làm vị Sư tượng cõi nhơn thiên, tức người "Sứ" đức Như Lai, hay làm công việc đức Như Lai vậy. 584 QUI SON CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Cô' Trường Lư vân : Thượng thượng chi cơ,

nhất sanh thủ biện. Trung lưu chỉ sĩ, trưởng

dưỡng Thánh thai.

Chí ư vị ngộ tâm nguyên, thời trung diệc bất hư khí, cận vị mạt pháp chi tân ỉương, tất

chứng Nhị nghiêm chi cực quả.

Ký viết : Như Lai sứ giả ? Ban truyền Phật chỉ, cố danh vi sứ, sứ túc sở sử. Tuyên Phật nhơn quả. danh Như Lai sự. Đức sung hạnh dính, nội ngoại hiệp triệt, thị vi trụ chỉ oai nghi dáế Nghiễm nhiên Tăng bửu, nhơn thiên sư tượng, thị viết tăng trung pháp khí dã.

HOA NGHIÊM kinh vân . Cụ túc thọ trì oa nghi giảo pháp, năng linh Tam bửu bất đoạn. Cái do Phật Pháp nhị bửu, tinh tạ Tăng hoằng; Tăng bửu sở tòn, phi giới bất lập. Cố vân ế thuận tắc Tam Bửu trụ trì,vi tắc phúc diệt chảnh pháp. Thị tri oai nghi bất khả bất cụ trì tai.

"Khởi bất kiến ỷ tòng chỉ cát, thượng túng

thiên tầm. Phụ thác thắng nhơn phương năng

quảng ích".

Thượng nhị cú, thiết dụ. Hạ nhị cú, thị

pháp. Tòng dụ thắng nhơn. Cát, dụ phụ thác.

Thiên tầm, dụ quảng ích. Thắng nhơn, tức giáo

lý. Phụ thác, tức quán trí. Dĩ trí quán lý, ngộ

nhập vô sanh. Kiến tề Phật địã, biện huệ vô

cùng; phu dương lợi vật, thành chơn pháp khí.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 585

Nên ngài Trường Lô nói : "Nhđng hạng người bực thượng tu phép thiền trực chỉ một đời đặng xong. Còn nhứng chúng bực trung mà tìm xét lý kinh cũng là nuôi lđn tâm Phật mình.

Chí như ta gia công tìm xét dù chưa tỏ ngộ nguồn tâm, nhưng trong mỗi giờ phút cũng chđ luống bỏ, gần đây mình làm cầu bên đời mạt pháp và về sau cũng có thể chứng tột quả Nhị nghiêm". (Y, chánh pháp trang nghiêm).

Lời Ký nói :Người sứ đức Như Lai là ai ? Kẻ ban truyền sắc chỉ của đức Phật nên gọi là người sứ, sứ là nghĩa sai khiến. Làm việc đức Như Lai là gì ? Rao bày lý nhân quả của Phật gọi là việc đức Như Lai. Đức đay hạnh đủ trong ngoài in nhau, ấy gọi là giữ ìn nết hạnh đi đứng có oai nghỉ vậy.

Thế nào là háp khí trong hàng Tăng Bảo ? - Rỏ ràng ngôi Tăng Bảo làm vị Sư Tượng cõi Nhơn Thiên nên gọi pháp khí trong hàng Tăng Bảo vậy. Nên trong kinh HOA nghiêm co cau ề Giữ gìn oai nghi và giáo pháp trọn vẹn, hay khiến ngôi Tam Bảo chẳng dứt phải vạy. Bởi do Phạt bảo và Pháp bảo hai ngôi đều nhờ ngôi Tăng bảo mở rộng.

Nhưng ngôi Tăng Bảo thường còn, nếu không Giới Luật thơi không đứng vững. Cho nên nói cảu : Thuận oai nghi thời hằng còn ngôi Tam Bảo, trái oai nghi thời úp mất chánh pháp. Nên biêt răng, việc oai nghi, cân phải giữ gìn cho trọn vẹn vậyệ Tổ Qui Sơn nhắc Ệ Các Ngài ! Há chẳng thấy dây sắn nương cây Tòng vượt cao ngàn tầm. Ta nương ga nhơn tốt mới được lợi ích nhĩêu.

Hai câu trên, lập lời ví dụ. Hai câu dưđi chỉ bày giáo pháp. Cây Tòng dụ nhơn tốt. Dây sắn dụ sự nương gá Nghìn tầm dụ lợi ích nhiều. Nhơn tốt là gì. Tức nghía ly trong kinh luậtếNương gá là chi ? Tức cái trí tìm xét.

Nghĩa là lấy trí xét lây ngộ vào cái vô sanh. Chỗ thấy bằng bực Phật, vô cùng trí huệ biện tài, mở bày chánh pháp lợi ích người đời, thiệt là rường cột trong Phật pháp.

586 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN DỊCH

Ký viết : Tòng, dụ lý. Cát, dụ trí : Dĩ trí quản lý, đắc kiến p/íáp thân đệ nhất nghĩa đế, túng vị thân chúng, nhi pháp nhãn dĩ minh bất thọ thinh sắc sở hoặc, phuong năng truyền xuớng phu duong, lợi tế quần phẩm.

Quảng ích hũu nhị : Nhất tự quảng ích, kiến tề Phật địa. Nhị quảng ích tha, phu duong lợi vật.

Ngôn đệ nhút nghĩa đế giả ? Tối thuạng thậm thâm chi lý, kỳ thể trạm tịch, kỳ tánh hư dung, vô danh vô tướng, tuyệt nghị tuyệt tư, Chơn tục bất nhị, không hũu song phi, hiển trung đạo nghĩa.

Cố viết đệ nhút nghĩa. Hụu bất đọa chư số lượng; cố ngôn đệ nhất, như Kinh vân : Tuy nhất diệc bất vi nhất, vị phá chư số cố.

Khẩn tu trai giới, ínạc mạn khuy du. Thế thế

sanh sanh, thù diệu nhơn quả .

Thượng nhị cú, giới nhơn; hạ nhị cú; giới quả. Khẩn, vị khẩn thiết. Tu, vị tu trì. Trai chi vi ngôn; tề dá. Dỉ thực tề nhật trung, phỏng đồng chư Phật, lý tiển trung đạo chi vị dã. Hựu Phật dục chế đoạn lục thú nhơn, cố linh đồng tam thế Phật thực.

Như kinh vân : Chư Thiên tảo khởi thực.

Chư Phật nhật trung thực. Súc sanh nhật tây thực. Quỉ thần nhật mộ thực. Tăng tùy Phật học, co tùng trung thực. Nhiên trung tiền đắc thực giả ? Dĩ biểu tiền phương tiện dắc hữu chứng nghĩa. Trung hậu bất đắc thực giả ? Biểu pháp giới ngoại cánh vô biệt pháp.

Hoặc viết : Trung sĩ hộ giới khả nhĩ; Thượng sĩ ưng bất tại luận ?

Đáp viết : Đại sĩ hộ giới, du cấp ư Thinh văn. úy tiểu tôi, như bí) đại khiên, Lịch đại To sư, diệc vị văn hữu phá trai phạm giới chi giả.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 587

Lời Ký nói :Cây tòng du lý. Dấy sắn du tri. Lấy trí xét lý, đặng thấy nghĩa dế, thứ nhứt trong Pháp thần, dừ chưa chứng đặng Pháp thần,nhưng đã có con mắt Trạch pháp rõ ràng khỏi bị tụi sắc thinh lôi cuốn, mới có thể truyền xướng phu dương, lợi ích người đời.

Thế nào nhĩêu lợi ích ? Có hai nghĩa „ iể/ Mình được nhiều lợi ích, chỉ tri kiến bằng bực Phật. 2.1 Nhiều lợi ích cho kẻ khác, là khắp bày chánh pháp, lợi ích muốn loài.

Đệ nhứt nghĩa đế là gì ? Cái lý tối cao rất thẩm, thể nó vắng lặng, tính nó trống rỗng không danh không tướng, lời không thể àn, ý không thể nghĩ, chơn và tục không hai, có và không đều dứt, rõ bày nghĩa Trung đạo.

Cho nên nói nghĩa đế hứ nhứt. Lại nữa không mắc vào các con sô lượng, nên gọi Đệ nhứt như trong kinh nói ẵ Tuy nhứt nhưng củng chẳng hải nhứt, vì nó đã ngoài các con số

(có và không) vậy.

Các ngài ơi !Hãy gắng tu trai giới chớ khỉnh dễ mà bỏ qua. Đời đời kiếp kiếp nhơn ỉành quả tốt.

Hai câu trên, nhơn giứ giới. Hai câu dưới kết quả của sự giứ giới. Khẩn là gì ? Gắng thiết. Tu là gì ? Tu trì. Trai là chi ? Nghĩa đúng vậy. Do ăn đúng giờ nhựt trung bắt chước các đức Phật noi theo nghĩa Trung đạo vậy. Lại nữa bởi Phật muốn đoạn nhơn sáu thú, nên dạy phải ăn dồng ba đời các đức Phật.

Như trong kinh Thập Giới ìiói: Chư Thiên ăn sđm mai, các đức Phật ăn giờ Nhựt Trung (Một trời đứnệ bóng). Mặt trời xế súc sanh ănếMặt trời lặn, Qủi Thần ăn. ổng thầy học theo Phật nên ăn theo Nhựt trung. Song trưđc Nhựt trung đặng ăn là sao ? Bởi nêu pháp phương tiện trưđc khi, tu và học cũng có nghĩa chứng. Sau Nhựt trung không ăn là gì ?

Bởi nêu ngoài pháp giới của tâm không còn pháp chi khác nữa.

Hoặc có người hỏi : Người bực trung giứ giới cần phải như vậy phải rồi, chđ người bực Thượng bất luận giờ nào ?

Đáp rằng : Bực Đại sĩ giữ giới còn gắt hơn hàng Thinh văn, sợ lỗi nhỏ như sợ tội to. Tổ Sư nhiều đời cũng chưa từng nghe ngài nào phá trai phạm giđi. 588 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Như Thanh Lương Quốc sư, nãi Hoa Nghiêm Bồ tát, tự dĩ thập luật nghiêm thân, Vĩnh Gia bất thực sừ đầu hạ thể.

Trung phong bất ly thủy nang, Ca Diếp Tôn giả, thủ truyền tâm ấn, hạnh đầu đà tự chí chung thân. Nhật trung nhất thực, ngọ tiền bất xan, trung hậu bất ẩm quả tương. Chánh vị đoạn trừ tam giới, chỉ tập nhơnềBất trước nhị biên chỉ quá thất, diệc biểu đốn siêu phương tiện, bất do môn hộ nhỉ chứng nhập giả dá.

Hoặc viết : Giáo trung hữu thừa câ'p giới huỡn. Giới cấp thừa huỡnếThừa giới cu cấp, thừa giới cu huỡn chi ngứ, thử tắc giới tợ khả huỡn, thừa nghỉ khả cấp ?

Đáp viết : Thừa, lý dã. Giới, sự dá. Sự do lý lập, lý nhơn sự sanh. Sự lý viên dung, phương danh Thượng sĩ : như diểu nhị dực, khuyết nhất tức thất vạn lý chi chứ; du nhơn lưỡng mục, hủy nhất tắc vô hỗ dụng chi chiếu .

Cô' kỳ thừa cấp giới huỡn, nãi đọa Tu La, quỉ, súc nhi văn pháp. Do thừã giới cu cấp, toại sanh nhơn thiên nhi ngộ đạo, kỳ huỡn cấp líu liệt, tư khả kiến hĩ.

Giới giả ? Phòng phi chỉ ác, diệc trừ tam độc chi vị dã. Khuy du giả ? Khuy, vị khuy khuyết, nái vi phạm dã. Du, vị du vịêt, nhi phất học dá.

Thù diệu nhơn quả giả ? Dĩ giới tịnh cố, hiện tắc thản tâm kiểu khiết, đương lai sanh sanh báo dĩ đoan nghiêm chi thế, nãỉ chí tam thập nhị tướng, vạn đức trang nghiêm chi xu, mạt bất dĩ giới vi nhơn. Do kỳ nhân thù, cố kỳ quả diệu. ÝIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 589

Ngài Thanh Lương Quốc Sư là ông Bồ tát Hoa Nghiêm (BỒ tát Đại thừa) còn lấy mười điều Giới Luật sửa mình. Ngài Vĩnh Gia không ăn rau dưđi đầu cuốc (cuốc đất trông rau chết trùng kiến).

TỔ Khuê Phong chẳng lìa đây lượt nướcềĐức Tôn Giả Ca Diếp, là bực truyền Tâm ấn đầu tiên, tu hạnh Đầu Đà cho đến trọn đời. Giứa ngày ăn một bữa, trước giờ Ngọ không ăn chi hết, sau Nhật trung chẳng uống nước các thứ trái. Các Ngài đây chính là muốn dứt hẳn tập nhơn trong ba cối. Không dính mắc các lỗi lầm, chấp có chấp không, cũng nêu nghĩa vượt khỏi pháp phương tiện, chẳng cần noi theo cửa nẽo bực Tam thừa, mà chứng vào quả Phật đó vậy.

Hoặc có người hỏi những câu như là :Trong kinh có nói học kinh gấp, giứ giđi huỡn, hoặc nói giứ giđi gấp, hoặc kinh huđn. Hoặc nói học kinh và giữ giới đều gấp, hoặc nói học kinh giữ giới đều huỡn/mà văn cảnh sách này tôi xem tuồng nhự sự giứ giới huỡ' hơn, còn học kinh cần phải cho gấp ?

- Đáp rằng : Chẳng phải thế. Vì sao ? Học kinh là lý vậy. Giữ giới là sự vậy. Sự do lý lập, lý nhờ sự mới cốệSự và lý viên dung, mới kêu là bực Thượng sĩ, như chim có hai cánh, thiêu một thời không thể bay nghìm dậm, như người có hai con mắt hư một con thì sự thấy không đủ sức.

Cho nên những người đời nay học kinh gấp, giứ giđi huỡn. Chính sau đọa Tu La, ngậ quỉ và súc sanh, mà được nghe pháp. Còn ai học kinh và giữ giới (Têu gấp được sanh lên cõi người, cõi trời và ngộ đạo. Ôi ! Sự huỡn gấp hơn thua như thê nào kia, xin xem đoạn văn này cũng đủ thấy rõ rồi vậy.

Giới là gì ? Là nghĩa ngăn ác ngừa quấy, dứt trừ ba độc tham sân và si. Thế nào bỏ qua ? Bỏ là nghĩa trái pham hay kém thiếu. Qua là nghĩa nhảy vượt, tức không chịu học vậyể Nhơn lành quả tốt là gì ? Do vì giữ tịnh giới hiện thời thân tâm trong sạch, đời sau, mỗi đời được báo thân đoan chính trang nghiêm, cho đến 32 tướng thân muôn đức rực rđ cũng đêu nhờ giữ giđi làm nhân. Do nhân lành nên kết quả tốt. 590 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

Nhược bất trì giới, thượng bất đắc nhơn thản, huống đắc công đức chi thể. Hựu giới bất tịnh, thả vô chánh tín ; túng hữu huyền hà chỉ biện, nhi hạnh giải toàn vi, khởi năng truyền xướng phu dương, báo Phật ân đức !

Kim chi thiền học, mạn Phật tỳ ni, phục vi tổ giới, thượng phi tín nhơn, yên danh thượng si ; hề năng phu dương lợi vật, truyền Phật tâm ấn giả tai. ỉ Ký viết : Quả tuang giả ? Vị dĩ chư quả yểm tương, lự chỉ trừng thanh,đích tịnh ẩm chi. Tam thế Như Lai thục bất quả trung giả ? Dĩ chư Phật tánh hằng xử trung đạo, thị cố Như Lai tự đản vương cung, nãi chí Niết Bàn, ưkỳ trung gian, tằng vị hũu phi thời chi thực.

Cố Luận vân : Như Lai tánh Ịy phi thời thực ; cố Phật ngôn, trung hậu bất thực hữu ngủ phước. Nhất, thiểu dâm, Nhị, thiểu thùy. Tam, dắc nhất tâm. Tứ, vô hạ phong. Ngũ, đắc thân an ổn diệc bất tác bệnh. Ngôn mạn giả ? Khi dã, hụv dữ mạn đồng, dải dã, hốt dã, bất kỉnh đãệ KHỞI TÍN vân : Nãi chí tiểu tội, tâm sanh bố úy, tàm quý cải hối, bất đắc khinh ư Như Lai sở chế cấm giới.

Đuxmg hộ cơ hiềm, bất linh chúng sanh vọng khởi tội quá. Tư thành tự lợi, lợi tha, hà trì chánh pháp, phu dương lợi vật, bảo Phật ân đủc giả dã.

NHỊ. - GIỚI MIỄN "Bất khả dẳng nhàn quá nhật, ngột ngột độ thời ; khả tích quang âm, bất cầu thăng tấn".

Thượng nhị cú, giới vô hư độ. Hạ nhị cú khái vô thượng tấn. Nhật ký nhàn quá, thờ, phục hư độ, bất mưu thượng hướng, tọa tán quang âm, thiệt vi khả tích ! VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 591

Nếu không giứ giới, sợ e còn không được làm thân người, huống đặng thân công đứcểLại nữa người giữ giới không được thanh tịnh, mà lại không tâm chánh tín nứa, dù cho có tài biện luận như nước đổ, nhưng hạnh giải toàn sái, đâu có thể truyền rao khắp bày chánh pháp trả ơn đức Phật. Những trang thiền học đời. bây giờ khinh dễ giới luật, của Phật lại trái với lời dạy của Tổ sư, còn chẳng phải là người tín tâm đâu đặng kêu bực Thượng sĩ, làm sao mở bày chánh pháp, lợi ích muôn đời và truyền tâm ấn của Phật được ư ?

Lời Ký nói :Nước trái là gì ? Là nghĩa lấy các thứ trái tép ra nước, lượt xác lóng trong, lọc sạch rồi uống. Thế nào ba đời Như Lai không ăn quá Nhật trung Ế Bởi tánh chư Phật, luôn noi theo lý Trung đạo, cho nên đức Như Lai từ khi giáng sanh cung Vua, cho đến lúc nhập Niếp Bàn trong thời gian khoảng giữa chưa từng có lúc nào ăn phi thời.

Nên trong Luận nói : Tánh đức Như Lai không ăn phi thời, nên ngài dạy sau Nhật trung, không ăn có năm phước : 1.1 ít dâm. 2.1 ít ngủ. 3.1 Đặng nhất tâm. 4.1 Khỏi hạ phong. 5.Ị Thân yên ôn, củng chẳng sanh bệnhếNói khinh dễ là gi ĩ Khi mạn, biếng nhác, dễ ngươi không cung kỉnh vậy.

Luận KHƠI TÍN nói : Nhẫn đến tôi nhỏ, sanh lòng sợ sệt hổ thẹn ăn nãn cải chừa không đặng khinh giới cấm của đức Như Lai ngài lập. Phải giữ gìn đừng cho người ta chê bai và đừng để chúng sanh quấy khởi việc tội lỗi. Nhự vậy mới đúng cái nghĩa tự lợi, lợi tha và giữ gìn chánh pháp, khắp bày lợi ích người đời, trả ơn đức Phật dó vậy.

2) RĂN GẮNG

Chẳng nên lếu láo (thong thả) qua ngày, lơ lơ qua buổi, phải tiếc tấc bóng (quang âm), sao mà chang cầu thăng tấn. !

Hai câu trên, răn mình đừng để luống qua ngày giờ. Hai câu dưđi, thương than không chí sấn tới. Ngày đã luống mất giờ lại lướt qua, không lo tiến tđi, rảnh ngôi hao phí bóng quang âm, thật là đáng tiếc. 592 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Ký viết: Đại Vó, tích thốn âm ể Đào Khản, tích phân âmễ Huống vị sanh tửxuất gia giả, nhưcúu đầu nhiên, nhi khả hư độ tai ? Ngột ngột, thị bất động mạo. nãiệ du du độ nhật, vô sở dụng tâm, bất cần thăng tấn, nhưdủ giả diên. "Đồ tiêu thập phương tín thí, dỉệc nãi cô phụ tứ ân ;tích lụy chuyển thâm. Tâm trần dị ủng, xức đồ thành trệ, nhơn sở khinh khỉ".

Sơ nhị cú, vô đức báo ân. Thứ nhị cứ, tội thâm chướng trọng. Hậu nhị cứ, do chướng thành thãtễ Nhược vô thăng tấn, bâ't đản vô công dĩ tiêu tín thí, diệc nái vô đức dỉ báo tứ ân. Công ký bất thi, đức vô tùng lập ; tích tội nhựt thâm, hoặc ủng tâm nguyêìi, vô đại nhơn chỉ kiến, thất thánh nhơn chi minh. Bội giác hiệp trần, cố nãi xúc đồ thành trệ. Huệ giải ký phong, yên năng khãỉ phát hậu lai, túng sử niên cao lạp trưởng, dỉệc hà miễn nhơn sở khỉnh khiẼ Ký viết ễ Chướng, tức phiền não hoặc dã. Dĩ tham sâm si cấu, ủng tế hung trung, khởi năng tâm quang thấu lậu. Ký vô tự lợi, phục khuyết lợi tha, cố vi hậu học chi sở khinh khi!

Hụu thử tâm tùng vô thỉ lai, ở tập chủng tử duyên thâm. Kim phục huân chi, khởi bất bị ủng hồ tai. Xúc, vị ngộ đối. Đồ, vị đạo lộ, tức sự lý dãề Trệ, vị trệ ngại, thị bất thông chi nghĩa. Dĩ tâm trần ủng tắc, cố ngộ sự bất thông, đối lý bất đạt dã.

"Cố vân : Bỉ ký trượng phu ngã diệc nhĩ, bất ưng tự khinh nhi thối quật".

Thượng cú, linh hiệu tiên triết. Hạ cú, khuyên tự miễn tấn. Tiên Thánh, hậu hiền, VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 593

Lời Ký nói :Nhà Hạ, vua Đại Võ tiếc tấc bóng. Ông Đào Khản tiếc một hẫn bóng, mấy ông đó là người ở đời mà còn vậy. Huống chi ta là người vì đường sanh tử'xuất gia cần tu như ứu lửa cháy đâu, mà hòng luống hí ngày giờ hay sao ĩ Lơ lơ là gì ? Dạng trơ trơ, là thâm thẩm qua ngày, không lo gỉ cả, không cầu thêm tới như đứa hư trong đời vậy.

Luống hao của mười phương tín thí, cũng là cò phụ bốn ân, chứa tội càng sâu. Tâm trần dễ lấp, gặp việc bị ngăn ngặt, không khỏi người ta khinh dể.

Hai câu đầu, không giới đức, đền đáp bốn ân. Hai câu kế, tội sâu chướng nặng. Hai câu sau do chướng thành ra tnất huệ sáng. Nếu không tu hành thăng tấn chẳng những không công lao để tiêu của tín thí cũng là không đức chi đặng dền đáp bốn ân nứa. Công đá không làm, đức không từ đâu lập đặng, chứa tội càng ngày càng nhiều, hoặc chưđng ngăn lấp nguồn tâm, không đặng chỗ kiến giải như bực Đại nhơn và mất huệ sáng của bực Thếnh nhơn. Trái bỏ tánh giác hiệp với sáu trần nên gặp việc gì thành ra ngăn nghẹt việc nấy. Phần huệ giải đã bịt, đâu đặng khai phát cho kẻ hậu lai, dù cho tuổi cao tát lớn, cũng nào khỏi người ta khinh khi. ! !

Lơi Ký nói:Chướng là gì ? - Thứ hiên não mê lầm vậyế Do bụi nhơ tham sân si chật nứt trong lòng, làm sao hát ra trí huệ thấu suốt cho đặng. Đã không hần tự lợi, mà lại mất phan lợi cho người, cho nên bị kẻ hậu học khinh dểế Lại tâm rìây từ vô thỉ đèn nay, hột giống ác tập nhiễm sâu. Đời nay lại huân tập thêm nữa đâu chẳng dễ ngăn lấp hay sao. Gặp là nghĩa gặp nhằm. Việc ỉà đường lối, tức sự lý vậy. Ngăn là nghĩa ngăn ngại củng là nghĩa không thông suốt. Do tâm trần ngăn lấp, nên gặp sự chẳng thông, gặp lý chẳng rõ vậy.

Người xưa nói : Người đă đứng trượng phu. Ta đây cũng thế chảng nên khinh mình mà lui sụt.

Cậu trên, dạy bắt chưđc bực Tiên Triết. Câu dưđi, khuyên mình gắng tới. Các bực Thánh trưđc, Hiền sau, vị 594 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÂN DỊCH nhơn nhơn hữu phần. Bỉ ký như thị, ngã hà bất nhiên, khởi khảu tự khinh, nhi thôi quật kỷ chí. Cố Phật giới La líau La vân : Thập phương thế giới chư Bồ Tát, niệm nịêm dĩ chứng Thiện thệ quảẽ Bỉ ký trượng phu ngã dỉệc nhĩ, bất ưng tự khỉnh nhỉ thối quật.

Niết Bàn kinh vân : "Nhược nhơn bất tri Phật tánh giả, tắc vô trượng phu tướng giai danh nữ nhơn".

Ký viết ệ Diệc nhĩ giả ? Diệc nhiên dã. Trượng phu giả ? Trí nhon dã. Bỉ ký trượng phu, ngã ơiệc trí nhon, bất khả cao thôi tại bỉ nhi tự phụ kỷ linh. Nhât thế chủng sanh, bổn lai thành Phật; thị cố lục phàm, tứthảnh đòng nhất tầm nguyên. Mê tắc vi phàm ngộ túc thành Thảnh, nhất niệm tuvng ung, tiện đồng chư Phật Nhuọc dã vị năng, đương dĩ thân giới tâm huệ, nội ngoại huân tu, tắc bộ bộ ly phàm ; niệm niệm giai Thảnh, nhủi sanh thủ biện, diệc hà nhượng tha tai. !

Thiện thệ giả ? Vị đệ nhất thuxỵng thăng, vĩnh bất phục huờn dã, diệc vân hảo khứ, vị ư chủng chủng chư Tam muội, vô lượng trí huệ trung khứ, thử nải Như Lai thập hiệu chi nhất dã.

Thảnh hiền giả ? Tam thừa nhon vị kiến đạo, dĩ tiền danh hiền. Tu tập phước trí cụ hiần đúc cố dã. Kiến đạo dĩ hậu danh Thảnh. Thánh giả / Chánh dã. Dĩ vô lậu trí, chánh hiệp lý cố ã, ''Nhược bất như thử, đồ tại truy môn ; nhẫm nhiễm nhât sanh, thù vô sở ích".

Thượng nhị cú, vi giáo. Hạ nhị cú, thất lợi.

Nhược bất như thượng tu hành, thiệt nãi uổng VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 595 nào cũng có phần làm nên Phật cả. Kia đã như thế, ta sao chẳng vậy, đâu nên tự khinh lui sụt chí mình.

Cho nên đức Phật dạy ông La Hầu La rằng : "Các vị BỒ Tát mười phương thế giđi, mỗi niệm mỗi niệm đá chứng lên quả Thiện thệếKia đã đứng trượng phú thời con đây cũng thế, chẳng nên khinh mình ma lui sụt”. Trong kinh Niết Bàn nói : Nếu người không biết minh có tánh Phật thì người đó không phải bưc trượng phu, chỉ gọi là nứ nhơn thôi.

Lời Ký nói :Củng thế là gì ? Như nói cũng vậy đó.

Trượng phu là gì ? Người trí vậy, kia đã đứng trượng phu, ta đây cũng người trí, chẳng nên cao nhường cho người mà phụ tánh linh mình. Vi sao ? Vì tất cả chúng sanh xưa nay sẵn tánh thành Phật, cho nên sáu cõi Phàm, bốn cõi Thánh cũng đòng một cái tâm. Nhưng mê thời là phàm, ngộ tức thành thánh, hễ một niệm nhằm rồi, liền đồng các đức Phật.

Bằng chưa được vậy phải dùng giữ giới sửa thân, trí huệ, giồi tâm, trong ngoài đều tu, thời mỗi niệm bước xa cõi trần, mỗi niệm gần bực Thánh, một đời đặng xong thời đâu nhường cho người ư ĩ Quả Thiện thệ là gỉ ? Bởi đi thẳng lên bực nhứt thất hằng không trở lại vậy, nên gọi Thiện thệ (khéo qua)

cung gọi qua: Hao khứ (khéo đi) nghĩa là di trong vô lượng trí huệ, đủ hết thảy các pháp Tam Muội. Thiện thệ đây là một hiệu trong mười hiệu đức Như Lai vậy.

Thánh Hiền là gì ? Người bực Tam thừa, chưa thấy Đạo về trước gọi Hiền. Bởi vỉ trong bực nầy tu tập phước trí đầy đủ các hiền đức vậy. Còn hực thấy Đạo sắp vầ sau gọi là bực Thánh. Thánh là nghĩa chánh vậy. Do vì lấy trí vô lậu chứng hiệp nhầm lý chơn chánh vậy.

Nếu không được như thế, luống ở chốn Tri môn lếu láo một đời, thật không ích chi hết.

Hai câu trên, trái lời dạy của Phật. Hai câu dưới mất lợi cho mình. Nếu chẳng tu hành như trên, thật là uổng mặc 596 QUI SƠN CẢNH SẢCH HÁN DỊCH phi pháp phục, hổn lạm nhất sanh, vô công khả ký, vô đức khả lục. cố viết, thù vô sở ích. Ký viết : Đồ giả, không dã. Truy môn giả ? Dĩ phục sắc nhi xung pháp môn dáỆ TAM.- KIẾT KHUYẾN : NGŨ. Nhất : khải phát ; Nhị : thị giáo ;

Tam : Khuyến miển ; Tứ : hiển thị nhơn quả;

Ngũ : Tự hành hóa tha.

NHÀT.- KHẢI PHÁT Phục vọng, hưng quyết liệt chi chí, khãi đặc đạt chi hoài ; cử thố khán tha thượng lưu, mạc thiện tùy ư dung bỉ. Kim sanh tiện tu quyết đoán, tưởng liệũ bất do biệt nhơn.

Sơ nhị cú, bác đạt ý khí. Thứ nhị cú, tông hiền đổ ngu. Hậu nhị cú, ngộ bất do tha. Phục vọng, nãi khẩn đảo chi từ. Hưng quyết liệt chí giả ? Phát dõng mảnh tâm, bỉnh trượng phu chi khí. Khai dặc đạt hoài giả ? Khôi khoách hung cấm, lập hướng thượng trí.

Cử thố khán tha thượng lưu giả ? Đông tịnh lý tiễn tu tông, thượng đức. Mạc thiện tùy ư dung bỉ giả ? Bất khả tự chuyên, tùy tập dung lưu thời bô'ỉ.

Cố Phạm Thục Công, tống Viên Ngộ Thiền sư hành khước vân : Quan thủy mạc quan ô trì thủy, ô trì chi thủy ngư biếc ti, đăng sơn mạc đàng đà lý sơn, đà lý chi sơn thảo mộc hi. Quang thủy, tu quan thương minh quảng ; đăng sơn, tu đăng Thới sơn thượng. Sở đắc bất thiển, số kiến dỉậc cao, tư chỉ vị dá. « ' • VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 597 áo pháp, lẫn lộn ột đời, không công chi ghi đặng, không đức gì khá chép. Cho nên nói câu :Thât không ích gì cả. Lời Ký nói :Luống là nghĩa ở không. Tri môn là gì ? Lấy theo sắc áo mặc mà nói pháp môn (chùa)