Sa Di Luật Giải Trọn Bộ 2 Quyển

Giận mình sứm chẳng lo tu, tuổi già nhiêu điều

tội lỗi, khi đỉ chao chát, lo toan sợ sệt.

Hai câu trên, trách mình. Hai câu dưới tâm mình không tự chủ. Bởi ngày trưđc ba độc chẳng trừ, nên tuổi già chứa tội như núi, khi hấp hối cảnh nghiệp hiện bày trưđc mặt, dù gắng gượng làm chủ trương khó mà tránh khỏi sự hãi hùng sợ sệt. Chính thực ngày trưđc gót chân không vững đến chết tay bấu chân đạp.

Lời Ký nói : Tiếng ta nói tội lỗi củng như chữ Hán nói Quá cữu. Tiếng Ta nói lật úp bàn tay căng như chữ han nói chữ quát. Tiêng Ta nói đi lắc cánh tay cũng như tiêng Hán nói chữ huy.

Lật trở bàn tay là gì ? - Là nghĩa trong khi hấp hối vô thường mau chóng như trỏ bàn tay. Lo toan sợ sệt là gỉ ? - Lo sợ lập cập rất lắm.

Lưới phủng chim bay, thần thức theo nghiệp, như người mắc nợ, ai mạnh lôi trước, tâm tạo nhiều mối, nặng đâu sa v'ê đó.

Hai câu đầu thân tâm theo nghiệp. Hai câu kế nghiẹp mạnh keo tâm. Hai câu rôt sau, do tâm nào năng mắc báo sa về đổ. Lại câu ban đầu, dụ nghiệp báo trưđc đã mãn. Câu kế là tâm thức đi theồ nghiệp. Câu thứ ba thứ tư là dụ nghiệp nào mạnh thì trả quả trước. Câu thứ năm lằ dụ vọng niệm chẳng phải một. Câu thứ sáu đều là quả báo từ tâm mà đọaể Song nghiệp thiện và ác, mạnh yếu do tâm. Chỗ mắc quả báo, nhẹ, nặng, đều riêngề Như tâm nhiễm ô nhiều, thì đọa trong ba đườngễ Nghiệp lành nhiều thì sanh lên cối Nhơn Thiên. Nhưng cứ trong pháp xuất thế mà nói thời cõi Nhơn Thiên cũng còn có quả hữu lậu, cũng còn sa đọaẳ Tu sao được nhứt tâm bất loạn, thời mới mong thoát khỏi trầm luân. Câu lưđi phủng chim bay là gì ? Chim đây là nói thứ 504 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH chi quả diệc danh vi đọa. Duy kỳ nhứt tâm bất sanh, phương thoát luân trụy. Học xuyên tước phi giả; tước nãi tiểu điểu dã.

ĐẠI LUẬN vân : Điểu lai nhập bình trung, dĩ hộc yểm bình khẩu, hộc xuyên điểu phi khứ, thức thần tùy nghiệp tẩuẳKim dĩ bình, dụ tứ dại; hộc, dụ mạng căn; điểu, dụ thức thân. Thức thần, tức thức tâm dã. Nhơn kỳ thừa tiền thiện ác nghiệp lai thọ báo, như diểu nhập bình. Vi nghiệp sở hệ, như la hôc yểm. Quả báo nhược tạ, tức tiện tùy nghiệp, như hộc xuyên điểu khứ. Khứ tất trục nghiệp, cố danh "tùý tẩu". Do thức tâm hệ, dĩ nghiệp thằng tại ư sắc bình, nhi vô xứ bất chí. Nghiệp thằng vị đoạn, khứ dĩ phục huờn. Bình phá hệ đoạn, tức khứ bất phản. Vị hiện kim tứ đại nhược hoại, danh vi khứ dĩ. Phục thọ hậu thân, danh vi phục huờn;

chí vô học quả, phương danh bình phá; hậu sanh nghiệp tận, danh vi bất phản.

Ngôn thức tâm giả ? Tức đệ bát tâm vương A lại da thức, chấp trì thiện ác chủng tử, vi tổng báo chủ.

Tùy nghiệp giả ? VỊ lục thức sở tạo thiện ác chi nghiệp, năng dẫn đệ bát, ư lục đạo trung thọ tổng báo thân.

Nghiêp vi năng dẫn, thức vi sở dẫn, cô" vân tùy nghiệp. Tiên khiên giả ? Vị thiện ác nhị nghiệp, hà giả cường trọng tức khiên chi, tiên váng nhi thọ lai báo dá. Tâm tự đẳng giả ? Vị đệ lục thức, chủng chủng vọng tưởng, phân biệt phi nhâ't, phàn lục trần cảnh, tác chúng ác nghiệp, trụy đọa tam đồ, tâm da tắc dọa trọng, vọng thiểu tắc trụy khinh. VIỆT DỊCH QUYẾN THUỌNG 505 chim nhỏ như theo ta nói chim se sẻ, nhỏ, như theo ta nói chim se sẻ, tiếng án nói chứ "Tước".

Trong ĐẠI LUẬN nói :"Con chim chun trong cái bình, lấy lụa bịt miệng bình lại, lụa rách chim bay đi, cũng như cái thân ta lúc tan rã, thần thức đi theo nghiệp. Hôm nay lấy cái bình dụ cái thân tứ đại, lụa dụ mạng căn, chim kia dụ thần thức. Thần thức tức tâm thức vậy. Do tâm thức nó nương nghiệp lành nghiệp ác đời trước, mà đến chịu quả báo, như chim nọ chun trong cái bình. BỊ nghiệp nó buộc như lụa bịt miệng bình. Quả báo nếu hết rồi, thân phải đỉ theo nghiệp như lụa rách chim bay đi. Đi thì đi theo nghiệp cho nên nói chữ "Tùy Tẩu”. Bởi thức tâm nó buộc bằng dây nghiệp ở trong bình sắc thân mà không chỗ nào không đến.

Dây nghiệp chưa dứt, đi rồi phải trở lại. Bình bể dây đứt, thời đi không trở lại. Nghĩa là nay thân tứ đại nầy khi nó hư hoại, kêu là đi rồi. Nhưng còn chịu thân sau nứa, nên kêu là trở lại. Đến chừng đặng quả vô học, ('quả La Hán) kêu là bình bể, hết nghiệp đời sau, nên nổi là không trở lại.

Nói thức tâm là gì ? Tức thức A lại da tâm vương thứ tám, thức nầy kềm giứ hột giống thiện và ác, làm ông chủ tổng báo.

Theo nghiệp là gì ? Nghĩa là sáu thức trưđc gây tạo các nghiệp lành và dứ hay dẫn thức thứ tám đi đầu thai trong sáu đường chịu thân tổng báo. Tổng báo là gì ? Là quả báo chung như quả báo đáng sanh trong loài người thời đồng chịu thân thể như loài người thì gọi là tổng báa. (Đòng nghiệp một hình thể người nên kêu là tổng báo là quả báo chung; nhưng đông một loài người mà có người tốt, người xấu, người sống lâu, người chết yểu, thời gọi là thân biệt báo là quả báo riêng).

Nghiệp là nghiệp hay dẫn, thức là cái bị dẫn, cho nên nổi thức theo nghiệp. Kéo đi trưđc là gì ? Nghĩa là, nghiệp thiện và ác, cái nào nặng hơn, thời nó kéo đi trưđc, mà đến chịu báo làm thân đời sau vậy. Tâm tạo nhiều mối là sao ?

Nghĩa là, thức thư sáu vọng tưởng đủ thứ, phân biệt chẳng phải một, theo cảnh Lục trần, tạo các nghiệp ác sa đọa 506 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẤN DỊCH

Khuê Phong vân : Tác hữu nghĩa sự, thị tỉnh ngộ tâm. Tác vô nghĩa sự, thị tán loạn tâm. Tán loạn từy tình chuyển, lâm chung bị nghiệp khiên. Tỉnh ngộ bất do, tình lâm chung năng chuyển nghiệp. Dục nghiệm lâm chung thọ sanh, tự tại bâ' tự tại, đản nghiệm tầm thường hành tâm trần cảnh, tự do bất tự do, nhị lục thời trung, đương tỉnh sát nhĩ.

Thử thị Khuê Phong, nhật thiếp phát hạn tán, chư nhơn giả, hảo tự kiểm nghiêm khán, thiết vật ta quá dã.

Ký viết : A lại da, thử vân tàng thức, vị năng hội tàng thiện ác, thế xuất thế gian chư pháp chủng tử cố.

Dĩ do tối sơ bất giác tâm động, thành ư vô minh, huân tập chon như, nhi vi A lại da thúc, đĩ chấp trì chủng tử năng linh sanh tử iuu chuyển bất đoạn, cố thử thức ơiệc danh -chấp trì”; hoặc danh "dị thục" thức. Vị năng dẩn sanh tử thiện bất thiện nghiệp dị thục quả cố. DỄ thục giả ? Vị kim sanh tác nghiệp, lai sanh thọ báo, nhơn diệt quả sanh, dị thời nhi thục, cụu vân quả bảo thị dã.

TÔNG CẢNH LỤC vấn vân : "Chư căn hoại nhật, thức thiên ly t/iòí, xả thử cố thân, biệt thọ dư chất, khứ lai chi thúc, tướng trạng vân hà ?

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 507 trong ba đường, tâm vọng nào nhiều hơn thời đọa vào chỗ tội nặng hơn, tâm vọng tưởng ít thời đọa vào chỗ tội nhẹ. TỔ Khuê Phong nói : Làm việc có nghĩa, là tâm tỉnh ngộ. Làm việc vô nghĩa, là tâm tán loạnểTán loạn theo tình lôi cuốn, giờ phút lâm chung bị nghiệp kéo lôi. Người tỉnh ngộ không bị tình lôi cuốn, nên giờ phút lâm chung có thể chuyển nghiệp lại được. Muốn nghiệm biết khi lâm chung đi đầu thai, thảnh thơi cùng không thảnh thơi, cứ nghiệm ngay trong tâm chỗ thật hành của ta lúc bình thường đối vđi cảnh trần dính mắc, hay không dính mắc, trong hai mươi bốn giờ, luôn luôn nghiệm tâm hạnh của mình thì đủ biết.

Đây là TỔ Khuê Phong, cho một thang thuổc tháo mồ hôi vậy, các nhơn giả, tự gắng xem nghiệm coi, chđ đừng vội vá bỏ qua uổng lắm.

Lời Ký nói: A lại Da thức, tiếng Hán dịch thức Hàm Tàng.

Nghía là, vì hay trùm chứa thiện và ầc, hột giống của thế gian và xuất thế ian các pháp vậy. Thế nào là thức A Lại Da... Bởi do lúc ban đầu, không ngờ tâm vọng động, gây những chuyện mê lầm huân tập tánh chơn như biến làm thức A Lại Da do thức làm hột giông làm cho trôi lăn mãi trong đường sanh tử không hề thôi dứt, cho nên thức này củng có tên thức "Chấp Trì". Hoặc gọi là thức "Dị Thục".

DỊ thục là gì ? - Nó hay dẫn dắt nghiệp lành, và nghiệp dữ chịu quả báo dị thục trong đường sanh tử. Thế nào là dị thục ? DỊ là khác, thục là chín, như trái cam khi trông băng hột, mọc lên cây, đâm lá trổ bông Văn hồi sanh trái, trải qua thời gian khác mới lên thành trái cam, chính củng như bọn chúng ta đời nay tạo nghiệp nhơn đời sau mắc quả báo. Nhơn diệt quả sanh khác thời mà thành thục, cho nên gọi là quả dị thục. Hòi xưa nói dị thục là nghĩa quả báo phải vậy.

Bộ TÔNG CANH Lực nói : Cái ngày các căn của thẫn này nó hư hoại,giờ phút thằn thức dời lìa, bỏ thân cũ này, riêng chịu thản khác, thức khi tới khi đi hình trạng ra thế nào ? 508 QUI SON CÀNH SÁCH HẤN DỊCH. Đáp viết: Như HIỂN THỨC kinh vân : Thức chi vận chuyển thiên diệt vảng lai, du như hong đại, vô sắc vô hình bết khả hiển hiện, nhi năng phát động vạn vật, thị chủng hình trạng, hoặc diêu chấn lâm mộc, tòi chết phả liệt, xuất đại âm thanh; hoặc vi lảnh vi nhiệt, xúc chúng sanh thân tác khổ tác lạc, phong vô thủ túc hình ơung, diệc vô hắc bạch chư ắc.

Thúc giới diệc nhĩ, vô sắc vô hình, vô quang minh hiển hiện, sở huân nhơn duyên cố, hiển thị chủng chủng công dụng.

ĐÒNG TÁNH kinh vân Ẽ Chúng sanh xả thử thân dĩ, nghiệp phong lực xuy di thức tương khữ tự sỏ thọ nghiệp, ninh thọ kỳ quả.

Hộc, âm hộc, thị bạt sa, tức phương mục sa dã.

Vô thường sát quĩ, niệm niệm bất đình;

mạng bất khả diên, thời bất khả đải.

Thượng nhị cú, vô thường tốc. Hạ nhị cú, thời mạng tô'c. Dĩ vô thường vi sát quỉ giả ? Vị bỉ vô thường, tuy vô hình chất khả kiến, nhi năng đoạn nhơn mạng căn, cô' vân "Sát quỉ".

CHỈ QUÁN vân : Vô thường dịch quỉ, bất trạch hào hiền, nguy thúy bất kiên, nan khả thị hộ. Vân hà an nhiên, quy vọng bá tuế, tứ phương trì cầu, trử tích tụ liễm. Tụ liễm vị túc, khạp nhiên trường vãng, sở hữu sản hóa, dồ vi tha hữu, minh minh dộc thệ, thùy phỏng thị phi.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 509

Đáp rằng : Như trong kinh HIÊN THƯC nói : Sự vận chuyển đời đổi qua lại của thức căng như lùòng gió lớn, không hình không sắc, không thể chỉ được, nhưng mà nó có thể thổi động muôn vật nêu bày hình tướng, như nó làm cho cầy cối lây qua lắc lại và tróc gãy nứt tét, kêu tiếng ù ù, người ta nói gió nhưng nói gió mà không thấy hình tướng chỉ nghe tiếng vo vo nó thổi vào mình hoặc làm cho ta phải lạnh, hoặc nó làm cho ta phải nóng, hoặc nó làm cho ta hải khổ, hoặc nó làm cho ta bắt vui thích, khoái, thật gió củng không tay không chán không hình dạng củng không đen không trắng các màu.

Cái thức củng thế, thần thức không hỉnh không sắc, không sáng rạng rõ bày, nhưng vì do nhơn duyên huân tập nên rõ bày các thứ công dụng, như thức tâm ưa muốn đi đâu thời cái thân phải đứng dậy mà đi, thức tâm khi muốn ngủ thời nó làm cho thân phải đi kiếm chỗ nằm ngủ, cho đền thức tâm muốn làm lành, làm ác, thì các thân củng tùy thuận i/ẻi;ểỂ.

Kinh ĐÔNG TÁNH nói , Chúng sanh khi bỏ thẫn này roi, sức gió nghiệp thổi đến, đưa than thức đi tới cảnh giới nào, đê mà chịu nghiệp, để mà chịu quả báo kia, cho nên gọi là dị thục, tức là thức quả báo vậy.

Lụa mỏng làm mặt vuông để bịt miệng bình, theo chữ

Hán nói là chữ "Hộc".

Vô Thường Quỉ dữ, mỗi niệm mỗi niệm chẳng dừng. Mạng chẳng khá lâu, thời chẳng kha đợi.

Hai câu trên nói, Vô thường chóng mau. Hai câu dưới nói. Thời mạng rất mau. Vô thường quỉ dứ là gì ? Quỉ vô thường kia, tuy không hình trạng thấy được, thế mà nó làm mạng căn con người phải chết, cho nên nói rằng : "Sát Quỉ".

Trong bộ CHỈ QUÁN nói : Vô thường Quỉ dữ, không lựa kẻ sang người hèn, mỏng mảnh không bền, không thể nương cậy nó được. Cớ sao điềm nhiên hy vọng, sống lâu trăm tuổi, rong rủi bốn phương tìm cầu, chất chứa tom góp. Tom góp chưa đủ, thoạt vậy chết đi, bao nhiêu của cải để lại người 510 QUI SƠN CẢNH SÁCH HẲN DỊCH

Niệm niệm bất đình giả, thị thiên ỉưu bất trụ nhi nghĩa.

TRÍ ĐỘ LUẬN vân : Vô thường hữu nhị chủng : Nhất, tương tục pháp hoại vô thường. Nhị, niệm niệm sanh diệt vô thường.

NIẾT BÀN kỉnh vân : Bồ tát tu ư tử tưởng, quán thỉ thọ mạng, thường vỉ vô lượng oán thù sở nhiễu, niệm niệm tổn giảm, vô hữu tăng trưởng, du sơn bộc thủy, bất đắc đình trụỂ Dỉệc như trỉèu lộ, thế bất cửu đình, như tù thú tử, bộ bộ cận tử.

Mạng bất khả diên giả ? Mạng, vị thọ mạng, nãỉ tiền nghiệp dị thục định báo. Cố bất khả dỉèn dã.

Thời bất khả đải giả ? Thời, tức thời khấc, ký thị tiên nghiệp định báo, phỉ nhơn lực khả năng lưu đảỉ. Sở vị Diêm Vương chú định tam canh tử, định bất lưu nhơn đáo ngũ canh. Định nghiệp nan đào, thử chi vi dư ! • Ký viết ế Lung chung lão hủ, thị lảo khổ. Ngọa bệnh tại sàng thị bệnh khổ. Vô thường sát quỉ, thị tử khổ dã.

CHÁNH PHÁP NIỆM xứ kinh vân : Lâm mạng chung thời, đao phong giai động như thiên tiêm đao thích kỳ thân thượng, thập lục phần trung du bất cập nhất.

Nhược hũu thiện nghiệp, tắc khổ não thiểu.

"Nhơn Thiên tam hữu, ưng vị miễn chi; như thị thọ thân phi ỉuận kiếp số".

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 511 xài đi một mình trong con đường thăm thẳm biết lấy ai mà hỏi việc phải quấy. Mỗi niệm không dừng là gì ? Là cái nghĩa dời đổi không dừngỂ TRÍ ĐỘ LUẬN nói :Vô thường có hai thứ : 1) Nhứng cái nó tiếp tục với nhau, mà nó hoại đi là Vô thường. 2) Mỗi niệm mỗi niệm sanh rồi diệt, diệt rồi sanh là Vô thường. Kinh NIET BÀN nói : Ông Bồ Tát thường tu phép quán về sự chết, thấy mạng sông này, thường bị không biết bao nhiêu là việc oán thù vây quanh, mỗi niêm hao mòn không có trẻ trung trở lại, cũng như nước núi chảy xuống không thể ngừng trụ. Cũng như móc ban mai thế chẳng còn lâu, như tù đem đi chém, mỗi bước mỗi gần đến chỗ chếtềThân này cũng thế, mỗi năm mỗi tháng mỗi ngày mỗi giờ và mỗi phút già lần rồi tới cái chết.

Mạng không thể lâu là gì ? - Mạng là cái mạng sống chính nghiệp mình đời trước quả báo. Dị Thục nó đã nhất định. Cho nên nói câu "mạng bất khả diên", (là mạng chẳng khá lâu vậy). Thời không thể đợi là gì ? - Chữ "Thời" tức là thời khắc, song cái nghiệp đời trưđc, quả báo đã nhâít định thời không phải sức của người cầm lại được. Cho' nên có câu : "Diêm Vương chú định tam canh tử, định bất lưu nhơn đáo ngũ canh” nghĩa là :Vua Diêm Vương nhâ't định canh ba chết, quyết chẳng để người nán lại đến canh năm.

"Nghiệp báo nan đào" là nghĩa đây vậy !

Lời Ký nói :Già yêu lụm cụm là cái khổ trong khi già. Bệnh nằm ỏ giường là cái khổ trong khi bệnh. Vô thường Quỉ dữ là cái khổ trong khi chết.

Kinh CHÁNH PHÁP NIỆM xứ nói : Khi mạng sắp lâm chung, gió đao thổi động, như nghìn mủi nhọn đâm trên thản thể, trong mười sáu phần không còn sót phần nào. Nếu ta có tu nghiệp lành thời việc khổ não ỈÍỂ Người, Trời, trong ba cõi chưa ai khỏi dó, thọ Thân như vậy không luận kiếp số. 512 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN OỊCH

Thượng nhị cú, nghiệp quả nan đào. Hạ nhị cú, sanh tử vô tế. Ngôn tam hữu, dĩ cai nhơn thiên, dục linh văn nghĩã hỗ chương, cô' điệp ngôn chi. Tam hứu, tức tam giới chúng sanhễSở tác hứu lậu thiện ác nghiệp nhơn, trí cảm đương lai hữu lậu thiện ác quả báo, nhơn quả bất vong, cố danh vi "hữu"ếNhất : "Dục hữu", vị dục giới nhơn thiên cập tứ ác thú chúng sanh, giai bất ly dục nhiễm, cô' danh "dục hữu". Nhị : sắc hữu, vị sắc giới Tứ thiền thiên, tuy ly dục nhiễm thượng hữu sắc chất, cô' danh "sắc hữu". Tam :

Vô sắc hữu, vị vô sắc giới Tứ không thiên, tứ đại dĩ không, vô hữu sắc chất, duy dư tứ uẩn, cố danh "vô sắc hữu". Tự đẳng, giai do nhơn tạo hữu lậu, quả hệ hữu vi. Ký dĩ vô thường, bất ly tam giới thọ sanh, cô' viết, ưng vị miễn chi. Quả phục tạo nhơn, nhơn huờn cảm quả, luân hồi vô tế, cô viết phi luận kiếp số.

Kỷ viết : Kiếp số giả ? Thế giới hũu thành trụ hoại không tứ thời. Mỗi nhất thời, kinh nhị thập tiểu kiếp, tứ thời cộng kinh bát thập cá tiểu kiếp. Nhất tiểu kiếp, cộng kể nhất thiên lục bả bát thập vạn niên. Bát thập cá tiểu kiếp, danh nhất Đại kiếp thông kể nhất thập tam vạn tứ thiên tứ bá vạn niên. Kim nái, nhơn trụ nhị thập tiểu kiếp trung, cộng kể tam vạn tam thiên lục bá vạn niên. Tư đuxmg đệ cửu tiểu kiếp, thượng dư thập nhât cả tiểu kiếp, quả dĩ tủc hoại kiếp thời chí h/ắTứ uân, vị ế thọ, tưởng, hành, thúc dã; kỳ lục dục thiên, tức ác thú, tứ thiền thiên, tứ không thiên, cu như ạ thích.

VIỆT DỊCH QUYỂN HA 513

Hai câu trên, nghiệp quả nan đào. Hai câu dưới, sanh tử không cùng tột. Nói ba cõi, đã gồm cõi nhơn, cõi thiên muốn cho văn nghĩa rõ ràng, nên nhiều lần nhạo đi nhạo lại. Ba cõi tức chúng sanh trong a cõi. Chỗ gây những nghiệp nhơn hứu lậu lành và dữ, nên mắc quả báo lành và dứ đời sau, nhơn nào qua nấy không hề sai mất, cho nên gọi rằng hữu (có)

Ba cõi là gì ? 1/ Cỗi Dục Hữu. 2/ Cõi Sắc HứuỂ3/ Cõi Vô Sắc Hứu. Sao gọi là Dục Hứu ? - Bởi người trời trong cõi Dục giới và chúng sanh trong bốn ác thú. (Địa ngục, Ngạ qui, Súc sanh, A tu la) đều không khỏi cái lòng dục nhiễm cho nên gọi cõi Dục Hữu. Thế nào là Sắc Hứu ? - Bởi cõi Tứ Thiền Thiên trong cõi Sắc Giới, tuy rằng hết lòng Dục Nhiễm, nhưng mà còn có hình sắc nên gọi là cõi Sắc Hữu Thế nào cõi Vô Sắc Hứu ? Bởi cõi Trời Tứ Không trong coi Vô Săo Giđi, thân tứ đại đã bỏ, không cổ hình sắc như hai cối trên, nhưng còn bốn uẩn, nên gọi cõi Vô Sắc Hữu Những chúng sanh ở trong ba cõi đây, đeu bởi tạo cái nhơn Hứu Lậu, nên buộc phải chịu cái quả Hứu Vi. Chết sống không thường, song đã là Vô thường thì không thế nào tránh khỏi việc thọ sanh trong ba cõi, cho nên noi "ưng VI mien chi (chưa ai tránh khỏi). Quả lại gây nhơn, nhơn lại cảm quả, luân hồi mãi mãi, cho nên nói "Phi luận kiếp sỉ"

(không ĩuận mấy kiếp mấy đời).

Lời Ký nói :Kiếp số là gì ? - Trong thế giới có kiếp Thành, kiêp Trụ, kiếp Hoại, kiếp Không bốn thời kỳ. Mỗi một thời' Kỳ có hai mươi tiểu kiếp, cộng bốn thời kỳ có tam mươi. íiêu kiếp. Một tiêu kiếp kể một nghìn sáu trăm tám mươi vạn năm. Tám mươi tiểu kiếp, như vậy gọi là một Đại kiếp,kê chung mười ba vạn bốn ngàn bon trăm vạn nam vậy. Nay người ở trong hai mươi tiểu kiếp của kiếp trụ, cộng kê cả ba vạn nghìn sáu trăm muôn năm. Nay nhắm tiểu kiếp thứ chín, còn mười một tiểu kiếp nữạ; khỏi tiếp trụ đây ròibước qua thời kỳ kiếp hoại vậy. Bốn uẩn là : Tho Tưởng, Hành, Thức. Còn cỗi Lục Dục Thiên, cỗi Tứ Ac Thú cõi Tứ Thiên Thiền, cõi Tứ Không Thiên có giải quyên sau. 514 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÂN DỊCH

củu : SÁCH LỆ KHUYẾN TU

"Cảm thương thán nha, ai tai thiết tâm, khởi khả giảm ngôn, đệ tương cảnh sách". Thượng nhị cú, cảm thiết. Hạ nhị cứ, khuyên miễn. Qui Sơn nhơn đổ mạt pháp truy lưu, tham lợi phế đạo, luân lạc sanh tử cố thử cảm thương ta thán, tình thiết bất nhẫn mặc ngôn, nãi tác thử cảnh sách dệ tương cảnh ngộ sách phát, nhi khuyến lệ chi.

Ký viết ẳ "Nha", ta quái dã. "G/ảm", phong dã, nĐệ'% truyền đệ đáễ "Sở hận, dồng sanh tượng quý, khử Thánh thời diêu. Phật pháp sanh sơ, nhơn da giải đái".

Thượng nhị cú, khái bất ngộ Thánh thế. Hạ nhị cú, khái phát mạt nhon ngoan. Tượng quý giả ? Quý, tức mạc dá. Cái do Thích Ca Như Lai giáo pháp trụ thế, nhi phân chánh, tượng, mạt, tam thời dãệ Chánh pháp giả ? Chánh, dư chứng dã. Vị, Như Lai diệt dộ hậu, sơ nhất thiên niên gian, nhơn hữu bẩm giáo tiện năng tu hành, tức năng chứng quả.

Tượng pháp giả ? Tượng, tợ dã; ngôn hữu giáo hữu hành, tợ chánh Pháp thời dã; Vị Như Lai diệt hậu nhị thiên niên gian, nhơn hữu bẩm giáo tiện năng tu hành, nhi đa bất năng chứng quả. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 515 516 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Mạt pháp giả ? Mạt, tức mạt hậu, diệc vi mạt dã, vị Như Lai diệt dộ, chánh tượng chi hậu nhât vạn niên gian, giáo pháp thùy thế, nhơn tuy bẩm giáo, nhi bât năng tu hành chứng q.uả.

Hoặc vân : Mạt pháp hữu tam vạn niên "Qui Sơn", Đường dại xuất thế. Như Lai, diệt độ thùy thiên bát bá niên : cố vân tượng quý. Phục dữ Như Lai, tương khử tương nhị thiên tải, cô' viết: "thời diêu". Thời dại diêu cách, truyền pháp đại nhơn tiệm hi, thị viết "sanh sơ". Ký thất lương đạo, hựu dinh mạt kiếp, căn khí hạ liệt, vô hướng thượng chí; cố viết "Giải đãi".

Ký viết ẽ Quý, thứ mạnh trọng chi hậu. Nhược dĩ tuạng pháp nhất thiên niên ngôn chi, hậu tam bá niên thuộc "quý". Nhược dĩ, chánh, tuụng, mạt tam thời ngôn c/)iể quý, thị chánh tượng chi hậu thời dã.

Thánh thế giả ? Thị Như Lai tại nhật hụu chánh pháp thời, dỉệc danh "Thánh thế".

"Lược thân quảng kiến, dĩ hiểu hậu lai.

Nhược bất quyên căng, thành nan luân hoán".

Thượng nhị cú thị, giáo. Hạ nhị cú, giới miễn. Ký hữu sở cảm thương, bất vô ngôn thị dĩ miễn tu trì dã. Lược thân quảng kiến giả ?

Lược, du vị quảng; thân vị thân thuật. Quảng kiến, như quảng khuy thiên chi kiến. Thử thị "Qui Sơn" Đại sư chi khiêm từ dãệ VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 517

Đời mạt pháp là chi ? Chứ "Mạt" tức nghĩa rốt sau, cũng như ngọn ngành vậy, nghĩa là :đức Như Lai diệt độ rồi sau đời chánh, đời tượng, trong một muôn năm, giáo pháp để lại trong đời, cũng có người vâng lãnh giáo pháp, nhưng mà không có thể tu hành chứng quả.

Hoặc cổ chỗ nói :Đời mạt pháp tđi ba nghìn năm Tổ "Qui Sơn" ra đời nhằm đời nhà Đường. Đức Như Lai diệt độ gần một nghìn tám trăm năm. Cho nên Ngài nói Ngài ra đời nhằm đời Tượng rốt. Nghĩa là : Tổ Qui Sơn cách đức Như Lai gần hai nghìn năm cho nên ngài nổi rằng :

Xa đời. Thời đợi cách xa, bực Đại Nhơn truyền pháp lần Tân rất ít nên Ngài nói rằng :Phật pháp lơ thơ. Đã không ông "lương đạo" lại nhằm đời mạt pháp, căn khí thấp hèn không chí hướng thượng, cho nên nổi rằng "Giải đãi”.

Lời Ký nói rằng :Rốt sau là chữ "Quí”, đầu tiên là chữ "Mạnh", chặng giữa là chữ "Trọng". Bằng lấy một nghìn năm đời tượng pháp mà nói, ba trăm năm sau thuộc v' chữ "Quí” - Còn nếu lấy luôn ba thời kỳ của chánh pháp, tượng pháp và mạt pháp mà nói thời chữ "Quí" ở sau chữ "Chánh” và chữ "Tượng" vậy.

Thánh thế là gì ? - Là Đức Như Lai Ngài còn tại thế, lại đời chánh pháp,củng kêu là "Thánh thế".

Lược bày chỗ thấy hẹp, để khuyên bảo kẻ hâu lai. Nếu quí ngài không lo chừa bỏ, thật là khó keo trở lại.

Hai câu trên, chỉ dạy. Hai câu dưới, răn gắng. Đã có lòng thương xót đâu chẳng khuyên răn, dể gắng tu trì vậyẵLược bày chỗ thấy hẹp là sao ? Chứ Lược là nghĩa chưa rộng, chữ Thân là nghĩa tỏ bày. Chỗ thấy hẹp cũng như cái thấy lấy ống dòm trời, ốây là lời khiêm nhường của Tô "Qui Sơn Đại sư" cái chỗ thấy tlạo của ngài rất hẹp, cũng như người lấy ống dòm trời, không thể thấy toàn thể của trời to lớn. 518 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

Dĩ hiểu lậu lai giả ? Dĩ thử hiểu dụ hậu học, trưng quá thiên thiện chi vị dã. Nhược bất quyên căng nhị cú, thị kiết thượng khuyến tu chi ngữẽ Vị bất địch trừ như thượng ác dục tập nhiễm ngạo mạn, phóng dật chi quá, tắc thiệt nan văn hồi hĩ.

Kỷ viết : "Quyên", âm quyên, địch trạc dã, "Trừ’ miễn dã. "Căng" âm kinh, kiêu căng tự phụ đã,ếhụu căng khóa tự sức dã. "Hoán", âm hoán, chuyển dã. ■Luân hoán",du vãn hòi dã.

Giới miễn giả ? Linh đoạn chư ác hạnh, nhi miễn tu chúng thiện dã.

QUI SƠN CẢNH SÁCH CÚ, THÍCH, KÝ

QUYỂN THUỢNG (CHUNG).

Toại sư ân : Tích văn, hoại vị ”Qui Son” Thủ Tòa tác tiền thiên, "Qui Son" tục thành chi, đản CẢNH SÁCH chi ý, thông đò vô sảng, bất tất xuyên tạcễCái chú thích luục kỳ đại cang, đắc ý vong ngôn giả, kỳ nhơn ý hoán nhiên cố bất tại thử.

Kim Uẩn thơ san CẢNH SÁCH cú thích, quyển tuy phân nhị, thứ tắc chuẩn nhất, mật biểu lưỡng dung chi ý đãế VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 519

Dạy kẻ hậu lai là sao ? - Nghĩa là Ngài lấy cái chỗ hiểu biết của Ngài dạy kẻ hậu học, bỏ dứ làm lành vậy. Hai câu nếu không chừa bỏ sau này thật khó kéo lại đó là lời khuyên tu kết lại vãn trên. Ý nói, nếu ta không chừa bỏ nhứn£ cái lỗi khinh dễ buông lung và tập nhiễm ác dục như trước; thời sau này thật khó kéo lại được.

Lời Ký nói : "Quyên" âm Quyên giặc rửa vậyắChữ "Trừ" là nghĩ bỏ vậy. Chữ "căng" âm Kinh là kiêu căng ỷ mình vậy, cũng ỉà khoe khoang nưng đỡ mình nữa, Chữ Hoán âm Hoán là nghĩa cải đổi vậy. Chữ "Luản hoán"

củng như ta nói kéo trỏ lại.

Răn gắng là gì ? Bỏ hết các hạnh ác mà gắng tu các pháp lành vậy.

BỘ QUI SƠN CẢNH SÁCH CÚ, THÍCH, KÝ

HẾT QUYỂN HẠ Ngài Toại Sư nói : Xua có nguòi nói. Ông Thủ Tọa Qui Son làm thiên truóc còn ngài Qui Sơn nối thành đó, song ý chỉ CẢNH SÁCH thông suốt không sai lạc là đuợc, bất tất gì phải tìm tòi buơi móc. Bởi lòi chú giải luục nơi đại ý thôi, không cần giải rộng, nên sự rõ ràng có chiều kém thiếu, miễn đặng ý quên lòi và những nguòi tâm trí sáng suốt tự nhiên hiểu rộng vẫn không cố chấp nơi đây.

Nay ông Nguyên uẩn biên khắc bộ CẢNH SÁCH cú thích này tuy phân hai quyển, nhung thứ lớp và phép tắc cũng in như một, thầm bài cái ý dung hòa (Thuợng Hạ) cả hai vậy.

<fl i SƠN CẢNH SÁCH

QUYỂN HẠ

QUI SƠN CẢNH SÁCH

cú - THÍCH - KÝ

QUYỂN HẠ

Việt Đông, Đảnh Hồ sơn, Sa môn Thích Hoăng Tán tại Tham chú Môn Nhơn, Tỳ kheo Khai Quýnh ký.

NHỊ, THỊ PHÁP TAM :

Nhất, đạo hànhễ Nhị : Thiên giáo.

Tam : kiết khuyết.

NHẤT,ĐẠO HÀNH LỤC :

Nhất, Lập hạnh. Nhị, Trừng giới. Tam, ơàu đạo. Tứ, Trạch hữu. Ngũ, Kết hối. Lục, Tiêm tu.

NHẤT. - LẬP HÀNHề Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục; thiệu long thánh chưởng, chấn nhiếp ma quân, dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Sơ cú, tiêu tông. Thứ cú, siêu trần. Tam cú nhập Thánh. Tứ cú, kế Thánh. Ngũ cú, hàng ma.

Lục cú, báo đức. Thất cú, lợi sanh. Dĩ đức bị, cố năng tồi ác nhi an thiện dã. Phù xuất gia giả ?

Xuất gia, hữu nhị : Nhật, xuất thế tục gia, túc ly trần tục, viễn tham tri thức. Nhị xuất phiền não gia, đoạn vọng chứng nhơn, đốn siêu tam hữu.

Phát túc siêu phương giả ? Vị tùng sơ phát tâm, tức đương lý tiển đại phương, vật trệ thời lưu tiểu cảnhẾ Dĩ giai cấp bất tuân nãi viết siêu phương.

Tâm hình dị tục giả ? Ngoại tắc viên đảnh phương

BỘ QUI SƠN CẢNH SÁCH cú - THÍCH - KÝ

QUYỂN HẠ

Tỉnh Việt Đòng, non Đảnh ưô Sa ôn :

Thích Hoằng Tán hiệu tại Tham chú giải, kè Mòn nhơn, Tỳ kheo hai Quýnh làm lời ký,

2, NÊU PHÉP PHÂN LÀM BA :

I) HÀNH ĐẠO II) THIỀN GIÁO III) KẾT KHUYÊN

I) HÀNH ĐẠO PHÂN LÀM SÁU :

1) LẬP HẠNH. 2) RĂN GANG. 3) CẦU ĐẠO.

4) CHỌN BẠN. 5) KẾT LỜI DẠY. 6) Ẩn tu

1.-LẬP HẠNH

Tổ Qui Sơn nói : Vả ỉuân người xuất gia, phâỉ đi

đến bực Đại Thừa, tâm hình khác tục, noi thạnh

dòng Phật, đánh dẹp ma quân, đền trả bốn ơn, cứu giúp ba cỗi.

Câu ban đầu nêu tôn chỉ người xuất gia. Câu kế vượt khỏi trần tục. Câu thứ ba thẳng vào bực Thánh. Câu thứ tư nối thạnh dòng Phật. Câu thứ năm đánh dẹp ma quân. Câu thứ sáu trả ơn đức Phật. Câu thứ bảy lợi ích chúng sanh. Do đức dầy đủ nên xô dẹp sự ác, mà an lập pháp lành được vậy.

Thế nào là người xuất gia ? - Xuất gia có hai nghĩa : 1) Ra khỏi nhà thế tục, bưđc chân ra khỏi cảnh trần, xa tìm ông Tri Thứcể2) Ra khỏi nhà phiền não dứt vọng chứng chơn vượt khỏi ba cõi. Thế nào đi tới bực Đại Thừa ? - Là từ khi mới phát tâm thời phải đi đến bực Đại Thừa, đừng đình trệ theo lối Tiểu thừa và thế gian. Vì không theo thềm bực chõ 524 QUI SƠN CÀNH SẢCH HÁN DỊCH

bào, tướng đồng Như Lai. Nội tắc bội trần hiệp

giác, tâm tề Phật huệ. Thiệu ỉong Thánh

chưởng giả ? Tục Phật huệ mạng, kế chủng

Như Lai, tuyên dương chánh giáo, Tam Bữu do

thị hưng sùng. Chấn nhiếp ma quân giả ? Đức

cao huệ quảng, tắc quần tà kỉnh nhiếp; thuyết

pháp hoằng đạo, tắc ma đổm chấn lạc. Dụng

báo tứ ân giả ? Lập thân hành đạo, dĩ báo thản

ân. Đức dinh đạo đại, tự nhiên phước bị tứ ằnề

Nhứt, quốc vương ân. Nhị, phụ mẫu ân. Tam, sư hữu ânẳ Tứ : Đàn việt ân. Bạt tế tam hữu giả ? Nhất thiết chúng sanh, đấm hoang ngũ dục, trầm nịch ái hà, thuyết pháp giáo hóa, lính xuất khổ tân, siêu đăng bỉ ngạn.

Ký viết: Nhiếp giả, bố dã, phục đã. Dạ/ếphưong giả ? Đạo Kinh vân : Đại phương vô ngun, kim tả huống chon lý vô tế, dĩ sơ xuất gia, tu tiển thiệt tế chi đại lý, vật trệ thời tục, cập tiểu thùa chi khê cảnh dã. Quốc vuong thị thủy thổ chi ân, dĩ nhất thiết thủy thổ, giai thuộc quốc vương cố. Hụu mông trị hóa chi /ục, vô cuxmg nhuọc lăng bức chi uu, nhi đắc an tu đạo nghiệp, ân khởi tiểu tai ?

Phụ mẫu, thị sanh thành dưỡng dục ch/ễân, nhưhiều thiên chi vông cực, phục thính gia tu đạo, ân mẩc đại diên. Sưhũu ân giả ? Sư hũu sanh truởng giới thân huệ mạng giáo hối chi ân. Hủv, húu thiên thành giảng rrtĩnh khai phát chi đúc, ưxuất thế chi ân đức, thục khả tỷ tai.

Đàn việt hũu cung cấp chi ân, linh đắc thân an biện đạo, ân phi tiểu dã. Hoặc hũV dĩ Phật thế SưHũu vi tứ ân. BÒ Tát dĩ Tam Bủu chủng sanh thế SưHũu Đàn việt,vi tủ ân.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 525 nên nói Đại thừa (siêu phương) Tâm hình khác tục là gì ? - Ngoài thời đầu tròn áo vuông tướng đồng đức Như Lai. Trong thời bỏ vọng trần về tánh giác, tâm đồng huệ Phật. Nối thạnh dòng Phật là gì ? - Nối huệ .nạng Phật dõi theo đức Như Lai, tỏ bày chánh pháp, ngôi Tam Bảo từ đây hưng thạnh. Thế nào đánh dẹp ma quân ? Đức cao, Huệ rộng thời bọn tà kiếp sợ, thuyết pháp mở Đạo thời bầy ma rđt mặt. Thế nào dùng trả bốn ơn ? - Lập thân hành Đạo đặng trả ơn đức oho song thân. Đức đầy Đạo lđn, tự nhiên phưđc khắp bốn ơn. 1.- ơn Quốc Vương. 2Ệ- Ơ11 Cha Mẹ. 3.- ơn Sư, Hứu. 4.- ơn Đàn Việt. Thế nào cứu giúp ba cõi ? - Bởi tất cả chúng sanh đắm mê năm dục, chìm mãi trong biển ái nên ra phải thuyết pháp giáo hóa khiến ra khỏi bến khổ, mau về cõi Phật.

Lời Ký nói :Chữ "Kiếp" là nghĩ sợ vậy, nép vậy, Đại thừa là gì ? - Củng như Đạo Tiên nói Đại Phương vậy, Thê nào là Đại Phương ? - Mười phương rộng lớn không bờ khống góc. Nay mượn để thí dụ, chơn lý nhà Phật không cùng không tột do người mới xuất gia, phải đi tới chỗ đại lý thật tế đó chớ đừng đình trệ theo lối Tiểu thừa và thời tục vậy. ơn Quốc Vương là gì ? - ơn Đất Nước, vỉ tất cả đất nước đều thuộc về vị Quốc Vương. Lại nhờ cái sức cai trị giáo hóa, khỏi lo cái nạn mạnh hiếp yếu, mà đặng yên tu đạo nghiệp, ơn ấy đầu nhỏ ư ?

ơn cha mẹ là sao ? - Cha mẹ có cái ơn lớn sanh thành dưỡng dục như trời cao không cùng, lại cho xuất gia học đạo đâu không lớn ư ? ơn Sư, Hữu là gi ? - Thay có cái ơn dạy bảo nuôi lớn giới thân huệ mạng cho ta."Bạn" có cái đức giúp thành giảng nói mở mang cho ta; cái ơn Đức ra khôi đời đó ai Sanh được ! Thế ào ơn người Đàn Việt - Người Đàn Việt có cái ơn cung cấp làm cho ta yên thăn lo đạo, ơn ấy chẳng phải nhỏ vậy. Có chỗ lấy ơn Phật thế ơn Sư, Hữu đủ số bốn ơn. Còn ống Bô Tát lấy ơn Tam Bảo, ơn chúng sanh thế ơn Sư Hữu và ơn Đàn Việt làm bốn ơn. 526 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

NHỊ.- TRỪNG GIỚI.

"Nhược bất như thử, lạm xí tăng luân"

Thượng cú, vi tu. Hạ cú, hổn pháp. Vị bất như thượng tu lý, hổn nhập pháp chúng, phi tăng phi tục, tội nhược di thiên. Như lư hổn nhập ngưu trung, bì mao tuy tợ, dầu giát bất đồng, nhi minh thinh diệc dị dãế Ký viết . Lạm, vị phiếm lạm. Xí, vị hổn tạp dã. Húv ngú xích chi thân nhi vô trí huệ, Phật vị chi ỊS/ tăng. Húu tam thốn chi thiệt nhi bất năng thuyết pháp, Phật vị cfi/ẽÁ dương tăng. Phi tục phi tăng. Phật vị chi Điểu thử tăng, diệc viết Húc cư sĩ. Phật ngôn : Vân hà tặc nhon ? Giả ngã y phục, bi phiến Như Lai, tạo chủng chủng nghiệp, thử chánh sở vị lạm xí, giả dã.

"Ngôn hạnh hoang sơ, hư triêm tín thí".

Thượng cú, giải hạnh thất. Hạ cú, tín thí thất ngôn hạnh bất thuần, thị viết hoang sơ;

vô đức dĩ báo thí giả chi ân, cô' viết hư triêm.

"Cổ Triết vân : Đạo đức bất tu, y thực tư phí, thử chi vị diên".

Ký viết : Ngôn, thị ngôn thuyết, túc giải đã. Hạnh tức tu lý. Hoang, thị hoang vu. Sơ, vị Sơ tản, diệc lược dã. Ký vô hạnh giải chi đức, thí bất hoạch phước, thị viết tín thí thất. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 527

2.- RẦN DẠY

Người xuất gia nếu không lộp hạnh như đây tức là Ma Quỉ trà trộn (xen lộn) trong hàng chúng tăng. Câu trên không ta hành. Câu dưới xen lộn troii£ Phật pháp. Nghĩa là khùng tu hành như trên đã nói, mà lộn vào trong pháp chúng chẳng phải ông Thầy mà cũng chẳng phải người Tục, tội to bằng trờiỂVí như con lừa vào trong bầy trâu, da lông tuy giống, nhưng đầu sừng không đồng mà tiếng kêu cũng khác vậy.

Lời Ký nói :Chữ "Lam” là nghĩa trà trộn. Chữ "Xí" là nghĩa lộn lạo vậy. Có thân năm thước, mà không trí huệ, Phật gọi là ông "Si Tăng" (ông thầy côn cõn ngây ngây như mấy anh say rượu). Có lưỡi ba tấc mà thuyết pháp không được Phật nói íà ông "Á Dương Tăng" (Ông Thầy như dê câm), Tục không phải người tục, mà ông Thầy củng chẳng phải cách ông Thầy, Phật gụi là ông "Điểu Thử Tăng" (Ông Thầy chim chuột) cũng gọi là ùng "Húc Cư Sĩ" (chú Cư Sĩ trọc đầu). Phật nói : Thế nào là đứa giặc ? - Mượn y phục của Ta, lén bán chánh pháp đức Như Lai, tạo đủ thứ tội, đây chính là đứa gỉăc xen lôn trong cửa Thiền vậy.

Lời nói hạnh làm hoang đàng, luống hao của tín thí.

Câu trên thiếu sự hiểu biết và thực hành. Câu dưổi ăn hao của tín thí. Lời nói và hạnh làm không hoàn toàn nên gọi "Hoang đàng". Không đức chi đền ơn người thí chủ nên nối luống hao của tín thíỂ Vị Cổ Triết nổi rằng : "Đạo Đức không tu ăn mặc cũng uổng, là nghĩa đây vậy".

Lời Ký nói :Chữ Ngôn là lời nói; tức sự hiểu biết vậy. Chữ Hạnh, là nghĩa tu hành. Chữ Hoang, là nghĩa Hoang lung, Chữ Sơ là nghĩa lơ thơ, củng là sơ lược vậy.

Song đã không có đức tu và học, người thí chủ không được phước, nên gọi là tín thí mất (mất phước).

528 QUI SƠN CÀNH SÁCH HÁN D|CH

"Tích niên hành xứ, thốn bộ bất di; hoảng hốt nhâ sanh, tương hà bằng thị"ẳ Thượng nhị cú, cựu tập bất vong. Hạ nhị cú, vô thiện khả ký. Tích niên thị cựu thời. Hành xứ, thị tâm chỉ sở lý chư oặc tập nhiễm. Thử hữu nhị chủng. Nhất, thị quá khứ vô thỉ chỉ vô minh. Nhị, thị nhật tiền chi huân tập. Thôn bộ bất di giả ? Vị ư chư tập, tằng vị nhâ niệm xả quá tự tàn. Hoảng hốt nhất sanh đẳng giả ? Vị vô tiềm thần huyền mặc chỉ chiếu, chung nhật tâm trục trần cảnh, bất giác ngoạt váng niên lai vô thiện khả bằng, vô công khả thị.

Đại Trí Luật Sư vân : Truy viễn báo ân. Khí Nho tùng Thích, quằt ma cựu tập, tẩy địch thế duyên, tiệt đoạn chúng lưu, bích lập thiên nhẫn, văn chương bút nghiên, bận bả phàn trừ, tuyết nguyệt phong hoa, vô lao trào vịnh, tửu sắc tài khí, cánh mạc hồi đau, thinh lợi vinh hoa, khởi tu trước nhãn, mạc lưu cuồng vọng. Chánh Pháp kiêu ly, đản dục biến hình, hà thường thiệp Đạo.

Tuy vân xả tục, tục tập bất trừ. Tận thuyết xuất Trần, trần duyên bất đoạn, tái thân giảng từ, nghĩ tác Xà Lê. Vị nhập Tòng Lâm, vọng vi Trưởng Lão, tị nịch đau hỏâ, khởi giác manh si, khước bộ cầu tiền, thiệt vi diên đảo.

Ký viết: Hoảng hốt, hôn mông dã.

"Huống nãi đường dường tăng tướng, dung mạo khả quan , giãi thị túc thị thiện cản cảm tư dị báo.

Thượng nhị cú, thị hiện tại quảỂHạ nhị cú, minh quả do nhơn chí. Huống nãi giả ? Phát ngữ chi từ. Đường đường Tăng tướng giả ? Đường, dung dã, minh dã. Vị cụ Phật dung nghi, siêu trần độc bộ, nhơn thiên sư tượng nguy nguy Tăng Bảo VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 529

Chỗ làm năm trước, tấc bưức không dời, lếu láo một đời, lấy chi nương cậy.

Hai câu trẻn thói cũ khổng chừa. Hai câu dưđi, không lành khá ghi. Năm trước là thuở xưa. Chỗ làm là cái tâm đắm nhiễm theo những cái tập nhiễm mê lầm . Tập nhiễm ấy cổ hai thứ : 1.- Vô minh từ đời quá khứ vô thỉ. 2.- Là cái huân tập trong đời này. Tấc bưđc không dời là chi ? - Là nghĩa đối với các việc tập nhiễm mê lầm chưa từng m ột niệm cải quá tự tânệ Thế nào lếu láo m ột đời ? Là nghĩa không ngắm xét nơi bổn tâm của mình, cả ngày tâm theo cảnh trần, không dè ngày qua tháng lại không chút lành chi nương cậy không công chi nhờ đặng.

Ông Đại Trí Luật Sư nói :Vói trả ơn xa (tổ hụ). Bỏ Nho theo Phật, cạo gọt thói xưa, rửa sạch duyên đời, dứt bặt các nghề, dựng cao nghìn trượng; văn chương bút nghiên, đều đem đô"t ráo, thú vui của Tuyết nguyệt phong hoa, không cần ngâm nga nứa; việc Tửu Sắc Tài K hí, đeu chẳng ngó lại, danh lợi vinh hoa không thèm ghé m ắt nhưng mà những bọn mê lầm đời sau đối Chánh pháp lôi thôi chỉ muôn đổi hình, đâu từng nhằm Đạo. Thân ở trong chùa nhà Tâm theo trần tục. Tuy nói rằng xả Tuc nhưng mà thói Tục không chừa. Vẫn nói rằng : Ra khoi Trần nhưng việc duyên trần nào dứt, mđi vừa học Đạo tính làm Giáo Thọ, Y ết Ma. Chưa vào chốn Tòng Lâm đa m ong lên bực Thượng tọa Trưởng Lão, khác nào lánh chỗ chết chìm nhảy vào trong lửa, đâu biết m ình mê, đi thụt lui ma muon cầu tơi trước, thật Ịà điên đảo (ngược ngao)

Lời Ký nói :Chữ hoảng hốt là nghĩa mê mang vậy Huống được rở rở tướng ông "Thầy", hình dạng dê xem, đều nhờ đời trước trồng căn lành nay được quả báo tốt thế.

Hai câu trên là nói Quả hiện tại. Hai câu dưđi nói Quả do Nhơn mà có. Huống được là gì ? - Là nói cái lời mở câu chuyên để nói. Thế nào rở rở tưđng ông Thầy ? - Rở rở là hình dạng sáng suô't, đủ dung nghi như đức Phật, là m ột 530 QUI SON CẢNH SÁCH HÂN DỊCH dã. Dung mạo khả quan giả ? Lục tình thâu nhiếp, ngũ quan vô vọng, oai nghi cụ túc, bất dự thường lưu, kiến giả hân ngưởng, cố viết khả quan. Giai thị túc thực thiện căn, cảm tư dị báo giả ? Cái do túc thế hung, thực lương nhơn kim sanh cảm dắc như tư siêu Trần việt Tục chi kỳ báo; khởi bất dị hồ tai !

Ký viết; Ngũ Quan : Vị, khẩu, tĩ, nhĩ, mục hình dã.

"Tiện nghĩ đoan nhiên củng thủ, bất quí thốn âm, sự nghiệp bất cần, công quả vô nhơn khắc tựu".

Thượng nhị cú, tọa táng quang âm. Hạ nhị cú, nhơn vô quả thất. Tiện nghĩ đoan nhiên củng thủ đẳng giả ? Cổ nhơn trọng thốn âm nhi khỉnh xích bích. Nhất nhật bất tac nhất nhật bất thực : Ngá đẳng hà nhơn đoan nhiên củng thủ, nhi bất tu phước huệ giả hồ ? Sự nghiệp bất cân giả ? Sự nghiệp tức giới định huệ chư thiên hạnh dã. Bât can, vị vô thắng tấn dã. Hành ký bất cần, công vô nàng tựu, nhi phước trí chi quả thất kỳ nhơn hĩ.

Ký viết: Vân Phong thiền sư vân : Kim thòi hậu sanh, tài nhập chúng lai, thể ất trích nhất hành, sài bất ban nhất thúc, thập chỉ bất triêm thủy, bả sự bất can hoài. Tuy tắc nhất kỳ khoải lạc, tranh nại tam đò lụy thân. Quang ằm khả tích, thời bất dải nhon, nhất ír/ều nhãn quang lạc địa, truy điền vô nhất quĩ chi công,thiết vi hũv hảm bả hình chi thống.

Nễ Pháp Sư vân : Đoan củng vô vi, an nhàn bất dịch, từ hành kim địa, cao tọa hoa đường, thân thuọng y nhi khẩu trung thục, khởi dị tiêu hò. Viên khuớc dành nhi phương khước bào, vi hà sự dã ? Ca sa hạ that khuxýc nhon thân, thiệt wếkhổ dã. Nê lê lý thọ chư dị bảo khả vị khuất diên ! VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 531 bực Siêu Trần, vị sư tượng cõi Nhơn Thiên vòi vọi ngôi Tăng Bảo vậy. Dung mạo dễ xem là chi ? - Bởi sáu tình thu nhiếp, năm quan không vọng, oai nghi toàn vẹn, vượt khỏi hạng thường ai thấy cũng bắt vui mừng và kính mến, cho nên nổi hình dạng dễ xem. Thế nào là trưđc trồng căn lành nay cảm báo tốt đây ? - Bởi do đời trước gieo trồng nhơn lành, đời nay cảm được báo tốt siêu trần vượt tục như thế; đâu chẳng quí lắm ư ?

Lời Ký n ó i Năm quan là gì ? - 1/ Mắt. 2! Tai. 3/ Mủi.

41 Miệng. 5Ị Thần hình.

L ại toan ngôi sửng khoanh tay, chẳng tiế c tấ c bóng, sự nghiệp chẳng cần, công quả nhờ đâu nên đặng.

Hai câu trên, ngồi hao tấc bóng. Hai câu dưới, nhơn không quả mất. Thế nào ngồi sửng khoảnh tay ? - Người xưa quí trọng tấc bóng, mà khinh vien ngọc một thước. Tổ Bá Trựợng nổi : Một ngày không làm, thời một ngày không ăn.

Coi như TỔ còn nói thế, chúng ta la người i)ực nào ngồi sửng khoanh tay mà không lo tu phước huệ ấy ư ? Sự nghiệp chẳng cần là sao ? - Sự nghiệp tức là tu ’"Giđi, Định,’ Huệ" va các hạnh lành khác nữaẳ Chẳng cần là nghĩa không tấn tới vậyễ Hạnh làm chẳng cần công nhờ đâu nên đặng, mà qua phưđc trí đã mất cái nhơn kia rồi.

Lời Ký n ó i: Ngài Vân Phong thiền sư n ó i: Kẻ hậu sanh đời bây giờ mới đến nhập chúng, rau chẳng hái mọt ngọn củi chăng quơ một bó, mười ngón tay chẳng thắm vào nừớc trăm việc chẳng đ ể lòng Tuy vui trong mọt thời kỳ, đầu cố biêt ba đường khô thân Tấc bóng đáng tiếc giờ phút chẳng đợi người, một mai nhắm mắt đi roi, phan trong chùa khong có cái công một giỏ, trong ngục Thiết Vi nào khỏi mắc cai kho trăm hình.

Ngài Nê Pháp Sư nói : Thong thả không làm, rảnh rang không việc, húng hình cảnh sang, ngôi cao nhà tốt trên than mặc áo, trong m iệng ăn cơm, dễ gì tiêu của tín thí ư ? Đầu cạo cho tròn, áo mặc cho vuông mà không tu Phước Huệ vây chớ ở trong chùa làm việc chi đó. Một mai cổi áo "Ca Sa” lia mât thân người, thật là khô vậy. Trong ngục "Nê L ê” chiu đủ cực hình rất là ghê gớm ỉ ỉ 532 QUI SON CÀNH SÁCH HÁN DỊCH

"Khởi khả n h ấ t sanh không quá, ức d iệc lai nghiệp vô bi".

Thượng cú, nhơn th ấ t. Hạ cú, quả th ấ t. B ấ t tu phước huệ th ị vi không quá. Khởi vi kim s a n h k h ố n g q u á , v ô h ứ u sở đ ắ c , n h i ê n d i ệ c tương lai hạnh nghiệp vô sở bổ ích dá.

Ký viết ẽ' Tuong lai giả, hậu lai dã.

TAM.- CẦU ĐẠO.

"Từ th â n q u y ết ch í phi tru y , ý d ụ c đẳng siêu h à sở , hiểu tịc h tư thổn, khởi khả th iên d iên quá thời".

Sơ cú, chương bổn. Thứ cú, trư n g vấn. Hậu n h ị c ú , tư b ổ n mộ đ ạo . Từ t h â n q u y ế t c h í p h i tru y giả ? P h á t dõng m ãnh tâm , nhi từ song th ân , lập quyết định chí, nhi nhập đại dạo dá.

Ý dục giả ? Tâm sở hi vọng dã. Đẳng siêu hà sở giả ? Vị siêu h à giai cấp, dẳng hà, P h ậ t Tổ d ã ề Hiểu tịc h tư thổn dẳng giả, Tâm địa vị minh, sanh, tử hô hấp, tịn h địa lý tư lương, ninh b ât t r ư ớ c m a n g , n h i k h ả th iê n d iê n q u á th ờ i, h ư độ quang âm giả ta i ?

Ký v i ế t : Đốn n gộ , tú c siêu giai, tình vong, túc đ ẳ n g

Phật.

BỦU LÂM truyện vân : D ưong Huyền Chi vấn Đạt Ma vân . Tây Q uốc tuong í/lùa xung tổ giả, hà nghĩa ? Ma viết : Minh Phật tãm tông hạnh giải tuxmg ung, danh vi Tổ Sư. Truy, âm chi, thị h ắ c cám sắ c, tú c hoại sắc y. Nã/ẻ Sa môn s ở truóc c h i p h ụ c , p h i n g ũ đại sắ c dãễ Cám giả, thanh hàm xích ơã. VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 533

Không nhứng một đời luống qua, chính đời sau cũng không ích.

Câu trên, mất Nhơn lành. Câu dưđi mất Quả tốt. Không tu Phưđc Huệ gọi là luống qua. Không nhứng đdi nay luống qua không có đặng chi, song Hạnh Nghiệp đời sau cũng là vô ích nứa.

Lời Ký nói :Chữ Tương Lai là nghĩa đời sau vậy.

3.- CẦU ĐẠO Từ nghĩa song thân quyết chí đi tu, ý muốn sánh lên bực nào, ngày đêm lo xét, đâu nê5 dần dà qua buổi.

Câu đầu, nêu cội gốcễCâu kế, hỏi gạn. Hai câu sau lo bổn phận mến Đạo. Từ thân quyết chí đi tu là gì ? - Phát tâm dõng mãnh mà từ tạ song thân, lập cái chí quyết định mà vào Đạo cao thượng vậy. Ý muốn là gì ? - Tâm hy vọng vậyềSánh lên bực nào ? - Là nghĩa muốn vượt lên thềm bực nào, so sánh với vị Phật Tổ nào vậy. Ngay đêm lo nghĩ, mà lo nghĩ nhứng chi ? - Bởi ta học Đạo mà tâm địa chưa tỏ, việc sống chết ở trong hô hấp, ta phải ngồi trong chỗ vắng vẻ nghĩ xét, đâu chẳng gấp lo, nđ để dần dà qua buổi luông hao ngày đêm hay sao ?

Lời Ký nói :Kẻ tỏ ngộ tức người dã vượt khỏi thềm bực. Vọng tình bỏ hết, tức đồng với đức Phật.

Trong truyện BỬU LẦM nói ; Ông Dương Huyền Chi hỏi đức Đạt Ma rằng : "Bên nước Tây Trúc nối nhau xưng TỔ dó là nghĩa làm sao ? Đức Đạt Ma trả lời ễ Người rõ được tâm tôn của Phật, chỗ hiêu chỗ làm in như Phật kêu người đó là i;i TỔ Sư. Chữ "Truy” âm ”Chuy" là cái màu đen săc nâu, tức cái áo màu hoại sắc vậy. Chính cái ao cua thây Sa Môn chớ không phải năm sắc chính như màu sắc của Thế Gian mặc. Chữ ”Cám” là màu xanh có ham tnữu đo, cũng kêu là màu hoai sắc vậy 534 QUI SON CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

"Tâm kỳ Phật pháp đống lương, dụng tác hậu lai qui cảnh, thường dĩ như thử, vị năng thiểu phận tương ưng"Ẽ Thượng nhị cú, lập nguyện thùy phạm. Tam cứ, chí nguyện hằng tồn. Tứ cú, hạnh giải vị bị. Hựu tam cú, thị túng. Tứ cú, thị đoạt. Tâm kỳ Phật pháp đống lương giả ? Phát tâm lập nguyên, hà trì Như Lai chánh pháp. Dụng tác hậu lai qui cảnh giả ? Thùy phạm lai học, quỉ cảnh tức sư phạm nghĩa. Dĩ qui, năng bô'c tri khứ lai chi sự. Cảnh năng giám chiếu hiện tiền mỹ ố.

Thường dĩ như thử giả ? Chí nguyện bất vong dã. Vị năng thiểu phận tương ưng giả.

Tuy cụ chí nguyện, nhi hạnh giải vị bị, tất tu y , hạnh giải tương xứng, nguyện thỉ bất hư. Nhược hữu hạnh vô nguyện, kỳ hạnh tức cô. Hữu nguyện vô hạnh, kỳ nguyện tất hư.

Hạnh nguyện song toàn, thỉ viết tương ưng.

Ký viết ĩ Ốc tích trụ viết đống, phụ đống viết luvng, giai năng hà phụ đường ốc chi vị, kim tá ngôn sư tượng, năng vi pháp môn đống luvng, dĩ Phật pháp nhị bủu, giai tạ tăng hoằng; cố viết . Nhơn năng hoằng đạo, phi đạo hoằng nhon thị dã.

VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 535

Tâm muốn làm nên cột rường Phật pháp đặng làm phép tắc đời sau, thường muốn như vây, nhưng chưa được chút phần ỉn nhauẽ Hai câu trên, lập nguyện để làm phép tắc cho kẻ Hậu lai. Câu thứ ba, chí nguyện hằng giứềCâu thứ tư, chỗ làm chỗ hiểu chưa đủ. Lại câu thứ ba là mở ra. Câu thứ tư là kết lại. Tâm muốn làm nên cột rường Phật pháp là gì ? - Phát tâm lập nguyện gánh vác Chánh Pháp đức Như Lai. Thế nào là phép tắc cho kẻ Hậu Lai ? - Để phép tắc lại cho kẻ học lđp sau. Tiếng nói phép tắc theo chứ Hán thời nói chứ Qui Cảnh; song dù nói phép tắe hay Qui Cảnh cũng đồng một nghĩa :Sư Phạm. Chứ Qui là gì ? - Qui là nghĩa vỏ rùa, hồi xưa lấy vỏ rùa bói xủ để biết việc quá khứ, vị lai. Chứ cảnh là nghĩa gì ? Chứ cảnh là nghĩa tấm gương. Người ta lấy gương soi rọi, thấy hình tốt xấu trưđc mặt. Nay mượn hai vật nầy mà thí dụ, cái nghĩa Sư Phạm, là ông Thầy làm phép tắc cho kẻ tương lai.

Thế nào gọi thường muôn vậy ? - Nói chí nguyện mình không quên vậy. Chưa hay chút phần in nhau là gì ? - Tuy có chí nguyện như thế, nhưng mà chỗ làm chỗ hiểu chưa xong, cần phải làm và hiểu xứng nhau, thời chí nguyện mới không lucíng uổng.

Nếu có hạnh làm, mà không chí nguyện thời Hạnh kia phải trơ trọi. Bằng có chí nguyện mà không thực hành, thời Nguyện nọ cũng luô'ng uổng. Nền Hạnh nguyện đi đôi mới kêu là phải lẽề Lời Ký nói :Cây đỡ sườn nhà; gọi là cây đống. Cây đội cây đông gọi là cây lương. Song dù đống hay lương căng đông một nghĩa chống đỡ nóc nhà làm ngôi đứng vững khỏi sập mà thôi. Nay mượn hai cây rìầy để ví dụ vị Sư tượng, hay làm cột rường trong Phật pháp, chống đỡ Chánh pháp của đức Phật, bởi do Phật và Pháp hcù ngôi đều nhờ ngôi Tăng Bảo hoằng hóa cho nên có câu : Người hay mở Đạo chớ chẳng phải Đạo mở người là vậy.

536 QUI SƠN CẢNH SÁCH HÁN DỊCH

"Xuất ngôn, tu thiệp ư điển chương, đàm thuyết nãi bàng ư kê cổ, hình nghi đỉnh đặc, ý khí cao nhàn".

Thượng nhị cú, ngôn thuyết hữu bổn; Hạ nhị cú, thản tâm siêu trác, vị ngôn tu hiệp điển. Đàm ýếu tông cổ, bất khả ức kiến, như ồng ma thuyết. Nhiên giải bị, tắc ngôn thuyết vô mậu. Hạnh sung, nãi đỉnh đặc cao nhàn. Hựu nội uẩn bát nhã, tâm nhàn nhứt cảnh, danh lợi thinh sắc mạc nàng dộng kỳ chí, hằng dĩ đạo tự xử, cô viết: Ý khí cao nhàn; ngoại cụ đức tướng, bất dự phàm ỉưu, siêu quần bạt tụ y, thị vi "hình nghỉ đỉnh đặc"ề Ký viết ẵ Cao tăng "Pháp An", thị kỳ nhơn dã. An thân trường bảt xích, hũu tam tuyệt ẳ nhủi phong nghi đĩnh đặc, nhị giải nghĩa cùng thâm, tam tinh tấn khiết kỷ.

Cảnh Đúc Vân Pháp sư viết : Du tam tạng chi giảo hải, ngoạn lục kinh chư từ lâm, ngôn bất vọng đàm, ngữ hữu điển cứ, thử chi vị diên Điển, Vễ điển tịch, fúc chư kinh luật dã. Chưong vị chuung chú, tức giải, thích kinh luật chi ngữ dã. Bàng, vị cận bàng. Kê, vị kê khảo, cổ, vị

Cổ đức chi ngôn cú đãề

TỨTRẠCH HỮU.

"Viễn hành yếu dá lương bằng sát sát thanh ư nhĩ mục; trụ chỉ tất tu trạch bạn, thời thời ván ư vị văn. Cô' ân : Sanh ngá giả phụ mẫu, thành ngá giảbang hữu".

Thượng nhị cú, hành tạ hữu ích, Thứ nhị cú, cư tu bạn lợi. Hậu nhị cú, sanh thành chi đức. Vị hành ếu ương ằng, sát dĩ lợi ích chi ngôn thanh ư nhĩ mục. Cư tu thiện bạn, thời dĩ vị sở văn pháp nhi linh văn chi. Nhĩ mục Thanh, tắc kiến địa VIỆT DỊCH QUYỂN HẠ 537

Buông lời phải nhằm Kỉnh Luật, luận nóỉ nên bắt chước bực Thánh Hiên, hình nghỉ vứng vàng, lòng dạ cao rảnh.

Hai câu trên lời nói có căn cội. Hai câu dưđi thân tâm cao vọt nghĩa là nói phải nổi cho nhằm Kinh Điểnế Luận thời luận cho trúng Tôn Chỉ Thánh Hiền, chớ đừng đem lời ức thuyết của ta đồng vđi lời tà ma ngoại đạo. Song chỗ hiểu đầy đủ thời lời nói không sai Ịầm. Hạnh làm đúng đắn thời ý chỉ vđng vàng cao rảnh. Lại trong đầy đủ trí Bát Nhã, Tâm nhàn một cảnh; Danh, Lợi, Thinh, Sắc không thể động chí kia, thưùng lấy Đạo Đức sửa mình cho nên nói câu : Lòng dạ cao rảnh ngoài đủ đức tướng như Phật vượt khỏi hạng phàm lưu tột chúng hơn người thế gọi là :"Hỉnh Nghỉ vững vàng".

Lời Ký nói :Bực Cao tăng như ông "Pháp An" ỉà người đúng đắn kia vậy. Ông "An” thẩn cao tám thước, có ba món tuyệt vời không ai bì kịp : 1/ Phong Nghi vững vàng 21 Hiểu sâu nghĩa lý. 3/ Tinh tấn sạch mình. Ông Cảnh Đức Vân Pháp Sư ói: Khắp xem giáo hải ba tạng, đọc suốt rưng văn sáu Kinh. Băng khi bàn nói không bao giờ nói lạc đê, lời nói nào cũng có điển cứ, là nghĩa đây vạy. Điển là sách vở, tức những Kinh Luật luận vậy. Chữ Chương là nghĩa bài chú, tức những lời giải thích trong Kinh trong Luật và Luận. Chữ Bàn là nghĩa nương gần. Chữ Kê là nghĩa tra xét. Chữ cổ là càu nói của bực cổ Đức vậy.