Thành Phật Chi Đạo

o Nói dựa vào Lý Tánh và Hành Tánh thì tất cả chúng

sanh có Tánh Phật.

Không Tánh của tất cả pháp là Lý Tánh có thể Thành Phật. Nhờ sự giáo hóa của Phật, Bồ Tát rồi phát tâm, tu hành qua Văn, Tư, Tu dần dần là Hành Tánh có khả năng thành Phật.

Sự và Lý hoàn toàn tương hợp: Nếu không phải là Duyên Khởi thì không phải là Không; không phải là Không Vô Tự Tánh, cũng không phải là Từ Duyên Khởi. Bởi Vô Tánh Không, cho nên, từ Duyên mới Khởi lên (có); vì vậy, không có Tự Tánh.

Vô Tánh mà Duyên Khởi, Duyên Khởi mà Vô Tánh. Khi Phật ngồi ở đạo tràng, sự thông đạt chính là như thế này: 觀 無 明 (等) 如 虛 空 無 盡,是 諸 菩 薩 不 共 妙 觀: Quán Vô Minh đẳng như hư không vô tận… thị chư Bồ Tát bất cộng diệu quán: Quán mười hai Nhân Duyên như hư không vô tận,… Đây là quán sát vi diệu mà các vị Bồ Tát không có chung.

Dựa vào đây mà thành Phật. Phật cũng dựa vào đây mà nói Nhất Thừa: Tất Cả Chúng Sanh Đều Có Tánh Phật.

b. Tiến thêm bước nữa mở rộng mối quan hệ của hai loại Phật Tánh một cách rõ ràng

• Sơ lược về hai Phật Tánh

Nói theo Lý Phật Tánh thì tất cả chúng sanh đều có Phật Tánh; nói theo Hành Phật Tánh thì đợi Duyên mới thành; cho nên hoặc là Có, hoặc là Không.

• Nói riêng về Hành Phật Tánh o Định nghĩa:

Hạt giống của Pháp Đại Thừa là Tâm Bồ Đề. Phát Tâm Bồ Đề là tất cả công đức tương ứng với Tâm Bồ Đề, chính là Phật Tánh nằm trong Hành Tánh (Tánh chất của việc tu hành).

o Ví dụ:

• Theo kinh Pháp Hoa: Hạt giống của Tâm Bồ Đề thì NGUYỆN là chính.

Câu "Phật Chủng Tùng Duyên Khởi", chính là theo Hạt Giống Tâm Bồ Đề mà nói.

Nếu từ trước, ở trong pháp hội của Phật Đại Thông Trí Thắng, phát Tâm Bồ Đề mà có một số người thoái tâm, tu theo Tiểu Thừa. Có bạn thân âm thầm để vào chéo áo hạt châu vô giá mà người này hoàn toàn không hay biết, vẫn chịu đựng nghèo khổ cùng cực, kỳ thật, "Tất cả Trí Nguyện (nguyện Bồ Đề) vẫn còn đó, không mất".

Khi say rượu, bạn thân âm thầm để vào chéo áo hạt châu vô giá cho người này; giống như ở trong Vô Minh Sanh Tử mà gặp được Phật, Bồ Tát hướng dẫn, dạy bảo rồi Phát Tâm Bồ Đề (có người giải thích: "Âm thầm để vào chéo áo hạt châu vô giá" là ý nói Phật Tánh vốn có so với nghĩa của kinh không hợp). Phát Tâm Bồ Đề sẽ trở thành Pháp Khí Đại Thừa, có khả năng phát huy, sản sanh vô lượng công đức.

• Vì vậy kinh Thập Địa, kinh đại Tập đều nêu lên ví dụ Tâm Bồ Đề là bảo châu, trải qua tu tập và đối trị mới viên thành quả đức của Phật.

Từ hai Bồ Đề mà chứng được Bồ Đề (Phật Tánh thuộc

Lý).

Tính thực hành Phật Tánh như vậy là dựa vào kinh nói, sơ lược có hai vị: Vị Chủng Tánh của Tánh; Vị Chúng Tánh của Tập. Ý ở đây muốn nói: Vị Tánh của Chủng Tánh (Bồ Đề thuộc về Nguyện).

Bắt đầu, lấy Thấy Phật, Nghe Pháp làm nhân duyên; phát Tâm Bồ Đề lớn, huân tập thành Tánh của Phật thuộc Đại Thừa, như gieo hạt giống vậy, gọi là Tánh Của Chủng Tánh. Một khi phát khởi Tâm Bồ Đề mãi mãi là nhân duyên thành Phật, sẽ không thể mất đi; như kinh Pháp Hoa ví dụ: Buộc ngọc bảo châu vào chéo áo. Nhưng điều này không thể nói là Vốn Có, bởi vì dựa vào Phát Tâm rồi Huân Tập mà Thành. Huân tập Văn, Tư, Tu từ dòng chảy miên viễn của Pháp Giới. Vị Tánh của Tập Chủng (Bồ Đề thuộc về thật hành).

Kế đến, đã có hạt giống Tâm Bồ Đề dựa vào Tánh Phật này rồi từ từ tu tập, phát triển, khiến cho hạt giống Phật có công năng thanh tịnh; từ thấp lên vừa, từ vừa lên cao. Khả năng công đức thanh tịnh của Đại Thừa là luôn luôn Huân Tập và tăng trưởng vượt trội, gọi là Tánh Tập Chủng. Tiếp theo, chứng Phật Tánh từng phần.

Huân tu lâu dần, dẫn đến phát sanh công đức Vô Lậu thanh tịnh. Đó không chỉ là Tính Nhân (quả) của Phật mà còn chứng được Thể Tánh từng phần của Phật.

Cuối cùng, kết luận do ba loại Bồ Đề mà thành được Quả

Phật.

Vì thế, Pháp Không Tánh (Lý của Phật Tánh), tuy Phàm, Thánh là MỘT, cõi chúng sanh, cõi Bồ Tát, cõi Phật đều bình đẳng dù, thành Phật hoặc không thành Phật vẫn còn phải Tu Tập để phân biệt: Phải chăng huân tu, phát triển Tâm Bồ Đề? Phải chăng dựa vào hạt giống Tâm Bồ Đề mà ngừng huân tập, tăng trưởng? Nếu không tu tập thì phàm phu vẫn là phàm phu; nếu dựa vào Đại Thừa huân tu thì không cần hỏi đó là ai mà Phật Quả của tất cả chúng sanh đều có thể thành được.

5.2.2.2. Lịch trình của Bồ Đề. Bồ Đề nguyện.

發 心 名 菩 薩, Phát tâm danh Bồ Tát, 眾 生 之 上 首. Chúng sanh chi thượng thủ.

世 出 世 功 德, Thế, xuất thế công đức, 悉 由 菩 薩 有. Tất do Bồ Tát hữu.

Phát tâm là Bồ Tát, Là chúng sanh cao nhất. Công đức Thế, Xuất Thế, Bồ Tát đều có đủ.

a. Phát Tâm Bồ Đề là đáng tôn kính

• Phát Tâm gọi là Bồ Tát o Điều kiện để thành Bồ Tát

Dựa theo Không Tánh của tất cả pháp mà nói: Tất cả chúng sanh có Tánh Phật, nhưng hoàn toàn không phải do nguyên nhân này mà nói: Tất cả chúng sanh là Bồ Tát. Cần phải phát Tâm Bồ Đề mới gọi là Bồ Tát.

o Ý nghĩa Bồ Tát

Bồ Tát là tiếng Phạn nói tắt của Bồ Đề Tát Đỏa, có nghĩa là Giác Hữu Tình: Trên cầu Bồ Đề (giác), dưới giáo hóa chúng sanh (hữu tình) mà có tên như vậy. Cũng có thể giải thích là Hữu Tình Cầu Đại Bồ Đề, phát Tâm Bồ Đề rồi mới là Bồ Tát.

• Bồ Tát đáng tôn kính o Từ bắt đầu học đến thân cuối cùng đều gọi là Bồ Tát

Bồ Tát là gọi chung người tu học Đại Thừa. Từ bắt đầu học, học lâu đến thân Bồ Tát cuối cùng, đúng là có nhiều loại cạn, sâu. Nhưng người bình thường đều biết Bồ Tát lớn Quan Âm nên mới không dám tự xưng mình là Bồ Tát.

o Nói riêng Bồ Tát mới phát tâm đáng tôn kính

• Bồ Tát là chúng sanh cao nhất.

Bồ Tát mới phát tâm, tuy chưa có công đức nhưng đã là đứng đầu trong tất cả chúng sanh; không chỉ là phàm phu mà được cả Nhị Thừa tôn kính. Trong kinh ví dụ như vương tử mới sanh đã được đại thần cao tuổi tôn kính; như sư tử con mới sanh đã được muôn thú nễ vì; như chim Ca Lăng Tầng Già còn ở trong trứng mà tiếng kêu vượt hơn tất cả tiếng kêu của những loài chim khác; như ánh sáng le lói của trăng non vẫn được sự yêu mến của mọi người.

• Bồ Tát là căn nguyên của tất cả pháp lành thế, xuất

thế. Từ khi Bồ Tát phát tâm về sau đáng tôn kính như vậy;

hàng Bồ Tát lớn không cần phải nói. Vì sao như vậy?

• Nói chung về pháp lành thế, xuất thế.

Bởi vì tất cả công đức của thế, xuất thế gian ắt do Bồ Tát mà có.

Ở đây muốn nói: Pháp lành thế gian; pháp lành Thanh Văn, Duyên Giác… đều dựa vào Phật, Bồ Tát mà có; công đức của Phật cũng dựa vào Bồ Tát mà có; cho nên, Bồ Tát là căn nguyên của tất cả pháp lành.

• Nói riêng pháp lành thế gian.

Dựa vào pháp lành thế gian mà nói, như: "Bồ Tát thọ nhận vô số thân, có khi nhận thân do nghiệp và nhân duyên, hoặc nhân biến hóa ở thế gian để dạy bảo chúng sanh, nói các pháp lành và pháp thế giới, pháp vương, pháp thế tục"… • Kết luận: Tâm Bồ Đề là hạt giống của tất cả Pháp Phật. Bồ Tát là căn nguyên của tất cả pháp lành, đáng tôn kính, nhưng Bồ Tát từ phát Tâm Bồ Đề mà có. Vì vậy, trong kinh nói về Nhân Thừa khen ngợi rất nhiều về công đức của Tâm Bồ Đề và nói tâm ấy là: "Hạt giống của tất cả Pháp Phật". b. Phương pháp tu học theo Tâm Nguyện Bồ Đề

• Định nghĩa Nguyện Bồ Đề Tâm

Mới phát Tâm Bồ Đề, quan trọng ở việc lập thệ nguyện lớn, vững chắc: Trên cầu Phật Đạo, dưới hóa độ chúng sanh, gọi là Nguyện Bồ Đề Tâm. Nói rộng như bốn nguyện lớn:

眾生無邊誓願度, Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ, 煩惱無邊誓願斷, Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn, 法門無邊誓願學, Pháp môn vô lượng thệ nguyện học, 佛道無上誓願成. Phật Đạo vô thượng thệ nguyện thành.

• Động cơ và phương pháp tu học theo Tâm Bồ Đề

Nhưng phát Tâm Bồ Đề, không phải hoàn toàn ngẫu nhiên muốn thành Phật, độ sanh; mà phải trải qua Tu Tập, đến chỗ thành tựu vững chắc.

Tu tập theo Bồ Đề Tâm là tu học Đại Thừa, đó là điểm quan trọng.

o Động cơ: Bắt đầu từ Tâm Từ Bi: Tâm Bồ Đề từ Tâm Từ

Bi sanh ra.

o Phương pháp:

• Từ trong người thân, kẻ thù lần lượt mở rộng ra.

Hoặc từ mối quan hệ hiếu kính, nuôi dưỡng mẹ hiền, rộng lớn đến nguyện độ tất cả chúng sanh, cao nhất mong cầu Phật

Đạo.

• Bi Tâm mạnh dẫn đến, thật tiễn là làm lợi lạc cho mọi

người.

Hoặc là xem người khác và chính mình như nhau, cứu giúp chúng sanh như thương yêu bảo hộ chính mình, tu đến độ mong muốn đem đến lợi ích cho người khác dù, mình phải hy sinh.

c. Động cơ Phương pháp tu Bồ Đề Tâm gần giống với Nhân Đạo, Thứ Đạo của Nho gia. Nhưng tu tập viên mãn, thành tựu Bồ Đề Tâm; về mặt sâu rộng, so với pháp thế gian vô cùng khác nhau. Đây là căn cơ của Đạo Đại Thừa mà người tu học theo con đường này phải quan tâm trước hết. 5.2.2.3. Thật hành Bồ Đề.

a. Ba Tâm của Đại Thừa. 菩 薩 之 所 乘, Bồ Tát chi sở thừa, 菩 提 心 相 應; Bồ Đề Tâm tương ưng; 慈 悲 為 上 首, Từ bi vi thượng thủ, 空 慧 是 方 便. Không huệ thị phương tiện.

依 此 三 要 門, Y thử tam yếu môn, 善 修 一 切 行; Thiện tu nhất thiết hạnh;

一 切 行 皆 入, Nhất thiết hạnh giai nhập 成 佛 之 一 乘. Thành Phật chi nhất Thừa.

Đường của Bồ Tát đi, Tương ưng Tâm Bồ Đề.

Từ Bi là trên hết, Không Huệ là phương tiện.

Ba thứ chánh yếu này, Khéo tu tất cả hạnh; Tất cả hạnh đều vào, Bậc cao nhất: Thành Phật.

• Ba tâm của Đại Thừa là ba yếu tố Bồ Tát tu tập không thể thiếu o Từ Bồ Đề Nguyện tiến lên Bồ Đề Hạnh Căn tánh đi vào con đường Đại Thừa không giống nhau; tôn kính phát Tâm Bồ Đề, Phật Tánh đã nói rồi. Đạo Đại Thừa, sau khi phát nguyện, nên thể hiện bằng thật hành.

o Yếu tố chánh hạnh của Bồ Tát

Nói đến chánh hạnh của Bồ Tát, việc cần thiết, trước hết phải nói: yếu tố không thể thiếu là Việc Bồ Tát Làm.

• Dựa vào hạnh Bồ Đề rồi đi vào tất cả Biển Trí

Thanh Văn và Duyên Giác Thừa thì thông suốt đối với Nhân Quả. Nhưng trong Đại Thừa chú trọng vào Nhân Hạnh, gọi là Bồ Tát Thừa; chú trọng vào Quả Đức, gọi là Phật Thừa. Nhân, Quả tròn đầy là toàn thể của Pháp Đại Thừa. Hiện giờ đi theo Con Đường Thành Phật là nói từ Nhân Hạnh. Đại Thừa là Pháp Môn, Bồ Tát đang thật hành. Dựa pháp môn này, từ địa vị phàm phu đi vào ngôi vị Đại Bồ Đề (giác ngộ hoàn toàn), gọi là Biển của Tất Cả Trí.

• Ba yếu tố trong Hạnh Bồ Tát

Trong hạnh Bồ Tát, bất luận tu hành như thế nào, không thiếu ba nguyên tắc quan trọng.

• Nêu Bố Thí nói rõ ba yếu tố. Ví dụ như Bố thí: - Cần phải tương ứng với Tâm Bồ Đề, chính là chỉ nguyện "Thượng cầu, hạ hóa" mà bố thí.

- Lúc bố thí lấy Tâm Từ Bi làm đầu, làm hướng đạo trước hết; chính là từ Tâm Từ Bi mà phát sanh bố thí.

- Pháp Không Huệ là Phương Tiện. Phương Tiện là tên khác của Thiện Xảo (khéo léo vận dụng).

Nếu như còn vướng mắc vào thấy có người cho, người nhận, vật cho thì gọi Hữu Phương Tiện.

Nếu không có Pháp Không Huệ thì Bố Thí vướng vào Tướng gọi là Bất Thiện Xảo; không phương tiện thì không thể lìa khỏi Sanh Tử để vào Nhất Thiết Trí Hải.

• Dựa vào 3 yếu tố này thật hành tất cả đều hành thì vào được Nhất Thừa.

Có thể nói Tâm Bồ Đề là Chí Nguyện đang hiện hữu của chính mình (sở tại); Tâm Từ Bi là Động Cơ; Pháp Không Huệ là tài năng để thật hành. Nếu dựa vào ba phương pháp này làm căn bản để thiện xảo, để tu tập tất cả như: - Ngũ Giới, Thập Thiện, Tam Phước Nghiệp là những pháp lành thế gian cũng tốt.

- Tứ Đế, Duyên Khởi, Tam Học, Bát Chánh Đạo, ba mươi bảy Đạo Phẩm là những pháp lành xuất thế cũng tốt.

- Lục Độ, Tứ Nhiếp, Bách Bát Tam Muội, Tứ Thập Nhị Tự môn là những pháp đại thừa cũng tốt. Tất cả Pháp Hành này (phương pháp tu tập) đều trở về với Pháp Nhất Thừa của con đường đi đến Thành Phật. Nói ngắn gọn: Đã có ba Tâm này thì tất cả Thiện Hành đều là Pháp Nhất Thừa; nếu tách rời ba Tâm này hoặc thiếu sót thì không có pháp môn nào để tu hành Thành Phật.

• Nêu kinh luận nói rõ Ba Tâm o Dẫn kinh, luận

• Kinh Đại Bát Nhã nói: Khi tu hành đến bậc Bồ Tát, nói chung là "Nhất Thiết Trí Trí tương ưng với Tác Ý (niệm khởi của tâm), Đại Bi đứng đầu, vì vô sở đắc nên lập ra Phương Tiện". Đoạn văn này, chính là muốn nói về Ba

Tâm.

• Dựa vào đây, trong Luận Bảo Man, Bồ Tát Long Thọ nói: "Vốn là Tâm Bồ Đề, vững chắc như núi chúa, Đại Bi khắp mười phương, không dựa huệ hai bên".

• Kinh Đại Nhật, đại khái nói cũng giống: "Đại Bồ Đề là Nhân, Bi là Căn Bổn, bằng Phương Tiện mà đến cứu cánh"

o Giải thích danh từ

• Ba Tâm

• Nhất Thiết Trí Trí tương ứng với Tác Ý, chính là Nhất Thiết Trí Nguyện trong kinh Pháp Hoa, cũng chính là tên khác của Bồ Đề Tâm. • Đại Bi là vì tất cả chúng sanh khắp mười phương mà phát khởi, cho nên nói Biến thập phương tế (bao trùm ranh giới mười phương).

• Vô Sở Đắc (không có cái gì để được) là Bát Nhã, chính là Trí Huệ Không Tánh nên không dựa vào hai bên Có,

Không.

Kinh Đại Nhật còn nói Có Tướng, cho nên, phương tiện có muôn ngàn cách để đi đến cứu cánh. Nhưng phương tiện chủ yếu là để Thành Phật thì, không thể không nói đều là Không Huệ Vô Sở Đắc. Bởi vì kẹt vào Tướng, thì không có cách nào đạt đến cứu cánh được. • Ở trong pháp Đại Thừa, ba Tâm này đều quan trọng như nhau, không thể không có hay thiếu sót. Nhưng trong kinh Đại Thừa, mỗi tông chỉ có tôn trọng của nó, hoặc chú trọng Tâm Bồ Đề, hoặc Tâm Đại Bi, hoặc không có gì để được (thuộc) Bát Nhã. Theo từng tông chỉ mà thừa nhận tầm quan trọng khác nhau trong ba Tâm này. Đây là dựa vào tông chỉ mà khéo giải thích. Kỳ thật, ba Tâm này, đối với người mới học có thể thiên trọng chứ không thể bỏ đi.

• Ba Tâm là dựa vào đức hạnh của con người để đi đến cứu cánh, viên thành Phật quả o Ba Tâm giống như Ba Đạt Đức, tức là 3 đặc tính vượt trội của loài người Ba Tâm này là đức hạnh thông thường của Nhân Thừa, giống như ba đạt đức: Trí, Nhân, Dũng của Nho Giáo. Đây vốn là đức tính vượt trội của loài người: Ức niệm, Phạm hạnh, Kiên nhẫn, cũng chính là đặc tính ưu việt: Lý trí, Tình cảm, Ý chí.

Nho Giáo chú trọng chánh hạnh của Nhân Thừa, cũng chính là nêu lên đức hạnh chung: Trí, Nhân, Dũng của Nhân

Thừa.

o Ba Tâm của Đại Thừa làm cho ba đặc tính siêu việt ấy được tịnh hóa, thành tựu ba đức của Như Lai

Pháp Đại Thừa, vốn chú trọng vào Nhân Thừa để đi thẳng vào Phật Đạo, vì thế mới đề xuất.

• Chí Nguyện cao tột, rốt ráo: Tâm Bồ Đề.

• Tình thương bình đẳng, rộng khắp: Từ Bi.

• Trí Huệ thấu suốt muôn pháp, triệt để: Không Huệ.

Vì là Hạnh Đại Thừa nên phải đầy đủ muôn đức.

Nhờ nguyên nhân này, thật hành Pháp Đại Thừa khiến cho đức tánh siêu việt của con người được tịnh hóa (thăng hoa); khiến cho dung hòa trong cuộc sống, tiến bộ về tinh thần, đạt đến hoàn hảo. Khi thành Phật thì Tâm Bồ Đề thành Pháp Thân đức; Tâm Từ Bi thành Giải Thoát đức; Pháp Không Huệ thành Bát Nhã đức.

Ba đức của Như Lai chứa những huyền bí, vi diệu, mầu nhiệm này không có gì riêng biệt mà, chỉ là Đức Hạnh của con người đã đạt đến chỗ tối cao, hoàn hảo mà thôi.

o Ý nghĩa đúng của Đại Thừa chính là phương pháp tu tập để con người thành Phật

Ý nghĩa chân thật của Đại Thừa, so với Hạnh Tiểu Thừa, có khuynh hướng ẩn mật, tiềm tàng; so với Hạnh Thiên Thừa, có vẻ thần bí nên không tương đồng nhiều.

Ý nghĩa chân thật của Đại Thừa, thật ra, là hướng con người đến cứu cánh: Phương pháp 即 人 成 佛: Tức nhân thành Phật: Thành Phật ngay bây giờ, tại đây, trong thân xác này.

Lịch trình tịnh hóa từ Nhận Thức đến thẳng đức tánh của

Phật Quả Thế Gian Xuất Thế Gian Ba đặc tánh con người Ba đức Nho gia Ba hạnh Đại Thừa (nhân hạnh)

Ba đức Như Lai (quả đức) Ức niệm: Lý trí Trí Trí Huệ thấu suốt: Không Pháp Không Huệ Huệ: Bát Nhã đức Phạm hạnh:

Tình cảm Nhân (仁) Tình thương bình đẳng: Từ Bi Tâm Từ Bi:

Giải Thoát đức Kiên nhẫn: Ý chí Dũng Chí nguyện vô thượng:

Tâm Bồ Đề Tâm Bồ Đề:

Pháp Thân đức b. Đối tượng của học Bồ Tát

菩 薩 之 學 處, Bồ Tát chi học xứ,

十 善 行 為 本, Thập Thiện hạnh vi bổn,

攝 為 三 聚 戒, Nhiếp vi Tam Tụ giới, 七 眾 所 通 行. Thất chúng sở thông hành.

Đối tượng Bồ Tát học, Mười Hạnh Lành là chính, Thâu tóm Tam Tụ Giới, Bảy chúng đều thật hành. • Chánh hạnh của Bồ Đề là đối tượng Bồ Tát học o Phát Bồ Đề nguyện có ý nghĩa là bảo vệ sinh mạng của mọi loài một cách hoàn hảo nhất Đại Thừa đạo là lịch trình tu tập của Tâm Bồ Đề. Trên đã nói về Phát Tâm Bồ Đề là Nguyện Bồ Đề Tâm, vì Đại Thừa lấy Tín, Nguyện làm Thể, cũng là chỗ trở về, nương tựa của Đại Thừa. Vì vậy, khi phát Tâm Bồ Đề, trước phải trở về, nương tựa với Đại Thừa.

Đây không phải là quy y suốt đời, mà là: Quy y "Từ ngày hôm nay cho đến khi Giác Ngộ"; quy y Phật Pháp, Tăng Bồ Tát không thoái lui. Quy y là biểu thị Tín Tâm trong lòng mình; còn phát Bồ Đề Nguyện là mong đem tất cả Căn Lành mình có thể hiện ra cho chúng sanh, giống như chư Phật và Bồ Tát. Vì Vô Thượng Bồ Đề mà phát Tâm: "Chúng sanh nào chưa độ mong được độ, chúng sanh nào chưa hiểu Phật pháp mong được hiểu, chúng sanh nào chưa an lạc mong được an lạc, chúng sanh nào chưa chứng được Niết Bàn mong chứng được". Đây là văn trong nghi thức quy y thông thường: "Bắt đầu từ ngày hôm nay cho đến lúc qua đời, luôn luôn bảo vệ chúng sanh". Đó là ý nghĩa cao nhất.

o Liên quan giữa quy y và thọ giới • Quy y là Đắc Giới, cũng có trường hợp chỉ quy y mà không Thọ Giới.

Xét về Lý mà nói, quy y là biểu thị Tín, Nguyện, dựa vào đây mà Đắc Giới; còn thọ năm giới… chỉ là khai thị Giới Tướng mà thôi. Nhưng ở trong việc giáo hóa từ từ, khéo léo của Như Lai, cũng có đệ tử chỉ thọ Quy y mà không thọ giới.

Tương tự như vậy, thọ Quy y của Đại Thừa rồi phát Tâm Bồ Đề. Nương vào Tâm Bồ Đề rồi đắc Giới Bồ Tát, gọi là Bồ Tát. Sau đó, lại thọ Giới Bồ Tát. Đây cũng chỉ là khai thị Giới Tướng mà thôi. Nhưng Như Lai khéo léo hóa đạo, ở trong pháp Đại Thừa, cũng có người chỉ thọ Nguyên Tâm Bồ Đề mà không thọ Giới Bồ Tát.

• Chỉ Quy y mà không Thọ Giới không thành Phật, Bồ

Đề. Nhưng trong kinh, luận nói: "Bồ Đề lấy Chánh Hạnh mà trở nên vững chắc"; "Nếu không có Chánh Hạnh thì không được Bồ Đề". Không chỉ có Tín, Nguyện mà có thể thành Phật, cho nên về sau, lập Bồ Đề Nguyện nên tiến thêm một bước là thọ trì chánh hạnh Bồ Đề (thực hành Tâm Bồ Đề), cũng chính là thọ trì Học Xứ (có bảy việc Bồ Tát phải học: Tự lợi, Lợi tha… Vô Thượng Bồ Đề) của Bồ Tát.

• Nói rõ Học Xứ của Bồ Tát

Giới Tỳ Kheo gọi là Học Xứ Tỳ Kheo; Giới Bồ Tát gọi là

Học Xứ Bồ Tát.

o Bồ Tát lấy Thập Thiện Chánh Hạnh làm căn bổn

Nói đến Bồ Tát Giới là lấy việc thật hành mười điều Lành làm căn bổn. • Không những người mới học Bồ Tát bắt đầu học Thập Thiện, gọi là Bồ Tát Thập Thiện. Như nói: "Bồ Tát Thập Thiện pháp đại tâm, vĩnh biệt biển khổ luân hồi trong ba cõi".

• Chính là Bồ Tát Đại Địa, cũng chính là thật tiễn của Thập Thiện Chánh Hạnh sâu rộng. Ngoại trừ Chánh Hạnh Thanh Tịnh của Thân, Ngữ như không Tà Kiến và chứng được Chánh Huệ sâu thẳm; như không Sân Hận và có đầy đủ Từ Bi rộng lớn; như không Tham Dục và thành Tam Ma Địa (Định) vô lượng.

o Do Thiện Hạnh mà thâu tóm Tam Tụ Tịnh Giới.

Bây giờ, theo Giới Bồ Tát mà nói, chính là thật hành đúng đắng Thập Thiện; chẳng qua từ ý nghĩa bất đồng của Thiện Hạnh, tóm tắt thành Tam Tụ Tịnh Giới:

• Theo ý nghĩa Lìa Ác Phòng Sai mà nói thì gọi là Luật

Nghi Giới. • Theo ý nghĩa Tu Tập rộng rãi tất cả Hạnh Lành mà nói thì gọi là Nhiếp Thiện Pháp Giới.

• Theo ý nghĩa Lợi ích Cứu giúp tất cả chúng sanh mà nói thì gọi là Nhiêu Ích Hữu Tình Giới. Tóm lại, giới hạnh của Bồ Tát là không việc Ác gì không Trừ; Không điều Lành gì không Làm; Không một Chúng

Sanh nào không Cứu Giúp.

• Nói rõ Thọ Giới và Giới Pháp o Thọ Giới

• Khác nhau giữa Thanh Văn Giới và Bồ Tát Giới. • Trong pháp Thanh Văn, Luật Nghi Giới có nam, nữ; Tăng, Tục khác nhau; chia ra: Ưu Bà Tắc Giới, Ưu Bà Di Giới, Sa Di Giới, Sa Di Ni Giới, Tỳ Kheo Giới, Tỳ Kheo Ni Giới, Thức Xoa Ma Na Ni Giới. Vì giới bất đồng nên chia đệ tử của Phật thành 7 chúng.

• Chỉ có Giới Bồ Tát thì không cho Nam, Nữ, Tăng, Tục (có khác nhau chút đỉnh); cho nên đệ tử trong bảy chúng cùng chung thật hành. • Từ Giới Thanh Văn tiến lên thọ Giới Bồ Tát.

Muốn thọ giới Bồ Tát, trước phải thọ Luật Nghi Giới của bảy chúng. Như Ưu Bà Tắc (người nam thọ năm giới) mà thọ Bồ Tát Giới thì gọi là Bồ Tát Ưu Bà Tắc; Sa Di Ni mà thọ Giới Bồ Tát thì gọi là Bồ Tát Sa Di Ni; Tỳ Kheo mà thọ Giới Bồ Tát thì gọi là Bồ Tát Tỳ Kheo.

• Giải pháp.

Nói đến giới pháp, trong Tạng Thanh Văn có Quảng Luật; Tạng Bồ Tát, tuy truyền thuyết có nói Giới Tạng của Bồ Tát, nhưng theo bản dịch ở Trung Quốc, Tây Tạng mà nói thì Giới Bồ Tát đều là phần thêm vào ở trong kinh.

• Truyền dịch giới bổn không giống nhau, rất chú trọng giới thì giống nhau.

Truyền thuyết đến hiện giờ, thầy La Thập dịch giới bổn Phạm Võng, nêu ra mười giới nặng, bốn mươi tám giới nhẹ. Thầy Đàm Vô Sấm dịch Ưu Bà Tắc Giới Kinh, nêu ra sáu giới nặng, hai mươi tám giới nhẹ.

Thầy Huyền Trang dịch Du Dà Bồ Tát Giới Bổn, nêu lên bốn giới nặng, bốn mươi ba giới nhẹ. Giới nhẹ có ít nhiều thêm, bớt. Giới nặng của Bồ Tát phần lớn giống nhau. Như kinh Hư Không Tạng, kinh Bồ Tát Bổn Nghiệp Anh Lạc, kinh Thắng Man… cũng đều có nói đến điều này.

• Trung Quốc, Việt Nam chọn Giới Bổn Phạm Võng để dùng; nhưng nói rộng: Khai, Giá, Trì, Phạm; phạm giới tướng nặng, nhẹ mà Du Dà Bồ Tát Giới ắt xác nhận rõ rõ hơn.

c. Giới cấm của Bồ Tát 退 失 菩 提 心, Thối thất Bồ Đề Tâm, 嫉 慳 與 瞋 慢, Tật xan dữ Sân, Mạn, 障 於 利 他 行, Chướng ư lợi tha hành, 違 失 大 乘 戒. Vy thất Đại Thừa Giới.

Thoái mất Tâm Bồ Đề, Tật, xan và sân, mạn, Trở ngại hạnh lợi tha, Sai trái Giới Đại Thừa.

• Tâm Bồ Đề là Giới căn bổn của Bồ Tát, là Giới Tổng

Tướng (Thập Thiện Giới)

Ở trong Luật Nghi của Bồ Tát, bây giờ lược nói Giới Cấm quan trọng nhất.

Một là, ở trong kinh Đại Thừa rất nhiều, lấy Tâm Bồ Đề làm Giới Bồ Tát. Nếu đối với việc lợi ích cho chúng sanh mà khởi lên ý niệm chán nản, mỏi mệt, buông bỏ; không muốn chứng được Vô Thượng Bồ Đề mà, mong cầu chứng quả A La Hán để lợi cho mình; hoặc là chỉ cần dục lạc ở thế gian, không muốn thương cầu hạ hóa nữa; đây là thối thất Bồ Đề Tâm trong một niệm, chính là đã vi phạm Tịnh Giới của Bồ Tát. Tâm Bồ Đề có thể nói là Giới Căn Bổn của Bồ Tát, là Giới Tổng Tưởng, là giới phải được hộ trì đặc biệt của người học

Đại Thừa.

• Ngoài bốn trọng giới căn bổn còn có bốn giới điều quan trọng: Ghen ghét (Tật), Keo kiệt (Xan), Nóng giận (Sân), Hống hách (Mạn).

Hai là, giới bồ tát dựa vào sự khai thị rộng rãi, tường tận mà nói thì Sát, Đạo, Dâm, Vọng… đồng với giới trọng của Thanh Văn thì không phải nói là phạm Giới Bồ Tát. Trọng Giới Bồ Tát thuộc Thanh Văn có khác nhau; trong các kinh và các loại giới bổn, tuy nêu lên và có thêm bớt những việc nhỏ; nhưng nội dung đều nói đến bốn giới điều quan trọng: Tật, Xan, Sân, Mạn.

o Dựa vào Giới Du Dà nói rõ bốn Giới Điều quan trọng

• Tật: Vì đã ham muốn lợi dưỡng, cung kính cho riêng mình, do đó ganh ghét với người khác rồi cố ý khen mình, chê người. • Xan: Có mong cầu bố thí nhưng do tâm bỏn xẻn; tuy có giáo pháp, có tiền của nhưng không chịu tu bố thí.

• Sân: Tâm sân cực nặng, không những mắng, làm thương tổn người khác; dù cho người ấy đến sám hối, mong rộng lượng tha thứ cũng không chấp thuận, mãi mãi oán hờn người ấy.

• Mạn: Tâm tự mạn nên bản thân chẳng tiến bộ; mới được ca tụng chút ít, tưởng là đúng rồi; mà thật ra là rất sai với Phật Pháp; ngược lại, còn chê bai người khác hoằng dương Chánh Pháp.

Bốn giới điều quan trọng này đều là chướng ngại hạnh Bồ Tát cốt đem lại lợi ích cho người khác.

o Sự vi phạm và thọ nhận Giới Bồ Tát

Chỉ phạm một trong bốn giới này thì đã sai mất Tịnh Giới Bồ Tát Đại Thừa, không thành Bồ Tát được; giống như Tỳ Kheo phạm bốn giới Ba La Di thì không thể thành Tỳ Kheo; nhưng Tỳ Kheo đã phạm ba giới Ba La Di thì bị trục xuất khỏi Tăng đoàn, không cho thọ giới lại; còn vị thọ Bồ Tát Giới có thể, đúng như pháp, cho thọ lại. Nói cách khác, đã phát Tâm Bồ Đề, đã thọ giới Bồ Tát thì làm thế nào mà không bị thoái lui, sai phạm. Phạm giới thì tác dụng tạm thời không còn, cho nên được thọ lại đúng như pháp để giúp vị ấy phát tâm, huân tập trở lại và khôi phục công đức của Tâm

Giới Bồ Đề.

o Kết luận về công đức của Giới Bồ Tát và Tâm Bồ Đề

Cũng là nguyên nhân này, đã phát Tâm Bồ Đề, đã thọ giới Bồ Tát, dù có thoái lui xuống quả nhỏ, hoặc thoái lui đọa trong ba đường ác; nhưng cuối cùng dựa vào Căn Lành thanh tịnh của Tâm Giới Bồ Đề này, trở về Đạo Đại Thừa và Thành Phật. Nhìn nhận như thế, trong pháp Đại Thừa không có so sánh Tâm Bồ Đề, Giới Bồ Tát bên nào quan trọng hơn!

d. Chứng Bồ Đề 總 攝 菩 提 道, 六 度 與 四 攝, 漸 入 於 諸 地, 圓 滿 佛 功 德. Tổng nhiếp Bồ Đề Đạo, Lục độ dữ Tứ nhiếp, Tiệm nhập ư chư địa, Viên mãn Phật công đức.

Bao quát Đạo Bồ Đề, Lục độ và Tứ nhiếp, Dần vào trong các Địa, Công đức Phật tròn đầy.

• Theo Phật quả viên mãn mà nói đạo phẩm về Tu học

o Chứng đạo phẩm Đại Bồ Đề tức Lục độ và Tứ nhiếp. Công đức của Phật được rốt ráo, tràn đầy là từ sự tu hành của Bồ Tát mà thành. Cho nên, việc tu học của Bồ Tát cũng là "Thệ nguyện học vô lượng pháp môn" chứ không phải là bộ phận hay một phần nào của pháp môn. Nhưng nêu tổng quát đại cương đều bao gồm tất cả; chứng được đạo phẩm Vô Thượng Bồ Đề không ngoài Lục Độ và Tứ Nhiếp Pháp.

• Giải thích chung ý nghĩa Lục độ và Tứ nhiếp

• Lục độ: Sáu Ba La Mật Đa, Ba La Mật Đa: "Đến bờ bên kia", vượt qua.

Thí, Giới, Nhẫn, Tinh Tấn, Thiền Na, Bát Nhã là pháp môn từ thế gian đến bờ bên kia, thành tựu Phật Đạo, cho nên, gọi là Lục Độ (sáu con đường thoát khỏi Sanh, Tử).

• Tứ nhiếp: Bố Thí, Ái Ngữ, Lợi Hành, Đồng Sự Nhiếp là nhiếp thọ (thuận theo): Bốn pháp này có thể giáo hóa, làm cho chúng sanh thuận theo nên, gọi là Tứ Nhiếp.

• Giải thích chung tự lợi, lợi tha của Lục độ và Tứ

nhiếp. Đạo phẩm tu học của Bồ Tát, không ngoài tự mình thành Phật và lợi ích chúng sanh.

• Lục độ là Tự lợi, Tứ nhiếp là Lợi tha.

- Lục Độ là Mục Tiêu đi đến thành Phật.

- Tứ Nhiếp là Phương Tiện cứu giúp chúng sanh cho nên, Đạo Bồ Tát của Đại Thừa cũng chính là Lục Độ và Tứ

Nhiếp. • Lục độ cũng có hai nghĩa Tự lợi, Lợi tha. Nhưng ở đây, chẳng qua dựa vào đặc điểm phân biệt để nói rõ ràng; thật ra, Lục độ cũng có thể chia hai đường tự lợi, lợi tha.

- Thí, Giới, Nhẫn là con đường phước đức lợi tha. - Thiền, Huệ là con đường trí huệ tự lợi.

- Tính Tấn là chung cả hai đường.

Tiến thêm một bước để nói Lục độ có hai ý nghĩa Tự lợi và

Lợi tha.

o Quan điểm về pháp môn tu học

Ở đây đặc biệt nói đến Phật quả, chắc chắn không phải là một Hạnh, một Pháp Môn mà có thể viên thành được. Ở trong kinh Phật: • Có khi căn cứ vào trọng điểm mà nói: Tu hành theo pháp nào thì có thể mau chứng được Vô Thượng Bồ Đề. • Có khi căn cứ tính tổng quát mà nói: Khi tu Bố Thí hoặc Bát Nhã là đầy đủ sáu Ba La Mật Đa.

Nếu dựa vào đây mà vọng chấp: Chỉ cần tu một pháp một hạnh nào đó thì có thể thành Phật, không cần tu công đức khác. Đây là sự hiểu biết điên đảo, sai lầm.

• Lịch trình tu học từ cạn đến sâu, tiến lên viên mãn công đức Phật quả

Phương pháp tu học không phải là một bộ phận, một số ít; phân bậc tu học để thành Phật cũng không phải là một ngày, một đời mà có thể hoàn thành được.

o Lịch trình tu học, nói chung, có năm mươi bậc.

• Viên mãn Thập địa công đức thì thành Phật.

Lịch trình tu học từ cạn đến sâu, trong kinh chỉ ra rất nhiều hành vi; trong ấy chủ yếu là Hoan Hỷ Địa… cho đến Thập Địa. Trong quá trình tu hành của Bồ Tát, không ngừng tiến tu, dẫn đến phát sanh công đức vô biên; giống như đất có thể sanh trưởng vạn vật, cho nên, gọi là Địa (đất). Viên mãn

Thập Địa sẽ Thành Phật.

• Thành tựu ba mươi bậc thì vào Sơ Địa.

Sơ Địa là Hoan Hỷ Địa, khi tiến tu vào Sơ Địa nên tu ba mươi Tâm; cho nên, trước Sơ Địa là Thập Tín, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng. Tất cả ba mươi vị.

• Mười vị viên mãn của Thập Tín thì vào Sơ Trụ.

Sơ Trụ của Thập Trụ, gọi là Phát Tâm Trụ. Phát Tâm Trụ là tu Tín… cho đến viên mãn mười Tâm mới thành tựu. Tu tập Tín Tâm… mà khi chưa thành tựu thì vẫn là Thập Tín vị. Vị thứ tu hành của Bồ Tát thì cũng được khai triển như thế. Tóm lại, từ cạn vào sâu và có thể chia ra nhiều hay ít giai đoạn.

o Lịch trình tiến tu là Phát Tâm (nguyện), Tu Học

(hạnh), đến mục đích cuối cùng (chứng)

Lịch trình tiến tu này, chính là từ từ đi vào các Địa như Hoan Hỷ… sẽ có thể viên mãn tất cả công đức của Phật quả, đạt đến mục đích cuối cùng của Bồ Tát phát tâm tu học.

o Thứ tự lịch trình của Bồ Đề

Một câu kệ này, tóm tắt tất cả: Phương pháp tu học, bao địa vị trải qua, Phật quả mới viên mãn. Dưới đây, tuần tự sẽ nói rõ.

5.3. Đạo Bồ Đề của Đại Thừa

5.3.1. Phương pháp Tu học

5.3.1.1. Lục Độ a. Bố Thí Độ Quên mình vì người.

身 及 諸 受 用, Thân cập chư thọ dụng, 三 世 一 切 善, Tam thế nhất thiết thiện, 為 利 諸 眾 生, Vi lợi chư chúng sanh, 無 惜 而 行 施. Vô tích nhi hành thí.

Thân này, các thọ dụng, Tất cả Thiện ba đời, Vì lợi lạc chúng sanh, Không tiếc, Bố thí hết.

• Bố Thí là vị trí thứ nhất thuộc hạng mục tu tập của Đại

Thừa

Trong Lục Độ, trước nói về Bố Thí.

o Bố Thí là một trong những hạng mục tu học của Ngũ

Thừa vào Đại Thừa.

• Ở trong Ngũ Thừa Cộng Pháp, Bố Thí là hạng nhất trong ba phước nghiệp (thí, bình đẳng, tư duy).

• Ở trong đạo phẩm Tam Thừa Cộng Pháp thì không có Bố Thí. • Chỉ ở trong Đạo Bồ Đề của Đại Thừa, Bố Thí khôi phục trở lại làm hạng mục tu tập và còn đứng ở ngôi vị thứ nhất. Quên mình vì người là ý nghĩa chân chánh của Bố Thí. Ý nghĩa này và lợi ích thì phù hợp với hành tướng của Tâm Bồ Tát; có thể biết, ở trong Đại Thừa, là tánh trọng yếu. o Bố Thí của Đại Thừa là sự giáo hóa sâu rộng tương ứng với Ba Tâm Bố Thí của Đại Thừa, thông thường là sự giáo hóa sâu rộng. Như đã nói trên, nhất định phải cùng với "Tâm Bồ Đề tương ứng, Đại Bi là trước hết, Vô Sở Đắc (không Huệ) là phương tiện" mà tu tập. Bố Thí Độ là như thế, còn tất cả Bồ Đề Hành khác đều phải cùng tương ứng với Tam Tâm này mà tu tập. Dưới đây không nói lại nữa.

• Bố Thí của Bồ Tát o Ý nghĩa Bố Thí

Là quên mình vì người; cho nên, không chỉ trừ bỏ tham lam, keo kiệt, mà còn, tiêu trừ chấp Ngã, Ngã Sở, đạt thành Vô Ngã, Ngã Sở (không chấp Ngã, không chấp Pháp). Đó là

Đại Xả.

o Phương pháp tăng trưởng bố thí. • Nói rõ nguyên nhân Bố Thí không dễ.

Hầu hết mọi người không dễ gì bố thí; vấn đề ở chỗ chấp thủ, vị kỷ. Không biết chấp thủ, vị kỷ là sai lầm, cũng không biết bố thí cho chúng sanh là lợi ích.

• Khác nhau công đức và lỗi lầm của chấp thủ vị kỷ và

bố thí cho người khác. • Tiền của.

Ví như tiền của mà người đời tích cóp và chiếm hữu, tạo thành bởi vô biên, khổ nạn một đời người, tình trạng tranh chấp không dừng ở trần gian, nhưng rồi, vô thường chẳng còn gì.

Với con người mà nói, tiền của, tuy trải qua công sức của chính mình mà thành và giữ gìn lấy cho chính mình; nhưng thật sự của cải ấy mối liên quan với mọi người.

- Nếu không quan hệ với xã hội, làm sao có thể giàu có như hiện giờ và đời sống phong phú về vật chất.

- Nếu thật sự ở một mình nơi rừng sâu núi thẳm, dù cho đất núi vô tận thuộc về bạn thì cũng không biết dùng vào đâu; thiếu thốn vẫn y nguyên, không sao chịu nổi.

• Thân thể. Không chỉ ngoại vật mà còn thân thể; nhờ cha mẹ nuôi dưỡng; thầy cô dạy bảo; bạn bè giúp đỡ, thuốc men, vệ sinh công cộng; trật tự, pháp luật của quốc gia; đời sống mới có thể tốt đẹp.

Nếu chỉ biết có riêng mình, coi mình là duy nhất. Như thế chẳng những tăng thêm khổ não mà còn, tăng thêm tội ác.

• Tri thức. Chính là học thức dồi dào, phát minh của khoa học, tu tập tiến bộ về đạo đức và tôn giáo cũng đều nhận được ân đức của con người.

Cho nên, nếu ôm chặc Tự Kỷ là căn nguyên của tội ác và thống khổ; nên bố thí cho người khác là nhân duyên của công đức và an lạc. Có thể lý giải, học tập, tâm bố thí được như thế thì sẽ tăng trưởng rộng lớn tâm ấy hơn lên.

o Bồ Tát vì người quên mình là Bố Thí • Bằng ba việc làm sáng tỏ Bồ Tát vì ích lợi chúng sanh mà tu hạnh Bố Thí.

Vì thế, bài tụng nói:

• "Thân, Tâm của chính mình": hoặc lấy thân thể mình phục vụ cho người khác; hoặc đem một bộ phận của thân thể, cho đến sinh mạng để đem lợi ích cho quốc gia, cho nhân loại, dù phải hy sinh đi nữa.

• "Các thọ dụng": Chính là tất cả tiền của mà mình được thọ dụng; như ruộng Bi, ruộng Kính có thể Bố Thí đúng như pháp.

• Pháp lành: ở đời trước, đời hiện tại, đời vị lai, chính mình sở hữu tất cả pháp lành của ba đời ấy. Hoặc là pháp lành thế gian, hoặc là pháp lành xuất thế gian, hoặc là pháp lành Đại Thừa cao tột xuất thế gian. Tất cả pháp lành này mà không chiếm hữu cho chính mình nhưng nguyện Bố Thí cho chúng sanh. Đây là pháp thí và công đức hồi hướng cho chúng sanh.

Ba việc làm này, hầu hết đều cho là do chính mình làm ra và thuộc chính mình.

Nhưng Bồ Tát chỉ vì lợi ích cho chúng sanh, tu hạnh Bố thí, không hề tiếc nuối, buông xả vì chúng sanh.

• Vì lợi người nên tu tập tất cả công đức.

Dựa vào công đức tu hành mà nói: Ý nguyện của Bồ Tát là tu tập tất cả công đức, hồi hướng bố thí tất cả chúng sanh, khiến cho chúng sanh nhờ đây mà thành Phật. Đợi tất cả chúng sanh thành Phật; mới tu thêm công đức để lợi ích cho chính mình mong được thành Phật. Có thể Bố Thí vì người quên mình như thế mới là Bố Thí của Bồ Tát.

Khác nhau trong ba cách Bố Thí

下 士 為己 施, Hạ sĩ vị kỷ thí, 中 士 解 脫 施, Trung sĩ giải thoát thí, 利 他 一 切 施, Lợi tha nhất thiết thí, 是 則 名 大士. Thị tắc danh Đại sĩ.

Hạ sĩ cho vì mình, Cho tất cả vì người, Trung sĩ cho giải thoát, Đó gọi là Đại sĩ.

• So sánh công đức Bố Thí

Bố Thí giống nhau, do động cơ, quan niệm của người bố thí không giống nhau nên công đức cũng không giống nhau.

o Ví dụ ba bậc Hạ, Trung, Đại

• Hạ sĩ bố thí vì mình

Phát tâm tăng thượng cầu công đức Trời, Người, gọi là Hạ

Sĩ. Bố thí của Hạ Sĩ dường như là đạo đức, thật ra, xuất phát từ tâm vụ lợi, phước lạc Trời Người vì mình mà bố thí. Công đức có được từ bố thí như thế rất là hữu hạn.

• Trung Sĩ bố thí vì Giải Thoát

Người phát tâm Xuất Ly- gọi là Trung Sĩ. Trung Sĩ chán ngán, muốn xa lìa cái Khổ Sanh Tử, vì cầu Giải Thoát mà bố thí, chú trọng Giải Thoát, không nhận bất cứ tiền của gì và không trọng thị ý nghĩa tích cực Lợi Người. Vì vậy, trong pháp Thanh Văn, có người, thà rằng, đem tiền của, châu báu quăng xuống biển; chứ không đem những thứ này làm lợi ích, giúp đỡ kẻ bần cùng.

• Đại Sĩ bố thí tất cả vì lợi người.

Phát Tâm Bồ Đề, gọi là Đại Sĩ, chính là Bồ Tát. Bố Thí của Bồ Tát thì:

• Chỉ vì Lợi Tha mà Bố Thí: Ở đây không nói phủ định chính mình trong công đức bố thí nhưng không vì ý muốn cho chính mình có được công đức ấy; chỉ vì ban vui cứu khổ cho người khác mà Bố Thí.

• Tất cả sở hữu đều Thanh Tịnh Bố Thí.

Bố Thí tất cả: Bồ Tát, trong là Thân Tâm; ngoài là Tiền Của; tất cả pháp lành công đức, cái gì cũng đều đem ra Bố thí, không chút vướng mắc tự trong lòng. Bố thí tất cả là thanh tịnh bố thí của Bồ Tát. Khi phát Tâm Bồ Đề là đem tất cả những gì mình có cho hết, vô điều kiện, cho chúng sanh. Tuy vẫn còn giữ gìn và sử dụng không thiếu gì; nhưng Bồ Tát không nghĩ đến tư hữu cho chính mình thêm nữa mà hiểu được rằng thứ đó là của tất cả chúng sanh.

Chính mình như người làm thuê hay đầy tớ thay thế người quản lý kinh doanh, nếu người chủ (chúng sanh) cần đến vật gì thì dâng lên vô điều kiện. Cái mà mình được hưởng thọ, giống như lương người đầy tớ nhận được theo quy định hợp pháp. Bố Thí được như thế, mới gọi là Đại Sĩ. Đại Sĩ là cho tất cả vì Lợi Tha, mới đáng ca tụng hết mức.

Cái Cho Không Khó

財 法 無 畏 施; Tài, Pháp, Vô Úy thí, 難 施 殷 勤 施. Nan thí, ân cần thí. 聞 施 心 歡 喜, Văn thí, hoan hỷ thí, 勝 於 寂 滅 樂. Thắng ư tịch diệt lạc. Tài, Pháp, Vô Úy thí, Nan thí, Ân cần thí.

Nghe thí tâm vui mừng, Hơn cả vui Tịch Diệt.

• Chủng loại cái cho

Cái cho có ba loại:

o Tài thí: Bố thí tiền của ngoài Thân, gọi là Ngoại Tài thí.

Bố thí, buông bỏ sanh mạng, thân thể, gọi là Nội Tài thí. o Pháp thí: Lấy những hiểu biết Pháp Phật của chính mình giáo hóa chúng sanh. Hoặc bằng khả năng trị bệnh, thuốc thang, công nghệ, văn học, bao nhiêu kỹ năng, tri thức giảng dạy cho người khác, đều gọi là Pháp Thí.

o Vô Úy thí: Hoặc là vua ác, trộm cướp, lưu manh… uy hiếp, cưỡng bức, tổn hại làm cho lo sợ.

Gặp phải những thứ này, Bồ Tát có khả năng giúp sức, hiệp lực, bảo hộ và làm cho người bị hại được tự do, không còn lo sợ nữa, gọi là Vô Úy Thí.

o Lý do Bồ Tát bố thí, không chỉ có tánh chất từ thiện, cứu tế mà, có cả tri thức, kỹ năng, đạo đức và giáo hóa; giúp nguy cứu khổ; trừ bạo, an ủi người hiền lành với Tâm giúp đỡ tích cực.

• Tâm hành của người Bố Thí

Trong sự bố thí của Bồ Tát có hai điểm cần nêu ra. o Khó bố thí mà bố thí được.

Khó Thí: Hoặc là tài vậy không đủ dùng cho chính mình, hoặc là thứ yêu quý nhất của mình, hoặc là đồ vật hết sức vất vả kể cả hy sanh mới có được. Trong tất cả trường hợp ấy, Bồ Tát đều vui vẻ, sẵn sàng bố thí; cho nên, Bố Thí được như vậy không phải dễ.

o Ân Cần bố thí (Bố Thí bằng tất cả Tấm Lòng).

• Hành vi bố thí của nhiều người: Hầu hết chúng ta, vì có người đến tận cửa cầu xin, bất đắc dĩ, mới bố thí;

hoặc cho mình có Tiền có Quyền, tùy tiện kêu người rồi làm bộ cho người ấy một ít; hoặc cười nhạt, mỉa mai cho một trận, rồi mới cho chút ít. Đây là Bố Thí không đúng

Pháp Phật. • Hành vi bố thí của bồ tát. Bằng tâm thanh tịnh, tâm cung kính, tâm hoan hỷ để Bố Thí, mà còn, chính tay mình bố thí; nhất định không để người nhận có cảm giác khó chịu.

• Nghe Bố Thí tâm vui mừng o Vì không biết mà nảy ra tâm lý không buông bỏ

Đã không biết lỗi lầm do gom góp cất chứa, công đức bố thí, khi bố thí, thường có tâm lý buông bỏ không được hoặc tâm lý không vui; đặc biệt so sánh tài vật bố thí quá nhiều.

o Bồ Tát nghe đến bố thí tâm vui mừng hơn cả Niết Bàn

• Nghe bố thí tâm sanh vui mừng hết sức.

Bởi vì Bồ Tát mỗi khi nghe có người đến tận cửa cầu xin bố thí; mong muốn điều gì, trong tâm cũng vui mừng, dù cho đáp ứng được hay không.

Niềm vui mừng này, không cần nói, vượt hẳn niềm vui thứ ba của thế gian, cũng vượt qua niềm vui Niết Bàn mà bậc Thánh Nhị Thừa chứng được; có thể nói đây là trạng thái hoan hỷ cùng tột.

• Bố Thí là tư lương (giúp đỡ và lương thực) để thành

Phật. Bởi vì Bồ Tát biết được: Công đức đã đến rất gần, nếu không có người xin thì công đức bố thí không thể hoàn thành;

do người xin đến mong cầu mới làm cho công đức của mình được tăng trưởng. Hơn nữa, tiền của, thân thể, tri thức, kỹ năng của chính mình, nếu không gặp cơ hội sử dụng tốt; một ngày nào đó, tổn thất, tử vong; há không tiếc lắm sao!

Có người đến xin làm cho vật chất vô thường này được bỏ vào biển lớn Ba La Mật Đa, trở thành tư lương để thành Phật vô cùng vô tận. Đây là việc làm tốt bậc nhất của thế gian! Cho nên, Bồ Tát nghe nói đến Bố Thí thì tâm vui; đúng là đã thể nghiệm đến cảnh giới An Lạc của Bồ Tát.

Ba việc không nên Bố Thí

或 有 不 應 施, Hoặc hữu bất ưng thí, 自 他 及 所 為. Tự, tha cập sở vị.

Có việc không nên Cho; Mình, Người khác, Mục đích.

• Nguyên do không nên Bố Thí

Bồ Tát thì cần bố thí tất cả, nhưng trên thật tế cũng có trường hợp không nên Bố Thí. Bố thí là vì lợi cho người khác, vì có ích cho đạo nghiệp của mình. Nếu trái lại với nguyên tắc này thì đừng bố thí cho ai. Bởi vì Bố Thí như vậy, chỉ tăng thêm phiền não và tội ác cho mình và người.

• Dựa theo ba phương diện mà nói có ba việc không nên

Thí

Sự thật cụ thể không nên Thí, đúng ra không thể nói hết, ở đây dựa vào ba phương diện mà thôi.

o Theo tự thân người bố thí mà nói. Vượt quá mức chịu đựng không nên cho.

• Tự: Bồ Tát còn đem cả thân mạng, tiền của để Bố Thí mà không tiếc, nhưng cần phải tu học từ từ thí sức nhẫn mới mạnh, tâm từ mới sâu, không hề có tí miễn cưỡng mới được; nếu không sẽ gặp chướng ngại cho việc tu hành. Ví như người khí lực yếu mà vác vật nặng sẽ thất bại mà còn khiến cho tâm sợ sệt, thoái lui. • Làm chướng ngại Đạo Nghiệp không nên thí.

Lại nếu đối với kinh điển vô cùng uyên thâm nhưng tu tập chưa hoàn toàn chín mùi và thấu đạt rõ ràng. Người xuất gia cần có đầy đủ y, bát… nên không được cho đi để tránh khỏi chướng ngại cho đạo nghiệp. o Theo người cầu mong Bố Thí mà nói. Tha: Từ người cầu mong bố thí mà nói. Nếu tò mò, ngoại đạo cố ý đến quậy phá, hoặc điên cuồng, hoặc ấu trĩ, làm điều bất chánh, mong cầu bố thí cho. Nếu bố thí, trái lại sẽ mắc lỗi lầm.

o Theo mục đích mong cầu mà nói.

Mục đích: Mong cầu được Bố Thí, cuối cùng để làm gì. Nếu vì việc nhỏ mà cầu xin mạng sống thì không nên cho.

Vì vậy nói: "Đừng vì việc nhỏ mà mất cái lớn". Lại nếu mong cầu anh giúp đỡ họ, cung cấp họ, tiếp sức họ giết hại, trộm cướp, mại dâm; hoặc là mục đích mong cầu làm tổn hại chúng sanh; hoặc là cờ bạc, du đảng. Những việc này không nên bố thí.

Tóm lại, đối với người khác thì vô ích, đối với mình làm tổn thương đạo nghiệp, đều tuyệt đối không giúp đỡ hay bố thí.

An vui quyết định của Bố Thí

施 以 捨 心 勝, Thí dĩ xả tâm thắng, 常 修 於 意 樂. Thường tu ư ý lạc.

Thí bằng Tâm Xả là hơn hết, Thường tu tập ý an vui.

• Ý muốn nuôi dưỡng tất cả để bố thí, đó là khéo léo của việc bố thí

Đương nhiên phải căn cứ thật tế để thi hành bố thí. Đó là đem lại lợi ích chúng sanh. Nhưng trên thật tế, dù có bố thí như thế nào cũng không thể đầy đủ cho tất cả. Nên biết, từ khi Phật thành đạo mà nói: Bố Thí Độ (bố thí ba la mật) bằng trọn vẹn Tâm Xả là siêu việt hơn hết; quan trọng ở chỗ nuôi dưỡng, thành tựu ý muốn Bố Thí được cho tất cả. Vả lại, trong lịch trình tu học của Bồ Tát, lúc đầu cũng gặp phải túng thiếu, gian khổ, không có gì để bố thí. Vì vậy, Bồ Tát luôn tu tập bố thí bằng sự hiểu biết pháp Phật, khiến cho tâm hồn an vui tăng trưởng từ sự bố thí này.

• Bố Thí thắng giải Ý Lạc

Thế nào gọi là Bố thí thắng giải Ý Lạc?

Đây không phải là bố thí vật chất mà là sự an tĩnh trong Tâm thiền định, bằng sức Thắng Giải hiện ra vô số vô lượng của cải để trên cúng chư Phật, dưới bố thí chúng sanh. Thấy người khác Bố Thí sanh Tâm tùy hỷ cũng có công đức lớn; huống chi Tâm mình biểu hiện ra vô số tiền của; ở trong Tâm từ bi, Tâm cung kính thật hành rộng lớn việc Bố Thí? Trong bố thí này, quả là Bố Thí theo phương tiện thiện xảo.

Bố Thí theo cách Thế gian, Xuất thế gian

三 輪 處 處 著, Tam luân xứ xứ trước, 是 施 名 世 間; Thị ư danh thế gian;

三 輪 空 相 應, Tam luân Không tương ứng,

出 世 波 羅 蜜. Xuất thế Ba La Mật. Tam luân mà chấp trước, Đó gọi là Thế Gian; Tam luân đều Không Tịch, Ba La Mật Xuất Thế.

• Điều kiện thành tựu Bố Thí Đáo Bỉ Ngạn o Ý nghĩa Ba La Mật Đa

"Từ trong ba cõi bước ra, cho đến ở trong Trí nhất thiết Trí" gọi là Ba La Mật Đa; cho nên Ba La Mật Đa là Đến Bờ Bên Kia, cũng có nghĩa là Làm Xong Việc.

o Do Bát Nhã nên thành tựu Ba La Mật Đa

Như tu bố thí thì làm thế nào thành tựu Ba La Mật Đa? Luận Đại Trí Độ nói: "Ngũ Độ như người mù, dẫn đường là

Bát Nhã".

Lục Độ, sở dĩ, vào được Phật Đạo, hoàn toàn nhờ sức Bát Nhã dẫn đường. Vì thế, Bố Thí mới thành tựu Ba La Mật Đa, chắc chắn cần đến Bát Nhã Vô Sở Đắc làm phương tiện để tu.

• Nhờ Trí Huệ Bát Nhã chia Bố Thí ra Thế, Xuất Thế o Do ba điều mà làm nên Bố Thí

Nói đến Bố Thí là nói đến Tam Luân. Tam Luân là ý nghĩa của ba chỗ.

• Người bố thí là chính mình có thể bố thí.

• Người nhận là nhân vật bố thí.

• Thí vật là vật dùng để bố thí.

Đã có ba điều này mới có thể làm nên Bố Thí.

o Chấp tướng của ba Luân (ba điều trên) là bố thí theo thế gian

Nếu đối với ba điều này, không có Không Huệ Pháp Tánh soi sáng thì khi bố thí, lại chấp trước ba điều này là thật có.

• Nếu thật có cái Ta bố thí thì cho rằng Ta đang thật hành bố thí (mà đâu có Ta). • Thật có người thọ nhận của cho thì cho rằng người kia nhận vật của mình cho. • Thật có vật cho là nhiều ít, là tốt xấu.

Như vậy thì không thể thông đạt Tự Tánh Không thì chấp Tướng mọi nơi: Ngã Tướng, Pháp Tướng. Có giữ gìn, có vướng mắc thì bị ràng buộc bởi Ngã, Ngã Sở, không thể ra ngoài ba cõi, hướng về Phật đạo. Bố Thí mà chấp Tướng như vậy, gọi là Bố Thí Ba La Mật thuộc thế gian. Thật ra, ở đây không lập thành Ba La Mật; chẳng qua, tạm gọi là Ba La Mật mà thôi.

o Thể Không của Tam Luân ấy là Xuất Thế Bố Thí

Trái lại, nếu khi Bố Thí đối với Tam luân: Người cho, Người nhận, Vật cho mà luôn tương ứng với Không Huệ Vô Sở Đắc, hoặc tương ứng với Trí Vô Phân Biệt, vào sâu Tánh Không của các Pháp; không kẹt vào Ngã Tướng, vào Pháp Tướng. Đó mới là phương tiện khéo léo Bố Thí, không bị phiền não trói buộc, tự tại hoàn toàn trong mọi hoàn cảnh, gọi là Thí Ba La Mật Đa thuộc Xuất Thế Gian.

• Khác nhau giữa chân thật và tương tự với Ba La Mật

Đa

Ba La Mật Đa xuất thế chân thật là Bố Thí tương ứng của Bồ Tát ở ngôi đại địa (tự tại với mọi tình huống) và Trí Vô Phân Biệt.

Bồ Tát từ ngôi phát tâm trụ (ngôi I trong thập Trụ) trở lên luôn cùng tương ứng với Huệ Pháp Không, gọi là Ba La Mật Đa Tương Tợ (cận tợ) cũng đã hướng về Phật Đạo.

Bố Thí để giải thoát sanh tử cần có Tam Luân Thể Không. Tất cả tu hành, tất cả Ba La Mật Đa đều nên tu tập như vậy.

b. Giới Độ