Thành Phật Chi Đạo

5.3.2. Lịch trình Hạnh Vị

5.3.2.1. Cấp bậc Thập Tín.

初 修 菩 提 心, Sơ tu Bồ Đề Tâm, 習 行 十 善 業; Tập hành Thập Thiện Nghiệp;

成 就 心 不 退, Thành tựu tâm bất thối,

入 於 大 乘 道。 Nhập ư Đại Thừa Đạo.

Trước tu Tâm Bồ Đề, Thực hành mười Nghiệp Lành.

Thành tựu Tâm Bất Thoái, Đi vào Đạo Đại Thừa.

a. Pháp môn đã nói rồi, giờ nói thứ tự Hành Vị. Pháp môn Bồ Tát tu học, lấy Tâm Bồ Đề làm gốc; Ba Tâm Tương Ứng; tu Lục Độ, Tứ Nhiếp.

Từ cạn vào sâu, nên kinh luận lập thành hành vị theo thứ tự.

Như bài tụng ở trước đã nói: “Từ từ trải qua các địa”. Ở đây thuật lại giản lược.

• Tu học theo Đại Thừa từ Tín Tâm đến Bất Thối, mới

bắt đầu vào giai đoạn thứ nhấp của Hành vị.

Phát tâm tu học Đạo Bồ Đề của Đại Thừa, trước hết, phải phát nguyện Tâm Bồ Đề, tu Tâm Bồ Đề, sao cho Tâm ấy thành tựu. Luôn nhớ: Trên cầu Phật Đạo, dưới hóa độ chúng sanh; nếu gặp phải cảnh khôn cùng cũng không lìa bỏ hay thoái thất Tâm ấy. • Con đường thông thường và đúng nhất là Tâm tin vào Đại Thừa.

o Thập Thiện là từ Nhân Thừa vào Đại Thừa.

Trong việc tu học, thực hành Tâm Bồ Đề là phải thọ giới Bồ Tát, tu tập, thực hành mười Nghiệp Thiện. Đây là con đường thông thường của Đại Thừa, bằng hạnh Nhân Thừa đi vào Đại Thừa, Tâm từ bi làm tăng trưởng phong cách của Bồ Tát. o Thập thiện dùng mười loại Tâm làm nội dung tu học. Theo kinh nói: Khi mới học, gọi là Bồ Tát Thập Tín, cũng gọi là Bồ Tát Thập Thiện. Tu tập mười Tâm: Tín Tâm, Tinh Tấn Tâm, Niệm Tâm, Huệ Tâm, Thí Tâm, Giới Tâm, Hộ Tâm, Nguyện Tâm, Hồi Hướng Tâm. Đây là lấy Tín Tâm Đại Thừa (Bồ Đề Tâm) tu tập làm chủ đích.

o Thành tựu đến bất thối là bậc đầu tiên bước vào Đại

Thừa.

Nhưng khi bắt đầu, “Trải qua mười ngàn kiếp tu hạnh Thập Thiện; có khi thoái lui, có khi tiến bộ; ví như lông nhẹ, theo gió bay sang đông, sang tây”. Nếu tu một mạch tiến tới, không thoái lui, trải qua mười ngàn kiếp như vậy, thì có thể thành tựu Tâm Bồ Đề không thoái lui, không còn thoái chuyển mà vào Đạo Đại Thừa ở bậc thứ nhất: Phát Tâm Trụ.

Bằng Tín Tâm tu tập, cần phải lấy Thập Thiện, Lục Độ…

Làm cho Tâm tin tưởng ấy thành tựu. Với Tín Tâm tu tập thành tựu, như bài tụng nói: “Thanh tịnh Tâm thêm sức mạnh, kiên cố Tâm tiến lên, gọi là Bồ Tát mới tu, vô số ba đại kiếp”. • Con đường Phương Tiện của Tín Tâm Đại Thừa. Song bằng Tín Tâm tu tập thành tựu cũng không quá dễ.

o Dựa vào con đường Phương tiện mà trở về với Đại

Thừa.

Vì để giúp Tín Tâm sợ hãi của người mới học, Phật nói con đường Phương Tiện dễ thật hành mà không trở ngại pháp môn Vãng Sanh Tịnh Độ; chờ sức mạnh của nhẫn nhục thành tựu, mới tu lại hạnh rộng lớn, khó làm vì sự hoàn thiện cho chúng sanh; hoặc khuyên tu trở thành Trời, thành Tiên Nhân

Trì Minh. o Dựa vào Thiên Thừa trở về đạo Phương Tiện.

Có người không chịu nổi đường dài sanh tử, chúng sanh có nhiều căn tánh, công đức của Phật khó suy tư mà, quên mất Tâm Bồ Đề. Vì họ, Phật nói hóa thành để việc tu hành được giới hạn và nghỉ ngơi một chút, rồi tiếp tục đi vào Đại Thừa. Những điều này đều là vì người mới tu học Đại Thừa mà từ trước, không có thành tựu nên đề xuất phương tiện khéo léo, nhằm giúp đỡ những người ấy.

b. Ba bậc, Mười vị 以 諸 勝 解 行, 廣 集 二 資 糧; Dĩ chư Thắng Giải hạnh;

Quảng tập nhị Tư Lương;

經 一 無 數 劫, Kinh nhất vô số kiếp, 證 入 於 聖 位 Chứng nhập ư Thánh Vị. Bằng các hạnh Thắng Giải, Tập hợp hai Tư Lương; Trải một vô số kiếp, Chứng được vào bậc Thánh. • Nói rõ tu tiến vào ba mươi cấp bậc của đại vô số kiếp thứ nhất.

o Phát Tâm Trụ là bắt đầu của ba đại vô số kiếp. Tu tập Tín Tâm thành tựu, tiến vào Trụ thứ nhất của Thập Trụ là Phát Tâm Trụ. Từ đây chắc chắn tiến tu đạo Đại Thừa. Dựa vào căn tánh thông thường mà nói, đến đây đạo Bồ Tát đã có một thời hạn nhất định, bắt đầu tiến vào ba đại vô số kiếp.

o Lược nói cấp bậc của ba mươi vị.

• Nêu tên gọi của ba mươi vị

Trong phương diện này, kinh nói có ba mươi vị.

• Thập Trụ: Phát Tâm, Trị Địa, Tu Hành, Sanh Quý, Phương Tiện Cụ Túc, Chánh Tâm, Bất Thối, Đồng Chân, Pháp Vương Tử, Quán Đảnh.

• Thập Hạnh: Hoan Hỷ, Nhiêu Ích, Vô Khuể Hận, Vô Tận, Ly Si Loạn, Thiện Hiện, Vô Trước, Tôn Trọng, Thiện Pháp, Chân Thật.

• Thập Hồi Hướng: Cứu Hộ Nhất Thiết Chúng Sanh ly Chúng Sanh Tướng, Bất Hoại, Đẳng Nhất Thiết Phật, Chí Nhất Thiết, Vô Tận Công Đức Tạng, Tùy Thuận Bình Đẳng Thiện căn, Tùy Thuận Đẳng Quán nhất Thiết Chúng Sanh, Như Tướng, Vô Phược Vô Trước Giải Thoát, Pháp Giới Vô Lượng.

• Ba mươi cấp bậc là vị Thẳng Giải Tư Lượng của

Phàm vị.

Ba cấp, ba mươi vị này gọi chung là Thắng Giải Hành Địa. Bởi vì những vị này còn chưa hiện chứng Pháp Tánh nên phải dùng các Thắng Giải để tu hành. Trong ba mươi vị này rộng tu Lục Độ, Tứ Nhiếp để chứa nhóm phước đức, trí huệ; đó là hai loại Tư Lương to lớn vô biên, cho nên gọi là Tư

Lương vị.

• Trải qua một đại vô số kiếp tiến tu đến Thánh vị.

Việc tiến tu của ba mươi vị này, trải qua thời gian dài một đại vô số kiếp; mới có thể viên mãn và tiến đến chứng ngộ Thánh vị Vô Lậu Hiện Hành; đó là Hoan Hỷ Địa.

• Bồ Tát khi chưa vào Thánh Vị, phần nhiều ở nhân gian. o Nêu ví dụ tu theo cách Quán Huệ từ vị Tư Lương đến vị Gia Hạnh.

Ba cấp bậc này dựa vào kinh Bồ Tát Bổn Nghiệp Anh Lạc:

• Thập Trụ chú trọng vào việc tu tập thành tựu Không Tánh Thắng Giải, an trụ trong Thắng Nghĩa.

• Thập Hạnh chú trọng vào quán sát Giả Danh Hữu tức Không, bằng Tâm Đại Bi làm lợi ích cho chúng sanh. • Thập Hồi Hướng chú trọng vào quán huệ Không, Giả bình đẳng. • Khi kết thúc ở Thập Hồi Hướng, tùy theo học giả Hữu Bộ, Du Già lập ra thứ tự hiện quán: Noãn, Đãnh, Nhẫn, Thế Đệ Nhất gọi là Tứ Da Hạnh, còn có tên là Da Hành vị.

o Bồ Tát quả báo sanh làm Luân Vương, thi hành chính

trị nhân từ, đem đến lợi ích cho mọi người.

Tu hạnh Bồ Tát, lợi tha trước nhất, cho nên trong ba mươi vị Bồ Tát này, phần nhiều ở nhân gian làm lãnh tụ chính trị, thi hành chính trị nhân từ, đem lại lợi ích cho mọi người. Do công đức nhiều, ít mà có quốc vương lớn, nhỏ khác nhau.

Thập Thiện Bồ Tát, phần nhiều quốc vương nhỏ và dùng võ lực thống lãnh, thi hành chính trị nhân từ, gọi là Thiết

Luân Vương.

Thập Trụ Bồ Tát phần nhiều thống lãnh hai châu, gọi là

Đồng Luân Vương.

Thập Hạnh Bồ Tát phần nhiều thống lãnh ba châu, gọi là

Ngân Luân Vương.

Thập Hồi Hướng Bồ Tát phần nhiều thống lãnh bốn châu, không dựa võ lực cai trị, gọi là Kim Luân Vương.

Kỳ thật, tu tập Thập Tín mà thất bại, gọi là Bại Hoại Bồ Tát (Bồ Tát thua, hư hỏng), đa số chiêu cảm quả báo làm quốc vương, thì hành chính trị lương thiện, đem lại lợi ích cho nhân dân.

• Bồ Tát ở phàm vị và thánh vị đều không lìa bỏ nhân

gian để thật hành Chánh pháp.

Vì vậy, việc đầu tiên của Bồ Tát mới học Đại Thừa là ở tại nhân gian phần nhiều, không bỏ những pháp chân chính của nhân gian.

Chờ đến khi chứng ngộ Thánh Vị, mới đi khắp Trời, Người, tùy cơ cảm hóa, ứng hiện độ sanh.

c. Cấp bậc Thập Địa

初 住 極 喜 地, 生 諸 如 來 家, 斷 除 三 種 結, 施 德 最 增 勝. Sơ trụ Cực Địa Hỷ, Dứt ba loại phiền não, • Lược nói các công đức của Sơ Địa.

Hoan Hỷ Địa

Sơ trụ cực hỷ địa, Sanh chư Như Lai gia, Đoạn trừ tam chủng kết, Thí đức tối tăng thắng.

Sanh vào nhà Như Lai Thí đức là tột bậc. Bồ Tát ở trong nhân địa, đã hiện chứng Pháp Tánh có mười địa, cũng gọi là mười Trụ Địa.

o Sơ địa mới chứng một phần công đức của Pháp Tánh

nên gọi là Hoan Hỷ Địa.

Sơ Trụ Địa gọi là Cực Hỷ Địa, cũng gọi là Hoan Hỷ Địa

• Địa giống như Pháp Tánh có khả năng sanh ra vô vàn

công đức.

Địa có nghĩa là sanh ra công đức, hiện chứng Pháp Tánh, dựa vào Pháp Tánh sanh ra vô vàn công đức vô lậu, cho nên cũng gọi là Pháp Giới; giống như dựa vào đất mà sanh ra cỏ cây, trân bảo.

• Sơ địa là vị Kiến Đạo gọi là Tâm Bồ Đề Thắng Nghĩa

(diệu lý).

Sơ địa là Bồ Tát vào ngôi vị Kiến Đạo, hiện chứng Pháp

Tánh.

Tâm Bồ Đề và Pháp Tánh tương ưng, gọi là Tâm Bồ Đề

Thắng Nghĩa.

Đã từng phần chứng Vô Thượng Bồ Đề, cho nên, cũng có thể gọi là thành Phật từng phần. Lúc ấy, vui mừng rất đỗi;

giống như mới được Định, cũng vui mừng nhảy nhót như vậy.

• Vừa chứng Tánh của bậc Thánh, thành Như Lai với

tất cả công đức, vui mừng không thể so sánh.

Bồ Tát mới chứng Tánh của bậc Thánh, có được Tâm Xuất Thế, nếm được niềm an lạc, lìa xa hệ lụy mà, từ xưa đến nay, chưa từng có; quán sát tất cả công đức của Như Lai, chính mình cũng có phần, có thể được, có thể thành; cho nên, có được niềm an lạc không gì sánh nổi.

o Lược nói vào Sơ Địa có vô số thắng đức.

• Thấu rõ Pháp Tánh Không, không có các sợ hãi. Do thông đạt Pháp Tánh Không, không còn: “sợ không sống; sợ tiếng xấu; sợ chết; sợ đọa vào đường ác; sợ oai đức của đại chúng”

• Được sanh vào nhà Như Lai là con Phật chân chánh.

Đi vào Sơ Địa, gọi là sanh vào nhà của chư Như Lai. Như Lai là tất cả Phật. Bồ Tát lấy Bát Nhã Ba La Mật (Trí Độ) làm mẹ, Phương Tiện làm cha, chứng Pháp Thân Phật từng phần. Từ đây mới gánh vác được gia nghiệp của Phật, làm rạng rỡ dòng giống của Phật, không để gián đoạn, mới là con Phật chân chánh; cho nên nói là sanh vào nhà Như Lai.

• Cắt đứt phiền não bằng Kiến Đạo.

Nói chung, chứng Pháp Tánh thì cắt đứt được phiền não. Bồ Tát ở vị Sơ Địa đoạn trừ là tất cả phiền não của Kiến Đạo Sở Đoạn (do Kiến Đạo mà cắt đứt được mê hoặc; Phiền não và Sở Tri chướng). Nói vắn tắt: Đoạn trừ ba loại phiền não: Thân Kiến, Giới Cấm Thủ; Nghi.

• Giống như Nhị Thừa đều cắt đứt hai chấp phiền não chướng thuộc Ngã, Pháp.

Trung Quán thì nói: Chấp Ngã, Chấp Pháp đều là phiền não chướng; Đại Thừa, Tiểu Thừa đều cắt đứt.

• Không giống như Nhị Thừa chỉ đoạn Tập Khí để thành

Phật.

Khác nhau ở chỗ:

- Thanh Văn quán trực tiếp Vô Ngã, Vô Ngã Sở cắt đứt mê lầm (phiền não), chứng được chân lý Tứ Đế, không nhất định phải quán sát sâu sắc Pháp Không; cho nên không thể cắt đứt Tập Khí (vọng hoặc gồm: Hiện Hành, Chủng Tử,

Tập Khí); đó là Sở Tri Chướng.

- Nhưng Bồ Tát thì: Sơ học đã thấu rõ Pháp Tánh Không, chọn lựa một cách tinh vi, sâu sắc về Tứ Đế; sau quán Vô Ngã, Vô Ngã Sở và chứng ngộ Pháp Tánh Không; cho nên mới cắt đứt được ba kết (Kiến kết= Ngã Kiến, Giới Thủ Kết= Hành Tà Giới; Nghi Kết= Nghi Tứ Đế. Ba kết gọi chung là Kiến Hoặc. Dứt Kiến Hoặc chứng quả Dự Lưu); hơn nữa, có thể cắt đứt Tập Khí. Tập Khí hoàn toàn thanh tịnh thành Phật. • Việc làm ở ngôi vị Sơ Địa vượt bậc hơn cả là Bố Thí. Dựa theo hạnh tu của Bồ Tát mà nói, đương nhiên là Tự Lợi, Lợi Tha, rộng tu Lục Độ, Tứ Nhiếp Pháp, vô số pháp môn.

Nhưng ý nghĩa đặc biệt trong kinh nói; Bồ Tát ở Sơ Địa bố thí Công Đức là hơn hết, cũng gọi là Bố Thí: Ba La Mật Đa viên mãn. Bồ Tát Sơ Địa không thể không thí xả như vậy. Công đức của từng địa, từng địa rộng lớn vô cùng, như kinh

Thập Địa… nói rõ. • Dẫn chứng luận, nói sơ về công đức của Sơ Địa.

Bồ Tát Long Thọ đã từng tóm tắt công đức của Sơ Địa mà nói rằng “Sơ Địa gọi là Hoan Hỷ, ở trong niềm vui ít có; do ba Kết diệt sạch nên sanh trong nhà Phật. Nhờ quả báo địa này, hiện giờ tu Bố Thí Đáo Bỉ Ngạn, đối với hằng trăm Đức Phật trong thế giới, được tự tại bất động. Ở châu Diêm Phù làm đại Chuyển Luân Vương; thường chuyển Bảo Luân và Pháp Luân ở thế gian”.

Ly Cấu Địa

戒 德 滿 清 淨, Giới đức mãn thanh tịnh, 名 為 離 垢 地。 Danh vi Ly Cấu Địa. Giới đức đã thanh tịnh, Gọi là Địa Ly Cấu

• Địa thứ hai giữ giới tốt nhất

Bồ Tát ở địa thứ hai, ở trong mười Ba La Mật, tốt nhất là Giới Ba La Mật Đa, công đức giữ giới thanh tịnh vẹn toàn.

• Lấy mười điều thiện làm cho ba nghiệp đạt được thanh

tịnh, gọi là Ly Cấu Địa. Giới chính là Thập Thiện Hạnh, như kinh Thập Thiện nói: Bồ Tát ở địa thứ hai, tự tu Thập Thiện, cũng dạy người tu

Thập Thiện.

Bằng Tâm Đại Thừa thực hiện mười hạnh Thiện rộng lớn, đạt được thanh tịnh vẹn toàn của ba Nghiệp Thân, Khẩu, Ý; không còn như Sơ Địa, vẫn có sai phạm vi tế, làm cho Giới bớt đi thanh tịnh, cho nên, gọi là Ly Cấu Địa.

Phát Quang Địa

發 光 地 忍 勝, 慧 火 除 諸 冥。 Phát Quang Địa, Nhẫn Thắng; Phát quang địa Nhẫn Thắng, Huệ hỏa trừ chư minh.

Lửa Huệ trừ tối tăm.

• Lược nói sự khác nhau về hạng mục tu tập của sáu Địa

trước.

Trong sự thuyết minh công đức tu tập của từng địa, có hai hạng mục của lịch trình tiến tu, điều hòa với nhau.

o Dùng Lục Địa giải thích Lục Độ

Dựa theo Thập Địa tu Thập Ba La Mật Đa mà nói sáu Địa trước là Thí, Giới, Nhẫn, Cần, Định, Huệ.

o Dùng Lục Địa giải thích Pháp Lành của năm Thừa

cộng pháp và ba thừa cộng pháp.

Nhưng còn có:

• Sơ, Nhị, Tam Địa tu Bố thí, Giới Thiện, Thiền Định; đây là dùng Tâm Đại Thừa, thực hành pháp lành của thế gian cùng tu chung với Năm Thừa. • Tứ, Ngũ, Lục Địa tu ba mươi bảy Đạo Phẩm, Tứ Đế, Duyên Khởi; đây là dùng Tâm Đại Thừa, thực hành pháp lành của xuất thế gian cùng tu chung với Tam Thừa.

o Vì thiết lập cấp bậc của mười Địa, giữa Ba, Bốn, Năm

Địa nên có chênh lệch chút ít.

Như vậy, hạng mục tu tập của Địa Ba, Bốn, Năm thì có chênh lệch chút ít. Điều này xảy ra chỉ vì thiết lập cấp bậc của mười Địa mà khéo léo nói rõ như vậy; kỳ thật, mỗi Địa

o Địa ba có thể thọ trị Phật pháp, siêng tu Định học

Bởi Bồ Tát Địa thứ ba cần cầu Phật pháp, được nghe, gìn giữ Đà La Ni, có thể giữ gìn tất cả Phật pháp, còn siêng năng tu Định học: Tứ Thiền, Tứ Vô Sắc Định, Tứ Vô Lượng Định.

o Do hai lực khiến lửa Huệ như ánh sáng xua tan tối tăm

nên gọi là Phát Quang Địa.

Do được nghe và sức tu Định, Huệ tăng trưởng, ánh sánh bừng lên như ngọn lửa, tiêu tan bao lớp tối tăm. Nếu thọ trì Phật pháp mà còn gì không sáng tỏ, cũng sẽ được trừ sạch.

Người đã đi sâu vào Định thì không còn bị Tà Tham, Tà Sân, Tà Si che khuất, tối tăm và khởi lên trở lại, Tâm sáng suốt càng sáng tỏ và vắng lặng hơn.

Diệm Huệ Địa

進 滿 修 覺 分, Tiến mãn tu giác phần,

焰 慧 見 無 餘。 Diện Huệ kiến vô dư.

Tiến tu trọn giác phần, Diệm Huệ kiến vô dư. • Địa bốn chuyên tu tinh tấn và giác phần.

Bồ Tát ở địa thứ tư, tu tập theo mười Ba La Mật Đa mà nói, tinh tấn Ba La Mật Đa tròn đầy.

Theo địa bốn, năm, sáu tu chung Pháp Tam Thừa mà nói thì tu tập ba mươi bảy giác phần (phẩm Trợ Đạo).

• Nhờ hai lực làm cho ánh sáng Trí Huệ giống như ngọn

lửa nên gọi là Diệm Huệ Địa.

Nhờ siêng năng tu tập ba mươi bảy phẩm Trợ Đạo, ánh sáng Trí Huệ giống như ngọn lửa rực rỡ bốc lên; dựa vào Ngã Kiến rồi Chấp Ngã, Chấp Pháp, Chấp bao nhiêu Ái Nhiễm, giống như lửa thiêu đốt củi, vĩnh viễn tiêt diệt, không sót mảy may; cho nên gọi là Diệm Huệ Địa.

Nan Thắng Địa.

難 勝 靜 慮 勝, Nan Thắng tĩnh lự thắng, 善 達 諸 諦 理。 Thiện đạt chư Đế Lý.

Nan Thắng: Thiền Định Thắng; Thấu đáo Tứ Đế Lý.

• Địa năm chuyên tu Thiền Định và Tứ Đế.

Địa năm gọi là Nan Thắng Địa.

Tu theo mười Ba La Mật Đa mà nói Tĩnh Lự Ba La Mật

Đa vượt trội, tròn đầy.

Tu theo Thánh pháp của chung Ba Thừa mà nói có thể thông đạt cái Lý Tứ Đế một cách khéo léo. • Địa năm chứng được Hạnh Vô tướng Bất Nhị Có, Không. Vì sao gọi là Nan Thắng? Địa này trải qua gian nan lắm mới có thể đến được.

o Năm Địa về trước thường không đồng thời Có, Không. Đạt đến cái gì?

• Năm địa về trước chỉ dựa vào sức thấu hiểu mà biết

được các Hành như ảo hóa.

Từ trước khi Sơ Địa hiện chứng Pháp Không Tánh, diệt sạch tất cả tướng Hý Luận, cho nên nói: “Bát Nhã Ba La Mật có khả năng diệt các Tà Kiến, Phiền não, Hý luận đến Rốt

Ráo Không”.

Chờ đến khi chứng được Thiền Định Chân Chánh, rồi khởi lên thì Tướng Có lại đến nữa; hoặc là Trí Hậu Đắc Vô Phân Biệt, hoặc là Thiện Huệ Phân Biệt, cho nên nói: 方 便 將 出 畢 竟 空: Phương Tiện tương xuất Tất Cánh Không, Phương Tiện vừa xuất hiện thì Rốt Ráo Không; thanh tịnh thế giới Phật, an lạc tâm chúng sanh.

Khi ấy, tuy nói có thể thấu hiểu các Hành (tạo tác của thân, khẩu, ý. Hay tâm theo cảnh) như ảo hóa, kỳ thật, là dựa vào sức Thắng Giải chứ không phải cái Thấy hiện tiền như Thật.

Bởi vì cái Biết dựa vào Cảnh, dường như có Thật Tánh, đó là Tướng Hý Luận, giống như hiện ra trước mặt; nhưng trải qua hiện chứng Không Tánh Bát Nhã, dựa vào sức của Huệ Tánh Không thì hiểu rõ được Vô Tánh như ảo hóa mà thôi.

• Nêu ví dụ: Mây bay Trăng chuyển để nói rõ năm Địa

trước Có, Không không đồng bộ.

Ở đây có thể nêu ví dụ để nói: Nếu nhìn lên bầu trời, thấy Mây bay trăng chuyển thì biết đó là sự di động của áng mây bồng bềnh, chứ không phải là sự chuyển dịch của mặt trăng. Nhưng từ kinh nghiệm của cơ quan cảm giác, xuất phát từ Căn và Thức thì lại là mặt trăng đang di động. Đây chỉ là điều phân định thông qua Ý Thức; cho nên, biết rằng chỉ có mây chuyển động thôi. Tâm, Cảnh của Bồ Tát, đối với năm Địa trước cũng như thế. Khi thấy Tánh Không, lìa tất cả Tướng, không thấy tất cả Pháp. Đợi đến khi thấu đạt Pháp Tướng, lại lìa bỏ cái Chứng Tri về Không Tánh. Không, Có vẫn không đồng bộ như thế;

Còn, Mất luôn hỗ tương. o Năm Địa trải qua tu tập lâu dài mới đạt được Không, Có Bất Nhị, cho nên gọi là Nan Thắng Địa.

Do không ngừng tu chứng Huệ Tánh Không nên sức Bát Nhã càng mạnh; lúc này mới có thể thấy tất cả pháp hữu vi hiện tiền, lìa bỏ tướng thật hữu của Hý Luận; thật sự, có thể quán chiếu vừa ảo hữu của Vô Tự Tánh, vừa Vô Tự Tánh Không của ảo hữu. Đây mới thật sự là Chân, Tục vô ngại; Không, Hữu bất nhị. Kết quả này phải trải qua thời gian tu tập lâu dài mới đạt được, nên gọi là Nan Thắng.

o Sơ Địa là cửa ải Phàm Thánh; Năm Địa là cửa ải Đại Thừa, Tiểu Thừa; vượt ngoài Tâm, Cảnh của Tiểu

Thừa.

Hiện chứng Không Tánh từ Sơ Địa trở về trước là cửa ải của Phàm và Thánh; hiện tại còn thông qua cửa ải thứ hai, có thể nói là cửa ải của Đại Thừa và Tiểu Thừa. Bởi vì hiện chứng Không, Hữu Bất Nhị mới không khởi lên ý chán ghét đối với Sanh, Tử; không khởi lên ý vui mừng đối với Niết Bàn; thật là có khả năng Không trụ Sanh, Tử, Không trụ Niết Bàn, siêu việt Tâm, Cảnh của bậc Thánh Tiểu Thừa.

Hiện Tiền Địa

第 六 現 前 地, Đệ lục Hiện Tiền Địa, 慧 勝 住 滅 定, Huệ thắng trụ Diệt Định, 佛 法 皆 現 見, Phật pháp giai hiện kiến, 緣 起 真 實 性。 Duyên Khởi Chân Thật Tánh.

常 寂 常 悲 念, Thường tịch thường bi niệm, 勝 出 於 二 乘。 Thắng Xuất ư Nhị Thừa. Thứ sáu Địa Hiện Tiền, Huệ Thắng trụ Diệt Định, Phật pháp đều hiện thấy, Thật Tánh là Duyên Khởi. Tịch tĩnh, Bi niệm luôn, Vượt thoát hơn Nhị Thừa. • Địa sáu Trí Huệ vượt trội trụ Diệt Định.

Tiến tu đến địa thứ sáu Hiện Tiền, dựa theo thuyết tu tập của mười Ba La Mật Đa thì Bát Nhã – Trí Huệ - là vượt trội, tròn đầy. Đến đây, Bồ Tát ở trong Định Diệt Tận.

o Địa sáu vào Diệt Định, Phật pháp hiện ngay trước mặt, nên gọi là Hiện Tiền Địa.

• Định Diệt Tận giống Tướng Niết Bàn, Bi Nguyện không đủ dễ rơi xuống Tiểu Thừa. Định Diệt Tận là định hơn hết, Tâm Thức hữu lậu đều nhờ định này mà không sanh khởi.

Nếu bậc Thánh Nhị Thừa vào Định Diệt Tận thì cho là đã chứng được Thực Tế (Niết Bàn) nên sanh khởi ý tưởng vào

Niết Bàn.

Kinh Lăng Già nói: Tiểu Thừa say rượu Tam Muội cũng chính là vào Diệt Tận Định. Vì vậy trong kinh Bát Nhã, Phật khuyên các vị Bồ Tát, nếu sức mạnh của Bi Nguyện không đủ, không nhất thiết vào Diệt Tận Định để tránh rơi xuống Tiểu Thừa.

• Trí Huệ của Bồ Tát ở Địa thứ sáu đầy đủ, có thể vào

Diệt Tận Định.

Nhưng Bồ tát đã đến địa thứ sáu, ở Trí Huệ Bát Nhã, giữ gìn tư lương là Nguyện Đại Bi, có thể vào Định Diệt Tận và hơn nữa ở trong định hiện chứng Pháp Tánh. Lúc ấy, Phật pháp hiện ra trước mặt, thấy rõ ràng toàn triệt, cho nên gọi là Hiện Tiền Địa.

o Đến địa sáu thì Không, Có; Bi, Trí không hai; đây là

Trí chứng không chung với Nhị Thừa. Ở trong Không Huệ thẳm sâu này, Tánh Chân Thật của Duyên Khởi, cũng chính là Ảo Hữu tức Không, Không tức là Ảo Hữu, không hai, bình đẳng cũng có thể thấy rõ thấu suốt. Địa thứ năm tuy có thể đạt đến quán chiếu đồng thời Chân, Tục nhưng, điều này rất khó được.

Đến Địa thứ sáu, chỉ cần tu nhiều Vô Tướng Tác Ý, thì sẽ hiện chứng Trung Đạo Duyên Khởi vô ngại Không, Có. Vì vậy, Bồ Tát ở Địa thứ sáu có thể Thường Tịch, cũng có thể Thường Bi Niệm chúng sanh. Thường Tịch là hiện chứng Bát Nhã; cho nên, đây là Đại Bi, Bát Nhã không hai, là pháp thù thắng riêng của Đại Thừa và vượt qua, siêu xuất Trí Chứng của Nhị Thừa. • Địa sáu cũng tu Quán Nhất Tâm Duyên Khởi nhiều. Địa sáu tu Quán Duyên Khởi nhiều. Do Duyên Khởi và Không tương ưng, cho nên cũng đã đến được Pháp Phật hiện tiền, nghĩa là Chứng Cảnh của Trung Đạo.

o Nhất Tâm Duyên Khởi của Hoa Nghiêm giống Nhất

Niệm Duyên Khởi của Hữu Bộ.

• Hữu Bộ của Tiểu Thừa nói: Duyên Khởi có bốn loại, có tên là Nhất Niệm Duyên Khởi, cho rằng mười hai Duyên Khởi không nhất định nói về Ba Đời chính là Một Niệm Trong Tâm cũng có thể an lập được.

• Phẩm Thập Địa của kinh hoa Nghiêm nói rõ và rộng về Duyên Khởi ở trong Địa thứ 6, cũng nói về Nhất Niệm Duyên Khởi này; như nói: “Ba cõi hư vọng, nhưng từ Một Tâm tạo ra. Mười hai duyên phần đều nương tựa vào Tâm…”. Giải thích, nói chung, tương đồng với Hữu

Bộ.

o Nhất Tâm Duyên Khởi cũng ảnh hưởng đến Duy Tâm

Luận của Đại Thừa.

Ý nghĩa của một pháp này thích ứng với căn cơ và học phong của Duy Tâm Luận, đã triển khai Duy Tâm Luận của Đại Thừa có sức ảnh hưởng phi thường. Thật là Phật pháp không thể nghĩ bàn! 遠 行 於 滅 定, Viễn Hành Địa.

Viễn Hành ư Diệt Định, 念 念 能 起 人; Niệm niệm năng khởi nhập; 方 便 度 熾 然, Phương tiện độ xí nhiên, 二 僧 祇 劫 滿。 Nhị tăng kỳ kiếp mãn. Viễn Hành ở Diệt Định, Vào, Ra trong từng Niệm; Phương tiện vượt ba cõi, Hai tăng kỳ kiếp tròn. • Đã đến Địa thứ bảy. Viễn Hành lại càng vi diệu, sâu sắc. Có thể ở trong Định Diệt Tận và vào, ra trong từng niệm. Vào Định, Ra Định bình thường đã đến vị Siêu Tác ý cũng có được phương tiện. Nhưng hiện tại, từng niệm có thể ra, vào nhanh chóng. Đây không những là cần vào thì vào, cần ra thì ra; mà là, vào chính là ra, ra chính là vào. Như kinh Duy Ma Cật nói: “Không vào Diệt Định mà biểu hiện các oai nghi”.

• Địa bảy Vô Tướng, có Công Dụng Hạnh vượt hơn Địa

thứ sáu.

Do sự mầu nhiệm, sâu thẳm của Định; Bát Nhã dựa vào Định cũng đã đến cảnh giới Vô Tướng Hữu Công Dụng

Hạnh.

o Đã nói ở trên, từ Sơ Địa đến đây, Trí chứng ngộ Không Tánh là Vô Tướng, chỉ khi ra khỏi quán chiếu sâu thẳm mới chính là Hậu Đắc Trí cũng còn có tướng hiện tiền. Chớ hiểu sai, cho có Tướng là Chấp trước.

o Địa năm khó có thể đạt đến Vô Tướng Hạnh của Không, Hữu Bất Nhị.

o Địa sáu tiến bộ nhưng chủ yếu tu nhiều Vô Tướng Tác Ý sẽ có thể hiện hành Vô Tướng, nhưng thời gian gián đoạn vẫn còn.

o Đã đến Địa bảy thì Vô Tướng Hiện Hành, có thể không gián đoạn nữa.

• Địa bảy, Phương tiện độ là hơn hết; như lửa thiêu đốt

ba cõi. Theo thuyết mười Ba La Mật Đa, Bát Nhã Ba La Mật Đa thứ sáu, chú trọng Thật Trí. Từ đây về sau có bốn Ba La Mật Đa: Phương Tiện, Nguyện, Lực, Trí đều là Diệu Dụng thuộc Phương Tiện của Bát Nhã. Vì thế, nếu nói sáu Ba La Mật Đa thì bốn Ba La Mật Đa sau này đều ở trong Bát Nhã.

Theo thuyết Thập Độ thì Phương Tiện Độ ở trong Địa Thứ bảy, cực kỳ thù thắng, như lửa càng lúc càng bùng cháy.

• Địa bảy đã đến gần hết hai A tăng kỳ kiếp của Hạnh Vô

Tướng nên gọi là Viễn Hành.

Dựa theo thời gian tu hành mà nói, đến Địa thứ bảy là hoàn tất, A tăng kỳ thứ hai đã hoàn mãn. o Theo thời gian chia ba đại A tăng kỳ kiếp.

Sự khác nhau của ba đại A tăng kỳ kiếp, với ý nghĩa đặc thù.

• Từ phát tâm thành tựu, tu tập đến khi sắp vào hiện chứng Không Tánh là A tăng kỳ kiếp thứ nhất.

• Về sau là bậc thánh, tiến vào A tăng kỳ kiếp thứ hai. • Địa bảy hoàn tất đã sắp xong Vô Tướng Hạnh hoàn toàn thanh tịnh, cho nên A tăng kỳ kiếp thứ hai viên mãn.

• Về sau đi vào A tăng kỳ đại kiếp thứ ba.

o Phối hợp giải thích ba đại kiếp, từ Hữu Tướng đến Vô

Tướng. Kinh nói: Địa bảy giống như vùng đệm giữa hai quốc gia.

• Từ Địa sáu về trước, khi tu còn Hữu Tướng. • Tạp Hành giữa Hữu Tướng và Vô Tướng.

• Vô Tướng mà còn Công Dụng Hạnh.

• Về sau, hoàn toàn Vô Tướng, Vô Công Dụng Hạnh.

Địa bảy đã sắp hoàn tất, cho nên gọi là Viễn Hành.

Sơ đồ

Từ phát tâm thành tựu Hữu Tướng Vô số Đại Kiếp đến sắp vào hiện Hành Thứ nhất chứng Không Tánh Tạp hành giữa Từ Địa 1 đến Địa 4 Hữu Tướng Không, Có không 2 vô số Đại Kiếp và Vô Tướng đồng thời Địa 5 bắt đầu đến được Không, Có không hai Vô Tướng Địa 6, Vô Tướng vẫn còn có Hạnh gián đoạn nhiều Công Dụng Hạnh Địa 7, Vô Tướng

Hạnh không gián đoạn Vô Tướng, Vô Công Từ Địa 8 đến Địa 10 3 vô số Đại Kiếp

Dụng Hạnh

進 入 不 動 地, 無 相 無 功 用, 盡 斷 三 界 惑, 大 願 極 清 淨。 以 如 幻 三 昧, 三 有 普 現 身。 Đi vào Bất Động Địa, Bất Động Địa Tiến nhập Bất Động Địa, Vô Tướng, Vô Công Dụng, Tận đoạn tam giới Hoặc, Đại nguyện cực thanh tịnh. Dĩ Như Huyễn Tam Muội, Tam hữu phổ hiện thân. Vô Tướng, Vô Công Dụng. Dứt hết Hoặc ba cõi, Đại nguyện rất thanh tịnh. Lấy Tam Muội Như Huyễn, Hiện thân khắp ba cõi.

• Địa tám Vô Tướng, Vô Công Dụng không bị lay động

với Phiền não và Công dụng, nên gọi là Bất Động Địa. Từ Địa bảy đi vào Địa tám, gọi là Bất Động Địa.

Tại sao gọi là Bất Động Địa?

Vô Tướng Hành của Địa thứ bảy, vẫn còn có Công Dụng; Địa tám thì Vô Tướng và Vô Công Dụng.

Đã đến đây, Trí Huệ, Công Đức đều theo sự vận hành của Địa mà tiến lên; phiền não cũng không khởi lên Hiện Hành nữa.

Không bị phiền não và Công dụng lay động, cho nên gọi là

Bất Động.

• Địa tám chứng được Vô Sanh Pháp Nhẫn, dứt hết Hoặc

trong ba cõi.

Như người ở trong mộng đi qua sông, bằng tất cả kỹ năng, nhọc nhằn, sức lực vượt qua; bỗng tỉnh giấc, tất cả công dụng đều dừng lại. o Địa tám cắt đứt Hoặc giống như A La Hán.

Phiền não trong ba cõi do tu đã cắt đứt, quá khứ chưa cắt hết nhưng không đến nỗi, dẫn đến hiểm nguy. Bởi vì Bồ Tát, đồng thời, không gấp rút cần cắt đứt Phiền não, mà chỉ cần khống chế được nó thôi. Có lúc, còn có thể lợi dụng Phiền não để làm phương tiện tự lợi và lợi tha. Nhưng đi vào Địa thứ tám, Phiền não Chướng không cắt đứt mà tự nhiên cắt đứt; cho nên ở trong ngôi vị Bồ Tát Địa thứ tám chứng được Vô Sanh Pháp Nhẫn, mới cắt đứt Hoặc trong ba cõi, giống như A La Hán.

o Địa tám, bằng Trí cắt đứt Phiền não, tuy giống như A

La Hán nhưng vì hai lực mà không chứng Niết Bàn.

• Từ Vô Tướng Hạnh của Bồ Tát ở Địa tám mà, chứng được Pháp Tánh Vô Phân Biệt và Vô Sanh Pháp Nhẫn, có thể nói giống như A La Hán chứng nhập Niết Bàn.

Và cắt đứt Phiền não ba cõi cũng giống như A La Hán;

cho nên kinh Thập Địa nói: Bồ Tát đi vào Địa thứ tám là muốn vào Niết Bàn.

• Nhờ Lực gia trì của Phật, Lực bổn nguyện của Bồ Tát, đương nhiên, sẽ không giống như Tiểu Thừa vào Niết Bàn. Từ đây, chính thức đi vào Bồ Tát Đạo không cùng với Nhị Thừa. Bồ Tát ở Địa năm khó khăn lắm mới vào được cảnh giới sâu thẳm của Đại Thừa (Vô Tướng Hành) nhưng, đến đây mới hoàn toàn đạt được.

• Địa Tám, Nguyện Độ rất thanh tịnh, dùng Như Huyễn

Tam Muội để hiện thân nói pháp.

Theo thuyết Thập Độ, Đại Nguyện của Địa thứ tám cực kỳ thanh tịnh; cho nên có thể ở trong Vô Tướng, Vô Công Dụng Hạnh khởi sanh Như Huyễn Tam Muội; ở trong ba cõi hiện tất cả thân, nói tất cả pháp.

Giống như Phổ Môn Đại sĩ Bồ Tát Quan Thế Âm, nên dùng thân gì để độ được chúng sanh thì liền hiện thân ấy để nói pháp. Đây là cảnh giới của Bồ Tát có Hạnh Nguyện sâu rộng, từ Địa tám trở lên. Trong Vô Tướng Hạnh, không những có thể biết Như Huyễn Tam Muội mà còn, thị hiện Đại Nguyện Như Huyễn (Tướng Vô Hý Luận) và Không Tánh, Bình Đẳng Bất Nhị.

Bồ Tát Địa thứ tám hoàn toàn thực hành Hạnh Vô Tướng; vì vậy, nói Bồ Tát Địa thứ tám khởi sanh Như Huyễn Tam

Muội.

Thiện Huệ Địa

善 慧 無 礙 解, Thiện Huệ vô ngại giải, 圓 淨 一 切 力。 Viên tịnh nhất thiết lực.

Thiện Huệ hiểu thấu triệt, Thanh tịnh tất cả lực.

• Địa thứ chín dùng Bốn Trí Vô Ngại vì người khác nói pháp mà không thêm Công Dụng, nên gọi là Thiện Huệ Địa. Vô Tướng, Vô Công Dụng Hạnh đã đến Địa thứ chín Thiện Huệ, càng thêm vượt trội.

Tự chứng ngộ, không cần nói Vô Công Dụng mà, vì người khác nói pháp cũng có thể không đợi đến Công Dụng. Bồ Tát Địa thứ chín chứng được bốn Trí Vô Ngại Giải (bốn Trí hiểu thấu suốt, không bị trở ngại): Pháp, Nghĩa, Từ, Biện; ở trong đại chúng nói pháp là vị đại pháp sư thứ nhất, giữ gìn, bảo vệ pháp tạng của Phật. Bồ Tát có khả năng dùng một thứ tiếng (âm) nói, tất cả pháp cho vô số căn tánh khác nhau của chúng sanh nghe được; nhất thời, nói pháp môn thích ứng với tất cả căn cơ, một cách tự nhiên mà không dụng công.

• Lực độ Địa thứ chín hoàn toàn thanh tịnh

Ở trong mười Ba La Mật Đa, tất cả Lực Ba La Mật Đa của Địa thứ chín hoàn toàn thanh tịnh.

Pháp Vân Địa

第 十 法 雲 地, 諸 佛 光 灌 頂, 智 增 澍 法 雨, 長 善 如 大 雲。 Đệ thập Pháp Vân Địa, Chư Phật quang quán đỉnh, Trí tăng bành pháp vũ, Trường Thiện như đại vân. Thứ mười Địa Pháp Vân; Hào quang Phật quán đảnh. Trí tăng, mưa Pháp ngập; Dài, đẹp như cầu mây.

• Bồ Tát Địa thứ mười là con của Pháp Vương, hào

quang Phật gội đỉnh đầu, công đức viên mãn.

Địa thứ mười gọi là Pháp Vân Địa.

o Như vương tử phong tước cho con mình làm thái tử ở Ấn Độ, chánh thức lên ngôi, phải cử hành lễ quán đảnh, lấy nước của bốn biển lớn, tưới lên đỉnh đầu của vương tử thì lễ lên ngôi mới hoàn thành. Lễ này giống như lễ đội vương miệng thời cận đại.

o Bồ Tát đã đến Địa thứ mười là Pháp vương tử, ở ngôi vị Bổ Xứ, cũng cần viên mãn thành Phật. Việc này sẽ có mười phương chư Phật phóng đại quang minh lên đỉnh đầu của Bồ Tát. Đây là Phật quang quán đảnh, tượng trưng cho ánh sáng Trí Huệ, giác ngộ của chư Phật đi vào trong tâm của Bồ Tát; ánh sáng Trí Huệ, giác ngộ của Bồ Tát và của chư Phật không hai, không khác; cũng chính là tâm quý báu, giác ngộ của Bồ Tát, viên mãn thanh tịnh như Phật chứng được. Đây là tượng trưng cho sự thành

Phật.

• Trí Độ Địa thứ mười rất vượt trội, hiện thần thông nói pháp như mây rơi xuống thành mưa, nên gọi là Pháp

Vân Địa.

Vì sao gọi là Pháp Vân? Bởi vì tu học trong mười Độ, Địa thứ mười thì Trí Ba La Mật Đa vượt trội; Trừ Phật, tất cả Trí Huệ, Thiện Căn của Bồ Tát chín địa còn lại, đều không thể tày. Vì vậy, không chỉ có thể tự tại nói pháp, mà còn, có thể hiện thần thông khắp pháp giới để nói pháp độ sanh, như trận mưa lớn đem đến biết bao ích lợi cho loài hữu tình và vô tình.

Pháp vũ từ Pháp Vân đến, Bồ Tát thập địa là: “Từ Nguyện Lực sanh Đại Từ Bi, Phước Đức, Trí Huệ như vầng mây lớn; biểu hiện nhiều màu sắc sáng rỡ, tươi đẹp; thông minh, vô úy tợ như điện, chớp; âm thanh nói ra dường như tiếng sấm vang lừng, hàng phục ma quân. Khoảnh khắc một niệm, đã nói pháp ở khắp cõi nước như vi trần, bằng trận mưa cam lồ, hướng thiện”.

Vì thế, việc hiện thần thông nói pháp của Bồ Tát thập địa có khả năng nuôi lớn căn lành của tất cả chúng sanh, giống như vầng mây lớn, đúng lúc, mưa tuôn xuống vạn vật.

Biểu đồ ngôi vị tu tập theo Đại Thừa.

Thập Tín Tín, Tấn, Niệm, Định, Huệ, Thí, Giới, Hộ, Nguyện, Hồi Hướng Hữu Tướng Hành Thập Trụ Phát tâm, Trị địa, Tu hành, Sanh quý, Phương tiện cụ túc, Chánh tâm, Bất thối, Đồng Chân Pháp vương tử, Quán đảnh Thập Hoan hỷ, Nhiên ích, Vô khuể hận, Vô tận, Phàm phu Sơ A tăng kỳ kiếp Thắng giải hành địa

Cùng thực hành cả Hữu Tướng và Vô Tướng.

Không,5 Hữu không cùng

Hạnh Thập hồi hướng Sơ địa

Ly si loạn, Thiện hiện, Vô trước, Tôn trọng,

Thiện pháp, Chân thật Cứu hộ tất cả chúng sanh lìa Tướng chúng sanh, Bất hoại, Đẳng nhất thiết Phật, Chí nhất thiết, Vô tận công đức tạng, Tùy thuận bình đẳng thiện căn, Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sanh, Như tướng, Vô phược vô trước giải thoát, Pháp giới vô lượng Sơ chứng Thánh Tánh đắc xuất

Thế Tâm, Ly hệ lạc, Phần chứng vô thượng Bồ Đề vô tỷ Hoan

Hỷ (còn liên quan giữa Bố Thí Bố Thí Pháp chung Thừa Kiến Hoặc dứt hết Thánh nhân, Nhị A tăng kỳ kiếp Nhị địa

Tam địa

Tứ địa

Không Hữu Vô Tướng Ngũ địa phàm và

Thánh)

Ly Sơ địa chi vi tế Giới cấu Đắc văn trì Đà La Ni, Cần tu thiền định Tinh cần tập Giác phần,

Vĩnh diệt Ngã Kiến nhưng Ngã Pháp lại đến 2 Chấp và nhiều thứ Ái nhiễm Vừa chứng Trì giới Nhẫn nhục

Tinh tấn Thiền định

Thập

Thiện Thiền định Đạo phẩm Tứ Đế T r a n g | 333 Tập Khí từ Sơ địa trở lên, trừ bỏ từng phần Pháp chung Thừa3 Bất Nhị hữu công dụng hạnh

Lục địa

Thất địa Vô Bát T r a n g | 334 được Hạnh Vô

Tướng Bất Nhị của Không, Hữu

(liên quan

Đại Thừa, Tiểu Thừa). Vô Tướng hiện hành còn gián đoạn.

Bát Nhã Duyên Khởi Vô Tướng hiện hành không còn gián đoạn

Phương Tiện

Gom hết vào trong Bát Nhã Thánh nhân Tâm, A tăng kỳ kiếp Hiện Nguyện Tự Tướng vô công dụng hạnh địa Cửu địa hành hoàn toàn Vô tướng Vô công dụng, Chứng

Vô Sanh

Pháp Nhẫn, Bằng Tam Muội Như

Huyễn hiện tất cả thân.

Tự chứng và lợi tha đều

Vô công dụng, chứng 4 Trí Vô ngại giải, ở trong T r a n g | 335 Hoặc dứt hết Lực loài người nói pháp la đại Pháp Sư thứ nhất.

Thập địa Chư Phật quán đảnh ở ngôi vị Bổ Xứ,

Trí hơn 9 địa trước. Bằng pháp vân mưa pháp vũ nuôi lớn tất cả căn lành Trí 5.3.2.2. Đốn, Tiệm tùy Căn Cơ 菩 薩 所 修 道, Bồ Tát sở tu đạo, 三 期 歷 十 地。 Tam kỳ lịch Thập Địa. 頓 入 與 漸 入, Đốn nhập dữ tiệm nhập, 隨 機 有 差 別。 Tùy cơ hữu sai biệt. Con đường Bồ Tát tu, Mười Địa qua ba kỳ, Vào mau hay vào chậm, Khác nhau tùy căn cơ. a. Lại bàn con đường tu thành Phật có nhanh, chậm Con đường tu của Bồ Tát là Phát Tâm Bồ Đề, Thọ Giới Bồ Tát, Lục Độ, Tứ Nhiếp.

Thời gian Bồ Tát tu là ba đại A tăng kỳ kiếp.

Những ngôi vị trải qua, dựa theo chứng vào Pháp Giới Tánh mà nói là trải qua Mười Địa.

Điều này đã nói qua ở trên, nhưng còn một vấn đề cần giải thích.

• Có thuyết khác nói về việc chọn ba đại A tăng kỳ kiếp. o Ở trong Đại Thừa, thành Phật nhanh hay chậm không giống nhau.

Bồ Tát tu hành trong ba đại A tăng kỳ kiếp, vốn là quy định theo Phật giáo Thanh Văn, nhưng Đại Thừa thì không nhất định.

o Vì thế, luận Khởi Tín nói rằng kinh nói không nhất định là Phương Tiện nói; từ thành tựu Tín Tâm đến thành Phật, kỳ thật, nhất định trải qua ba đại A tăng kỳ kiếp.

o Nhưng cái Thấy (kiến đạo) trong luận của Bồ Tát Long Thọ không như vậy: Thành Phật hoặc nhanh hoặc chậm;

nếu chậm thì trải qua vô lượng vô số tăng kỳ kiếp!

• Hai loại kiếp không giống nhau, tạo thành nhanh, chậm

sai khác.

Cuối cùng, việc tu hành thành Phật, có hay không có sự khác nhau Nhanh, Chậm? Ba đại A tăng kỳ kiếp, vốn có hai loại giải thích.

o Thời gian kiếp: Như thời gian bao nhiêu là một Tiểu Kiếp, tám Tiểu Kiếp là một Đại Kiếp. Đại Kiếp như vậy, dựa vào 10.10=100; 10.100=1000 và tiến dần lên, đến A tăng kỳ Đại Kiếp (có nghĩa là Vô Số, nhưng thật ra có Số

Lượng). Lại đếm đến ba A tăng kỳ Đại Kiếp, thời gian tu hành trải qua lâu như thế, mới có thể thành Phật viên mãn.

o Đức Hạnh Kiếp: Lấy công đức để tính. Điều này giống như lấy sản lượng làm kết quả của công việc, giống như tính công một ngày làm việc; phải có ba đại A tăng kỳ kiếp Công Đức của Đức Hạnh mới có thể thành tựu. Dựa theo Đức Hạnh mà nói thì thời gian thành Phật nhanh, chậm không giống nhau. Nếu lấy sản lượng của một người làm thủ công trong một ngày, so với sản lượng của một người dùng máy móc để làm ra thì rất khác nhau, về thời gian lẫn sản lượng.

• Sự giống và khác của hai loại Kiếp.

o Dựa vào công đức để thành Phật thì giống nhau

Vì thế, dựa vào công đức để tính ba đại A tăng kỳ kiếp, tất cả Bồ Tát tu hành thành Phật đều giống như thế. o Dựa vào thời gian để thành Phật thì khác nhau nhiều. Nhưng dựa vào thuyết thời gian thì khác nhau nhiều. Dựa vào ý nghĩa của luận Bồ Tát Long Thọ, thông thường, như Phật Thích Ca, đều trải qua ba đại A tăng kỳ kiếp, có vị thời gian tu tập còn dài hơn; nhưng đặc biệt những vị lợi căn thì không cần lâu như vậy. Có lẽ bậc căn tánh như vậy, quá ít, cho nên, các vị Bồ Tát Mã Minh, Vô Trước đều không nói đến. Tóm lại, Đốn nhập và Tiệm nhập tùy vào căn cơ của Bồ Tát không giống nhau; kinh nói là “có sai biệt”.

b. Dựa vào luận của Bồ Tát Long Thọ lấy ba hạng Bồ Tát hợp thành hai thuyết khác nhau. Hiện tại dựa vào Phẩm Vãng Sanh của Bồ Tát Long Thọ nói, Long Thọ còn phối hợp theo thứ tự với Nhập Định Bất Nhập Định Ấn Kinh để chỉ dạy sơ lược.

• Lược nêu ba hạng Bồ Tát tu thành Phật có nhanh, chậm; chia năm loại khác nhau, qua Biểu Đồ.

Phước mỏng, Căn Phát tâm, tu vô lượng A tăng kỳ chậm Tâm không kiếp, hoặc đến hoặc không vững (cưỡi Dê) Phước ít, lợi căn Phát tâm, tu từ từ Lục Độ, 3 A

(cưỡi ngựa)

tăng kỳ kiếp, thành Phật

A, cưỡi Phát Tâm, Phước nhiều, lợi mặt trăng, vào vị Bồ Đảnh vị căn, Tâm vững mặt trời Tát Phát Tâm nhỏ vào vị

Bồ Tát Đảnh vị B.

(cưỡi thần Thanh

Phát Tâm thành Phật chuyển pháp luân Đảnh vị thông) Văn Phát Tâm Bát Nhã tu C. Như Địa thành thục chúng Lai thượng sanh, ….

Hạng thứ nhất: Phước mỏng, căn chậm tu vô lượng kiếp.

Như cưỡi Dê mà đi. Phát Tâm tiến lên, đi trong một thời gian rất lâu, có vị vẫn không thể đến. Như nói: “Bồ Tát phát

Tâm lớn như ngư tử, như hoa am thọ; nhân của ba việc thì nhiều mà kết quả quá ít”. Đây có lẽ là căn tánh bình thường nhất!

Hạng thứ hai: Ít phước, lợi căn tu ba đại kiếp.

Như cưỡi ngựa (kinh nói như cưỡi voi) mà đi. Hoặc có vị tu ba đại A tăng kỳ kiếp hoặc có vị tu một trăm đại A tăng kỳ kiếp, mới có thể chứng được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh

Giác.

Hạng thứ ba: Phước lớn, lợi căn là Bồ Tát đi trên con đường Phương Tiện.

Như nương thần thông mà đi, trong hạng này có ba hạng: o Phát Tâm thì chứng vị Bồ Tát.

Kinh nói: Như nương thần thông sáng tỏ mặt trời, mặt trăng mà đi. Thầy Long Thọ còn chia hạng nữa:

Có vị mới phát Tâm lên ngay vị Bồ Tát.

Có vị tu hành ít nhiều mới lên vị Bồ Tát.

Ngôi vị Bồ Tát, tuy có nhiều giải thích, nhưng dựa vào kinh Bát Nhã nói thì Đảnh Vị, không rơi lại đường ác, vào nhà hạ tiện, vào Nhị Thừa; theo thuyết hành vị của kinh Hoa Nghiêm nói là Phát Tâm Trụ (ngôi thứ nhất trong Thập Trụ).

o Phát Tâm liền vào Sơ Địa.

Kinh nói như Thanh Văn đi bằng thần thông; vừa Phát Tâm liền thành đại Bồ Tát, tám tướng thành đạo. Sơ Địa chứng từng phần, có thể ở một trăm thế giới Phật, hiện thân tám tướng thành đạo. o Phát Tâm liền vào Bát Địa. Kinh nói Như Lai đi bằng thần thông, mới phát Tâm liền tương ưng với Bát Nhã, thành thục chúng sanh, trang nghiêm cõi Phật. Đây là đạo Phương Tiện của Bồ Tát. Sơ Địa trở lên đến Bát Địa.

• Dựa vào Bồ Tát lợi căn mà nói, hoàn toàn không phát

Tâm mà tức thì thành Phật.

Điều này có thể thấy, sơ phát Tâm thì viên mãn thành Phật. Điều này, dù thế nào, cũng không thể được. Phát Tâm thì vào Sơ Địa, chứng Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, là có; còn có vị cao hơn, vừa phát Tâm thì Tự Lợi đã viên mãn rồi dùng đạo Phương Tiện độ chúng sanh.

Hạng thứ hai hoặc tu ba đại A tăng kỳ kiếp, Bồ Đề viên mãn. Đó là hàng tiệm cơ. Phật Thích Ca là hạng căn cơ này.

Sau ba hạng là hạng lợi căn, đốn nhập, nhưng ít có, khó được.

c. Nguyên nhân chính của Nhanh, Chậm; Đốn, Tiệm là Chuẩn Bị trước khi Phát Tâm. Vì sao Căn Cơ có Tiệm có Đốn; thành Phật có Nhanh, có Chậm? Vấn đề nằm ở chỗ Chuẩn Bị Trước khi phát Tâm, không giống nhau.

• Lược nói sự khác nhau, trước khi phát Tâm, của ba

hạng Bồ Tát.

o Một là: “Đời trước, Phước đức, Nhân duyên mỏng; mà còn Độn căn, Tâm không kiến cố”. Thảo nào, sau khi phát Tâm, lâu bao nhiêu đều không thể đạt đến mục đích; như xưa nay, chưa từng tu học; tương tự phát Tâm để dự thi vậy.

o Hai là: “Đời trước, Phước đức, Lợi căn ít”. Điều này, giống như trong quá trình học kém một chút; nhưng trong quá trình học tập dài lâu nên kinh tích lũy nhiều kinh nghiệm; chỉ cần đừng bỏ học và mỗi năm đều dự thi thì sẽ có cơ hội trúng tuyển. o Ba là: “Nhiều đời đến nay, luôn thích Chân Thật; ghét dối trá. Đó là Bồ Tát lợi căn, Tâm vững, đã tích tụ từ lâu vô lượng Phước đức, Trí Huệ”. Những vị này vừa phát Tâm Bồ Đề thì có thể chứng ngay ngôi vị cao; giống như người có trình độ cao, nghiên cứu sâu, thi là trúng tuyển ngay lần đầu.

Vì thế, học Phật, tốt nhất là chớ nói đến Độn thế nào, Tiệm ra sao; đó đều là lời sáo rỗng, vô nghĩa! Tốt nhất là tự hỏi mình: Chuẩn bị như thế nào!

• Sơ lược nêu ra vô số kiến giải sai lầm của việc phát Tâm

học Phật ở thời đại này.

Người học Phật hiện đại (ở Trung Quốc, Việt Nam) có tư tưởng rất kỳ lạ, chưa từng xem xét suy nghĩ chính mình:

Phước đức, Nhân duyên như thế nào? Căn cơ như thế nào? Phước huệ tư lương như thế nào?

o Phát Tâm học Phật, không thể không Đốn nhập, không thể không lập tức thành Phật. Không tự hỏi mình, bèn cho đây là đại pháp, pháp môn này dễ thành Phật. Điều này giống như không tự hỏi mình về quá trình học tập, về kinh nghiệm bản thân mà chỉ muốn ứng tuyển làm tổng thống, giống như làm thử thì được ngay ngôi vị nguyên thủ. o Lại có một số người càng thêm nực cười! Thừa nhận căn cơ của mình chậm chạp (độn), nghiệp chướng nặng nề, trí huệ cạn cợt, bèn cho không thể không tu pháp môn dễ thành Phật. Với những suy nghĩ này, so với Chánh Pháp không tương ưng!

Chân chánh muốn phát Tâm học Phật, phải từ gom góp Tư lương, thành tựu Lợi căn, Tâm chí vững vàng, ra sức nỗ lực Tu Học, không hỏi Đốn, Tiệm; càng không hỏi bao lâu Thành Phật; chỉ biết tinh tấn, mới là con đường đúng đắn mà Bồ Tát thường tu tập.

5.3.2.3. Phật quả viên mãn.

佛 果 圓 滿, Phật quả viên mãn, 三 僧 祇 劫 滿, Tam tăng kỳ kiếp mãn, 登 於 妙 覺 地。 Đăng ư Diệu Giác địa.

Ba tăng kỳ viên mãn, Lên ngôi vị Diệu Giác. a. Công đức tu tập đã viên mãn, tiến lên ngôi vị Phật. Tu hành đến ba A tăng kỳ kiếp, thì công đức viên mãn, là ngôi vị Bồ Tát tiến lên ngôi vị Diệu Giác tức Phật quả. Đại Trí huệ của Phật gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Chánh: Diệu, cho nên, Phật quả là Đẳng Giác hay Diệu Giác. b. Dứt hết Hai Chướng, viên mãn rốt ráo thành Phật. • Bát địa dứt hết Phiền não chướng.

Từ Sơ địa đến Bát địa. Bồ Tát dứt hết phiền não chướng của ba cõi.

• Sơ địa trở lên đoạn trừ Tập Khí từng phần.

Tập Khí là Sở Tri Chướng, từ Sơ địa trở lên, trừ bỏ từng phần.

Dựa vào Tâm Cảnh mà nói, Tập Khí là do tướng Hý Luận hiển hiện, đối với Pháp không thể có được Tri Kiến Vô Ngại, với ý nghĩa còn ngu muội, vì tập quán của phiền não, từ vô thỉ đến giờ. Phiền não chướng, tuy đã dứt trừ, nhưng hơi hướng của phiền não vẫn còn.

Những Tập Khí này, Thanh Văn gọi là Bất Nhiễm Ô Vô Tri, Đại Thừa gọi là Trụ Địa Vô Minh Nhiễm Ô. • Do Trí Vô Tướng, tiến tu dứt hết Tập Khí, Thành Phật.

Những Tập Khí này, do tiến tu Trí Vô Tướng đạt đến khi không còn biểu hiện nữa, càng về sau càng mỏng dần; Pháp Tánh Không cũng càng về sau càng sáng trong, vắng lặng. Đợi đến khi trong veo, hòa tan; Trí Huệ cũng có thể càng lâu dài, càng rộng lớn, thấu đạt tất cả càng sâu sắc, tinh tế. Đến cuối cùng, đã sạch hết: “Đối với tất cả cảnh giới Sở Tri mà, nó cực vi tế, do ngu si chấp trước” và “Chướng ngại bởi ngu si rất rất nhỏ bé cùng tính thô trọng của những phiền não ấy”.

Đến đây mới rốt ráo thanh tịnh thành Phật: “Hoàn toàn không còn chướng ngại, tất cả Tướng không hiển hiện mà, cực kỳ Thanh Tịnh Chân Thật hiển hiện”; cũng chính là “Pháp Giới vô cùng Thanh Tịnh hiển hiện”. Kinh Bát Nhã nói: “Một Niệm tương ưng với Diệu Huệ”

thì cắt đứt tất cả Tập Khí Phiền Não và Thành Phật. Phát Tâm tu học đến đây, mới thật sự là công đức viên mãn.

5.3.3. Công đức của Phật

5.3.3.1. Pháp Thân 佛 身 最 寂 滅, Phật thân tối tịch diệt, 平 等 無 分 別。 Bình đẳng vô phân biệt.

如 彼 摩 尼 珠, Như bỉ ma ni châu, 妙 用 利 群 生。 Diệu dụng lợi quần sanh. Thân Phật rất vắng lặng, Bình đẳng không phân biệt. Như ngọc ma ni vậy, Diệu dụng lợi chúng sanh. a. Nói chung, dựa vào ba thân khen ngợi công đức Phật Dựa vào ba thân, khen ngợi công đức Phật.

b. Trước, lược nói về Pháp thân Phật Thân Tự Tánh là Phật; cũng gọi là Pháp Thân, là cùng tương ứng với tất cả Phật pháp, là chỗ nương tựa của tất cả

Phật pháp.

• Dựa theo Giác Ngộ Viên Mãn nói về Pháp Thân

Pháp Thân, theo giác ngộ viên mãn mà nói là ra khỏi sự che khuất của Phiền não, hiển lộ hoàn toàn Pháp Tánh Không thanh tịnh, Tự Tại sáng suốt, Rốt Ráo tột cùng. Từ ngôi vị Bồ Tát tu hành đến đây đã đạt đến “Vĩnh viễn xa lìa các Chướng Ngại, không còn hiện hành tất cả Tướng”, cho nên cực kỳ

Vắng Lặng.

• Dựa theo Bình Đẳng Bất Nhị nói về Pháp Thân

o Giữa Phật với Phật bình đẳng như nhau.

o Từ Phật mà quán tất cả: Y Chánh; Sanh Phật, Nhân Pháp;

Trí Như; Tất cả đều bình đẳng. Pháp Không Tánh không phân biệt, Bồ Đề cũng không phân biệt; cho nên nói: “Như Như Pháp, Như Như Trí, gọi là Pháp Thân”. Như Trí của Pháp Thân không thể phân biệt; giống như ánh sáng của bảo châu không thể phân biệt.

Trong kinh, luận dùng vô số văn, từ hình dung, khen ngợi thân Phật, đều chỉ là tương tợ chút ít thôi.

• Dựa vào Lợi Tha vô công dụng mà mơ về Pháp Thân

Giống như ngọc ma ni có công dụng thần diệu, vi tế, có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sanh. Ngọc ma ni chính là ngọc như ý, có thể đáp ứng nhu yếu của chúng sanh. Xuất hiện vô số bảo vật, làm cho tâm mong cầu của chúng sanh đầy đủ. Bảo châu không có suy nghĩ, cũng không cố sức dụng công, chỉ là tự nhiên như thế. Quả Phật đem đến lợi ích cho chúng sanh, cũng giống như vậy.

5.3.3.2. Báo Thân a. Một, nhiều vô ngại. 法 性 所 流 身, Pháp Tánh sở lưu thân, 念 念 現 一 切。 Niệm niệm hiện nhất thiết.

佛事 菩薩 事, Phật sự Bồ Tát sự, 二 乘 眾生 事; Nhị Thừa chúng sanh sự;

三 世 盡 十 方, Tam thế tận thập phương, Y chánh tất vô ngại. Ư nhất hiện nhất thiết, Nhất thiết nhập ư nhất.

依 正悉 無 礙。 於 一 現 一切, 一 切 人 於 一。 Pháp Tánh chảy trong thân, Từng niệm hiện tất cả. Phật sự, Bồ Tát sự, Nhị Thừa, chúng sanh sự; Ba đời, khắp mười phương, Nương Chánh ắt vô ngại. Từ Một hiện Tất Cả, Tất Cả đi vào Một.