Thành Phật Chi Đạo

Phật nói về phước nghiệp Tu Định, hầu hết vì người tại

gia mà nói nên nhấn mạnh Tứ Vô Lượng tâm này. Nếu duy trì, chuyên chú tâm này, niệm niệm không mất so với Lòng Nhân của Nho giáo, so với Bát Ái của Thiên Chúa Giáo có chỗ tương đồng. Đây vốn là đạo đức cùng tột của con người, là pháp môn tu tập sanh lên cõi trời.

• Phật nói tuần tự tu tập các Pháp Định.

o Mới học Pháp Định phải tuần tự, không được vượt cấp. Phật nói về những pháp Định này cần phải từng bước tu tập.

Từ Sơ Thiền đến Nhị Thiền, từ Nhị Thiền đến Tam Thiền, thẳng đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Đây gọi là không thể vượt cấp.

o Học lâu có thể vượt qua tuần tự hoặc đi ngược thứ tự. Khi tu tập đến thuần thục cũng có thể vượt qua tuần tự hay đi ngược thứ tự.

3.3.2.2. Chọn lựa Ba Phước

布 施 多 雜 染, 禪 定 向 獨 善, 依 人 向 佛 道, 戒 行 為 宗 要. Bố thí nhiều tạp nhiễm; Nương người gần Phật đạo; Bố thí đa tạp nhiễm, Thiền Định hướng độc thiện, Y nhân hướng Phật đạo, Giới hạnh vi tông yếu.

Thiền định gần độc thiện;

Giới hạnh là cốt yếu.

• Phân biệt lợi, hại của ba phước.

o Nương người gần Phật đạo nên chú trọng giới hạnh. Như trên đã nói: “Cầu làm người thì được thân người, tu thiên đạo mà không sanh lên cõi trời”; vì ở trong pháp môn Thiên, Nhân Thừa, muốn nương vào thân người tu tập để ngày càng gần gũi Phật đạo thì nên tu tập như thế nào? Nếu chú trọng vào Trì Giới.

o Phân biệt, so sánh về hơn, kém của ba phước.

• Tai họa ngầm của Thí và Định.

• Bố thí nhiều tạp nhiễm.

Bởi vì việc tu tập phước nghiệp Bố Thí của người đời, phần nhiều không đúng pháp mà xen nhiều vào nhiễm ô, phiền não. Bất luận Bố Thí cầu phước to lớn đến đâu, nếu không tu tập, giữ gìn giới hạnh thì ngay cả thân người cũng không thể có được mà, chỉ có thể ở trong các loài bàng sanh, ngạ quỷ si mê hưởng phước thôi; tiền đồ nguy hiểm vạn phần.

• Thiền Định gần với độc thiện.

Tu Thiền Định chắc chắn thù thắng nhất rồi, nhưng trong khi tu hành phải lánh xa năm dục hoặc là ở ẩn trong núi rừng, chỉ chú trọng niềm vui Thiền Định của riêng mình, hướng về độc thiện. Chờ đến khi chứng được Nhị Thiền trở lên thì đến hay đi đều chỉ một mình. Việc này, đối với việc thực hiện hòa bình và an lạc ở thế gian để hướng đến hạnh Bồ Tát hóa độ chúng sanh thì khoảng cách còn rất xa.

• Ưu điểm vượt trội của giới hạnh. Nương thân người tu

tập hướng đến Phật đạo lấy giới hạnh làm cốt yếu.

Nguyên nhân hy vọng đời sau không mất thân người là nương vào thân người hướng đến Phật đạo, không thể không lấy năm giới, mười giới làm tông yếu để thực hành. Bồ tát mới học gọi là Bồ Tát Thập Thiện cũng chú trọng vào việc tu tập mười điều lành.

• Trong ba phước hành, chủ yếu là Giới lành còn Thí và Định là phụ.

o Lấy Giới làm chính thì không mất thân người, không làm chướng ngại học Phật, nhân cách và đạo đức có thể được kiện toàn.

Người có giới hạnh sẽ sanh ra ở cõi người, dù có nghèo hèn, nhất định cũng không chướng ngại việc học Phật pháp.

Nếu có giới hạnh mà còn tu bố thí nữa thì có được phúc nghiệp to lớn trong đời người càng tốt đẹp hơn.

Tương tự như thế, nếu có giới hạnh mà không có Định thì thân người không mất; có giới hạnh mà còn tu siêng năng pháp Định thì, ngược lại, sẽ sanh lên Trời Trường Thọ, trở thành chướng ngại lớn cho việc học Phật.

Vì vậy phải nương vào thân người để đi dần đến Phật đạo nên lấy Giới hạnh làm chính, cũng chính là đạo đức mà con người trọng thị để kiện toàn nhân cách.

o Tùy sức Bố thí, tu Định lấy Bốn Vô Lượng làm chính

yếu.

Từ cơ bản giới hạnh này rồi tùy hoàn cảnh, tùy khả năng đi đến Bố thí.

Nếu muốn tu Định pháp nên tu Định Tứ Vô Lượng; bởi vì định này với pháp Đại Thừa xuất thế, lợi ích chúng sanh có nhiều điểm tương thông.

3.3.3. Pháp Môn Dễ Tu

3.3.3.1. Pháp môn Lục Niệm.

心 性 怯 畏 者, 佛 說 應 修 念. 繫 念 佛 法 僧, 戒 施 天 功 德. 如 入 光 明 聚, 陰 暗 一 時 失. Tâm tánh khiếp úy giả, Phật thuyết ưng tu niệm.

Hệ niệm Phật, Pháp, Tăng, Giới, Thí, Thiên công đức. Như nhân quang minh tụ, Âm ám nhất thời thất.

Người tâm tánh sợ hãi, Phật dạy Tu Lục Niệm.

Luôn nhớ Phật, Pháp, Tăng Công đức Giới, Thí, Thiên. Như người tỏa ánh sáng, Bóng tối liền tiêu tan.

• Vì người có tâm tánh sợ hãi mà Phật nói pháp môn Lục

Niệm.

Có một số người tâm tánh sợ hãi mà sợ hãi có nhiều loại. Như đi một mình lúc trời tối; một mình trong không gian vắng lặng; sợ thần; sợ quỷ. Lại còn sợ bệnh; sợ chết; sợ sau khi chết đọa lạc vào địa ngục. Trong tâm vô cùng lo buồn, hối cải với bao nhiêu khổ não không chịu nỗi. Vì những người có tâm tính sợ hãi như vậy nên Phật nói pháp môn Lục

Niệm.

• Phân chia pháp môn Lục Niệm.

o Niệm là nhớ đến cũng là phương tiện tu tập Định.

Niệm là hệ niệm (cột tâm mong nhớ vào một đối tượng), ức niệm (Tâm luôn nhớ đến đối tượng), khiến cho tâm thay đổi cảnh đang nhớ đến. Niệm là phương tiện tu tập thiền Định, cho nên, nếu niệm sâu thì có thể đạt được Nhất Tâm Bất Loạn, nếu niệm còn cạn cũng có thể niệm niệm tương tục.

o Nội dung của Lục Niệm. Thế nào là Lục Niệm?

• Ba niệm trước là hệ niệm về Công đức, Nhiếp thọ, Hộ

trì Tam Bảo. Niệm Phật là nhớ đến tướng tốt, trang nghiêm của Phật; nhớ đến Trí huệ, Ân đức, Đoạn đức… Công đức của Phật. Niệm Pháp là nhớ đến chánh pháp của Phật có tính chất thanh tịnh, an lành và giải thoát. Nếu có khả năng thọ trì, phụng hành thì đến một lúc nào đó sẽ thông đạt, chứng tri được.

Niệm Tăng là nhớ đến Tăng Thanh Văn với Tứ song Bát bối, với công đức từ Giới, Định, Huệ, Giải thoát, Giải thoát tri kiến…, đó là phước điền của thế gian. Còn nhớ đến Tăng Bồ Tát với Đại bi, Đại trí, Tự lợi, Lợi Tha. Đây là nhớ đến công đức của Tam Bảo, chính mình trở về với Tam Bảo để được nhiếp thọ, hộ trì của Tam Bảo; tâm mình được an trú trong thanh tịnh, oai đức của Tam Bảo; liền xa lánh được Ác niệm, xa lánh Dục nhiễm và cũng xa lánh, lìa bỏ lo buồn, sợ hãi. Trong kinh nêu lên ví dụ: Nếu Đế Thích và A tu la đánh nhau; những bộ hạ của Đế thích là A Già, Dạ Xoa… khi nhìn thấy từ xa lá cờ hiệu của Đế Thích tung bay thì dũng khí tăng lên gấp trăm lần. Chúng sanh, nếu chánh niệm công đức Tam Bảo; tin sâu vào Tam Bảo cũng sẽ được nhiếp thọ, hộ trì, tâm được an định thì sự sợ hãi đâu còn nữa?

• Sau Tam Bảo là nhớ đến công đức pháp lành của

chính mình.

Niệm giới là nhớ đến chính mình đã giữ được Giới thanh tịnh mà không khuyết, không phạm. Niệm Thí là chính mình nhớ đến, đã từng ở trong phước điền, tu tập Bố thí đúng như pháp.

Niệm Thiên là chính mình từng tu công đức Thí, Giới cho nên đã được quả báo ở cõi Trời Dục Giới phước lạc nhiệm mầu vượt bậc và bảy báo trang nghiêm.

• Trong kinh hầu hết dạy về Lục niệm này cho người có

tâm tánh sợ hãi. Người nào sợ bệnh, sợ chết, sợ đọa lạc, trong kinh hầu hết dạy về Lục Niệm này.

• Đã từng tu công đức thì không lo buồn, sợ hãi.

Người thì không thể không bệnh, không thể không chết; nếu đã từng tu công đức thì đời sau sẽ tốt hơn đời này; giống như ra khỏi bóng tối, bước vào ánh sáng; giống như ra khỏi nhà tranh, bước vào lâu đài tráng lệ; giống như thôi chức vụ thấp được thăng lên chức vụ cao. Nếu nhớ được như thế thì chúc mừng không kịp, há lại lo buồn, sợ hãi sao? • Không tu tập công đức thì mới sợ hãi.

Thật ra, việc đáng sợ hãi không phải là già, chết đến, mà là không tu tập công đức bằng cách quy y Tam Bảo, Bố Thí, Giữ Giới… để một đời luống qua vô ích. • Như người tỏa ánh sáng, bóng tối liền tiêu tan.

o Lục Niệm đều từ Niệm mà phát sanh ra Tín, Giải về Định một cách kiên cố.

Công đức luôn nhớ đến Tam Bảo do nương về, tin tưởng mà có; giống như thế giới Cực Lạc cũng xuất phát từ Niệm Phật, Niệm Pháp, niệm Tăng. Nếu chân thành trở về, nương tựa Tam Bảo hoàn toàn; đó cũng chính là nhớ đến trọn vẹn Tam Bảo. Bất luận luôn nhớ đến công đức Tam Bảo; nhớ đến công đức của Thí, Giới, Thiên đều từ Niệm mà phát sanh ra Tín, Giải về Định một cách kiên cố.

o Tin sâu Tam Bảo và Nhân quả thì sợ hãi lo âu sẽ tiêu

tan. Tin sâu vào sự gia hộ của Tam Bảo, tin sâu vào lý tất nhiên của Nhân lành thì Quả tốt với tâm kiên định, không nghi ngờ; tự nhiên như người tỏa ánh sáng lớn thì lập tức sợ hãi, lo âu tiêu tan.

3.3.3.2. Pháp môn Di Lặc. 正 念 彌 勒 尊, Chánh niệm Di Lặc Tôn, 求 生 彼 淨 土, Cầu sanh bĩ Tịnh Độ, 法 門 最 希 有, Pháp môn tối hy hữu, 近 易 普 及 故. Cận dị phổ cập cố.

見 佛 時 聞 法, Kiến Phật thời văn pháp, 何 憂 於 退 墮. Hà ưu ư thối đọa.

Chỉ nhớ và tôn kính Đức Di Lặc, Cầu được sanh về Tịnh Độ của Ngài, Đó là pháp môn ít có trong đời, Gần gũi và dễ tu cho tất cả.

Khi gặp Phật thì liền nghe được Pháp mầu.

Đâu còn gì để lo sợ thoái lui.

• Vì người lo sợ thoái lui trên đường tu học mà Phật nói

pháp môn Di Lặc.

Hoặc có người cho rằng Phật Thích Ca Mâu Ni đã nhập Niết Bàn còn Phật Di Lặt chưa xuất hiện nên bất cứ tu Lục Niệm hay Lễ Phật, Niệm Phật; tất cả đều phải có Phật là nơi trở về, nương tựa của chúng ta. Như thế mới có được niềm tin kiên định, Phật và chúng ta có duyên đặc biệt mới hộ trì chúng ta được và sẽ không thoái lui trên đường đạo. Tuy vậy, đây là đối với công đức Tam Bảo, định luật nhân quả nhưng tin tưởng, hiểu rõ triệt để thì còn thiếu sót, mà đó chỉ là thường tình của chúng sanh thôi. o Sơ lược về pháp môn Tịnh Độ của Di Lặc. Phật Thích Ca từ, bi vô hạn, vì thế, đã từng nói về “Hãy nhớ đến, tôn kính pháp môn của Di Lặc và cầu sanh về Tịnh Độ của Ngài”.

• Di Lặc là Đức Phật vị lai của Cõi Ta Bà.

Bồ Tát Di Lặc ở trong pháp hội của Phật Thích Ca, được thọ ký tương lai làm Phật ở cõi này.

• Hiện tại, Di Lặc đang thuyết pháp tại nội viện Đâu Suất, và sẽ hạ sanh nhân gian, hóa độ hữu tình trong tương lai.

“Hiện tại, Di Lặc thuyết pháp cho chúng sanh ở nội viện Đâu Suất tại cung trời Đao Lợi, tương lai sẽ hạ sanh nhân gian, hóa độ hữu tình.”

Đức Di Lặc hiện đang ở trên cung trời Đâu Suất, gọi là nội viện Đâu Suất. Tất cả Bồ Tát đời sau, sanh xuống Cõi Ta Bà để hoàn thành Phật quả, trước tiên, đều phải ở tại đây; từ trước Phật Thích Ca Cũng đều như thế.

Nội viện Đâu Suất là một cõi Tịnh Độ trang nghiêm, thanh tịnh. Bồ tát Di Lặc luôn ở đây, thuyết pháp cho vô lượng đại chúng nghe. Trải qua một khoảng thời gian nữa, Bồ Tát Di Lặc sẽ thành Phật quả tại cõi Nam Diêm Phù Đề. Lúc ấy, thế giới của chúng ta đây sẽ sớm chuyển thành Tịnh Độ. Ở trong cõi Tịnh Độ nhân gian của Phật Di Lặc này có ba hội Long Hoa hóa độ vô lượng chúng sanh.

o Nếu muốn vãng sanh, chính mình gặp Đức Di Lặc và

nghe pháp thì không còn lo sợ đọa lạc. Vì vậy, nếu phát nguyện vãng sanh về Tịnh Độ Đâu Suất thì sẽ thấy được Bồ Tát Di Lặc; về sau cùng Bồ Tát hạ sanh xuống nhân gian, thấy Phật Di Lặc nghe pháp. Đương nhiên, đây là hướng thăng tiến nên đâu còn lo sợ đọa lạc gì nữa? (Trích từ kinh Di Lặc Hạ Sanh thành Phật và kinh Di Lặc Bồ

Tát Thượng Sanh).

• Từ ba điểm nói rõ Tịnh Độ Di Lặc so sánh với Tịnh Độ

khác càng thêm vững vàng.

Vãng sanh tu theo pháp môn Tịnh Độ Di Lặc so với các Tịnh Độ khác trong mười phương thế giới thật là ít có, thật là vững vàng. Điều này có thể dựa vào ba điểm để nói. o Thời gian và không gian rất gần gũi.

Gần • Về địa điểm, gần hơn những Tịnh Độ khác trong mười phương nhiều. Đức Di Lặc đang sống trên Trời Đâu Suất, tương lai đến nhân gian chúng ta cùng một thế giới, cùng trong Cõi Dục;

nên nói về địa điểm rất gần, không giống như Tịnh Độ khác trong mười phương thế giới, đều phải đi qua ít nhiều Phật Quốc.

• Về thời gian, trở lại nhân gian cũng ngắn hơn Tịnh

Độ khác.

Nói về thời gian, đời sau sanh về nội viện Đâu Suất, không quá lâu, trở lại nhân gian.

Không giống như vãng sanh về Tịnh Độ khác, không biết phải đến năm nào, tháng nào, mới có thể trở lại cõi Ta Bà. o Cùng ở cõi Dục nên chỉ có Tán Địa, do đó điều kiện rất dễ để được vãng sanh.

Dễ dàng:

Tịnh Độ Đâu Suất và Tịnh Độ Nhân Gian tương lai đều ở cõi Dục với thiền định là Tán Địa, cho nên chỉ cần quy y Tam Bảo, giữ giới thanh tịnh, bố thí đúng pháp, còn có phát nguyện vãng sanh, niệm lớn: Nam Mô Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Phật thì chắc chắn vãng sanh về Tịnh độ Đâu Suất.

Không giống vãng sanh về những Tịnh Độ khác, nếu không 一 心 不 乱: Nhất Tâm Bất Loạn thì không thể. Nhất tâm bất loạn chính là Định. Điều này thật là không dễ chút nào!

o Pháp môn rất phổ cập.

Phổ cập:

• Tịnh độ Di Lặc thì gồm đủ ba căn và rộng độ năm giai

cấp trong loài người (theo Ấn Độ giáo).

Vãng sanh Tịnh Độ Di Lặc, không nhất thiết phải phát Tâm Bồ Đề, tâm xuất ly mà chỉ phát sanh Tâm Tăng Thượng của thiện căn Trời, người cũng có thể vãng sanh theo ý nguyện.

Ở Tịnh Độ Đâu Xuất và Tịnh Độ Nhân gian, Phật Di Lặc nói pháp cho trời, người; nói pháp cho Nhị Thừa; nói pháp cho Bồ Tát tùy thuận tất cả căn cơ; cho nên, tất cả đều được lợi ích, kể cả trời, người.

Ở trong quá trình thấy Phật, nghe Pháp; thêm tăng tiến hướng thượng; từ từ chuyển hóa căn tánh trời, người thành căn tánh xuất thế; chuyển hóa căn tánh Nhị Thừa thành căn tánh Đại Thừa cũng trở về Phật đạo.

• Các Tịnh Độ khác nhau chỉ nói về Đại Thừa, không

phổ cập như Tịnh Độ Di Lặc. Tịnh Độ này không giống với Tịnh Độ khác; ngay cả chủng tánh Nhị Thừa cũng không thể vãng sanh, làm sao có thể thích ứng với căn tánh Trời, Người? Vì vậy, Tịnh Độ Di Lặc mới được gọi là Pháp Môn Phổ Cập cả ba căn, quảng độ năm Tánh. • Giải thích những nghi ngờ đối với pháp môn Di Lặc.

o Nghi ngờ và sợ rằng không thấy Phật, nghe pháp mà còn thoái lui.

Có người nói: Hiện tại vãng sanh Tịnh Độ Di Lặc, tương lai, sau khi Phật Di Lặc niết bàn, nếu như không giải thoát sanh tử thì chúng ta làm sao đây? (Lại sợ không thể gặp Phật, nghe pháp và bị thoái lui trên đường đạo!).

Không biết tâm từ bi của Phật Thích Ca đem chúng ta giao cho Phật Di Lặc sẽ hạ sanh ở tương lai. Đạo chư Phật giống nhau, khó nói Phật Di Lặc sẽ không chỉ bảo cho chúng ta, gần gũi với Phật vị lai sao? o Nghi ngờ tu để được làm Trời mà không sanh lên trời, mà lại nói sanh lên trời Đâu Suất.

Có người nói: Như trên nói “Tu làm Trời mà không sanh lên Trời”, tại sao lại nói cầu mong sanh lên Trời Đâu Suất vậy?

Không sanh lên trời với chủ ý là không nương tựa vào Định sâu sắc mà sanh lên trời Trường Thọ, trời Dục Giới mà, chính là Nội Viện Trời Đâu Suất của Bồ Tát Di Lặc. Ở đây, thường được thấy Phật, nghe pháp, tu hành nên, đương nhiên, không trở ngại gì cho việc vãng sanh.

o Nghi ngờ vì sao không đề cao vãng sanh Tịnh Độ Di

Đà.

Có người nói: Vì sao không đề cao vãng sanh Di Đà Tịnh Độ vậy?

Cần phải biết, vì sao không đề cao Tịnh Độ Cực Lạc của Phật A Di Đà? Cần biết rằng Tịnh Độ Cực Lạc của Phật A Di Đà là tịnh Độ Bất Cộng thuộc Đại Thừa; thông thường bậc Thanh Văn không tin, không hiểu. Điều này sẽ nói sau khi trong pháp Đại Thừa, còn ở đây chỉ nói rõ trước, sau của Ngũ Thừa

Cộng Pháp. o Nghi ngờ Sư Tử Giác sanh ở ngoại viện.

Có người nói: Thầy Sư Tử Giác, từ trước, có tu học pháp môn Di Lặc, phát nguyện cầu sanh nội viện Đâu Suất mà, cuối cùng sanh ở ngoại viện, hưởng thọ dục lạc. Vì vậy, vãng sanh Tịnh Độ Đâu Suất, e rằng, không đáng tin cậy. Không biết rằng câu chuyện Sư Tử Giác sanh ở ngoại viện mà những vị hoằng truyền pháp môn Di Lặc như: Chân Đế, Huyền Trang cho đến Vô Trước, Thế Thân. Trong truyện ký của thầy Thế Thân, Vô Trước đều không ghi câu chuyện nào như vậy. Đây chỉ là dụng tâm của một người nào đó, cố ý dựng lên.

• Kết luận: Khi thấy Phật, nghe pháp; đâu còn lo lắng gì

về việc thoái lui. Không luận là căn tánh nào học Phật, chỉ cần công đức quy y Tam Bảo, công đức Bố thí đúng như pháp và Trì Giới thanh tịnh; phát nguyện, hồi hướng Tịnh Độ Di Lặc. Trong quá trình thấy Phật, nghe pháp và tu hành, chắc chắn, sẽ tiến lên, đâu còn gì phải lo lắng thoái lui! Vì vậy, chân thành mời phát nguyện vãng sanh, xưng niệm: “Nam Mô Đương Lai Hạ Sanh Di Lặc Phật”.

SÁCH CƯ SỸ LÊ HỒNG SƠN DỊCH

ĐÃ IN 1. Tự Điển Pháp Tam Tạng 2. Nhập Môn Duy Thức Học (Bát Thức Quy Củ Tụng) 3. Đại Thừa Quảng Ngũ Uẩn Luận 4. Kinh Kim Cang, Lục Tổ Huệ Năng khẩu quyết 5. Đại Thừa Vô Lượng Thọ Trang Nguyên Thanh Tịnh Bình

Đẳng Giác 6. Yếu Giải Trung Luận 7. Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh 8. Phiếm Luận Duyên Khởi Pháp 9. Sáu Nhà Chú Giải Tâm Kinh Bát Nhã 10. Pháp Tướng Tông (Duy Thức Tam Thập Tụng)

11. Luận 100 Pháp 12. Tự Điển Pháp Tướng Tông CHƯA IN 1. Luận Câu Xá 2. Hai mươi bốn oai nghi, Luật Sa Di, Cảnh Sách 3. Mười Tông Phái Phật Giáo Trung Hoa 4. Tâm Kinh, Tổ Hám Sơn giảng

THÀNH PHẬT CHI ĐẠO

Trước tác: Pháp Sư ẤN THUẬN Hiệu Đính Bản Việt: Tỳ Kheo Thích Đồng Tịnh

CON ĐƯỜNG dẫn đến THÀNH PHẬT

Việt Dịch : Cư Sĩ Lê Hồng Sơn Quyển 2

CON ĐƯỜNG dẫn đến THÀNH PHẬT

CON ĐƯỜNG dẫn đến THÀNH PHẬT

CHƯƠNG 4: PHÁP CHUNG BA THỪA

• Thành tựu công đức Năm Thừa Nhân Thiên rồi tiến lên

Pháp Chung Xuất Thế Ba Thừa.

Pháp chung Ba Thừa là Pháp Xuất Thế Gian, chính là đã kiến lập vững chắc trên pháp chung Năm Thừa.

Nếu không đầy đủ công đức trời, người, chìm nổi trong ba đường dữ thì, đương nhiên, không thể phát tâm ra khỏi sanh, tử.

Tức là những kẻ đang sống ở nhân gian, nếu làm nhiều việc ác, không biết xấu hổ, hại người, hại đời, mất hết nhân tánh, ngay cả làm một người bình thường cũng không được thì làm sao phát tâm ra khỏi sanh tử? Vì vậy, thành tựu công đức Người, Trời mới có thể tu học pháp chung Ba Thừa xuất thế gian. • Nói riêng Pháp Chung Ba Thừa.

Trên đã nói Pháp Chung Năm Thừa, bây giờ nói Pháp

Chung Ba Thừa.

4.1. Hướng về con đường giải Thoát.

4.1.1. Động cơ.

一 切 行 無 常, 說 諸 受 皆 苦, Nhất thiết hành vô thường, Thuyết chư thọ giai khổ;

緣 此 生 厭 離, Duyên thử sanh yểm ly, 向 於 解 脫 道. Hướng ư giải thoát đạo. Tất cả Hành vô thường, Các Thọ đều là khổ; Nhờ đây sanh chán nản, Quay về đường Giải Thoát. • Tâm xuất ly là căn bản của Pháp Ba Thừa. Pháp Ba Thừa là pháp hướng dẫn ra khỏi thế gian, căn bản đặt ở Tâm Xuất Ly là nơi phát tâm cần học trước tiên. • Quan sát Vô Thường, Khổ là nhân tố dẫn phát Tâm

Xuất Ly. o Khẳng định thế gian là khổ, mới phát sanh Tâm Xuất

Ly.

Tất cả những gì có trong thế gian đều không vĩnh hằng, đều không thấu triệt, đều không tự tại, cũng vì vậy mà chúng sanh trong thế gian đều khổ. Khẳng định thấu triệt rằng thế gian là khổ thì mới phát sanh được Tâm Xuất Ly.

o Luận về thế gian là khổ.

• Kinh nghiệm về cảm thọ có ba, không chỉ có khổ.

Dựa vào tất cả kinh nghiệm của cảm thọ mà nói thì thế gian có lo buồn, khổ đau; cũng có vui sướng; cũng có không khổ, không vui; cho nên, không thể nói người sống ở thế gian đều khổ.

• Theo ý nghĩa sâu xa của Phật pháp mà nói thì tất cả là

khổ.

Nên biết rằng “Thế gian là khổ” luận đề này được xem sâu sắc hơn một bậc.

Kinh Phật nói: “Vì tất cả Hành vô thường, cho nên, nói hết thảy cảm Thọ đều là Khổ”.

• Từ bao nhiêu tạo tác trôi nổi đó đây mà nói là “Tất cả

Hành vô thường”.

Mặt ngoài, tuy có khác nhau: Khổ thọ, Lạc thọ, không khổ không lạc.

Nhưng quan sát sâu sắc hơn nữa thì không thể không nói: Tất cả là khổ. Bởi vì tất cả thế gian, không chỉ Thân, Tâm mà kể cả thế giới Con người, Gia đình, Quốc gia. Hết thảy đều là những biểu tượng của Nghiệp quả biến đổi mà được tạo tác. Hết thảy đều do Nhân Duyên hòa hợp mới được tạo thành nên gọi là tạo tác.

Hết thảy đều ở trong quá trình: Sanh diệt, Sanh tử, Thành hoại nên gọi là thiên lưu (trôi chảy).

Thiên lưu, tạo tác gọi là Hành (Sự vật, hiện tượng). Tất cả Hành này đều là Vô Thường, không vĩnh cữu.

• Từ “Các Hành vô thường nên nói đều là khổ”. Những u sầu, khổ não trước mắt đây, không tan biến gọi là khổ. Phật gọi đó là khổ khổ.

Còn tất cả nhưng vui, mừng như tiền của, vinh dự, sức khỏe, thông minh… tuy cảm nhận đầy đủ nhưng rồi cũng đổi thay trong mai một về sau, khổ sẽ tăng lên gấp nhiều lần mà, Phật gọi là Hoại Khổ.

Dù cho là không khổ, không vui, yên bình, lặng lẽ; tuy nhiên, vẫn không rời khỏi trôi chảy, biến đổi theo thời gian, có nhanh, chậm, sớm chầy cũng không tránh khỏi được khổ; giống như chiếc thuyền đi qua biển lớn, người lái thuyền say khước, rồi hướng thẳng thuyền vào đá ngầm mà đi; anh nói xem người lữ hành ấy say sưa đến mê muội, không biết đến khổ, vui là gì; chẳng phải thật đáng thương lắm sao! Phật gọi đó là Hành khổ.

Vì vậy, từ tất cả Hành này đều là Vô Thường, không Vĩnh Cữu, không triệt để. Sau khi quan sát thấy không đáng tin cậy thì không thể không nói: “Các cảm thọ đều khổ”; không thể không nói: “Thế gian giống như nhà lửa”, “Tam giới giống như ngục tù”.

• Phát sanh Tâm Xuất Ly mới hướng về đại đạo Giải

Thoát sanh, tử được.

o Do nhận thức dẫn dắt ý muốn, nuôi dưỡng thành chí

nguyện kiên định về việc Xuất Ly.

Tu học pháp Phật phải có nhận thức sâu sắc về điều này để bất kể, vui sướng như thế nào cũng không lưu luyến, ngay cả lên cõi Trời trưởng thọ hết mức dục tình cũng không cảm thấy hứng thú. Nhờ Duyên này mới có thể phát sanh quyết tâm chán ghét, xa lìa Sanh Tử.

Đã có nhận thức như thế, dẫn đến ý muốn như thế rồi, từ trong học tập nuôi dưỡng trở thành chí nguyện kiên cường. Khổ thay! Khổ thay! Thế gian này không phải là quê hương an lạc; không những không thể tồn tại vĩnh cữu mà, chỉ trong một khắc (=15 phút) cũng không được. Giống như thân này đang ở trong nhà lửa bốc cháy, gấp rút phải chạy ra ngay. Đây là Tâm chán ghét, lìa xa phát sanh, trở thành chí nguyện kiên định; rồi hướng về đại Đạo Giải Thoát Sanh Tử. Đi trên con đường này, chắc chắn, đến cảnh giới Giải Thoát Sanh Tử.

o Có phải hướng về giải thoát ở tại Tâm Xuất Ly có hay

không. Không có Tâm Xuất Ly này thì tất cả tu hành, tất cả công đức đều chỉ là pháp thế gian.

Đã có Tâm Xuất Ly, tất cả công đức này đều được hướng dẫn bởi Tâm Xuất Ly và trở thành nhân tố của quá trình giải thoát sanh tử, gọi là Thuận Giải Thoát Phần Thiện: Một phần tốt, thuận lợi cho việc giải thoát. Phải nói: Loại căn lành này đã trở thành nhân tố tùy thuận xu hướng giải thoát.

Tâm xuất ly là căn bổn của Pháp Xuất Thế. Xin cùng người học Phật nói về Sanh Tử: Hãy xem lại chính mình, có hay không loại Tâm Tình này.

4.1.2. Căn Tánh

4.1.2.1. Giáo hóa chính, giáo hóa phụ 隨 機 立 三 乘, Tùy cơ lập Tam Thừa, 正 化 於 聲 聞. Chánh hóa ư Thanh Văn. Tùy cơ lập Ba Thừa, Giáo hóa Thanh Văn là chính.

• Căn cơ tu Pháp Xuất thế có ba thừa khác nhau.

Phát tâm xuất ly để tu Pháp Xuất Thế, căn cơ hoàn toàn không giống nhau. Một cách tổng quát mà nói: Phật tùy thuận căn cơ của thính chúng, cảm nhận không giống nhau nên lập Ba Thừa khác nhau. Ba Thừa là Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ

Tát.

• Theo giáo thuyết của Phật Thích Ca thì Ba Thừa lấy Thanh Văn là chính.

o Dựa vào pháp môn xuất thế nói riêng pháp môn Ba Thừa. • Ba thừa theo ý nghĩa đặc thù. Kinh Pháp Hoa, theo ý nghĩa đặc thù mà nói: “Phật vì Thanh Văn nói Tứ Đế, vì Duyên Giác nói mười hai Duyên Khởi, vì Bồ Tát nói sáu Ba La Mật”.

• Ba Thừa theo nghĩa thông thường, theo nghĩa quán

sát một cách sâu sắc.

Thật ra, Pháp Xuất Thế đều có nghĩa sâu sắc. Tứ Đế và mười hai Duyên Khởi đều ở trong Bồ Tát Đạo, chẳng qua sáu Ba La Mật Đa nhấn mạnh ở phạm vi thực hạnh rộng lớn mà thôi.

o Dựa vào khế kinh và căn tánh mà nói: giáo hóa chính và giáo hóa phụ. • Nói chung: Giáo hóa chính là Thanh Văn, Giáo hóa Phụ là Bồ Tát và Duyên Giác. Ở trong ba thừa Cộng Pháp, giáo hóa chính là Thanh Văn Thừa; Bồ Tát và Duyên Giác là giáo hóa phụ.

• Nói rõ từng phần

• Dựa khế kinh thì thực hành hạnh Bồ Tát chỉ có một người.

Vì đối với ba thừa Cộng Pháp, trong kinh A Hàm chỉ nói có hai vị Bồ Tát:

Bồ Tát Thích Ca trước khi thành Phật, khi nói pháp thì đã thành Phật, là giáo chủ nói pháp, chứ không còn là người thọ giáo nữa.

Bồ Tát Di Lặc, ở trong pháp hội của Phật Thích Ca, được thọ ký làm Phật. Nếu nói, Phật nói Tam Thừa thì người thực hành hạnh Bồ Tát ngay khi đó, chỉ có một người là Di Lặc này thôi. Sáu (hay mười) Ba La Mật, được truyền lại từ sách Bản Sanh Đàm của các bậc cổ đức, cũng không rõ nói cho ai. • Dựa vào căn tánh Duyên Giác chỉ là số ít.

Căn Tánh Duyên Giác cũng không quá nhiều. Duyên Giác vốn là Độc giác không có thầy truyền trọ. Thầy đại Ca Diếp thuộc căn tánh Duyên Giác, khi Phật Thích Ca xuất thế, nói pháp cũng là đệ tử của Phật. Tất cả đệ tử Thanh Văn của Phật, phần nhiều là căn tánh Duyên Giác. • Pháp của Phật Thích Ca, đặc biệt lấy Thanh Văn Thừa là chính.

Vì vậy, pháp Phật Thích Ca nói chỉ dạy ở cõi này, chủ yếu là Thanh Văn Thừa.

- Ý nghĩa Thanh Văn.

Ngày xưa, Thanh Văn là tiếng gọi chung của đệ tử Phật, do nghe lời Phật dạy mà ngộ đạo. - Phán giáo của cổ đức đối với Thanh Văn.

Thiên Thai gọi là Tạng Giáo. Với ý nghĩa này, cho nên Tông Thiên Thai gọi là Tạng Giáo, vì ở đây cũng có Bồ Tát, nhưng lại thuộc Tiểu Thừa (Thiên Thai chia giáo pháp Phật Thích Ca ra làm bốn: Tạng, Thông, Biệt, Viên).

Hiền Thủ gọi là Tiểu Giáo.

Tông Hiền Thủ gọi là Tiểu Giáo, vì thực sự, lấy pháp Thanh Văn tiểu Thừa làm chủ yếu (Hiền Thủ chia giáo pháp Phật Thích Ca làm năm: Tiểu, Thỉ, Chung, Đồn, Viên).

• Từ tất cả pháp Phật nói về Xuất thế là chung cả Ba

Thừa.

Pháp mà Phật Thích Ca nói, về mặt hiển giáo, tuy là như thế, giống như pháp Phật đã được nói ra từ mười phương ba đời tất cả chư Phật. Đó là Pháp Tu, Học Xuất Thế. Đó là giáo pháp Ba Thừa: Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát đã được xác nhận.

4.1.2.2. Ba Loại Tánh Hạnh a. Lạc hạnh, Khổ hạnh.

解 脫 道 遠 離, 苦 樂 之 二 邊, 順 攝 樂 行 者, 在 家 修 法 行, Giải thoát đạo viễn ly, Khổ, Lạc chi nhị biên;

Thuận nhiếp lạc hành giả, Tại gia tu pháp hành; 順 攝 苦 行 者, Thuận nhiếp Khổ hành giả, 出 家 作 沙 門. Xuất gia tác Sa Môn. Đạo giải thoát lìa xa, Hai bên khổ và vui; Người thuận với hạnh vui, Tu theo pháp tại gia; Người thuận với hạnh khổ, Làm Sa Môn xuất gia. • Phật chọn Trung đạo, khiển trách hai hạnh khổ, vui. Ở trong hàng đệ tử Thanh Văn của Phật cũng có nhiều căn tánh; trước nói hai loại tại gia và xuất gia.

o Xã hội xưa ở Ấn độ có hai hạng người khổ, vui cực

đoan.

Thời đại Đức Thích Tôn, phong tục xã hội Ấn Độ thời ấy, đang đi trên con đường cực đoan. • Người sống lạc hạnh, buông lung theo dục vọng. Người sống lạc hạnh thì theo chủ nghĩa hưởng lạc, buông lung theo dục vọng, hạng này số nhiều. Hầu hết sống bằng sự truy cầu vật dục, tranh thủ hưởng thụ; rồi bị nô dịch bởi dục vọng đến cùng cực; rồi dẫn đến cực đoan rất mực là theo Thuận Thế Ngoại Đạo sống rất dung tục; lại có Biến Nhập Ngoại Đạo sùng bái tình dục, cho rằng việc nam nữ giao hợp là đại lạc và xem đó là diệu pháp giải thoát sanh tử. • Người sống khổ hạnh, cấm đoán ham muốn.

Ngược lại là người sống theo khổ hạnh là những người theo khắc kỷ chủ nghĩa, ngăn cấm ham muốn. Hạng này giống như các đoàn thể Sa môn là những người xuất gia theo ngoại đạo lúc ấy. Cực đoan nhất là tín đồ của Kỳ Na Giáo. Khổ hạnh cực đoan của họ đến độ có người không mặc quần áo; có người nằm trên băng tuyết giữa trời giá lạnh; có người phơi nắng dưới ánh nắng chói chang; hoặc có người nằm ngủ trên giường gai nhọn; về ăn uống, có người không ăn chín mà chỉ ăn rau dại, hoa quả; có người uống nước, có người nuốt không khí. Hành hạ thân, tâm chính mình cùng tột, được xem đó là cách tu hành để trở thành thần, thánh.

o Chỉ có lìa bỏ hai hạnh khổ và vui thì mới dẫn đến con

đường Giải Thoát được.

Nguyên nhân Đạo Giải Thoát chân thật của Phật là lìa xa hai bên khổ hạnh và lạc hạnh này mà giữ lấy trung đạo bằng cách lấy Trí Huệ chuyển hóa đời sống tình cảm. Điều độ chính mình nhưng, không phải đày đọa chính mình; thọ dụng cốt duy trì sự sống ắt phải hưởng thụ trong chừng mực mà không phải là phúng túng vô độ.

Chỉ có như thế mới đi theo Chánh đạo Giải Thoát mà thôi.

• Có đệ tử tại gia và xuất gia thích ứng với hai hạnh khổ

và vui. Phật lấy Hạnh Trung Đạo làm mục tiêu, nhưng căn cơ lúc ấy có khuynh hướng ngã sang khổ, sang lạc hạnh. Để thích ứng với căn tánh không giống nhau này, hướng dẫn hạng người này, cho nên đệ tử Thanh Văn có hai hạng tại gia và xuất gia.

o Giống nhau, khác nhau giữa tại gia và xuất gia.

• Không giống về cách sống. Tại gia và xuất gia chủ yếu cách sống không giống nhau. • Giống nhau về tín ngưỡng, tu hành, chứng ngộ.

Lúc ấy, Phật vì đại chúng nói pháp.

Có người nghe pháp xong hoặc ngộ chân đế rồi tự nguyện Quy Y Tam Bảo, làm đệ tử tại gia của Phật.

Có người nghe pháp xong, ngộ được Chân Đế rồi tự nguyện theo Phật xuất gia, làm đệ tử xuất gia của Phật.

Dựa vào tín ngưỡng, tu hành, chứng ngộ thì tại gia và xuất không có khác nhau gì cả.

o Sự khác nhau giữa hai chúng đều do tánh tình và sanh

hoạt không giống nhau.

Vì sao có người tự nguyện tại gia, có người tự nguyện xuất gia vậy? Đây là do tánh tình và sanh hoạt không giống nhau.

• Người thuận sống với Lạc Hạnh thì thực hành pháp tu

tại gia. Lý do, Phật tùy thuận, chấp nhận người Phật tử tại gia tu theo Lạc Hạnh. Họ sống cuộc đời có vợ, chồng con cái; còn có thể làm chánh trị, làm quân nhân, làm nông, công, thương… như vua Tần Bà Sa La, phu nhân Mạt Lợi, trưởng giả Tu Đạt Đa…. Tuy sống cuộc đời tại gia nhưng vẫn tu học Chánh pháp như: Tam Quy, Ngũ Giới, Định, huệ… Chỉ cần có Tâm Xuất Ly thì dù sống đời sống sung túc cũng không trở ngại việc tu hành để giải thoát sanh tử.

• Người thuận sống với Khổ Hạnh thì làm Sa Môn Xuất

Gia. Về mặt tùy thuận căn tánh của những người Khổ Hạnh nên có đệ tử xuất gia. Hầu hết những người xuất gia này đều từ ngoại đạo trở thành nhờ sự giáo hóa của Phật, như năm tỳ kheo, Ma Ha Ca Diếp, Tam Ca Diếp (1. Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp có 500 đệ tử; 2. Na Đề Ca Diếp có 300 đệ tử; 3. Già Na Ca Diếp có 200 đệ tử), Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên… Sinh hoạt, tập quán xuất gia đối với những người này đã thuần thục, nghiêm túc, như: Ít muốn, Biết đủ; không chứa tiền của;

không gần gũi dâm dục. Những người này tự nguyện làm Sa Môn Xuất Gia. Sa Môn là tiếng Phạn có nghĩa là Cần Tức (siêng năng) là tên gọi chung của người xuất gia.

• Xuất gia cũng có căn tánh thích Lạc Hạnh, tại gia

cũng có căn tánh thích Khổ Hạnh. Ở đây đại khái phân loại, như người có động cơ không thuần hoặc người bị động xuất gia là vì có căn tánh thuộc Lạc

Hạnh.

Khi Phật trở về thăm cố hương có một số người tuổi trẻ trong dòng họ Thích Ca đến xin xuất gia, như A Nan… về tinh thần so với thầy Đại Ca Diếp không bằng.

Cũng như thế, trong hàng đệ tử tại gia cũng có vị sống cuộc đời rất nghiêm túc.

o Tại gia và xuất gia chỉ cần có Tâm Xuất Ly, dựa vào

Pháp tu hành thì đều được Giải Thoát Sanh Tử.

Tóm lại, tại gia thuận lạc hạnh cũng tốt, xuất gia thuận khổ hạnh cũng tốt, chỉ cần có Tâm Xuất Ly; sanh hoạt đừng quá phóng túng theo dục vọng, hưởng thụ; cũng đừng khổ hạnh quá mức mà phải sống trung đạo thì, đó đều là đệ tử Thanh Văn của Phật. Dựa vào chánh pháp tu hành thì đều chứng được quả Thanh Văn, đều được giải thoát sanh, tử.

b. Ở một mình, ở chung.

此 或 樂 獨 住, Thử hoặc lạc độc trụ;

或 樂 人 間 住. Hoặc lạc nhân gian trụ. Hoặc một mình an vui; Hoặc vui với nhân gian. • Chúng xuất gia có hai loại căn tánh.

Ở trong những người xuất gia này, căn tánh cũng không giống nhau, phong cách biểu hiện không giống nhau. o Tỳ kheo vô sự, sống một mình.

Hoặc có người sống hưởng thụ một mình, gọi là Tỳ Kheo vô sự (Alan nhã tỳ kheo). Những vị này ở trong rừng núi, đồng hoang hay nghĩa trang, ngủ dưới gốc cây. Hoặc có người ở trong am cỏ. Ăn mặc vô cùng thanh đạm, cực khổ. Không muốn ở chung với đại chúng. Tránh đụng vào những việc phiền lòng. Thậm chí còn không muốn đi khất thực, không muốn thuyết pháp. Hạng tỳ kheo ở một mình này đều đặt nặng tự lợi, gấp rút tu tập thiền quán.

o Tỳ kheo sống với Tăng đoàn trong nhân gian.

Đức Thế Tôn cũng thị hiện sống với nhân gian và sống một mình.

Thế Tôn thường ở chung với đệ tử, du hành các nước, giáo hóa chúng sanh, đây là tỳ kheo gương mẫu ở nhân gian.

• Bất luận ở một mình và ở cùng đại chúng đều phải phù

hợp ý nghĩa chân chánh của Phật pháp.

Dựa vào ý nghĩa chân chánh của Phật pháp mà nói ở một mình cốt lá nội tâm xa lìa phiền não mà ở một mình; nếu không phải là hoàn cảnh an tịnh thì cũng vẫn tán loạn, vọng tưởng hay sao. Ngược lại, nếu tâm địa an tịnh, giải thoát thì ở một mình cũng được, ở với đại chúng, du hành, hóa độ nhân gian cũng được.

Nhưng ở trong căn tánh khác nhau của người học nên biểu hiện hai hạng bất đồng lớn; đây cũng gần với phong cách không giống nhau giữa Độc Giác và Thanh Văn.

c. Tín, Hành, Pháp Hành.

或 是 隨 信 行, Hoặc thị tùy Tín hành, 或 是 隨 法 行. Hoặc thị tùy pháp hành.

Hoặc tu theo đức tin, Hoặc tu theo giáo pháp.

• Còn có hai loại căn tánh bất đồng lớn cho cả hai giới tại gia, xuất gia. o Tu theo đưc tin hoặc tu theo giáo pháp.

Trong hàng đệ tử Thanh Văn, hoặc có người tu theo đức tin, đó là hạng độn căn; hoặc có người tu theo giáo pháp, đó là hạng lợi căn.

o Tín và Trí có thể nặng, nhẹ nhưng không thể thiếu.

• Lý do Tín, Trí không thể thiếu.

Tín và trí là công đức học Phật không thể thiếu. Có Tín còn có Trí là sự khác biệt lớn giữa Phật pháp và ngoại đạo (như Cơ Đốc Giáo).

Tín là tình cảm, Trí là Lý tính; người học Phật phải cân bằng cả hai, rồi tiến đến dung hòa. Bởi vì kinh đại Bát Niết

Bàn nói:

若人信心無有智慧, Nhược nhân tín tâm vô hữu trí huệ, 是人則能增長無明. Thị nhân tắc năng tăng trưởng vô minh 若有智慧無有信心, Nhược hữu trí huệ vô hữu tín tâm, 是人則能增長邪見. Thị nhân tắc năng tăng trưởng tà kiến. Nếu người có Tín Tâm mà không có Trí Huệ thì người ấy có thể tăng trưởng Vô Minh. Nếu người có Trí huệ mà không có Tín Tâm thì người ấy tăng trưởng Tà Kiến.

• Vì căn tánh không giống nhau nên khi bắt đầu học

không được thiên lệch giữa Tín và Trí.

Pháp Phật nói: Tín, Trí nhất như, chỉ vì căn tánh của người học mà nói có hai.

Có người nặng về Tín thì lấy Tín làm tiền đề mà tiến tu.

Có người nặng về Trí thì tất cả lấy Trí làm tiền đề mà tiến tu.

Tuy vậy, mục tiêu cuối cùng thì như nhau, nhưng khi bắt đầu, không được thiên lệch Tín hay Trí. Đệ tử của Phật hình thành có hai loại lớn.

• Đặc tính của hai loại hành giả.

Hạnh có nghĩa là do tập quán xưa nay, tạo thành đặc tính như tham hạnh, sân hạnh...

o Đặc tính của người Tín, Hạnh. Vì vậy, người tùy theo tín, hạnh là tập quán tín thuận của cá tính, tất cả chuyển hóa đều theo Tín Tâm.

Loại căn tính này, nếu gặp được Phật pháp, sư trưởng chỉ cần bảo anh làm thế nào, là được rồi. Anh ta không suy nghĩ, tìm tòi nguyên nhân gì cả, nói như thế thì tin như thế và làm như thế. Căn tính loại này không cần chỉ bảo rõ ràng, không cần thiết nói nhiều mà còn ngược lại, đúng là: “Có thể khiến họ nghe theo mình, không thể khiến họ hiểu mình được”. Loại này cần bậc tri thức gần gũi, nương tựa vào sự chỉ dạy của sư trưởng để tu học là đủ. Đơn giản, nhanh gọn, đưa ra liền thực hành, từ trong kinh nghiệm tu tập, từ từ tăng trưởng

Trí Huệ.

o Đặc tính của người Pháp Hành.

Với người tu tập theo giáo pháp thì không giống nhau, họ từ lâu có tập quán nghiêng về lý tánh, trước hết muốn biết nguyên do, truy vấn đến tận cùng. Nghe xong dạy bảo của sư trưởng, còn cần có sự quan sát của chính mình, tham khảo, tìm tòi kinh luận. Đến khi thấu hiểu rõ ràng, mới tin sâu, hết ngờ vực rồi đi đến siêng năng tu học. Căn cơ loại này rất nhạy bén, bởi vậy, người tu theo giáo pháp, rất có năng lực hướng dẫn người khác tiến tu.

Hai loại căn tánh này đều không lìa Tín và Trí nhưng không được thiên lệch một bên. Không chỉ với người mới học như thế mà, ngay cả người đã tu, chứng quả rồi cũng có sự bất đồng về cá tánh này. 4.1.2.3. Cùng Tu Hạnh Xuất Ly 雖 復 種 種 性, Tuy phục chủng chủng tánh, 同 修 出 離 行. Đồng tu Xuất Ly Hạnh.

Tuy chủng tánh rất nhiều, Cùng tu hạnh Xuất Ly.

• Không lấy chủng tánh luận về kết quả, chỉ lấy phát tâm

luận về kết quả.

Như trên đã nói: Phát Tâm Xuất Ly nên có Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát; có tại gia, xuất gia; có độc trụ, nhân gian trụ; có người tín hành, người pháp hành. Tuy có nhiều căn tánh bất đồng này là biểu hiện phong cách bất đồng, chỉ cần những người ấy phát khởi tâm xuất ly chân thật thì sẽ giống như người tu hạnh xuất ly nhằm đạt được mục đích giải thoát sanh tử. • Nguyên nhân có đối lập vì lấy mình làm chuẩn. Hầu hết con người thường hay lấy sở thích của mình để phán xét tất cả vấn đề mà không biết học Phật có những mô hình không giống nhau. o Nêu ra những hình thức đối lập. • Người tu theo tín ngưỡng, người tu theo giáo pháp. Với người coi trọng đức tin thì cho rằng người tu theo giáo pháp, chuyên nghiên cứu ý nghĩa giáo lý là không tu mà mình mới là hàng lợi căn.

Với người coi trọng trí huệ, hiểu biết thì cho rằng người tín hành là tu mù.

• Tỳ kheo độc trụ, tỳ kheo cộng trụ.

Lại có người coi trọng việc ở trong núi rừng, khen ngợi đời sống đạm bạc, nghèo khổ; thậm chí còn nói: “Tu hành phải tu khổ hạnh, ở phải ở nơi vắng vẻ” xem thường những tỳ kheo sống chung với người đời.

Nhưng những vị đi đây đó, giáo hóa nhân gian lại xem thường tỳ kheo độc trụ, nói là tự tư tự lợi.

• Tại gia và xuất gia.

Giống như tại gia và xuất gia cũng vì quan điểm bất đồng mà bất hòa nhau. Ngày xưa, Phật giáo xem nặng xuất gia, phải chăng vấn đề sinh hoạt của hàng xuất gia có thích hợp hay không, hay sống đời “thiểu dục tri túc” có thể thực hiện được hay không, tâm lợi dưỡng, tâm quyến luyến gia đình có thể không đắm nhiễm hay không. Mọi người đã xuất gia rồi, hầu hết không thích hợp với tính cách của người xuất gia, đây mới làm cho tư cách Tăng già sút kém. Không phải là tranh danh đoạt lợi mà là mưu đồ hưởng thụ; nêu lên chiêu bài hoằng pháp, lợi sanh mà, thực tế tranh giành ảnh hưởng, xây dựng cơ nghiệp. Hoặc là thu nạp đồ chúng, tranh thủ tín đồ, kết thành bè phái chẳng liên quan gì với Phật pháp, để lại hậu quả xấu cho Tăng Già. Nếu vậy, có thể làm Phật tử tại gia, lại thích hợp hơn, có thể tu tập được nhiều công đức.

o Tự mình dẹp bỏ đối lập, nên tôn trọng nhận thức của

người khác.

Tóm lại, người học Phật có căn tánh khác nhau, có phong cách khác nhau, cho nên cần tôn trọng người khác và cần hiểu rõ chính mình.

4.1.3. Pháp Môn

佛 說 解 脫 道, Phật thuyết Giải Thoát đạo, 四 諦 與 緣 起, Tứ Đế dữ Duyên Khởi.

甚 深 諸 佛 法, Thậm thâm chư Phật pháp. 由 是 而 顯 示. Do thị nhi hiển thị.

Phật nói đạo Giải Thoát, Tứ Đế và Nhân Duyên, Là Pháp Phật thâm sâu, Vì thế nên tỏ bày.

• Pháp xuất thế gồm Tứ Đế và Duyên Khởi là chính. Cương lĩnh chung của pháp xuất thế chung ba thừa, xin trình bày trước. Pháp môn Phật nói ra, tuy là pháp tùy cơ có rất nhiều; nhưng chung quy đều là Đạo Giải Thoát, không ngoài pháp môn Tứ Đế và Duyên Khởi. Lìa bỏ pháp môn này, không còn là pháp Xuất Thế của Phật. o Nói sơ qua về Tứ Đế và Duyên Khởi.

• Tứ Đế.

Đế là không điên đảo (lộn ngược), cho nên còn có ý nghĩa là xác thực.

Ý nghĩa của Khổ, Tập, Diệt, Đạo.

Pháp môn xuất thế của Phật có bốn là Khổ, Tập, Diệt, Đạo.

Chỉ bày chính xác đặc tính con người trong trần gian này là

KHỔ.

Nguyên nhân khổ đau, bức bách ở trần gian là TẬP.

Nói rõ cảnh giới siêu việt thế gian, tiêu trừ tất cả khổ đau là DIỆT. Cho đến phương pháp dẫn đến diệt trừ khổ não là ĐẠO. Pháp xuất thế của Phật, chủ yếu, nói rõ về TỨ ĐẾ.

Phật pháp là sự thành tựu về Đức Tin và Trí Huệ, nhưng

không hề nói: Tin rồi sẽ được cứu vớt. Chúng ta phải nhận thức một cách rõ ràng: Tính chất khổ đau cấp bách của đời người và nguyên nhân của thống khổ này. Nhờ vậy mới có thể diệt trừ được nguyên nhân của thống khổ, thể nghiệm chân lý và có được giải thoát, không còn chịu bức bách đau khổ bởi sống chết vô hạn.

• Sự tương quan của Tứ Đế và Duyên Khởi. Nói đến Duyên Khởi hoàn toàn không tách rời Tứ Đế.

• Khổ, Tập là Lưu Chuyển của Duyên Khởi.

Chính là hiện thực Khổ đau bức bách rồi suy cứu dần dần, tìm ra căn nguyên của thống khổ, phát hiện giữa Nhân và Quả của Khổ và có được quy luật tất nhiên liên hệ tương sanh. Đó chính là: Vô Minh duyên Hành, Hành duyên Thức, Thức duyên Danh Sắc, Danh Sắc duyên Lục Nhập, Lục Nhập duyên Xúc, Xúc duyên Thọ, Thọ duyên Ái, Ái duyên Thủ, Thủ duyên Hữu, Hữu duyên Sanh, Sanh duyên Lão Bệnh Tử.

Đây là hình của thuyết mười hai thuyết Duyên Khởi. Thực ra là nói rõ mối quan hệ giữa Khổ và Tập. • Diệt, Đạo là Hoàn Diệt của Duyên Khởi. Duyên Khởi là nói về Khổ, Tập vân… đều dựa vào Duyên (như quan hệ, điều kiện, nguyên nhân) mới có thể tồn tại được; phát sinh được. Vì vậy, có thể trong sự đổi thay của Nhân Duyên, khiến nó hóa giải, tiêu tan và đạt đến giải thoát; đây chính là hai đế Diệt, Đạo.

o Nói rõ về Pháp chung của Ba Thừa lấy Tứ Đế làm

cương lãnh và nói về pháp môn Duyên Khởi.

Do đó, trong văn dưới đây lấy Tứ Đế làm cương lãnh và đồng thời nói rõ về pháp môn Duyên Khởi.

• Chỗ giống, khác nhau trong pháp quán Tứ Đế, Duyên Khởi của Đại Thừa và Tiểu Thừa. o Pháp quán thâm sâu về Tứ Đế, Duyên Khởi có cùng duyên của Tiểu Thừa và Đại Thừa. Hầu hết đều cho rằng Tứ Đế và Duyên Khởi là Pháp Tiểu Thừa. Không biết các pháp Phật sâu xa của Đại Thừa “Cũng đều từ đây mà hiển thị và phát sinh”.

o Dựa vào ý nghĩa mà nói thì rõ ràng có sự khác nhau.

Tiểu thừa xem nặng Khổ,Tập; Đại Thừa xem nặng Diệt,

Đạo.

Dựa vào ý nghĩa thiên trọng mà nói: Pháp Tiểu Thừa xem nặng Khổ và Tập; pháp Đại Thừa xem nặng Diệt và Đạo, đặc biệt là Diệt.

Tuy có thiên trọng nhưng chưa từng rời bỏ Tứ Đế và Duyên Khởi.

Ví dụ trong hai Tông Trung Quán và Du Già. Trung Quán là đối với Không Tánh; Du Già là đối với Duyên Khởi. Cả hai đều không rời Tứ Đế và Duyên Khởi một bước.

Ví dụ kinh Thắng Man nói rất hay:

Tiểu Thừa có Tứ Đế Hữu Lượng và Tứ Đế Hữu Tác, Đại Thừa có Tứ Đế Vô Lượng và Tứ Đế Vô Tác.

Ví dụ kinh Niết Bàn:

Bậc hạ trí quán pháp Duyên Khởi thì chứng được Bồ Đề của Thanh Văn…; bậc thượng thượng trí quán pháp Duyên Khởi thì chứng được Bồ Đề của Phật.

Tóm lại, Pháp Phật không ra khỏi pháp môn Tứ Đế và Duyên Khởi thì chỉ là sự chứng ngộ có tròn, có khuyết; giáo thuyết có cạn, có sâu mà thôi.

4.2. Cảnh giải thoát.

4.2.1. Đạo giải thoát của Nhị Thừa.

4.2.1.1. Tổng quát Tứ Đế.

苦 集 與 滅 道 Khổ, Tập dữ Diệt, Đạo, 是 謂 四 聖 諦 Thị vị Tứ Thánh Đế. Khổ, Tập và Diệt, Đạo; Đó là Bốn Sự Thật của Bậc Thánh. • Tứ Đế là Bốn Sự Thật của Bậc Thánh. Tứ Đế là Khổ, Tập, Diệt, Đạo mà trong kinh gọi là Tứ

Thánh Đế.

• Tứ Thánh Đế chỉ Bậc Thánh mới có. o Phàm phu có Khổ mà Không Thật, Bậc Thánh có Khổ là Sự Thật.

Ai cũng đều khổ não, ai cũng đều phiền não (Tập), nhưng vì sao riêng nói Tứ Thánh Đế vậy?

Dựa vào sự thật mà nói: Khổ là bức bách có thực của con người hay cõi đời.

Tập là phiền não và phiền não là từ Nghiệp lực đem đến.

Diệt là diệt trừ phiền não để quả khổ không sanh trở lại.

Đạo là Tam Vô Lậu Học: Giới, Định, Huệ để đối trị phiền não, là pháp môn tu hành đi đến Niết Bàn.

Những pháp môn này, chỉ có Bậc Thánh mới có thể từ trong sự thật, thể nhận thấu triệt và chứng ngộ nó.

Cho nên kinh Niết Bàn nói: 凡 夫 有 苦 而 無 諦，聖 者 有 苦 有 苦 諦: Phàm phu hữu khổ nhi vô đế, thánh giả hữu khổ hữu khổ đế: Phàm phu có khổ mà không thật, bậc thánh có khổ là khổ thật.

o Khổ, Tập, Diệt, Đạo chỉ bậc Thánh chắc chắn không

nghi, cho nên, gọi là Tứ Thánh Đế.

Kinh Di Giáo nói:“Phật nói Khổ Đế là khổ thật, không thể nào vui. Tập chính là Nguyên Nhân,không còn nguyên nhân nào khác. Khổ nếu diệt trừ chính là nhân diệt; nhân diệt cho nên quả diệt. Đạo diệt khổ, đúng là đạo chân thật, không có đạo nào khác nữa”.

Tánh khổ não của con người ở thế gian; Tánh chiêu tập của phiền não; Tánh diệt trừ, xa lìa phiền não của Niết Bàn; Tánh đối trị phiền não của Giới, Định, huệ; Tánh tam vô lậu học thông đạt Niết Bàn. Đó là những điều xác thực, tất nhiên, tuyệt đối mà chỉ có bậc Thánh mới có thể sâu sắc thể ngộ đến mức chắc chắn Không Nghi; vậy gọi là Tứ Thánh Đế (Bốn chân lý của Bậc Thánh).

4.2.1.2. Nói về Duyên Khởi.

a. Nhân, Quả thế gian Hai đế Khổ, Tập.

Khổ đế

Nói chung Tám Khổ.

苦 者 求 不 得, Khổ giả Cầu Bất Đắc, 怨 會 愛 別 離, Oán hội, Ái Biệt Ly, 生 老 與 病 死, Sanh Lão Dữ Bệnh, Tử, 總 由 五 蘊 聚. Tổng do Ngũ Uẩn Tụ. Khổ gồm: Cầu không được;

Thù mà gặp; Thương yêu mà xa;

Sanh; Bệnh; Già và Chết;

Đều do năm Uẩn này.

• Khổ Đế.

Trong Tứ Đế, trước nói Khổ Đế. Đây là Thân, Tâm, thế giới hiện thực mà chúng ta thể nhận đầu tiên.

• Tám loại khổ bức bách rất thiết yếu của loài người. o Ý nghĩa của Khổ.

Khổ có nghĩa là bức bách khổ não, bức thiết thân tâm dẫn đến trạng thái khó chịu.

o Bảy khổ đầu được chia thành ba loại sau:

Phật từng chia ra nhiều loại Khổ, nhưng từ lập trường của loài người mà nói, thiết yếu nhất là Tám khổ.

• Đối với quan hệ với ngoại vật mà nói thì có khổ vì

mong muốn mà không được.

Khổ vì mong muốn mà không được, gồm có: Danh dự, Địa vị, quyến thuộc, tiền của… Đây là những thứ ai cũng mong muốn, nhưng lại hầu như muốn mà không được.

Mong muốn được mà không được thì khổ não; có rồi được rồi lại mong nó không mất đi. Hoặc khi gặp khó khăn thì không cần đến nó nữa mà không như ý muốn. Trong kinh có nói: “Điều mong muốn nếu không toại nguyện thì khổ đau như bị trúng tên”. Đây là Cầu Bất Đắc Khổ. Đây là sự khổ khi chúng ta đối với ngoại vật.

• Khổ vì thù ghét mà gặp, yêu thương mà xa từ mối

quan hệ xã hội mà có.

Hai khổ: Thù ghét mà gặp, yêu thương mà xa là khó khăn trong mối quan hệ khi chúng ta đối với xã hội (có thể chung cho ngũ thú). • Khổ vì thù ghét mà gặp.

Ý kiến không hợp thì giận hờn nhau, mắt không nhìn thấy, tai không nghe tiếng thì bình yên; nhưng khi gặp nhau một nơi, ở chung một chỗ, làm chung một việc, cùng trò chuyện thì không có cách nào để tha thứ, không có cách nào để tránh xa. Cùng cực khổ não là đây. • Khổ vì thương yêu mà xa.

Ngược lại, cha mẹ, anh em, vợ chồng, con cái, bạn bè, người yêu thương nhất mà sanh ly, tử biệt, thường rơi vào cảnh xa cách nghìn trùng thương nhớ, hoặc ở trong hồi tưởng, thất vọng với: “Thử hạn miên miên vô tận kỳ”: Hận này dằng dặc không khuây bao giờ.

• Khổ vì sanh, lão, bệnh, tử đối với thân, tâm.

Đây là những khó khăn xuất phát từ Thân, Tâm của chúng ta.

Hầu hết mọi người đều cho Sanh là Vui; còn Lão, Bệnh, Tử mới là Bi Ai. Đâu biết rằng Sanh rồi không thể không già, không bệnh, không chết. Già, Bệnh, Chết do Sanh mà có. Vậy vì sao cho sanh là Vui? Sanh là Gốc của Khổ, còn Lão, Bệnh, Tử giống như cành, lá, hoa trái. Từ gốc rễ dẫn đến kết quả đều là khổ.

o Bảy khổ trước đều bắt đầu từ cái khổ của năm uẩn. Trong quan hệ từ chúng ta đối với ngoại vật, xã hội, thân tâm, có bảy loại khổ khác nhau. Nếu từ suy cứu mà nói thì bảy khổ này thảy đều từ tổ hợp của năm uẩn mà có.

Năm uẩn là năm loại, năm yếu tố khác nhau hợp lại, cũng chính là thực tế tổng hòa Thân, Tâm của chúng ta.

Tự thân của năm uẩn này tồn tại, gắn liền với tất cả Khổ Đau; đối với ngoại vật, với xã hội, với thân tâm cũng không thể miễn trừ bảy khổ đã nói ở trên. Chúng ta sở dĩ có tất cả vấn đề, tất cả khổ não, hoàn toàn không có gì khác mà chỉ là vì có năm uẩn này: Tự thể của Thân Tâm. Năm Thủ Uẩn là tổng thể của khổ não cùng với bảy khổ trước họp thành tám khổ.

Từ ngoại vật: Muốn mà không được Ba khổ trước xuất phát từ

-Oán ghét mà Năm thủ Uẩn Khổ Từ xã hội:

gặp

-Thương yêu mà xa Bốn khổ sau xuất phát từ Thân, Tâm:

-Sanh -Già -Bệnh - Chết