Thành Phật Chi Đạo

o Ba chuyển, mười hai Hành Tướng chính là thứ tự tu

học của Tri, Hành, Chứng.

Phật nói pháp môn Tứ Đế, không ngoài pháp luân ba Chuyển, mười hai Hành Tướng. Khi đệ tử tu tập pháp môn

Tứ Đế phải: • Biết Tứ Đế như thật.

Trước hết, “biết Tứ Đế như thật”.

Từ sự tướng của Tứ đế, trong Tứ Đế có tánh quan hệ lẫn nhau, tánh chân thật của nó. Ví dụ: Khổ thật sự là khổ; Tập,

Diệt, Đạo cũng vậy.

Từ Quán Sát Duyên Khởi Tập Đế có Nhân có Duyên thế gian (tức là Tập của Khổ); Diệt Đế có Nhân có Duyên Thế gian (đây chính là Đạo của Diệt) để biết Vô Thường, Vô Ngã và Lưu Chuyển, Hoàn Diệt, chứng được Tánh Chân Thật sâu thẳm. • Dựa vào Tri phát sanh Hành Động đúng. Cũng giống như Biết như thật cũng biết Tập nên dứt trừ; Đạo nên tu; Hoặc, Khổ, Diệt nên chứng. • Dựa vào Tri, Hành chứng được Niết Bàn.

Nương vào Chánh Tri Kiến mà phát sanh Chánh Hành, cuối cùng mới có thể đến nơi. Vị Vô Học là đã Biết, đã Đoạn, đã Diệt, Đã Tu. Từ Khổ, Tập, Diệt mà chứng được Niết Bàn.

• Luận về vấn đề Kiến đế Đắc Đạo (thấy Tứ Đế, chứng

được Đạo Quả).

Đối với sự thấy biết như thật về Tứ Đế đưa đến vấn đề

Kiến Đế, Đắc Đạo.

o Có hai phái Đốn, Tiệm.

Trong Tứ Đế, nhìn thấu, thể nghiệm như thế nào mới được cho là Chứng Đắc?.

Do căn tánh của người học, phương pháp tu trì truyền thừa khác nhau, chia ra hai phái Đốn, Tiệm.

• Phái tiệm kiến: Thấy Tứ Đế thì đắc Đạo. Quán mười sáu Hành tướng của Tứ Đế; lấy mười sáu (hoặc năm) Tâm Kiến Đạo, Phái này là chủ trương của học phái ở

Tây Bắc Ấn Độ.

Mười sáu hành tướng: • Khổ Đế: Vô thường, Khổ, Không, Vô Ngã;

• Tập Đế: Nhân, Tập, Sanh, Duyên;

• Diệt Đế: Diệt, Tĩnh, Diệu, Ly; • Đạo Đế: Đạo, Như, Hành, Xuất.

• Phái đốn kiến: Thấy Diệt Đế thì Đắc Đạo.

Ngược lại, học phải ở Trung, Nam Ấn Độ thì chủ trương Đốn Kiến là Thấy Diệt thì đắc Đạo hay Thấy Không đắc Đạo.

o Dựa vào giáo thuyết hiện có để tham khảo thì có chỗ

giống và khác nhau của hai phái.

Đúng rồi, đây là công ấn rất xưa đã, cách đây, hàng một trăm, một nghìn năm, kém khó mà phán đoán. Dựa vào giáo thuyết hiện có để tham khảo, chứng minh; từ nhận thức ý vị cội nguồn của Phật pháp mà nói: Thấy bốn Đế mới chỉ là Tiệm Nhập; nhưng kiến giải này với ngộ nhập Tánh Duyên Khởi Không Tịch cũng là thấy Diệt Đế thì Đắc Đạo nên, nhất định, không mâu thuẫn.

• Từ từ hiện quán Tứ Đế (tiệm quán Tứ Đế).

• Hiện quán Tứ Đế là từ từ vào, từ từ chứng.

Kinh nói: Không có hiện quán ba Đế Trước (Hiện quán là trực giác, thể nghiệm) thì không thể hiện quán Đạo Đế. Tứ Đế là Tiệm Nhập, giống như bậc thang, đó đều là sự xác chứng của việc tu, chứng từ từ.

• Hiện quán Tứ Đế là xác nhận giá trị của Tứ Đế.

Nhưng nhận thức, tín nhận sâu sắc về hiện quán Tứ Đế cũng gọi là Chứng Tín, không phải là chứng nhập bốn loại lý thể chân thật. Đế có nghĩa là thẩm định, không thể đảo lộn, cho nên, nêu lên sự xác nhận của bốn giá trị này.

- Giá trị của việc Thấy Khổ Đế.

Đây là những sanh, tử hữu vi, là Vô Thường, Bất ổn, là Vô Ngã, không Tự Tại. Đây là Tánh Bức Bách thuộc về loại thực sự Sanh Tử này, đủ sức Tri nhận, Tin Tưởng sâu sắc thì, tất nhiên, không nghi và liền thấy được Khổ Đế.

- Giá trị của việc Thấy Tập Đế.

Nghiệp Thiện, Ác của phiền não và dẫn sanh thì có khả năng phát khởi Sanh, Tử; nguyên nhân chân chánh khiến cho Sanh, Tử không ngừng khởi lên; cũng chính là Tánh chiêu cảm của Hoặc, Nghiệp; hiểu thấu, tin sâu tất nhiên không Nghi thì liền Thấy được Tập Đế.

- Giá trị của việc Thấy Diệt Đế.

Dứt hẳn phiền não, không phát khởi Sanh, Tử, tính siêu việt của hai loại tịch tĩnh này là vi diệu, xuất ly; là tính tự tại không trói buộc và hệ lụy; hiểu thấu, tin sâu và không trở lại nghi ngờ gì nữa thì liền Thấy được Diệt Đế.

- Giá trị của việc Thấy được Đạo Đế. Bát Chánh Đạo đã hoàn tất rồi xuất ly Sanh Tử; nếu không thì chắc chắn không thể. Có khả năng hướng đến Niết Bàn là đó tính hiệu quả của tu tập Bát Chánh Đạo, hiểu thấu, tin sâu được thì không trở lại nghi ngờ, gọi là Thấy được Đạo Đế.

• Nhanh chóng hiện quán Tứ Đế (đốn quán Tứ Đế). • Ấn định giá trị Tứ Đế trước và sau là Thể nhận mà không trở ngại Diệt Đế. Tin tưởng chân xác, không nghi ngờ về Khổ, Tập, Diệt, Đạo là hiểu thấu, tin sâu bốn loại giá trị, đương nhiên, trước và sau sanh khởi. Nhưng đây là sự không trở ngại đối với Tính Duyên Khởi Vắng Lặng, tức là thể nhận mà thấy được

Diệt Đế. • Thấy Diệt Đế là tự thân thể nhận thấy được Tính Tịch Diệt.

- Tính Duyên Khởi Không Tịch siêu việt Tính Duyên Khởi,

Tính Tương Đối.

Tánh Duyên Khởi không Tịch siêu việt Tính Duyên Khởi,

Tính Tương Đối.

Tính Duyên Khởi Không Tịch chính là Tính sâu sắc, to lớn, vô lượng, vô biên, vĩnh hằng, bất diệt. Đây là Chánh Pháp siêu việt Tính Duyên Khởi, Tính Tương Đối. Xưa nay như thế, tất nhiên như thế, phổ biến như thế nên gọi là Pháp Tánh, Pháp Trụ, Pháp Giới.

- Thể nghiệm thấy được Tánh Tịch Diệt thì có thể nói là Bình Đẳng tuyệt đối.

Thấy được Diệt Đế, không phải là giá trị xác tín như trên đã nói, mà là tự thân thể nghiệm thấy được Tánh Tịch Diệt siêu việt Tương Đối Tánh.

Đây là Bình Đẳng Bất Nhị, không có Thứ Bậc có thể nói. Người học ở trong Chánh Quán Tập Diệt Duyên Khởi, đến được Ly Ái, Vô Dục mà tự thân thấy được Tánh Tịch Diệt; đó là Chứng được Đạo, đương nhiên, cũng Chứng được Tứ

Đế.

• Tánh khác nhau giữa Đốn Nhập và Tiệm Nhập Tứ Đế.

Nhưng ở Trí Thấy Biết còn có thứ tự ý nghĩa Dẫn Khởi.

Như vừa phát hiện được kho báu, còn kiểm điểm, thu gom từng vật. Đây là điều người xưa nói: Gieo hạt giống Giải

Thoát.

Đốn Nhập, Tiệm Nhập nói chung, cũng như thế. Thấy được Tịch Diệt thì Chứng Đạo, thời xưa, vô số học giả đã Tu, đã Chứng. Đó là sự thật, không chút hoài nghi. Gọi đó là Tự Thân thấy được Diệt Đế, là Thể Kiến tự thân Tánh Tịch Diệt cùng với cái thấy Tứ Đế. Xác nhận bốn loại giá trị không giống nhau.

Nương Tục khế hợp Chân

先 得 法 住 智, Tiên đắc Pháp Trụ Trí, 後 得 涅 槃 智, Hậu đắc Niết Bàn Trí, 依 俗 契 真 實, Y Tục khế Chân Thật, 正 觀 法 如 是. Chánh quán pháp như thị.

Trước được Trí Pháp Trụ, Sau được Trí Niết Bàn;

Nương Tục thấu hiểu Chân, Pháp Chánh Quán như thế.

• Trình tự rõ ràng của Chánh Kiến Trung Đạo.

o Trước được Trí Pháp Trụ, sau được Trí Niết Bàn. Ở trong Chánh Kiến Trung Đạo, chắc chắn phải có trình tự, chủ yếu là; “Trước được Trí Pháp Trụ, sau được Trí Niết

Bàn”. Phật thiền Thậm Ma nói: “Không hỏi Ông biết hay không biết, tự mình biết trước an trụ nơi Pháp, sau biết Niết Bàn”.

Đây là điều, tất nhiên, khẳng định.

o Thấu rõ Trí Pháp Trụ và Trí Niết Bàn.

Trí Pháp Trụ là thế nào? Trí Niết Bàn là thế nào?

• Trí Pháp Trụ. Dựa vào kinh Bảy mươi Bảy nói: Sanh Tử Duyên khởi của tất cả chúng sanh, hiện tại như thế; quá khứ, vị lai cũng như thế. Hết thảy đều có Nhân này (như Vô Minh) mà sau có Quả kia (như Hành). Nhất định không lìa Nhân này mà có Quả kia được. Đây chính là Trí Pháp Trụ, vì vậy, Trí Pháp Trụ là đối với Trí Quyết Định của Nhân Quả Duyên Khởi. Đây tuy là Tục Số Pháp của Duyên Khởi như huyễn (như không thể hiểu Tánh Thế Tục Tương đối, Tánh Giả Danh đặt ra của Duyên Khởi, mà chỉ là Tin, hiểu Thiện, Ác, Nghiệp báo ba đời… Đây là Chánh Kiến Thế Gian gọi là Trí). Nhưng lại là Tri Kiến đã được đầy đủ do Chánh Kiến đắc đạo.

• Trí Niết Bàn.

Kinh A Hàm nói: Nếu dựa vào đây, tùy Duyên mà Sanh, tùy Duyên mà Diệt của pháp quán Duyên Khởi thì đó là tận diệt tướng, tan hoại tướng, viễn ly tướng, đoạn diệt tướng và gọi là Trí Niết Bàn.

Đây là theo quán Vô Thường của Duyên Khởi, quán tất cả pháp như đá lửa, tia điện vừa sanh liền diệt; sanh không biết từ đâu đến, diệt không biết di đâu mà lại, phù hợp với Pháp

Tánh Vắng Lặng.

Đây chính là: 諸 行 無 常， 是 生 滅 法， 生 滅 亦 已， Chư Hành vô thường, Thị Sanh Diệt Pháp, Sanh Diệt diệc dĩ, 寂 滅 為 樂. Tịch Diệt vi lạc.

Các Hành vô thường, Là Pháp Sanh Diệt, Sanh Diệt không còn, Tịch Diệt là vui.

Từ vô thường đi vào Vô Ngã rồi khế hợp với Tịch Diệt; là pháp môn Giải Thoát chủ yếu ở trong Tam Thừa Cộng Pháp; còn là từ Không vào Vô Tướng rồi khế hợp với Quán Môn.

• Tánh quan hệ trước, sau của Trí Pháp Trụ và Trí Niết

Bàn.

Bởi vì Trí Pháp Trụ biết Lưu Chuyển, biết Nhân Quả; đó là Tánh Tất Nhiên của trí này. Trí Niết Bàn biết Hoàn Diệt, biết Nhân Quả; đó là Tánh Tịch Diệt của Trí này.

Trí Pháp Trụ biết Sanh Diệt; Trí Niết Bàn biết không Sanh

Diệt.

Trí Pháp Trụ biết Thế Tục Hữu Vi; Trí Niết Bàn biết

Thắng Nghĩa Vô Vi.

Nhân quả Duyên Khởi dựa vào Tục Đế, rồi sau mới đi vào Chân Thật Duyên Khởi. Trong đạo giải thoát đây là lịch trình tất nhiên của Pháp Chánh Quán; nhất định là như vậy, không có trường hợp ngoại lệ.

• Sai lầm không cầu Trí Pháp Trụ mà chỉ cầu Trí Niết

Bàn.

Nói đến đây, mới hiểu trong Phật Giáo, mỗi người tu học có một khuynh hướng sai lầm; chính là không cầu Trí Pháp Trụ mà, chỉ cầu Trí Niết Bàn. o Chỉ biết nói Tâm, nói Tánh mà không biết thứ lớp.

Đặc biệt là người có trí thức đầy đủ thông thường ở gian tuổi cao mà mong cầu pháp Phật.

• Không cầu Tứ Đế, Duyên Khởi; chỉ cầu mong Kiến

Tánh Giác Ngộ.

Đối với Tánh tất nhiên của Nhân Quả, Duyên Khởi, giá trị chắc thật của Tứ Đế, thường không chút mong cầu.

Có người cho rằng điều này đã biết mà không biết rằng đang mộng, đâu biết mình đang mộng; lại cho rằng vì nhu yếu Khai Ngộ, Minh Tâm, Kiến Tánh. Đâu biết không tu học thành công Trí Pháp Trụ, Trí Niết Bàn thì những mong cầu ấy không biểu hiện được.

• Ngã về Chứng Ngộ, quên mất Ngộ Nhập. Đây là quá

trình tất yếu.

Vì có khuynh hướng Chứng Ngộ, khiến cho mở miệng, nói toàn là nào Hạ Thủ, nào Tâm, nào Tánh, nào Tu, chứng, dường như không nói là không được. Vì thế, e rằng quên mất quá trình, tất yếu, là Ngộ Nhập; chỉ nói suông về Tâm Tánh, không Hữu, Sự Lý làm cho nội dung và hình thức cũng phân biệt được. o Coi trọng tinh thần Thể Ngộ tuyệt đối. Những bậc đại đức ngày xưa đã có nhận thức sai lầm vì định kiến mà cho rằng chỗ không, Nhan vui; Minh minh đức trong sách Đại Học; Trí lương tri của Mạnh Tử chính là Đại y Tổ Sư Tây Lai. Vì thế, có người đã cao giọng rằng: 東 方 有 聖 人 此 心 焉，西 方 聖 人 此 心 焉: Đông phương hữu thánh nhân thử Tâm yên, Tây phương thánh nhân thử Tâm yên: Tâm này của thánh nhân Đông Phương, Tâm này cũng của thánh nhân Tây Phương; dường như Nho, Phật dung thông nhau.

• Các bậc đại sư nhà Nho không có Trí Pháp Trụ về

Nhân Quả quyết định trong ba đời.

Thật ra, các bậc đại sư nhà Nho, mặc dù, có xem qua Ngữ

Lục, có để tâm công phu tu dưỡng.

Chỉ một điểm này mà xác nhận Nhân Quả Ba Đời ư? Chỉ một điểm này mà theo Lưu Chuyển, Hoàn Diệt của Duyên Khởi để cầu Chánh Kiến ư?

Chỉ có một điểm này mà thể hiện tất cả chúng sanh bình đẳng ư?

Phật.

Căn bổn đã không có Trí Pháp Trụ của Nhân Quả quyết định Ba đời; đương nhiên, đó là sự trôi nổi bên ngoài cửa

• Không có Trí Pháp Trụ của Duyên Khởi Chánh Kiến

là bài xích Phật pháp.

Các bậc thầy về Lý Học đều không thể tán đồng Phật pháp mà, còn lấy thái độ của Dương, Mặc để chê bai Phật, Lão. Vì sao vậy?

Chính là không có Chánh Kiến đối với Phật pháp; không biết Trí Niết Bàn của Phật pháp là dựa vào Trí Pháp Trụ của Duyên Khởi Nhân Quả mà tiến tu có được.

Do đó, nếu chỉ Luận Tâm, Bàn Tánh hoặc là nói về tinh thần Tuyệt Đối nào đó; rồi cho đây là Phật pháp cao tột thì đúng là đã đi lạc đường và tự mình, cam chịu, trầm luân!.

Chánh Tư Duy

正 思 向 於 厭, Chánh tư hướng ư yếm, 向 離 欲 及 滅. Hướng ly Dục cập Diệt. Chánh Tư Duy chán đời, Muốn lìa Dục đến Niết Bàn.

• Tuần tự tu học Bát Chánh Đạo giải thoát.

Tám nhánh Chánh Đạo cùng lúc thành tựu, nhưng trong quá trình tu tập phải có thứ tự phát sanh.

o Chánh kiến, Chánh Tư Duy đều thuộc Huệ Học. Phát sánh theo trước, sau: Sau Chánh Kiến là Chánh Tư Duy, là cái Thấy của Chánh kiến giúp cho càng thâm nhập vào Tư Duy chính xác. Chánh Kiến có thể nói từ Văn (Phật, đệ tử Phật kinh điển)

đi đến Huệ Học.

Chánh Tư Duy là từ suy nghĩa thấu đáo, rõ ràng đi đến Huệ

Học.

o Chánh Tư Duy là hướng về Tâm ra khỏi, giải thoát ba

cõi. Có Chánh Kiến, nhất định thành tựu Chánh Tín; có niềm tin, nhất định có ý hướng Thật Hành. Vì vậy, từ Chánh Kiến đi đến Chánh Tư Duy thì dẫn phát mong cầu chân thật hướng về giải thoát. Cũng từ đây, xưa dịch Chánh Tư Duy là Chánh

Chỉ hay Chánh Dục.

• Chánh Tư Duy Vô Thường rồi hướng đến chán nản

Sanh, Tử.

Từ Chánh Kiến Vô Thường phát sanh Chánh Tư Duy rồi hướng đến Chán nản Sanh Tử.

Đối với tự ngã và thế giới thì chúng sanh mê đắm vô cùng; Chánh Tư Duy có khuynh hướng chán nản Sanh Tử, chính là đã thấy được Tất Cả là Vô Thường, là Khổ nên; đối với danh lợi, quyền thế, ân oán… buông xuống một cách dễ dàng. Đây là từ tin sâu Nhân Quả, dẫn đến chán nản cuộc đời, mạnh mẽ làm Lành, quyết tìm hiểu Chân Lý mà, không giống như phần đông có quan niệm bi quan, chán nản, lười biếng, không làm gì.

• Chánh Tư Duy về Vô Ngã, hướng đến lìa Dục.

Từ Chánh Tư Duy về Vô Ngã, hướng đến lìa Dục: từ năm Dục và Dục Tánh đều không thể vướng mắc, vấy nhiễm. Giống như nghe tiếng hát êm dịu; khi nghe không hẳn là không thích, nhưng như gió thu thổi quan tai, chưa từng động tình; tiếng hát hết rồi cũng không lưu luyến. Giống như quơ bàn tay trong không gian, không có chút trở ngại.

• Chánh Tư Duy Niết Bàn vắng lặng hướng đến Diệt

Đế.

Từ Chánh Tư Duy về Niết Bàn vắng lặng hướng đến Diệt Đế. Tâm hành đạo là hướng đến Niết Bàn. Tất cả đều lấy đây làm mục tiêu. Ba việc này biểu thị nội Tâm từ thế gian hướng đến Giải Thoát, cũng là Tâm Xuất Ly Sanh Tử chân chánh.

• Tóm tắt sự khác nhau của Chánh Kiến và Chánh Tư.

Tâm xa lìa Sanh tử, thấu rõ Đạo Giải Thoát. Đó là bắt đầu và kết thúc của Bát Chánh Đạo. Tuy Chánh Kiến là chú trọng nhận thức chán nản Thế Gian (sanh tử); nhận thức Lìa bỏ Dục Vọng; nhận thức Niết Bàn, thế thôi. Sáu chi còn lại đều hướng vào đây mà tu tập vậy.

Tịnh Hạnh

正 語 業 及 命 Chánh Ngữ, Nghiệp cập Mạng, 淨 戒 以 為 性 Tịnh Giới dĩ vi Tánh.

Chánh Ngữ, Nghiệp và Mạng; Lấy Tịnh Giới làm Tánh.

• Dựa vào Chánh Tư Duy phát sanh ba chi Ngữ, Nghiệp, Mạng.

Chánh Kiến, Chánh Tư là Huệ Học.

Yêu cầu thật liền là dựa vào Chánh Tư, dĩ nhiên phát sanh 3 chi: Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, và Chánh Mạng.

o Nội dung ba chi.

Chánh Ngữ là không nói Dối, không nói Hai Lưỡi, không nói Ác, không nói Thêu Dệt. ấy là Khẩu Nghiệp đúng phép. Chánh Nghiệp chỉ không Sát, không Trộm cướp, không

Dâm. Ấy là Thân Nghiệp đúng phép.

Chánh Mạng là đời sống sanh nhai đúng phép.

o Ba chi lấy Giới làm Thể Tánh. Có nhận thức chánh xác mới tiến bộ, cầu mong giải thoát Sanh Tử; nhất định, hành vi biểu hiện sẽ đúng pháp. Ba chi này lấy Giới Học thanh tịnh làm Thể Tánh.

• Nói riêng về Chánh Mạng

o Chánh Mạng của Tại Gia.

Chánh Mạng của đệ tử Tại Gia là phải có nghề nghiệp hợp pháp, tiền của có được hợp lý.

Về phương diễn sử dụng không được lãng phí, cũng không được bỏn xẻn, nên sống cuộc đời vừa phải (trung đạo) theo lời Phật dạy.

o Chánh mạng của Xuất gia.

Đệ tử Xuất gia đời sống hoàn toàn nhờ vào sự bố thí của thí chủ; cho nên, Phật đặc biệt dạy rằng Chánh Mạng của người xuất gia là không được Tà Mạng. Xin dẫn một chi tiết trong kinh Di Giáo để nói rõ, như sau:

持 淨 戒 者 不 得 販 賣 貿 易、安 置 田 宅、畜

養 人 民 奴 婢 畜 生，一 切 種 殖 及 諸 財 寶，皆 當 遠 離，如 避 火 坑。不 得 斬 伐 草 木、墾 土 掘 地、合 和 湯 藥、占 相 吉 凶、仰 觀 星 宿、推 步 盈 虛、曆 數 算 計，皆 所 不 應。節 身 時 食， 清 淨 自 活。不 得 參 預 世 事、通 致 使 命、咒 術 仙 藥、結 好 貴 人、親 厚 媟 慢，皆 不 應 作。 當 自 端 心，正 命 求 度。不 得 包 藏 瑕 疵，顯 異 惑 眾，於 四 供 養，知 量 知 足，趣 得 供 事， 不 得 蓄 積，此 則 略 說 持 戒 之 相。 Trì tịnh giới giả:

Bất đắc phán mại mậu dịch, an trí điền trạch, súc dưỡng nhân dân, nô tỳ, súc sanh. Nhất thiết chủng thực cập chư tài bảo, giai đương viễn ly, như tỵ hỏa khanh.

Bất đắc trảm phạt thảo mộc. Khẩn thổ, quật địa, hợp hòa thang dược, chiêm tướng cát hung ngưỡng quán tinh tú, suy bộ doanh hư. Lịch số toán kế, giai sở bất ưng.

Tiết thân, thời thực, thanh tịnh tự hoạt. Bất đắc tham dự thế sự, thông trí sứ mạng. Chú thuật, tiên dược, kết hảo quý nhân, thân hậu tiết mạn, giai bất ưng tác.

Đương tự đoan tâm chánh mạng cầu độ. Bất đắc bao tàng hà tỳ, hiển dị hoặc chúng. Ư tứ cúng dường tri lượng tri túc. Thủ đắc cúng sự, bất đắc súc tích.

Thử tắc lược thuyết trì giới chi tướng.

Nghĩa là:

Người giữ giới, Chẳng được mua bán đổi chác, tạo ruộng cất nhà, nuôi người mướn tớ, và chăn gia súc; kể cả trồng trọt, các thứ của báu đều phải lìa bỏ, như tránh hầm lửa; chẳng được đốn chặt cây cỏ, đào xới đất đai, điều chế thuốc thang, coi tướng tốt xấu, trông xem tinh tú, tìm tòi suy thạnh, coi ngày đoán số đều không nên làm.

Phải tiết chế thân thể, ăn uống đúng giờ, nếp sống trong sạch. Không được tham dự việc đời, đi sứ giao hảo; luyện bùa chú; nấu thuốc tiên; giao du với người quyền quý; gần gũi kẻ kiêu ngạo đều không nên làm.

Phải tự giữ Tâm Chánh Niệm, mong cầu Giải Thoát; chẳng được che giấu tội lỗi, khoe bày dị tướng dối gạt mọi người. Đối với bốn món cúng dường phải biết lượng biết đủ; được vật cúng dường không nên chứa cất. Đây là lược nói về Tướng giữ Giới.

Tổng Luận

始 則 直 其 見, Thỉ tắc trực kỳ kiến,

次 則 淨 其 行, Thứ tắc tịnh kỳ hành; 足 目 兩 相 成, Túc mục lưỡng tương thành;

能 達 於 彼 岸. Năng đạt ư bỉ ngạn.

Trước thấy thật đúng, Tri, Hành đều trọn vẹn, Kế làm thật tốt;

Đến thẳng Bờ Bên Kia.

• Thứ tự tu học Đạo Giải Thoát.

Đây là nói về Chánh Đạo

o Do hành vi chính xác của Tri kiến thanh tịnh phát

sinh.

Tu học Đạo Giải Thoát, trước hết, phải có Kiến Giải thật đúng. Đây chính là Chánh Kiến và Chánh Tư .

Kế đến, cần phải có Hành vi thanh tịnh. Đây chính là Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp và Chánh Mạng. o Năm chi trước giống như chân và mắt.

• Ngữ, Nghiệp, Mạng giống như chân.

Chánh Nghiệp, Chánh Ngữ, Chánh Mạng như hai chân. Chân thì có thể hướng đến trước mà bước.

Không chỉ cần có hai chân, mà còn, không bệnh mới đi được.

• Kiến và Tư giống như mắt.

Chánh Kiến và Chánh Tư giống như đôi mắt. Mắt mới thấy rõ đường đi.

Không chỉ cần có đôi mắt, mà còn, mắt không bị mờ, mới thấy được chính xác. • Con đường bình thường còn như vậy, huống chi, con đường Giải Thoát.

o Con đường bình thường còn phải có tuần tự.

Dù cho đi đến bất cứ nơi nào, nhất định phải biết rõ nơi ấy, biết rõ đường đi; còn phải từng bước tiến lên. Có đủ hai phương diện này hỗ trợ, mới mong thành công, đi đến mục đích.

o Con đường Xuất Thế Giải Thoát, tất nhiên, phải có

tuần tự.

Con đường thông thường đều như thế; còn con đường Giải

Thoát thì sao?

Điều này, đương nhiên, cần có chân và mắt, giúp đỡ mới thành công, nói đến được Bờ Bên Kia (Niết Bàn). Nói rõ: đây là phương pháp Giải Thoát, Xuất Thế. Nếu trước không nhận thức chính xác thì không thể có hành vi thanh tịnh. Không như thế thì đừng nói Tu, nói Chứng làm gì; chắc chắn không có khả năng thực hiện được.

Giống như ở trong lửa mà thằng mù (có chân) và thằng què (có mắt) không hợp tác; chỉ có một thì làm sao thoát ra khỏi nhà lửa đang cháy nghi ngút, hừng hực?

Trí Huệ Tu chứng.

正 勤 遍 策 发， Chánh Cần biến sách phát.

由 念 得 正 定， Do Niệm đắc Chánh Định, 依 定 起 证 慧， Y Định khởi chứng Huệ, 慧 成 得 解 脱. Huệ thành đắc Giải Thoát. Chánh Cần có khắp trong ba học, Từ Niệm được Chánh Định.

Nương Định chứng được Huệ, Huệ thành được Giải Thoát.

• Năm chi trước dẫn đến ba chi sau được Giải Thoát. o Chánh cần nương năm chi trước đi đến Tu Chứng. Đã có cái thấy chân xác, hành vi thanh tịnh thì, tự nhiên, thân tâm an ổn nên có thể tiến tu, chứng đắc giải thoát. Ở đây phải có Chánh Cần là Tinh Tấn chán nản. Lìa bỏ dục vọng nên gọi là Chánh Tinh Tấn.

• Nội dung Chánh Cần.

Phật nói Chánh Cần có bốn việc: 1. Chưa phát sanh nghiệp Ác, đừng để nó phát sanh; 2. Đã phát sanh nghiệp Ác, hãy dứt trừ nó đi; 3. Chưa phát sanh nghiệp Thiện, nên khiến nó phát sanh; 4. Đã phát sanh nghiệp Thiện, nên khiến nó tăng trưởng.

• Chánh Cần có khắp trong Tam Học.

Chánh Cần liên thông với Tam Học, có công năng thúc đẩy, gắng sức, nổ lực bỏ Ác, làm Thiện:

• Với Giới Học: Chánh Cần là xa lìa vi phạm, ra sức giữ thanh tịnh.

• Với Định Học: Chánh Cần là lìa xa chướng ngại Định, như bốn Dục, năm triều cái… và ra sức tu Định Thiện. • Với Huệ Học: đây là rời xa hiểu biết vọng chấp tà vọng và ra sức có được Chánh Kiến, Chánh Tư.

Tất cả việc này đều cần thiết giúp Tu Tập siêng năng, mới mong thành công. Việc lành ở thế gian, nếu không ra sức thì không thể; huống chi việc lớn Xuất Thế? Cho nên, khi Phật nghỉ ngơi, sau chuyến du hành dài; nghe thầy A Nan nói về Tinh Tấn, Phật liền ngồi dậy, tỉnh tọa; biểu thị sự xem trọng đối với Tinh Tấn. o Tuần tự Chánh Niệm, Chánh Định phát sanh Trí Huệ, chứng được Giải Thoát.

• Chánh Niệm. Đã có Chánh Tri Kiến và Giới thanh tịnh thì có thể Tu Định nhưng cần phải Tu Tập Niệm mới được.

Niệm là Chuyển Tâm Hệ Niệm (tâm chỉ hướng đến một Đối Tượng và không cho Niệm tán loạn) là phương pháp Tu (chủ yếu: NHIẾP TÂM BẤT LOẠN). Nhưng ở đây vẫn lấy Tâm Xuất Ly làm chủ đạo. Niệm tu tập không có Niệm nào khác mà, chính là từ Chánh Kiến, Chánh Tư Duy mới có được Chánh Niệm.

Niệm này tương ưng với Huệ, là Chánh Niệm hướng đến Niết Bàn. • Chánh Định.

Tu tập thành tựu thì chứng được Chánh Định. Theo Định Cánh mà nói: chính là Thất Y Định (dựa bảy Định) đã nói trên. Phật còn, đặc biệt, xem trọng Tứ Thiền. Đây là Định dễ nhất phát sanh Huệ; chứ không phải là Định thông thường; mà là, Định tương ưng với Niệm, Huệ; là Định vượt trội hướng đến Niết Bàn, cho nên gọi là CHÁNH ĐỊNH. • Chứng Huệ được Giải Thoát.

Cùng tu cả Định, Huệ; cuối cùng dựa vào Chánh Định mà sanh khởi Huệ Vô Lậu, hiện chứng Tánh Duyên Khởi Vắng Lặng. Đây cũng chính là Trí Niết Bàn. Thành tựu được Huệ Vô Lậu Xuất Thế là dứt trừ phiền não, chứng được chân lý;

không còn sanh tử và được Giải Thoát. Đến đây mới hoàn thành công phu tu tập: Đạt được mục tiêu trên con đường dẫn đến Xuất Thế, Giải Thoát. Giải Thoát, Niết Bàn do tu Bát Chánh Đạo mà thành. Vì vậy, Phật nói Đạo Đế là nói chung về Bát Chánh Đạo; khen ngợi rằng: 八 正 道 行，入 涅 槃: Bát Chánh Đạo hành, nhập Niết Bàn: Tu tập Bát Chánh Đạo, rũ sạch mọi Phiền Não; Đi vào cõi Thanh tịnh, Hết vướng mắc Trần Lao. • Trình bày theo thứ tự Tam Học và Bát Chánh Đạo. o Điểm bất đồng về thứ tự giữa Tam Học và Bát Chánh Đạo.

Ở trong trình bày giữa Tam Học và Bát Chánh Đạo này, dường như, về thứ tự có bất đồng.

Tam Học thì Giới rồi Định, Định rồi Huệ. Bát Chánh Đạo thì Huệ rồi Giới, Giới rồi Định.

o Tánh nhất quán của Đạo Giải Thoát là không lìa VĂN,

TƯ, TU.

• Phối hợp giải thích Tam Học, Bát Chánh Đạo và Văn, Tư, Tu, Chứng.

• Năm chi trước bao gồm trong Văn, Tư, Tu cũng bao gồm trong Giới Học.

Chánh Kiến là Văn Huệ. Chánh Tư Duy là Tư Huệ, Tư Duy phát sanh Chánh Ngữ, Chánh Nghiệp, Chánh Mạng là

Giới Học.

• Ba chi sau bao gồm trong Tu Huệ, cũng bao gồm trong Định Học. Chánh Tinh Tấn có mặt tất cả các chi trong Bát Chánh Đạo. Đặc biệt nhờ siêng năng để tu Chánh Niệm, Chánh Định là Định Học.

Định và Huệ tương ứng, chính là Tu Huệ. • Từ Định phát sanh Vô Lậu Học chân thật thì được Giải

Thoát.

Đến khi từ Định phát sanh Huệ Vô Lậu; đó là Huệ hiện chứng, Huệ Học chân thật. Từ đây mà được giải thoát.

• Minh họa Tánh nhất quán của Tam Học và Bát

Chánh Đạo.

Nguyên nhân Phật nói: Đạo Giải Thoát, Tam Học và Bát

Chánh Đạo giống nhau.

Không lìa thứ tự của Văn, Tư, Tu và Huệ hiện chứng, cũng chính là nương Giới rồi có Định, nương Định rồi có Huệ, nương Huệ được Giải Thoát. Đây là thứ tự bắt buộc.

Tánh nhất quán của Tam Học và Bát Chánh Đạo được minh họa theo biểu đồ sau.

Chánh kiến Văn Huệ Chánh Tư Duy Chánh Ngữ, Chánh Tư Huệ Giới tăng thượng học Nghiệp, Chánh Mạng Chánh Cần, Chánh Niệm, Chánh Định Tu Huệ Giới tăng thượng học Huệ tăng thượng học Hiện chứng Huệ Được Giải Thoát c. Tổng hợp đạo phẩm TẬP 佛 說 諸 道 品, Phật thuyết chư Đạo Phẩm, 總 集 三 十 七, Tổng tập Tam Thập Thất, 道 同 隨 機 異, Đạo đồng tùy cơ dị, 或 是 淺 深 別. Hoặc thị thiển thâm biệt. Phật nói nhiều Đạo Phẩm, Tất cả ba mươi bảy, Đạo chung, căn cơ khác, Cạn hay sâu không giống. • Đạo phẩm, tất cả có ba mươi bảy.

Phật nói Đạo Đế, nó chính là Tám chi Chánh Đạo. Tản mác trong kinh điển, hạng mục Phật nói về tu đạo thì Đạo phẩm càng nhiều.

o Tên gọi, ý nghĩa ba mươi bảy Đạo Phẩm. Đạo phẩm là đạo loại, là đem hạng mục tu đạo sắp xếp theo từng loại. Trong kinh khái quát Đạo phẩm thành ba mươi bảy loại; chia ra bảy loại lớn: 1. Tứ Niệm Xứ; 2. Tứ Chánh Cần; 3. Tứ Thần Túc; 4. Ngũ Căn; 5. Ngũ Lực; 6. Thất Giác Chi; 7. Bát Chánh Đạo Chi. Trong bảy loại lớn này, gồm ba mươi bảy phẩm; vì sao gọi là Đạo phẩm? Đạo là dịch ý của từ Bồ Đề. Những điều này đều do tu hành mà có được Tam Bồ Đề (chánh Đẳng Giác). Hạng mục không giống với Chánh Giác, cho nên gọi là Đạo Phẩm. o Dịch riêng nội dung bảy loại Đạo Phẩm.

• Trên đã nói hai loại: Tứ Chánh Cần và Bát Chánh Đạo.

• Phân biệt các Đạo phẩm còn lại:

• Tứ Niệm Xứ.

Còn có Tứ Niệm Xứ là Thân niệm xứ, Thọ niệm xứ, Tâm niệm xứ, Pháp niệm xứ.

Niệm xứ là Niệm tương ứng với Huệ, chú trọng ở Quán

Huệ, như: Quán Thân Bất Tịnh, Quán Thọ Thị Khổ, Quán Tâm Vô Thường, Quán Pháp Vô Ngã: Quán sát Thân ô uế, Quán sát cảm Thọ khổ đau, Quán sát Tâm không đứng yên;

Quán sát các Pháp không có tự thể.

• Tứ Thần Túc.

Tứ Thần Túc là Định. Định là chỗ nương tựa của Thần

Thông nên gọi là Thần Túc. Tuy là Định nhưng do tu phát sanh chủ lực của Tam Ma Địa (Định). Vì do Dục (muốn); do Cần (siêng năng); do Chỉ (Định); do Quán (Trí) khác nhau, cho nên chia Tứ Thần Túc.

• Ngũ Căn. Ngũ Căn là Tín căn, Cần căn, Niệm căn, Định căn, Huệ căn.

Năm hạng công đức này là do tu Định vững chắc mà phát khởi được nguồn gốc của công đức nên, gọi là Căn. • Ngũ Lực. Ngũ Lực là Ngã Sự hay Ngũ Căn (đã nói rồi) là sức mạnh đã hàng phục được phiền não nên gọi là Lực. • Thất Giác Chi.

Thất Giác Chi là Niệm giác chi, Trạch Pháp giác chi, tinh Tấn giác chi, Hỷ giác chi, Khinh An giác chi, Định giác chi,

Xả giác chi.

Đây là loại Đạo Phẩm quan trọng nhất, là nhân tố đưa đến phát sanh Chánh Giác.

• Sự giống, khác của bảy loại Đạo Phẩm.

Đạo Phẩm (những con đường) dẫn đến Giải Thoát Sanh Tử, vì sao nói có bảy loại, ba mươi bảy phẩm?

o Tuy Đạo Phẩm không giống, nhưng Nhất Thừa Đạo

cho sự Giải Thoát thì giống.

Người xưa cho rằng Thể của Đạo giống nhau, là MỘT; còn Công Đức tu tập, xưa nay, có rất nhiều thứ, Phật chỉ nêu lên những điều quan trọng.

Sanh, Tử của chúng sanh giống nhau; con đường giải thoát sanh tử- lẽ nào– không giống nhau.

Không giống, chẳng qua là theo căn cơ của chúng sanh nên, Phật mới nói Đạo Phẩm (những con đường khác biệt mà thôi).

Vì khi xem xét trong kinh thì thấy: Bất kỳ loại Đạo phẩm nào (cũng đều bao hàm tất cả công đức, nhưng Phật chỉ nói những điều trọng yếu) cũng đều có khả năng Giải Thoát Sanh Tử, cho nên, đều nói là Nhất Thừa Đạo.

• Đạo phẩm Giải Thoát, căn bổn có mười loại:

Tổng hợp tất cả Đạo phẩm lại, hạng mục chủ yếu về Đạo Giải Thoát, không ra ngoài mười loại:

• Tín: Tín Căn, Tín Lực.

• Cần: Tứ Chánh Cần, Cần Căn, Cần Lực, Tinh Tấn Giác

Chi, Chánh Tinh Tấn. • Niệm: Niệm Căn, Niệm Lực, Niệm Giác Chi, Chánh

Niệm.

• Định: Tứ Thần Túc, Định Căn, Định Lực, Định Giác

Chi, Chánh Định.

• Huệ: Tứ Niệm Xứ, Huệ Căn, Huệ Lực, Trạch Pháp Giác Chi, Chánh Kiến. • Tầm Tứ: Chánh Tư Duy. • Giới: Chánh Ngữ, Chành Nghiệp, Chánh Mạng. • Hỷ: Hỷ Giác Chi.

• Xả: Xả Giác Chi.

• Khinh An: Khinh An Giác Chi.

• Mười loại đạo phẩm trên lấy tám Chánh Đạo là đầy đủ

nhất, lấy ba Học là cốt yếu và ngắn gọn nhất.

Hạng mục chủ yếu của Đạo, tuy có mười loại ấy; nhưng khi Chánh Kiến thành tựu thì TÍN mới thành tựu được. Rồi Hỷ, Xả, Khinh An không ra ngoài Công Đức của Định. Vì vậy, nói lại Bát Chánh Đạo là trọn vẹn nhất; Tam Học là thiết yếu và đơn giản nhất.

o Dựa theo đặc tánh vượt trội mà nói thì có sự khác nhau

về Cạn, Sâu, Thứ Tự.

Hoặc có người nói: Theo trình tu học của từng người, bảy loại Đạo Phẩm này đều cần thiết; là sự khác biệt cạn, sâu theo thứ lớp mà tiến tu từng loại một.

Ở đây muốn nói: Khi mới tu học thì tu Tứ Niệm Xứ; đã đến Noãn Vị (một trong bốn vị Gia Hành) thì tu Tứ Chánh Cần; đến Đảnh Vị tu Tứ Thần Túc; Nhẫn Vị thì tu Ngũ Căn;

Thế Đệ Nhất thì tu Ngũ Lực; Kiến Đạo Vị thì tu Bát Chánh đạo; Tu Đạo Vị thì tu Thất Giác Chi. Nhưng đây là nói về ý nghĩa thù thắng mà thôi.

4.2.2.2. Kết luận 此 是 聖 所 行, Thử thị thánh sở hành, 此 是 聖 所 証, Thử thị thánh sở chứng, 三 乘 諸 聖 者, Tam Thừa chư Thánh giả, 一 味 涅 槃城. Nhất vị Niết Bàn thành.

Đây là việc làm của Bậc Thánh, Đây là chỗ chứng ngộ của Bậc Thánh, Các Bậc Thánh trong Tam Thừa Đều an trụ trong Niết Bàn.

• Tứ Đế, Duyên Khởi, Tam Học, Bát Chánh Đạo là con

đường tắt để tu hành, chứng đắc, ngộ nhập Niết Bàn.

Pháp môn ra khỏi cuộc đời là Tứ Đế, Duyên Khởi mà, Tam Học, Bát Chánh Đạo ở trong Đạo Đế như trên đã nói.

Đây đều là phương pháp tu hành của Bậc Thánh, cũng là chỗ chứng ngộ của Bậc Thánh. Tu hành, chứng ngộ không xa rời pháp môn này. Đây là Chánh Pháp từ miệng Đức Thích Ca chỉ dạy. Xa lìa những lời chỉ dạy này thì không còn pháp môn nào khác để Nương Tựa, thì không có con đường Tắt nào khác để Giải Thoát, thì vĩnh viễn không còn chỗ nào khác để trở về.

• Các Bậc Thánh trong Tam Thừa đều từ con đường tắt

này Chứng ngộ, đi vào Thành Niết Bàn.

Nhờ lời chỉ dạy này của Phật mà, tất cả các Bậc Thánh của Tam Thừa: Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát đều dựa vào, duy nhất, Chánh Pháp này cùng thọ nhận vị Giải Thoát duy nhất; như sông ngòi dài rộng chảy vào biển cả thì đều có vị mặn duy nhất; cuối cùng, đồng vào Thành Niết Bàn nghỉ ngơi.

Luận Đại Tỳ Bà Sa nói: 三 獸 渡 河, 三 鳥 出 網 :

Tam thú độ hà, tam điểu xuất võng: Ba con thú qua sông (thỏ, ngựa, voi); ba con chim bay ra khỏi lưới. Mặc dù, bay đi có gần, xa; lội qua sông có sâu cạn; nhưng cả hai trường hợp đều không rời hư không và nước sông.

Vì vậy nói: “Ba Thừa cùng vào một Pháp Tánh; Tam Thừa cùng ngồi trên tòa Giải Thoát”.

4.2.3. Chứng Quả

4.2.3.1. Giai đoạn Chứng Quả 通 論 解 脫 道, Thông luận Giải Thoát Đạo, 經 於 種 熟 脫. Kinh ư chủng thục thoát, 修 證 有 遲 速, Tu chứng hữu trì tốc, 非 由 利 鈍 別. Phi do lợi, độn biệt. Luận bàn đạo Giải Thoát; Nhân chín muồi: Giải Thoát; Tu, Chứng có nhanh, chậm; Chẳng từ Căn Lợi, Độn.

• Lịch trình Đạo Giải Thoát phải trải qua ba Giai đoạn

chín muồi của Nhân (hạt giống) Giải Thoát.

Bậc Thánh chứng được pháp Tứ Đế và Duyên Khởi này, xin được nói vắn tắt sau đây.

o Bàn thông đạo Giải Thoát, trải qua nhân (hạt giống) Giải Thoát chín muồi.

• Nhân giải thoát chín muồi là quá trình mỗi Bậc Thánh trãi qua.

Trước hết, bất luận Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát đều thông suốt giáo nghĩa Giải Thoát. Mỗi Bậc Thánh tu hành, ở trong Đạo Giải Thoát, đều phải qua ba giai đoạn Nhân Giải Thoát chín muồi (chủng thục giải)

• Vắn tắt về Nhân Giải Thoát chín muồi.

• Ban đầu, nghe Pháp Phật, sanh tâm chán ghét, xa lìa; từ đây trồng Căn Lành Giải Thoát, tương tự gieo một hạt giống xuống đất. Nếu không có hạt giống Tâm Xuất Ly này; làm sao nghe pháp, tu hành và giải thoát cho được.

• Kế tiếp, gặp Phật, nghe pháp, tu hành liên tục khiến cho hạt giống Tâm giải thoát thành thục dần dần; tợ như hạt giống nảy mầm, ra lá, nở hoa. • Cuối cùng, tất cả đã thành thục mới chứng được quả; như hoa nở rồi kết thành quả vậy. o Tu, Chứng có nhanh, chậm; không phải từ Căn Lợi, Độn khác nhau.

• Nêu lên Chứng Nhập có thể có hay không; rồi đến vấn đề Chứng Nhập nhanh hay chậm.

Có một số đệ tử Phật, nghe pháp Phật một lần, liền Ngộ Nhập rồi Chứng Quả; có số khác siêng năng, khổ sở tu hành cả đời mà, vẫn không Đắc Đạo.

• Chứng nhập và nhanh, chậm quyết định từ Tu tập ở

đời trước.

Đời này tu hành mà không thể Chứng Nhập; Chứng Nhập hoặc nhanh hoặc chậm. đây là do tu tập ở đời trước quyết định.

• Bàn về điều kiện Chứng Nhập:

- Không gieo hạt giống hay mới gieo hạt giống đều không thể có kết quả ngay. Nếu đời trước không gieo hạt giống Tâm Giải Thoát, đời này mới bắt đầu sanh Tâm chán ghét, lìa bỏ mà tu hành, rồi lại muốn chứng quả ngay; chẳng khác nào không gieo hạt giống mà muốn có trái; lấy gì để có đây?

- Đã gieo hạt giống rồi đến thành thục thì liền Chứng Ngộ. Nếu đời trước đã tu đến giai đoạn thành thục (chín muồi) và đời này, vừa ra đời, đã gặp Phật, nghe pháp thì liền chứng ngộ; thậm chí, không cần dụng công tu tập cũng sẽ chứng đắc giải thoát viên mãn.

• Bàn về nhanh, chậm không giống nhau.

- Nhanh, chậm không giống nhau, chỉ quyết định đối với việc chuẩn bị ở đời trước; chẳng phải khác nhau do Căn Lợi, Độn.

Nguyên nhân, quá trình tu chứng trong đời này có nhanh, chậm không giống nhau. Điều này chỉ quyết định do chuẩn bị ở đời trước như thế nào; hoàn toàn không do sự khác nhau của Căn Lợi, Độn.

- Độn Căn và Lợi Căn khác nhau là do Tín nặng hay Huệ nặng. Đương nhiên có Lợi Căn và Độn Căn, điều này trên đã nói, đó là do người tu hành theo niềm Tin hay người tu hành theo Pháp Phật. Xem nặng học tập, nương tựa ở Thầy, lấy niềm Tin khởi đầu, đó là người Độn Căn; xem nặng tự lực học tập, lấy Trí Huệ khởi đầu, đó là người Lợi Căn. Nhưng tất cả việc này đều phải trải qua ba giai đoạn của Hạt Giống Giải Thoát Chín Muồi.

- Không thể việc Chứng đắc, Ngộ nhập giáo pháp hay Giải Thoát của đời này mà quyết định người ấy là Lợi hay Độn Căn.

Dựa vào tu, chứng của đời này mà nói thì không thể lấy việc Chứng đắc, Ngộ nhập mà quyết định người ấy là Lợi hay

Độn Căn được.

• Bàn riêng về Lợi Căn và Độn Căn.

o Gần đây lấy việc Chứng đắc đạo quả, Ngộ nhập Niết Bàn nhanh, chậm rồi nảy sanh quan niệm Nhanh, Chậm khác nhau; so với Kinh, Luận Phật giáo đều ngược lại.

Những người ấy dựa vào nổ lực Tu, chứng đời này, hoặc dựa vào việc Chứng, Ngộ nhanh, chậm mà phân biệt Lợi, Độn. Như thế, đâu có biết hoàn toàn tương phản.

o Trong kinh, luận nói rằng muốn mau thành Độn Căn;

muốn chậm thành là Lợi Căn.

Khác nhau, ngoài trọng niềm Tin và trọng Trí Huệ, hễ muốn mau thành Chánh Quả mới là Độn Căn; bậc tài giỏi thì chậm thành mới là Lợi Căn.

• Dựa vào Căn Tánh để phân biệt Lợi, Độn.

Nếu căn cứ vào Tam Thừa mà nói: Căn Tánh của Thanh Văn là Độn; Căn Tánh của Duyên Giác trung bình; Căn Tánh của Bồ Tát là Lợi.

• Dựa vào thời gian để phân biệt Lợi, Độn.

• Thanh Văn là độn căn, từ phát tâm đến giải thoát, nhanh nhất là ba đời, chậm nhất là không quá sáu mươi kiếp. • Duyên Giác có căn tánh trung bình, từ phát tâm đến giải thoát, nhanh nhất là bốn đời, chậm nhất một trăm kiếp. • Bồ Tát là lợi căn, phải tu ba đại A Tăng Kỳ Kiếp, mới giải thoát hoàn toàn.

Liên quan đến Căn Tánh nhanh, chậm sẽ trình bày trong phần Đại Thừa Bất Cộng Pháp, dựa vào kinh luận, nói rõ hơn.

4.2.3.1. Quả vị a. Thanh Văn

Sơ Quả

見 此 正 法 者, Kiến thử chánh pháp giả, 初 名 須 陀 洹, Sơ danh Tu Đà Hoàn, 三 結 斷 無 餘, Tam kết đoạn vô dư, 無 量 生 死 息. Vô lượng sanh tử tức. Người thấy chánh pháp này, Trước gọi là Tu Đà Hoàn, Dứt sạch trơn Ba Kết, Đoạn vô lượng Sanh, Tử. • Lời nói đầu.

Nói lại thứ tự chứng đắc, ngộ nhập của Bậc Thánh. Người tu hành Thanh Văn Thừa, chứng nhập quả Thánh, xưa nay chia ra bốn cấp. Trước nói Sơ Quả. • Bậc Thánh sơ quả.

o Ý nghĩa sơ quả. Quán sát Vô Thường, Vô Ngã của Pháp Duyên Khởi, rồi khế hợp với không Tánh Duyên Khởi Vắng Lặng. Đó là tự thân thấy được Chánh Pháp, cũng gọi là Nhập Pháp Giới. Bậc Thánh mới đi vào Chánh Pháp, gọi là Quả Tu Đà Hoàn. Đó là tiếng Phạn có nghĩa Dự Lưu hoặc Nhập Lưu (dự vào Dòng Thánh). Tu đến đây đã thuận dòng với Pháp Tánh, cũng đã đi vào hàng Thánh giả.

Chứng nhập Quả Tu Đà Hoàn, trong kinh hình dung là: 見

法，得 法，智 法，入 法，得 離 狐 疑，不 由 於 他 ，入 正 法 律 得 無 所 畏 Kiến pháp, Đắc pháp, Trí pháp, Nhập pháp, Đắc ly hồ nghi, Bất do ư tha, Nhập Chánh Pháp Luật Đắc vô sở úy:

Thấy pháp, chứng pháp, Biết pháp, Ngộ pháp, lìa xa hoài nghi, không tùy thuộc nó, Đi vào chánh pháp giới luật, không còn sợ hãi. Vì vậy, đây là Bậc thấy pháp hiện tiền, Bậc tự giác; đối với Chánh pháp tự tin tuyệt đối. o Phiền não, Sơ Quả cắt đứt.

• Phiền não chia hai loại Kiến Hoặc, Tu Hoặc. Bậc Thánh sơ quả đã trừ hết căn bổn Sanh, Tử mà Phiền Não là chủ yếu. Căn cứ của các luận sự đời sau phân tích thì phiền não rất nhiều; nhưng đại thể chia ra hai loại:

• Phiền não do Kiến Đạo dứt trừ được, là bằng cái Thấy có thể nhập Pháp tánh của Trí Huệ mà đoạn trừ được bộ phận này, cũng gọi là KIẾN HOẶC.

• Phiền não do Tu Đạo dứt trừ được, là từ sự tu tập liên tục mà dứt trừ từng phần, cũng gọi là TU (tư) HOẶC. • Sơ Quả dứt trừ Kiến Hoặc. Phiền não mà hiện tại Sơ Quả dứt trừ là Kiến Hoặc • Luận sư của chúng ta gọi là tám mươi tám Hoặc Đây là loại phiền não nhiều nhất, gồm tám mươi tám Hoặc.

• Phật dạy: Dứt trừ tam kết.

Trong kinh Phật dạy trọng điểm Dứt Trừ Tam Kết (kết:

phiền não trói buộc chúng sanh trong Sanh Tử)

- Tam kết: Ngã Kiến Kết, Giới cấm thủ kết, Nghi kết, Sơ Quả đoạn trừ triệt để ba kết này, không còn mảy may. Kết có nghĩa là trói buộc vào Sanh Tử, cho nên phải cắt đứt tam kết, cũng chính là mở cái nút thắt của Sanh Tử.

- Giải thích riêng Tam Kết.

+ Ngã Kiến.

Là sai lầm ôm chặt Cái Ta, là cội gốc của Sống, Chết; là Cái Thấy Thuộc Về Ta, là Cái Thấy không Còn Gì, là Cái Thấy Mãi Mãi Còn, là Cái Thấy Chỉ Có Một, là Cái Thấy Khác Nhau, là Cái Thấy Có, là Cái Thấy Không… Ngã Kiến đã dứt hết rồi thì tất cả Cái Thấy này đều không còn nữa.

+ Giới Cấm Là Giới Tu của ngoại đạo không có ý nghĩa. Đã thấy được Chân Lý, không làm theo tôn giáo ngoại đạo thì có thể được giải thoát; không còn giữ chặt, học tập theo những giới ấy nữa.

Giới Cấm của Ngoại đạo rất nhiều, xin sơ lược như sau: Như không ăn thức ăn nấu chín, không cạo tóc; giữ giới trâu, giới chó… Kể cả những điều kỳ lạ, như ăn phân, uống nước tiểu, tinh trùng người nam, uống máu người nữ; ngày nóng phơi mình dưới ánh nắng mặt trời; ngày lạnh lẽo lại nằm ngủ trên băng tuyết. Với bao điều kiêng kỵ, cần đảo và nhiều hình thức giới cấm; ngay đây không giữ lấy, thật hành những giới này thì thân tâm sẽ được thanh tịnh.

+ Nghi.

Là đối với Phật, Pháp (Tứ Đế, Duyên Khởi), Tăng hồ nghi, không tin chắc. Đã thấy Chánh Pháp thì phải thấy rõ ràng, triệt để; chớ có nửa Tin nửa Ngờ.

- Kết luận.

Trong quá trình tu hành, những phiền não này, sớm hàng phục, không cho nó nổi lên; đến khi chứng ngộ, thấy được Pháp Tánh, mới cắt đứt gốc rễ của phiền não này, không còn khả năng sanh ra được nữa. Vì thế, dứt thì dứt hết hoàn toàn, chứ không chỉ không còn khả năng sanh ra. Tất cả Sai Lầm do Thấy Biết đã dứt trừ hết là bắt đầu từ Tam Kết (Ngã Kiến, Giới Cấm, Nghi) đều từ Chân Trí hiện tiền, từ chính mình thể nghiệm Pháp Tánh.

Tám mươi tám Loại Kiến Hoặc.

Khổ 10 Dục Tham,Sân,Si,Mạn,Nghi,Thân,Biên, 32 giới Sắc

Giới

Vô Sắc Giới đế Tập đế Diệt đế

Đạo đế Khổ đế

Tập đế

Diệt đế Đạo đế Khổ đế Tập đế Diệt đế T r a n g | 229 Tà,Kiến,Giới

Trừ Thân, trừ Biên, trừ Giới Cấm Thủ 7 Trừ Thân, trừ Biên, Trừ Giới Cấm

Thủ

7 Trừ Thân, trừ Biên 8 Trừ Sân 9

Trừ Sân, trừ Thân, trừ Biên, trừ Giới Cấm Thủ 6 28

Trừ Sân, trừ Thân, trừ Biên, trừ Giới

Cấm Thủ

6 Trừ Sân, trừ Thân, trừ Biên 7 Trừ sân 9 Trừ Sân, trừ Thân, trừ Biên, trừ Giới Cấm Thủ Trừ Sân, trừ Thân, trừ Biên, trừ Giới Cấm Thủ Đạo đế Trừ Sân, trừ Thân, trừ Biên 7 o Sanh, Tử còn sót lại của Bậc Sơ quả.

• Nói chung đã ngưng vô lượng Sanh, Tử. Đã thấy Chánh Pháp, đã dứt trừ Phiền Não thì cũng cắt đứt Sanh Tử; bởi vì Quả Khổ Sanh Tử có cội nguồn xuất phát là phiền não, cắt đứt Nhân thì Quả cũng không còn. Chứng đến Sơ quả, có thể nói, Vô Lượng Sanh Tử đều đã Dừng lại. Trong kinh có nói: Như nước trong ao lớn đã khô cạn, chỉ còn vài giọt thôi.

• Nói riêng về Nghiệp Quả còn sót.

Phân biệt mà nói:

• Trước khi chưa chứng ngộ Pháp Tánh.

Thì sanh tử vô số vô lượng ở vị Lai.

• Vừa vào Quả Thánh Dự Lưu.

- Không đọa trở lại ba đường Ác.

Chờ đến khi vừa vào Dòng Thánh, đã cắt đứt Tam Kết thì không rơi lại vào đường Ác. Nghiệp ba Đường Ác không còn hiệu nghiệm; Quả Khổ của ba Đường Ác không còn phát khởi nữa. - Nghiệp Quả còn trở lại bảy lần cõi Người, Trời.

Nghiệp quả của cõi người và trời gọi là Cực Thất Hữu; chính là muốn nói: bảy lần sanh Làm Trời, bảy lần sanh làm Người, sau cùng; rồi chắc chắn vĩnh viễn cắt đứt Sanh Tử, đi vào Niết Bàn.

• Chứng được Sơ quả, chắc chắn, cắt đứt Quả Khổ Sanh Tử.

Thấy được như thế, đã đến Sơ Quả thì Sanh Tử làm sao không dứt sạch. Thân hiện tại, tuy còn Sanh Tử; tuy còn Sanh Tử bảy lần ở cõi Trời, bảy lần ở cõi Người; nhưng thật sự đã đến, đã thấy được Biên Giới Khổ Đau của Sanh Tử; Sanh Tử không còn có thể kéo dài vô tận nữa. Cho nên, ở trong Thánh Vị thì Sơ Quả quý báu vô cùng, khó chứng được nhất! Chứng được Sơ Quả, có thể nói, Sanh Tử đã kết thúc, nhất định như vậy. Giống như chẻ một cây tre, đã che được mắt, hai mắt rồi thì không phí sức vẫn chẻ xong cây tre ấy.

Đây là mục tiêu đầu tiên, duy nhất của người học Pháp

Phật.

Thánh Quả thứ hai

二 名 斯 陀 含, Nhị danh Tư Đà Hàm, 進 薄 修 斷 惑. Tiến bạc tu đoạn Hoặc.

Thứ hai Tư Đà Hàm, Đoạn Hoặc tu chậm dần.

• Cắt dứt Hoặc từ Quả thứ hai trở lên và Sơ Quả không

giống nhau.

Nói rõ từ Sơ Quả đến Quả thứ hai, thứ ba, thứ tư, chính là cần nói đến quá trình cắt dứt Hoặc. Song ở đây có ý nghĩa đặc biệt so với đoạn trừ Hoặc của Sơ Quả không giống nhau nên, cần giải thích thêm.

o Sự khác nhau về Nhuận Sanh của Kiến Hoặc và Tu Hoặc.

• Ví dụ về Sanh Tử.

Trước ví dụ: Nếu một cội cây lớn mà nhổ cả gốc, rễ của nó lên thì cây ấy chết chắc. Nhưng trong ba ngày, năm ngày hoặc nửa tháng hay một tháng, cây ấy có thể đâm chồi, nở hoa. Như vậy, trải qua một thời gian tương đối, cây ấy khô, lá vàng hoàn toàn và chết đi. Nên biết rằng ở đây: Để cho cái cây lớn ấy tiếp tục sống còn về sau thì rễ của nó phải hấp thu được nước làm chất liệu nuôi sống. Thân cây đại thọ, tuy có năng lực bảo tồn, tương đối sự sống còn của nó (giống Nghiệp) nhưng, vẫn cần có nước và đất làm dinh dưỡng.

Da cây và lá cây, tuy có hấp thu ít nhiều để duy trì sự sống của cây. Song, một khi nhổ phăng gốc rễ của cây thì nó không thể sống còn lâu dài được nữa. Kết cuộc, toàn bộ sự sống của cây ấy chết hết. Nếu như còn phơi dưới ánh nắng gay gắt của mặt trời thì cây khô lá vàng nhanh hơn.

• Nói chung cả Dụ và Pháp.

Giải thoát Sanh Tử của chúng sanh cũng như thế.

• Cắt đứt Kiến Hoặc giống như nhổ phăng rễ cây.

Căn nguyên trực tiếp của Sanh Tử là NGÃ KIẾN (thấy có Cái Ngã); Bậc Tu Đà Hoàn đã dứt hết Ngã Kiến, đã giải thoát khỏi Sanh Tử; giống như nhổ phăng rễ của đại thọ, phải chết thôi, không còn nghi ngờ gì nữa.

• Tu Hoặc còn sót lại như da và lá của cây.

- Tu Hoặc chỉ là sự thấm nhuần của Nghiệp Lực có sẵn.

Phiền não còn lại chưa cắt đứt, gọi là Tu Sở Đoạn Hoặc: Sai Lầm, Vọng tưởng, Phiền não do Tu mới đoạn trừ được;

thấm nhuần Nghiệp Lực có sẵn khiến cho vị ấy sanh lên Trời hay xuống cõi trần thế.

Phiền não còn sót lại, dù cho làm việc ác nhỏ hay là tu Giới, tu Định đều không thể thành Tổng Báo Nghiệp và Dẫn Nghiệp của Trời, người mà, chỉ có thể là Biệt Báo Nghiệp và Biệt Mãn Nghiệp. Nếu không như thế, Sinh Tử sẽ không dừng lại mà tiếp tục mãi ở cõi người, cõi trời; không thể chấm dứt được. Vị ấy chỉ còn tưới tẩm nghiệp cũ để vãng sanh về cõi trời, cõi người.

- Tu Hoặc như da cây và lá cây, không thể kéo dài sự nhuận sanh vô hạn. Đúng vậy, do đã cắt đứt Ngã Kiến, Tu Hoặc cũng không thể tiếp tục vô hạn, nhuận sanh mãi mãi, giống như da cây và lá cây hấp thụ dưỡng khí, không thể duy trì sự sống của đại thọ lâu dài.

o Thời gian từ Sơ Quả đến lúc vào Niết Bàn.

Chứng được Sơ Quả: • Đời này không ngừng tu tập chứng ngộ Niết Bàn.

Nếu không ngừng tu tập, có thể trong một đời này, chứng ngộ Niết Bàn, như đại thọ bị nhổ phăng gốc rễ, phơi dưới ánh nắng chói chang, thân khô, lá vàng rất nhanh.

• Tu hành trì trệ thì còn Sanh Tử trở lại bảy lần.

Nếu tu hành trì trệ, đặc biệt, những đệ tử tại gia bị ràng buộc bởi gia đình, nghề nghiệp sự sống, nhưng Phiền Não cũng bị tàn tạ rất nhanh chóng không còn gì. Có thêm cho chăng, cũng chỉ duy trì trong bảy lần Sanh Tử mà thôi.

• Kết luận.

Vì vậy, chứng được Sơ Quả, tuy là có khả năng Cách Ấm chi Mê, chắc chắn không giống như phàm phu; dù cho thế nào, thì cũng đã chạm đến biên giới của Sanh Tử; có thể nói là Sanh Tử không còn nữa. • Ý nghĩa Quả thứ hai. Quả thứ hai gọi là Tư Đà Hàm. Tư Đà Hàm là tiếng Phạn có nghĩa là Nhất Lai. Bởi vì từ Sơ Quả mà tu lên, hay trải qua sáu lần sống, chết ở cõi trời, nhân gian, tu hành đã cắt đứt phiền não và sức mạnh của nó đã yếu đi rất nhiều, có thể nói đã cắt đứt một phần. Còn lại là Tu Hoặc, năng lực này có thể tái sanh một lần ở cõi người, không còn tiếp tục về sau nữa. Đến giai đoạn này, do Tu Đạo Sở Đoạn Hoặc (phiền não đoạn trừ được do tu tập) mà phiền não đã giảm rất nhiều sức mạnh của nó chỉ còn đủ một lần Sanh Tử nữa thôi, cho nên gọi là Tư Đà Hàm (nhất lai).