Thành Phật Chi Đạo

• Không thể không có Nhân mà Sanh

Hiện thấy thế gian có mối quan hệ Nhân Quả; nếu nói không có Nhân, không có Duyên thì tất cả đều không thể thành lập! Thiện, ác; tà, chánh cũng không thể thành lập được! Nếu không có Nhân mà sanh; thế thì kẻ phạm mười điều ác, làm năm điều ngũ nghịch cũng có thể sanh lên trời hoặc thành Phật. Điều này cũng không làm sao có thể được.

• Từ bốn cách Không Sanh được thì biết tất cả pháp vốn

Không Sanh.

Tóm lại, đã cho rằng Pháp thì có Tánh Thật Hữu, không ra ngoài bốn cách và kết quả đều là không thể Sanh.

Nhưng Sanh là hiện thực của thế gian, cho nên, tất cả pháp, chắc chắn, chẳng có Tự Tánh.

Do có Tự Tánh, không thành lập Tự Tánh Sanh; vì thế, biết là Duyên Sanh, là Có mà giả tạo. Dựa vào Duyên Sanh Giả Danh mà Quán các Pháp là Vô Tánh, là Pháp Không Tánh, cũng có thể thấu triệt: 一 切 法 本 來 不 生 了. Nhất thiết Pháp bổn lai Bất Sanh liễu: Tất cả Pháp, từ xưa đến nay, vốn Không Sanh.

Như kinh nói: “Nếu từ Duyên Sanh là Không Sanh, vì Duyên Sanh chẳng có Tự Tánh Sanh” (Bồ Đề Đạo thứ đệ quảng luận, q.19); hay kinh Pháp Hoa, q.1 nói: 諸 法 從 本 來,常 自 寂 滅 相: Chư Pháp tùng bổn lai, thường Tự Tịch Diệt Tướng: Các pháp, từ xưa đến nay, luôn luôn Tự có

Tướng Vắng Lặng.

Sau quán Ngã Không

我 不 即 是 蘊, 亦 復 非 離 蘊, 不 屬 不 相 在, 是 故 知 無 我. Ngã không phải là Uẩn, Không Thuộc, không tương tại, Ngã bất tức thị Uẩn, Diệc phục phi ly uẩn, Bất thuộc bất tương tại, Thị cố tri Vô Ngã.

Cũng chẳng phải lìa Uẩn, Cho nên biết Vô Ngã.

• Tiếp theo nói Quán Vô Ngã.

o Nói rõ hai loại Chấp Ngã. Quán ngã Không, Ngã có hai: Bổ Đặc Già La; Tát Ca Da • Ngã Bổ Đặc Già La.

Bổ Đặc Già La dịch nghĩa là Sổ Thủ Thú, có nghĩa là thọ sanh bất tận trong sanh tử. Bất luận là chính mình, người khác, súc sanh đều là cá thể gồm Thân, Tâm hòa hợp, đều có thể nói có Giả Ngã của thế tục (thọ giả), nhưng chúng sanh không thể hiểu thấu được mà đều cho đó là chúng sanh có Thật Thể khi luân hồi và trở thành chấp Ngã Bổ Đặc Già La.

• Ngã Tát Ca Da

Tát Ca Da có nghĩa là Tích Tụ, Hòa hợp Thân Tâm ở trong Chính Mình, sanh ra Cảm Giác với đặc tính tương ứng về Tự Ngã và Ngã Ái, Ngã Mạn và đối lập với người khác (Danh Giả) mà sanh ra. Đây là Vọng Chấp không có căn cứ: Tát Ca Da kiến. • Đối tượng Sở Duyên của hai loại Ngã Chấp.

Đối với người có Ngã Chấp Bổ Đặc Già La.

Đối với Chính Mình có Ngã Chấp Bổ Đặc Già La còn có Ngã chấp Tát Ca Da kiến.

o Do Pháp Vô Ngã mà Ngộ được Nhân Vô Ngã, rồi trừ bỏ được Ngã Tát Ca Da.

• Chấp Pháp Ngã và Chấp Nhân Ngã với đặc tính là Thật, Duy nhất, Thường hằng.

• Tâm, Cảnh thế tục của chúng sanh đều là Chấp Ngã (Câu

Sanh Ngã Chấp)

Nhưng đó là từ Trực Giác đến, còn Thật Ngã giản đơn nhất, cuối cùng, Ngã là cái gì; hầu hết chúng ta đều chưa từng suy nghĩ đến.

• Vấn đề này đã đến tay các nhà tôn giáo. Triết học và có những suy luận về Tự Ngã (phân biệt ngã chấp) không giống nhau, nhưng cho rằng Ngã là Chủ Thể sanh mạng, là Thật Thể luân hồi và nhận thức, chắc chắn là Có Thật.

Ngã này đối lập với người khác và Tự thành lập, luân hồi và là Ngã Thể bất biến.

Đặc tính nội hàm của Tự Ngã là Thật (thật có), là Duy Nhất (Tự Có), là Thường (thường hằng).

Ý này so với Chấp Pháp có Tự Tính của Tự Tính về định nghĩa hoàn toàn giống nhau.

Vì thế, theo pháp mà nói là Không Có Tự Tính; theo chúng sanh mà nói là Không Có Ngã; thật ra, cả hai có thể dung thông.

Vì thế, nói là Pháp Không: Pháp Không có Tự Tính; Ngã Không: Ngã Không có Tự Tính.

Còn nói là Pháp Vô Ngã; Nhân (Bổ Đặc Già La) Vô Ngã.

o Chấp Ngã Tát Ca Da, đặc sắc là lấy Dục làm thế lực chi

phối.

Có thể là chấp Ngã Tát Ca La còn vì vọng chấp Thật Có, Tự Có, Thường Hằng. Biết được Tự thân là độc lập, sẽ biết được đó là Tự do, Tự tại. Từ bổn Tính của Ngã (vọng chấp)

mà nói thì Ngã là Vui (lạc); từ tác dụng của Ngã Sở biểu hiện mà nói thì Ngã là Tự Ngã làm Chủ, do quyền lực, ý chí của ngã chi phối (chủ tể, là định nghĩa về Ngã). Vì vậy, Ngã Tát Ca Da thì lấy Dục làm chủ để biểu hiện đặc sắc của nó.

Nhưng, nếu thông đạt Vô Tự Tánh; thông đạt về Ngã Không Thể Có bản chất: Thật, Duy Nhất, Thường Hằng;

thông đạt về Ngã Tự Tại như chủ tể; cũng sẽ mất đi nền tảng của tồn tại. Những điều này có được là do Quán Ngã Không mà thông đạt ý nghĩa.

• Bình luận, đã phá hai loại Chấp Ngã: Uẩn và Lìa Uẩn. Theo Ngã Chấp của phàm tình mà nói không ra ngoài hai loại: Ngã Là Uẩn, Ngã Lìa Uẩn.

o Uẩn là Ngã.

Nhưng, dùng chánh lý để quan sát Ngã Có Tự Tánh thì không thể nói Ngã chính là ngũ Uẩn được. • Chấp ngũ Uẩn Thân, Tâm là Ngã. Cuối cùng, Ngã là gì? Thông thường nói rằng Tôi đi, Tôi cần, Tôi vui mừng, Tôi tưởng tượng, Tôi hành động, Tôi nhận thức đều không lìa khỏi Thân, Tâm: ngũ Uẩn. Vì thế, thông thường Chấp Ngã đều Chấp uẩn là Ngã.

• Phê bình, bát bỏ. Nhưng năm uẩn là số nhiều, nào sanh diệt, vô thường, khổ; những điều này, so với định nghĩa về Ngã là Duy nhất, là Thường hằng, là an Vui thì hoàn toàn không thích hợp. Nếu đích thực Năm Uẩn chính là Ngã thì những thứ này không hình thành được Ngã và sẽ khiến cho mọi người thất vọng.

o Lìa Uẩn có Ngã. • Chấp lìa năm Uẩn Thân, Tâm có Ngã riêng ở ngoài. Trải qua một phen suy tư, khảo nghiệm, các nhà tôn giáo, hầu hết đều chủ trương: Lìa Uẩn có Ngã; nhận thức rằng Lìa Thân, Tâm tức là ngoài năm Uẩn, riêng có Cái Ngã thần bí, nhiệm màu, an vui, thường hằng. • Phê bình, đả phá.

• Đả phá chung: Lìa năm Uẩn Thân Tâm, không có pháp thành lập riêng có Ngã Thể.

Nhưng dùng chánh lý để tìm tòi, cũng chắc chắn chẳng phải là Lìa Uẩn mà Có Ngã.

Bởi vì đã lìa năm Uẩn thì dù cách nào cũng không thể hình dung được; không thể chứng minh được sự Tồn Tại của Ngã; không thể xuất hiện Tác Dụng của Ngã. Vậy thì làm sao biết Có Ngã? Việc chấp Ngã của chúng sanh, đều không lìa Tự Thể Thân, Tâm; hoàn toàn không giống như tưởng tượng của các nhà thần học.

• Đả phá riêng: Tương Thuộc (lệ thuộc lẫn nhau) và

Tương Tại (tồn tại lẫn nhau). Có người cố chấp: Lìa Uẩn có Ngã rồi giải thích một cách khéo léo, riêng biệt.

- Tương Thuộc. Có người nói: Uẩn, Ngã liên hệ với nhau: Chỉ vì năm uẩn lệ thuộc ở Ngã, là công cụ của Ngã. Ngã đã lợi dụng chân để đi, lợi dụng mắt để nhìn, lợi dụng ý thức để nhận thức rõ ràng.

- Tương Tại.

Có nói Tương Tại: Nếu Ngã so với năm uẩn lớn hơn thì năm Uẩn ở trong Ngã, nếu năm Uẩn so với Ngã lớn hơn thì Ngã tồn tại trong năm

Uẩn. - Phá cả Tương Thuộc và Tương Tại.

Đã đành, điều này đều là những giải thích khác nhau về Lìa Uẩn có Ngã, đương nhiên cũng không thể thành lập; cho nên, không phải là Tương Thuộc, cũng Không phải là Tương

Tại.

Tương Thuộc giống kẻ dưới lệ thuộc người trên; Tương Tại giống như người ở trên giường (người và giường cùng tồn tại), có thể tách riêng ra rõ ràng, chính xác. Nhưng chấp ngã mà chấp tương thuộc, tương tại như lìa năm Uẩn thì làm cách nào cũng không thể chứng minh Có ngã Thể riêng biệt: Ngã, chẳng qua, là dựa vào Tính thống nhất, tương tục, hòa hợp của Thân và Tâm và đặt ra Giả Danh mà thôi.

• Phá luôn cả chủ trương: Ngã không thể nói: Không

phải là Uẩn; Không phải Lìa Uẩn của Độc Tử Bộ. Chấp Ngã vốn không ra ngoài hai cách; về sau, trong Phật pháp có Độc Tử Bộ chấp có Ngã mà Bất Khả Thuyết: Ngã không phải là Uẩn, ngã không phải Lìa Uẩn. Đây là sự hiểu lầm Ngã do thế tục đặt ra (thi thiết) là có Tự Tướng, chấp Giả là Thật do Vọng Chấp phân biệt.

Nhị Không, Chứng minh cho nhau

若 無 有 我 者, Nhược vô hữu ngã giả, 何 得 有 我 所? Hà đắc hữu ngã sở? 諸 法 性 尚 空, Chư pháp Tánh thượng Không, 何 況 於 彼 我! Hà huống vi bỉ ngã!

Nếu không có cái Ngã, Làm sao có Ngã Sở?

Tánh các Pháp vốn Không, Làm gì có Ngã ấy!

• Lược nói Thể Tánh tương quan của hai Không.

Trong kinh, luận Bát Nhã đề cập đến Ngã Không và Pháp Không thì luôn luôn chứng minh lẫn nhau về sự hình thành.

Ngã Không, cho nên, Pháp cũng Không; Pháp Không, cho nên, Ngã cũng Không.

o Dựa vào Ngã Không chứng minh sự hình thành Ngã

Không. Dựa vào đây, nếu hiểu rõ Chúng Sanh thì Không Có ngã; như vậy, làm sao có được Pháp Ngã Sở?

• Ngã Sở chính là Pháp.

Ngã Sở là Pháp mà Ngã sở hữu, là Pháp mà Ngã nương tựa. • Nếu Thân Thể là của Ngã, Tài sản là của Ngã, Danh vọng là của Ngã, Quốc gia là của Ngã… Những gì có quan hệ với Ngã và Ngã bị trói buộc, chính là Pháp mà

Ngã sở hữu.

• Còn, nếu Ngã là Thọ Giả (cảm giác Thân, Tâm cảm nhận đều không thật); là cái Thân, Tâm chấp trước và hình thành. Vì thế, năm Uẩn, sáu Xứ, sáu Giới, sáu Thức…

đều là Pháp Giả, nơi của Ngã nương tựa.

Ngã Sở Hữu, Ngã Sở Y đều là Pháp.

• Không Ngã thì Không Pháp. Không có Ngã thì không có Ngã Sở, cho nên, Ngã Không cũng là Pháp Không.

o Dựa vào Pháp Không chứng minh Ngã Không.

Trái lại, Tự Tánh của các Pháp dường như Chân Thật mà vốn là Không; huống chi dựa vào pháp ấy mà thành lập Ngã?

Đến đây không còn phải nói là Không nữa.

• Quyết đoán, quán thông sự khác nhau của hai Không

Ngã và Pháp. o Trình bày sự khác nhau giữa hai Không Ngã, Pháp. Bài tụng này có ý nghĩa sâu sắc rất mực, chỉ có bậc kiệt xuất về Trung Quán mới có thể mở toang được Như Thật, thấu suốt vô ngại, ở đây muốn nói:

• Trong hàng Thanh Văn ở vùng Tây Bắc và Trung

Nam của Ấn Độ.

Ở trong pháp của Thanh Văn, Phật nói nhiều về Vô Ngã, ít nói rõ về Pháp Không. Do vậy, trong Phật Pháp lưu truyền, có chia hai phái:

• Ở vùng Tây Bắc của Ấn Độ có hệ phái Nhất Thiết Hữu; phái này cho là Phật chỉ nói Không Có Ngã (Vô Ngã), còn Pháp thì Bất Không (như các nhà Tỳ Đàm). • Ở vùng Trung Nam Ấn Độ có hệ phái Đại Chúng cho rằng Phật nói: Ngã Không mà, cũng nói qua Pháp Không

(như Thành Thật Luận). • Tông Du Dà và Tông Trung Quán trong Đại Thừa.

Kinh Phật Đại Thừa, không cần nhắc đến, đều nói Tánh Không của Tất Cả Pháp. Nhưng đối với Ngã Không và Pháp

Không:

• Nếu Từ Du Dà tông mà nói về Hữu Độ thì cho là Tiểu Thừa chỉ nói Ngã Không; Đại Thừa thì nói hai Không Ngã và Pháp. • Trung Quán tông gần với học phái ở Trung Nam Ấn Độ, cho nên, chấp nhận là Tiểu Thừa có hai Không Ngã và Pháp; Đại Thừa cũng có hai Không Ngã, Pháp.

o Dựa vào luận của thầy Long Thọ chứng minh Đại

Thừa và Tiểu Thừa đều có hai Không Ngã và Pháp. Giờ dựa vào luận thầy Long Thọ để nói rõ và thấu triệt hai

Không. • Dựa vào Căn Tánh nói hai Không.

“Vì căn của đệ tử Tiểu Thừa chậm lụt nên nói Chúng Sanh Không… Và căn của đệ tử Đại Thừa lanh lẹ nên nói Pháp Không”. “Căn của chúng sanh không chút lanh lẹ nên nói Vô Ngã; chúng sanh có căn lạnh, trí huệ sâu sắc thì nói Các Pháp, xưa nay, Không”. Kinh của Đại, Tiểu Thừa xác định rõ ràng như thế. • Hai Không, cuối cùng, đều trở về Một nghĩa.

• Nói rõ ràng hay nói đại khái Nhưng, ở đây, không thể nói đệ tử Thanh Văn không có Pháp Không; bởi vì, “nếu nói rốt ráo thì nói: Tất Cả Các Pháp Là Không; nếu nói vì phương tiện thì nói là Vô Ngã. Hai cách thuyết pháp này đều vào trong Tướng Trí Huệ Đáo Bỉ Ngạn. Vì lý do này, trong kinh Phật nói: Đường Dẫn Đến Niết Bàn Đều Cùng Một Hướng, không có con đường nào khác”. Điều này xác định rõ ràng: Vô ngã và Pháp Không của Chúng Sanh Không chỉ là nói rõ ràng một phần nào hay một phần nào mới đại khái mà thôi. Thật ra, những Tánh Không ấy đều là Chánh Quán Bát Nhã; là Nhất Vị, Nhất Thừa của Đạo Giải Thoát.

Vì thế mới nói: “Pháp Ngã, Ngã Sở còn không chấp, huống gì pháp khác? Vì lý do này, chúng sanh Không, pháp Không; cuối cùng trở về Một Nghĩa, gọi là Tánh Không”. Ở đây muốn nói: Chứng được Vô Ngã, Ngã Sở thì, chắc chắn, thông đạt được Pháp Không. Bởi vì quán ý nghĩa của Không, đều là

Không Có Tự Tánh. Quán Ngã Không có Tự Tánh thì chứng được Ngã Không, nếu cứ như thế quán các Pháp, đương nhiên, các Pháp cũng

Không.

• Nói rộng ra hay nói cốt lõi.

- Thanh Văn quán thẳng Vô Ngã, Ngã Sở tự chứng được

Pháp Không.

“Chỉ có bậc Thanh Văn mới thấy được rõ Cái Ngã của Mình là nhân duyên sanh ra các phiền não; lìa bỏ các pháp Ái Dục; sợ hãi già, bệnh, chết và đau khổ trong các đường ác;

còn không muốn tìm tòi tường tận gốc ngọn để phá hoại các pháp mà, chỉ lấy Giải Thoát làm việc quan trọng”. Đây chính là gấp cần Chứng ngộ, trực tiếp thực tập từ Quán Vô Ngã, Ngã Sở, không trở lại quán sâu vào Tánh Không của các pháp. Nhưng đâu là không còn tìm tòi sâu xa về Pháp Không nữa (Phật cũng không vị họ mà nói Pháp Không) nhưng, chắc chắn, không chấp rằng Pháp Có Thật; như “Nếu không có chúng sanh thì pháp không có chỗ nương tựa”; “Không có Ngã, Ngã Sở; tự nhiên, chứng được Pháp Không”. Như vậy, Vô Ngã của Thanh Văn, có thể, tương đồng với Pháp Không và không mâu thuẫn với Pháp Không. - Đại Thừa quán rộng Pháp Không, lại trở vào Vô ngã, Ngã

Sở.

Dựa vào sự chỉ dạy của Trung Luận, phẩm Quán Pháp, tuy quán rộng Tất Cả Pháp Không, Không Sanh Không Diệt và do Chánh Quán hiểu biết rộng rãi, lại từ Ngộ Nhập về Vô Ngã, Ngã Sở. Đây chính là sự khó khăn còn đó của sanh tử, con đường Giải Thoát của xuất thế, chắc chắn, không thể có sự sai khác. Nhưng căn cơ không giống nhau nên nói rõ ràng hay nói đại khái; nói rộng lớn hay ngắn gọn, nhiều, ít đó thôi.

o Hai Không Ngã, Pháp cạn, sâu bất đồng nhưng là nhất

quán.

• Người thông đạt ngã Không, chắc chắn, không khởi

sanh Pháp Chấp.

Như vậy, hễ đã thông đạt Ngã Không, chắc chắn, thông đạt Pháp Không; có thể không quán sâu vào Pháp Không, không nói rõ Pháp Không, nhưng chắc chắn không chấp chặc có Tự Tánh, làm trở ngại Pháp Không.

• Người đã chấp Pháp cũng không thể diệt trừ được

Chấp Ngã.

Nếu chấp có Thật Ngã, điều ấy không những không hiểu Pháp Không mà cũng không hiểu Ngã Không; không những không trừ được Pháp Chấp mà còn không trừ được Ngã

Chấp.

• Cho nên kinh nói: “Nếu chấp Pháp Tướng tức Chấp Ngã, Nhân, Chúng sanh, Thọ giả; nếu chấp chẳng Phải Pháp Tướng tức chấp Ngã, Nhân, Chúng sanh, Thọ giả”.

• Luận của Thầy Long Thọ cũng nói: “Nếu thấy Ấm không thật thì Ngã Kiến không sanh. Do Ngã Kiến diệt hết, các Ấm không còn sanh khởi… Chấp Ấm mà chưa dứt thì Ngã Kiến luôn tồn tại”.

Ai nói bậc thánh Thanh Văn, biết Ngã Không mà nói: Tất cả Pháp Thật Có? Không hiểu Pháp Không, không lìa Pháp Chấp; ai nói lìa được Ngã Chấp?

• Hai Không nhất quán dù có sâu, cạn. Vì nặng về Chấp

mà có sự bất đồng này. Điều này có thể suy ra, biết rằng Phật nói, xưa nay, có Một Vị, chỉ vì người có căn tánh cạn thì thấy cạn, người có căn tánh sâu thì thấy sâu; cạn, sâu vốn là nhất quán (trước, sau là Một); do thiên chấp mới chia thành hiểu và hành, đây, kia không giống nhau.

Quán trong, ngoài

Trước quán Thân Không

惑 業 由 分 別, Hoặc Nghiệp do phân biệt, 分 別 由 於 心, Phân biệt do ư Tâm, 心 復 依 於 身, Tâm phục y ư Thân, 是 故 先 觀 身。 Thị cố tiên Quán Thân.

Hoặc, Nghiệp do phân biệt, Phân biệt do ở tâm, Tâm lại dựa ở Thân, Cho nên trước Quán Thân.

• Mới học Quán Không, trước nên Quán Thân Không.

Không là chủ yếu Quán Chúng Sanh và Tất Cả Pháp đều là Tánh Không, Thầy Long Thọ kế thừa tinh thần độc đáo của Phật đã nói, cho rằng người mới học nên bắt đầu Quán Thân trước. Điều này có ý nghĩa gì? o Từ chỗ Tâm Sở dựa vào nên nói là Trước Quán Thân.

• Tâm nắm giữ, ẩn chứa ở Thân, cho nên, chấp trước

Thân.

• Bởi vì Sanh, Tử là do Hoặc, Nghiệp. Hoặc, Nghiệp do Phân Biệt. Điều này như trên đã nói. • Phân Biệt sai lầm từ Hoặc, Loạn (tâm mê mờ chấp Cảnh, tâm tán loạn) này là do ở Tâm.

• Từ con người, chúng sanh có thể phát Tâm học Phật mà nói thì Tâm lại dựa ở Thân.

Từ dựa ở Tâm rồi khởi sanh Hoặc, tạo ra Nghiệp mà nói Phật pháp chia ra rõ ràng là từ Nhân Sinh Quan của Tâm Luận; xem trọng Thanh Tịnh của Tự Tâm và đương nhiên, đó là Mục Đích của Phật Pháp. Nhưng Tâm thì dựa ở Thân; thân này, thật sự, là cái đang Hiện Hữu mà chúng sanh chấp trước một cách vững chắc. Tham, Ái, Hỷ, Lạc, A Lại Da; cho nên Sanh, Tử không dừng; nhưng lý do mà A Lại Da yêu mến, đắm đuối, không rời và sự chấp trước ấy được xác định ở trong kinh Giải Thâm mật sau: “Đối với Thân, Thức này, nắm giữ, thọ nhận, ẩn tàng và cùng an, nguy”.

• Chấp Thân là thông thường, Chấp Tâm thì trái lại với

thông thường.

Con người, trong sinh hoạt thường ngày, cơ hồ, đều vì cái Thân này. • Thân thể thì an định trong một khoảng thời gian nên dễ đưa đến Chấp Thường; đã chấp thường thì cũng dễ đắm đuối trong khoái Lạc, trong thanh Tịnh. Đây là thường tình của chúng sanh. • Ngược lại, Tâm không dừng lại trong một sát na, cho nên, nếu chấp Tâm là thường trụ, dựa vào đó rồi đắm đuối khoái Lạc, thanh Tịnh thì có thể nói là ngược lại với thường tình. Đây chỉ là phân biệt chấp trước của nhà Thần Học và Triết Học. Đây luận Đại Trí Độ gọi là “Có người nói: Tâm là Thường, như vua Phạm Thiên nói: Hễ là Tứ Đại, Tứ Đại tạo ra Sắc, ắt đều là Vô Thường; còn Tâm, Ý, Thức thì Thường. Đó là Thường Không thì vào được Pháp Không”; cũng chính là Tư Tưởng xa xưa của Bà La Môn giáo. Cho nên, nếu chúng sanh chuyên tâm nhiễm trước thân thể này thì không thể phát tâm, không thể giải thoát khỏi chướng ngại lớn; vì vậy, trước nên

Quán Thân.

o Từ thứ lớp đạo phẩm nên nói trước Quán Thân.

Đạo phẩm Phật nói: Thứ nhất là Tứ Niệm Xứ, gọi là Đạo

Nhất Thừa.

• Trước quán Thân Bất Tịnh để vào Thân Không. Tứ Niệm Xứ, trước nhất Quán Thân bất tịnh (không sạch), khổ, vô thường, vô ngã thì có thể ngộ nhập Thân Không.

• Lại quán Thân, Tâm, tất cả Pháp Không.

Đối với Thân Thể thì vọng chấp, đắm đuối trong Ái Dục; để có thể hàng phục được những thứ này, phải Quán Thân, Tâm, Thế giới, hết thảy đều là Pháp Không; không có Ngã, không có Ngã Sở thì mới có thể đi vào con đường Giải Thoát.

• Quán thẳng vào Tâm, chẳng phải căn Tánh thông

thường có thể làm được. Trong Phật pháp, có phương pháp trực tiếp, nhanh chóng; đó là lấy Tâm làm Chủ, là Duy Tâm nên, tu hành là trực tiếp

Quán Tâm.

Phương pháp này, giống như bao vây thành lũy không chặt chẽ thì không thể công phá được mà muốn bắt giặc, bắt vua là điều không thể. Đúng là nói dễ mà làm khó.

Tự thân ô nhiễm không dừng, thế mà có một số người muốn tu luyện thành Phật ngay trên thân thể ấy!

Năng, Sở dần dần tiêu tan

無 我 無 我 所, Vô Ngã, Vô Ngã Sở, 內 外 一 切 離, Nội, ngoại, nhất thiết ly, 盡 息 諸 分 別, Tận tức chư phân biệt,

是 為 契 真 實。 Thị vi khế Chân Thật.

Không Ngã, không Ngã Sở, Lìa trong, ngoài, tất cả, Trừ sạch các phân biệt, Đó là hợp Chân Thật. • Bằng quán Vô Tự Tánh không để chứng Chánh Pháp tuyệt đối o Do quán Không liền chứng Trí Huệ vô lậu. Người tu theo Đại Thừa, bằng chánh quán không có Ngã, không có Ngã Sở để quán sát trong Thân, Tâm và ngoài thế giới, biết tất cả pháp này đều dường như Chân Thật nhưng Không Có Tự Tánh. Quán Ngã Không có Tự Tánh, gọi là Quán ngã Không;

quán Pháp không có Tự Tánh, gọi là Quán Pháp Không.

Do tu tập thành tựu Không Quán nên lìa được Tướng Hý Luận của tất cả pháp; cũng không sanh khởi Chấp Ngã, Ngã

Sở đối với tất cả.

Nhờ đây, dứt hết các Phân Biệt đã có, Trí Huệ vô lậu xuất hiện.

Vì vậy nói: “Vì các pháp không sanh nên Trí Huệ đến bờ bên kia sanh”. Hay nói: “Ngôn ngữ không còn, Tâm hành cũng bặt. Không sanh không diệt, pháp giống như Niết Bàn”.

o Chứng Bát Nhã ngay bây giờ, phù hợp Chánh Pháp

chân thật tuyệt đối. Chứng Bát Nhã ngay bây giờ, chính là phù hợp với Chân Tướng của tất cả pháp. Tướng Chân Thật nay còn gọi là Không Tánh, Pháp Tánh, Pháp Giới, Chân Như,… Hết thảy đều là Danh Ngôn giả lập. Thật ra, điều này vượt thoát vọng chấp của tất cả phân biệt; vượt thoát Tánh của Thời, Không; siêu việt Tánh của Chất Lượng và chứng được Chánh Pháp tuyệt đối.

• Nói sơ qua sự khác và giống nhau giữa Đại Thừa, Tiểu

Thừa về sự ngộ nhập Tánh Vô Phân Biệt.

Vô Ngã, Vô Ngã Sở tương tự nhau; vậy thì Nhị Thừa, Phật, Bồ Tát có gì khác nhau?

o Ba Thừa cùng chứng Pháp Tánh mà không bằng Huệ

Kiến để phân biệt.

Ngộ được Tánh Vô Phân Biệt, dựa kinh Hoa Nghiêm, phẩm Thập Địa thì đây là chỗ Nhị Thừa cùng chứng được.

Bát Nhã kinh luận cũng nói: “Trừ bỏ Trí của Nhị Thừa, chính là Vô Sanh Nhẫn của Bồ Tát”.

Nhưng Bồ Tát có Tâm Bồ Đề, Tâm Đại Bi, hồi hướng lợi lạc cho người khác với Nguyện Lực vốn có, rộng cứu độ chúng sanh, Vậy thì so với Nhị Thừa, làm sao không khác!

Đây chính là nói: Đại, Tiểu Thừa lấy Hạnh Nguyện để phân biệt, không lấy Huệ Kiến để phân biệt.

o Bồ Tát có thể quán sát sâu sắc Pháp Không, đoạn trừ các Tập Khí để thành Phật, không giống với Thanh

Văn.

Dù nói đồng chứng Pháp Tánh Vô Phân Biệt nhưng cũng có một vài bất đồng.

• Đối với tất cả pháp, Thanh Văn không chấp Ngã, Ngã Sở, đoạn trừ Phiền Não chướng.

• Còn Bồ Tát không chỉ dùng Huệ Ngã, Pháp Không Tánh; chứng Pháp Tánh Vô Phân Biệt; đoạn trừ Phiền Não chướng mà còn, có thể tu sâu sắc Pháp Không; xa lìa tất cả Hý Luận; dứt hết tất cả Tập Khí; chứng được Hạnh hoàn toàn Vô Tướng; viên mãn Pháp Giới thanh tịnh cùng tột và Thành Phật. Đây là chỗ mà, Nhị Thừa đạt đến sao?

Lựa chọn, quyết đoán Ý Nghĩa chân thật.

Khéo phân biệt Chánh, Tà

真 實 無 分 別, Chân Thật vô phân biệt,

勿 流 於 邪 計! Vật lưu ư tà kế, 修 習 中 觀 行, Tu tập Trung Quán hạnh, 無 自 性 分 別。 Vô Tự Tánh phân biệt.

Chân Thật không phân biệt, Chớ toan tính cong vậy!

Tu tập hạnh Trung Quán, Không phân biệt Tự Tánh. • Chọn lựa Quán Huệ của Chân Thật không có phân biệt.

o Nên bằng Trí Huệ chứng ngộ thấu rõ Vô Phân Biệt so với ý nghĩa không Nên Phân Biệt trong kinh nói. Bát Nhã hiện chứng gọi là Trí Vô Phân Biệt; Pháp Tánh chứng ngộ gọi là Pháp tánh Vô Phân Biệt.

Khi tu tập Bát Nhã, trong kinh hay nói: Không nên Nhớ (niệm); không nên Nắm Bắt (thủ); không nên Phân Biệt.

Chứng ngộ còn không nói; tu tập Bát Nhã mà không nên Nhớ, không nên Nắm Bắt; không nên Phân Biệt. Như thế thì làm sao tu quán là phân biệt, chọn lựa, tìm hiểu đây?

• Điều này cũng chả trách, có một số người tu theo Phật pháp, lại khuyên người không cần suy nghĩ gì cả mà, đi thẳng vào Thể Hội (chứng ngộ).

• Cũng lấy làm lạ, có một số người lấy Định Vô Phân Biệt không quán sát rồi cho là chứng được Trí Vô Phân Biệt thậm thâm!

Vì vậy, dù chứng được Trí Vô Phân Biệt, Quán Huệ Vô Phân Biệt, Ý Nghĩa Vô Phân Biệt của Chân Thật nên hiểu đúng đắn và khéo léo; chớ có mơ hồ dường như Đúng mà Sai, trôi theo toan tính của ngoại đạo, tà giáo; cố ý cho Chánh Quán của Phật nói là không thể.

o Nêu một số vô phân biệt để sáng tỏ vô phân biệt của

Quán Huệ.

Cần phải biết ý nghĩa của Vô Phân Biệt. Từ này có nhiều ý nghĩa khác nhau, không thể hiểu sai do nói chung chung, không rõ ràng. • Nói Vô Phân Biệt chẳng phải là Huệ Học.

• Như gỗ, đá cũng vô phân biệt, đó, đương nhiên, không phải là Vô Phân Biệt của Phật pháp.

• Định Vô Tưởng: Tâm, Tâm Sở không sanh khởi; đây cũng là vô phân biệt nhưng là vô phân biệt của ngoại đạo.

• Tự nhiên không tác ý (để ý) cũng gọi là vô phân biệt. Vô phân biệt này cũng không thể nói là Huệ vô phân biệt; bởi vì không có công dụng; không có phân biệt của không Tác Ý; năm Thức hữu lậu, ngủ gục… đều là như vậy.

• Từ Nhị Thiền trở lên không có Tầm, không có Tư (思);

loại vô phân biệt này không có Tầm, Tư. Từ Nhị Thiền trở lên đều là như thế; so với Huệ Vô Phân Biệt không giống.

• Nói rõ Vô Phân Biệt của Huệ Học tức là Vô Tự Tánh

Phân Biệt.

Vì thế, Vô Phân Biệt của Huệ Học không phải là không Tác Ý; không Tầm Tư; hoặc không sanh khởi Tâm Niệm phân biệt. Như vậy, cuối cùng là thế nào? Tu tập Vô phân biệt của Trung Quán là bằng Chánh Quán mà không có phân biệt của Tự Tánh đó. Từ Tự Tánh Phân Biệt Bất Khả Đắc (Từ sự phân biệt không thể có của Tự Tánh) để đi vào hiện chứng của Pháp Tánh Vô Phân Biệt.

• Kinh nói: Có hai nghĩa không nên phân biệt.

o Lấy quán Vô Tự Tánh Không để phân biệt rằng Tự Tánh có phân biệt thì không thể được. • Có Tự Tánh là nơi chấp trước của Ngã Chấp.

Phân biệt Tự Tánh là đối với Tướng Hý Luận không Chân Thật mà dường như Chân Thật, rồi chấp Tướng cho là có Tự

Tánh. Ở trên đã nhắc lại Có Tự Tánh là chỗ vướng mắc do Chấp Ngã, Ngã Sở; nếu khởi lên phân biệt Tự Tánh thì không thể đạt đến Cái Không của Ngã, Pháp để rời bỏ chấp trước Ngã,

Ngã Sở.

• Do phân biệt mà lìa bỏ Có Tự Tánh là phương tiện của

Trí Chứng. Vì thế, nên phân biệt, quyết trạch, quán sát, Tự Tánh Có này không thể có; Tự Tánh Có, dù mảy may, cũng không thể có thì mới có thể lìa hẳn Có Tự Tánh phân biệt. Lìa Tự Tánh có phân biệt, chính là Quán Không: Không có Tự Tánh phân biệt.

Phân biệt, không nhất định là Tự Tánh phân biệt mà, phân biệt cái Phân Biệt của Tự Tánh thì không thể được, đó là Không Quán; không những là không chấp trước, mà còn là phương tiện quan trọng dẫn đến Trí chứng lìa ngôn ngữ, không phân biệt!

o Tóm lại, kinh nói: Không nên phân biệt, chẳng có gì là

không phân biệt.

Kinh nói: Không nên Niệm (nhớ); không nên Thủ (nắm giữ); không nên Phân Biệt. Đó là nói: • Không nên Niệm (nhớ, nghĩ) Tự Tánh có; nếu Tự Tánh Có, không nên nắm giữ (chấp); không nên sanh khởi phân biệt Tự Tánh Có.

• Chớ nói tu học Bát Nhã thì cái gì cũng không: Không Nhớ, không Nghĩ, không Phân Biệt. Nếu tất cả phân biệt đều là chấp trước, thế thì Phật nói Văn, Tư, Tu Huệ đều là điên đảo sao?

Nếu Trí Vô Phân Biệt xuất hiện ngay mà không do Văn, Tư, Tu Huệ phát sanh thì điều đó cũng trở thành không Nhân mà có sao! o Khi quán hạnh thuần thục, đối với phân biệt, không nên cố sức.

• Khi sắp chứng được Trí, nếu đối với phân biệt mà chấp Tướng thì trở thành chướng ngại. Nhưng, từ khi tu Quán Vô Phân Biệt, Quán Tự Tánh phân biệt không thể được, khi sắp tiến tới chứng ngộ Trí Vô Phân Biệt; đối với phân biệt, nếu cố sức, chọn lựa thì đó cũng là chướng ngại; cho nên, kinh nói không nên Nhớ, Nghĩ; Nắm giữ Phân biệt.

• Nêu ví dụ Thuận Đạo Pháp Ái Sanh để sáng tỏ ý nghĩa

trên.

Đây gọi là Thuận Đạo Pháp Ái Sanh trong kinh Đại Bát Nhã; giống như ăn thực phẩm sống, không tiêu hóa được, sanh bệnh. Điều này giống như bắn tên, khi ngắm đích để bắn tên ra, không thể quá vội vàng, quá căng thẳng. Vội vàng, căng thẳng sẽ không trúng đích.

Xưa kia, có người viết thư gửi cho một người có địa vị; vì sợ sai sót nên đã dán phong thư rồi, lại mở ra; đóng, mở như vậy nhiều lần; cuối cùng, để tờ giấy trắng vào phong thư, gửi đi và đã trở thành chuyện nực cười.

Vì vậy, khi quán Tâm thành tựu, là lúc thuần thục, chuyển hóa thì không thể lại tác ý, phân biệt, chọn lựa nữa. Thật ra, đây cũng là ý nghĩa không chấp Tướng, không tác ý phân biệt.

Chỉ và Quán bằng nhau

以 無 性 正 見, Dĩ vô tánh Chánh Kiến, 觀 察 及 安 住. Quán sát cập an trú. 止 觀 互 相 應, Chỉ, Quán hỗ tương ưng, 善 入 於 寂 滅. Thiện nhập ư Tịch Diệt.

Lấy Chánh Kiến vô tánh, Quán sát và an trú.

Chỉ, Quán tương ưng nhau, Khéo vào được Tịch Diệt.

• Lược nói thứ tự tu học Chỉ, Quán Khế ngộ Chân Thật Bát Nhã.

o Bằng Văn, Tư Huệ để đi vào Tu Huệ • Văn, Tư Huệ của Chánh Kiến Vô Tánh là dùng trí huệ quán sát Tán Tâm.

Muốn tu học Bát Nhã, khế ngộ Chân Thật, trước cần đối với cái Có Giả Danh của thế tục; Tự Tánh không thể có; chọn lựa sâu sắc, tinh tế để có được Chánh Kiến vững chắc của Không, Có chẳng trở ngại. Giả Danh Có và Vô Tánh Không thì thành tựu lẫn nhau, không trở ngại cho nhau. Vì thế nói:

“Dường như Có mà rốt cuộc Không, rốt cuộc Không mà dường như Có”, Có Chánh Kiến cùng cực là Vô Tự Tánh mà không phá hoại tất cả cái Có thuộc Duyên Khởi của Thế Tục; đây chính là học tập Văn, Tư Huệ. Nếu không tu tập thành tựu Định Tâm thì đó chỉ là quán sát của tán Tâm phân biệt.

• Do Định thành tựu đi vào Tu Huệ đạt được Quán

thành tựu.

• Thành tựu Chánh Định đi vào giai đoạn Tu Huệ.

Nếu tu Chỉ mà đã được Khinh An thì đã thành tựu Chánh Định thì có thể Chánh Kiến Không Tánh về Giả Hữu không làm trở ngại; dựa vào Định tu Quán, đi vào giai đoạn Tu Huệ. • Chỉ, Quán tu chung và thành tựu được Quán.

Lúc này lấy Vô Tánh Không làm sở duyên để tu Quán sát, gọi là “Có Phân Biệt Ảnh Tượng”. Quán Sát lâu thì lấy Vô Tánh Không làm sở duyên để tu tập An Trú (Định), gọi là “Không Phân Biệt Ảnh Tượng”: đến đây không còn vô phân biệt trong quán sát.

Nếu an trú (Định) rồi, trở lại tu quán sát; Chỉ, Quán cùng tu như vậy thì đều lấy Vô Tánh Không làm sở Duyên.

Khi quán Tâm thuần thục, an trú, hiển lộ rõ ràng, trong veo, như hư không tĩnh lặng, không áng mây mù. Lúc ấy: 一 切 法 趣 空: Nhất thiết pháp thú không: Tất cả pháp hướng về Không, Quán tất cả pháp Tướng, không có một pháp nào, đáng để trụ lại mà, hết thảy như làn khói nhẹ thoảng qua. Khi tu quán sắp thành tựu, công phu nên chậm lại, chờ cho quán lực phát khởi trở lại Khinh An, mới gọi là Tu Quán thành tựu.

o Chỉ, Quán đồng đều thì đi vào Pháp Tánh Vắng lặng. Từ đây về sau, Chỉ, Quán tương ưng cùng nhau, gọi là Chỉ, Quán song song vận hành. Bằng Quán Huệ Vô Phân Biệt có thể khởi sanh Trụ Tâm Vô Phân Biệt. Trụ Tâm này có thể sanh khởi Quán Huệ Vô Phân Biệt. Chỉ, Quán quân bình, quán lực sâu sắc, triệt để: cuối cùng, Không Tướng cũng rơi rụng, không hiện khởi nữa và nhẹ nhàng bước vào Pháp Tánh vắng lặng của Vô Sanh.

• Nói riêng về Trí Vô Phân Biệt không giống với sự suy

nghĩ hoàn hảo của đời sau.

Đến đây, Bát Nhã là Trí Vô Phân Biệt có ở đây, bây giờ.

o Nếu nói: “Bát Nhã Ba La mật có khả năng diệt các Tà Kiến, Phiền não, Hý Luận, đến rốt ráo Không”. Lại nói: “Huệ nhãn cũng không có đối tượng (sở kiến)”.

o Duy Thức Học cũng nói: Thấy Đạo chân thật của

Không Phân Biệt là lìa Tất cả Tướng. Rốt ráo Không Huệ của lộ trình từ Phàm phu vào Thánh vị đều được học giả Đại Thừa ở Ấn Độ công nhận.

Điều này so với suy nghĩ hoàn hảo của đời sau không biết được cách thức chính yếu khám phá, nên không thể cùng luận bàn!

Tán dương Bát Nhã

善 哉 真 般 若! Thiện tai chân Bát Nhã! 善 哉 真 解 脫! Thiện tai chân Giải Thoát!

依 無 等 聖 智, Y vô đẳng Thánh Trí, 圓 滿 諸 功 德. Viên mãn chư công đức. Lành thay! Chân Bát Nhã, Lành thay! Chân Giải Thoát, Nương Thánh Trí tột cùng, Muôn công đức tròn đầy.

• Khen ngợi Bát Nhã và trách cứ ngoại đạo, phàm phu và

người cho rằng mình có sở đắc. Bát Nhã Ba La Mật Đa, đã nói rõ, là phương tiện để tiến tu. Đây là cửa Bất Nhị để siêu phàm nhập Thánh, cho nên, được ca tụng đặc biệt.

o Chân Bát Nhã có đặc điểm là phá tan sự nan giải của

Sanh, Tử, là pháp đặc biệt vượt ngoài thế gian.

Lành thay! Đây là Chân Bát Nhã, chỗ giác ngộ, chứng đắc của Phật; chỗ khai thị của Phật; không chỉ trí của phàm phu, ngoại đạo không hiểu được; mà ngay cả, Trí Tương Trợ của Tiểu Thừa và Đại Thừa chứng được cũng vậy.

Từ phàm tình đề xuất mấu chốt tồn tại của Sanh, Tử để giúp mở toang trọng điểm của cội nguồn; đây là pháp đặc biệt vượt ngoài thế gian.

o Chân Giải Thoát là Nghĩa Không của Pháp Tánh, rất

sâu khó thấy. Nghĩa Không của Pháp Tánh, vì thế, sâu thẳm khó thấy, chẳng phải mơ tưởng đến của học giả thế gian. Vì thế, đây là pháp đáng được ca tụng. Lành thay! Lành thay! Pháp này mới có được Chân Giải Thoát, không giống với phàm phu ngu muội và ngoại đạo; hoặc cho sanh lên trời là giải thoát hoặc cho cảnh giới Thiền Định sâu xa là giải thoát. • Bát Nhã là kho báu khiến tất cả công đức tròn đầy.

Kinh có nói: “Bồ Đề Tát Đỏa vì nương vào Bát Nhã Ba La Mật Đa nên tâm quái ngại; vì tâm không quái ngại nên không sợ hãi, lìa xa điên đảo, mộng tưởng, rốt ráo Niết Bàn. Chư Phật trong ba đời vì nương vào Bát Nhã Ba La Mật Đa nên chứng được Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác!”

Đức Niết Bàn chung của Thanh Văn; đức đại Bồ Đề không chung của Nhị Thừa đều dựa vào Thánh Trí không có gì sánh bằng được này mới có thể viên mãn các công đức. Vì thế nói: Bát Nhã Ba La Mật Đa là kho chứa Pháp Bảo rất sâu sắc của chư Phật. Nếu người học Phật mà không tu pháp môn này, thật, chẳng khác gì người vào núi báu mà trở về tay không! 5.3.1.2. Ba hệ phái Đại Thừa a. Chọn Ba hệ phái

Chọn lựa ba hệ phái

法 性 本 無 二, Pháp Tánh Bổn vô nhị, 隨 機 說 成 異。 Tùy cơ thuyết thành dị. 了 義 不 了 義, Liễu nghĩa, bất liễu nghĩa, 智 者 善 抉 擇。 Trí giả thiện quyết trạch.

Pháp Tánh vốn không hai, Tùy cơ nên nói khác, Liễu nghĩa, không liễu nghĩa, Người trí khéo chọn lựa.

• Dựa vào Pháp Tánh Đức Phật chứng được, tùy căn cơ

chúng sanh mà nói khác.

Giải thoát sanh tử, thành Phật đều dựa vào Pháp Tánh hiện chứng mà thành tựu. Pháp Tánh là Tướng Chân Thật của tất cả pháp, từ xưa đến nay, Không Hai, Không Khác. Một Vị biến khắp tất cả tướng. Nhị Thừa, Bồ Tát, Phật đều chứng Pháp Tánh này như nhau. Kinh nói: “Vì Pháp Vô Vi mà có khác nhau”; thật ra, Pháp Vô Vi không khác nhau, chỉ vì dựa vào Trí chứng ngộ sâu hay cạn mà nói có khác nhau. Như hư không vốn không khác nhau, nhưng vì có hộp vuông, hộp tròn mà nói không khí trong đó có hình dạng vuông, tròn. Phật dựa vào DUYÊN KHỞI mà chứng ngộ được PHÁP TÁNH, cũng dựa vào Duyên Khởi mà Khai Thị Pháp Tánh. Pháp Tánh vốn không khác nhau, nhưng khi tùy cơ khéo nói, thì không thể không trở thành Giáo Thuyết khác nhau. Do Pháp Tánh có ý nghĩa sâu thẳm, có một số người không những không tin tưởng và thọ nhận nổi, mà còn gièm pha. Vì thế, Phật không thể không dùng ngôn từ uyển chuyển, nói khác đi để dẫn dắt họ.

• Nói về ba hệ phái của Đại Thừa

Nói về Đại Thừa có thể chia thành ba hệ phái lớn.

o Nói về tên gọi ba hệ phái.

Đại Sư Thái Hư gọi là: Pháp Tánh Không Huệ, Pháp Tướng Duy Thức, Pháp Giới Viên Giác.

Còn tôi thường gọi là: Tánh Không Duy Danh, Hư Vọng Duy Thức, Chân Thường Duy Tâm. Tên gọi không giống nhưng nội dung như nhau.

Ngày xưa, Tông Hiền Thủ chia Đại Thừa thành: Pháp Tướng Tông, Phá Tướng Tông, Pháp Tánh Tông, Đây cũng là ba hệ phái của Đại Thừa.

o Tranh luận về ý nghĩa của ba hệ phái.

• Ba hệ phái lấy Liễu Nghĩa, Bất Liễu Nghĩa để tranh luận.

Ba hệ phái này, đã từng khiến người mê lầm, không tránh khỏi tình trạng trái ngược nhau.

Bởi vì ba hệ phái đều cho hệ thống của mình là Liễu, cho hệ thống khác là Bất Liễu Nghĩa.

• Như Tông Hiền Thủ, lập tông ở hệ phái thứ ba. Quyền giáo là Pháp Tướng, Phá Tướng; Thật giáo là Tông của mình.

• Tông Du Già (Tông Duy thức), lập tông ở hệ phái thứ hai (Hư Vọng Duy Thức) và tự xưng là Ứng Lý Tông, gọi hệ phái thứ nhất là Ác Thủ Không. Hệ phái thứ ba là Phật Giáo Trung Quốc.

• Tam Luận Tông lập tông dựa vào hệ phái thứ nhất, tự xưng là Đại Thừa Vô Sở Đắc, cũng không tránh khỏi có học giả bài xích các hệ phái khác. Việc này đều xuất phát từ cho hệ phái của mình là Liễu Nghĩa, cho hệ phái khác là Bất Liễu Nghĩa. Mỗi hệ phái đều có kinh điển chứng minh và luận chứng là hệ phái mình Liễu Nghĩa. Vì thế, tranh luận không dễ gì chấm dứt.

• Nên khéo léo chọn lựa để làm sáng tỏ Tông Chỉ Chân Thật của Phật Pháp và công dụng lớn lao của Phương

Tiện.

Điều này có liên hệ đến Pháp Tánh, đến tu chứng Bát Nhã nên không thể mập mờ, cho qua! Cuối cùng, thế nào là Liễu Nghĩa, Bất Liễu Nghĩa? Cuối cùng, ai là Liễu Nghĩa, ai là Bất Liễu Nghĩa? Người trí nên khéo léo chọn lựa, mới có thể thấu suốt Tông Chỉ Chân Thật của Phật pháp và sáng tỏ công dụng lớn lao của Phương Tiện trong lời dạy của Đức Phật.

• Đạo sư bàn luận về phương pháp của ba hệ phái.

Liên quan đến Pháp Tánh Bát Nhã, ở trên, tuy đã dựa vào kinh luận Bát Nhã để giảng giải sơ lược; nếu học giả của hệ phái khác xem đến, sẽ không đồng tình. Vì vậy, không thể không nói sơ lược về ba hệ phái này. Bây giờ gạt bỏ những kiến giải khác nhau của học giả đời sau, đi thẳng vào kinh luận căn bổn để tìm ra đầu mối. Tuy không chắc vừa ý với tất cả học giả, nhưng cũng không đến nỗi là thành kiến của chính mình.

諸 法 從 緣 起, 緣 起 無 性 空; Hệ phái Tánh Không Duy Danh

Chư pháp tùng Duyên Khởi, Duyên Khởi, Vô Tánh, Không;

空 故 從 緣 起, Không cố tùng Duyên Khởi, 一 切 法 成 立. Nhất thiết pháp thành lập. 现 空 中 道 義, Hiện Không, Trung Đạo Nghĩa, 如 上 之 所 說。 Như thượng chi sở thuyết. Các pháp Từ Duyên Khởi, Duyên Khởi, Không, Vô Tánh; Không vì theo Duyên Khởi, Tất cả pháp lập thành. Hiện Không, nghĩa Trung Đạo, Như trên đã nói rồi.

• Nói chung nguyên nhân chủ yếu của ba hệ phái Đại

Thừa xuất xứ không giống nhau. Trước nói kinh luận căn cứ của hệ phái Duy Danh Đại Thừa Tánh Không là Bát Nhã, Trung Luận,…

o Vấn đề căn bổn về An Lập, Lưu Chuyển và Hoàn Diệt

của Giáo Học Đại Thừa.

Trước hết, cần nói rõ: Giáo học Đại Thừa của Ấn Độ (Tiểu Thừa cũng vậy) đều cần An Lập tất cả pháp.

• Nghiệp báo Thiện, Ác; điên đảo, lầm lạc, trôi nổi trong

Sanh, Tử, tại sao có?

Điều này là lý luận rất căn bổn, dựa vào đó chỉ dạy pháp lành cho người, trời.

• Trái lại, làm thế nào để triệt ngộ Pháp Tánh, đoạn

Hoặc, chứng Chân, thành lập Thánh pháp tam thừa.

Cần phải theo quá trình tu tập như thế nào để đạt được thành tựu viên mãn Niết Bàn và Bồ Đề.

Ở đây và bây giờ có hai pháp môn quan trọng, đó là Khổ, Tập và Diệt, Đạo. Tuy nhiên, đây không phải là pháp môn mà người thường có thể thông đạt hoàn toàn, mà phải là bậc chân chánh hoằng dương giáo pháp Đại Thừa; trước sau không được quên đi vấn đề này.

o Bất đồng căn bản nhất của ba hệ phái là ở chỗ An Lập

của Nghiệp Quả.

Căn cứ vào lời dạy từ kinh luận, chứng tỏ rằng ba hệ phái của Phật pháp Đại Thừa có sự bất đồng mà, chủ yếu là ở Kiến Địa (Cái Thấy) về việc Thành Lập Tất Cả Pháp, căn bổn nhất là Nghiệp Quả An Lập như thế nào. • Nói tổng quát về Tánh Không của hệ phái Duy Danh.

o Lược nói về giáo thuyết Liễu Nghĩa, Bất Liễu Nghĩa của Tông Tánh Không.

• Dựa vào kinh Vô Tận Ý để nói Liễu Nghĩa và Bất Liễu

Nghĩa.

Kinh Vô Tận Ý nói: • Hiển thị Thế Tục là kinh Bất Liễu Nghĩa; hiển thị Thắng Nghĩa là kinh Liễu Nghĩa.

• Hiển thị bằng Danh, Cú giả lập là Bất Liễu Nghĩa, hiển thị thẳm sâu khó thấy là Liễu Nghĩa.

• Hiển thị Hữu Ngã là Bất Liễu Nghĩa; hiển thị Vô Ngã, Không, Vô Sanh là Liễu Nghĩa.

Những điều này giống như kinh Tam Ma Địa Vương nói.

• Trung Quán thì chỉ dựa Giả Danh của Thế Tục thành

lập tất cả pháp.

• Giáo lý Liễu Nghĩa của Trung Quán là Vô Tự Tánh, Không, Bất Sanh Diệt.

Như vậy, kinh Bát Nhã, Luận Trung Quán,… nói sâu rộng về Vô Tự Tánh, Không, Bất Sanh Diệt,… là giáo lý Liễu Nghĩa, là giáo thuyết có lý quyết định, rốt ráo, triệt để nhất. • Dựa vào Thuyết Liễu Nghĩa, tất cả pháp Thế Tục được an lập.

Dựa vào lập trường Liễu Nghĩa này, tất cả Ngã, Pháp đều là Thế Tục, Giả Có.

Từ nghiệp báo sanh tử đến đạo quả Tam Thừa, ngay cả Niết Bàn đã là An Lập (có sự sai biệt bởi Danh Ngôn về hiện tượng và nghĩa lý của Sự, Vật) thì gọi là An Lập thì Có, đều là Duy Danh, Duy giả. Cái Có của Thế Tục là do Danh Ngôn, Thức thành lập. Nếu quán sát theo Thắng Nghĩa thì tất cả là

Vô Tự Tánh nên không thể An Lập. Đây chính là: 從 無 住, 立 一 切 法: Tùng Vô Trụ, lập nhất thiết pháp: Từ Vô Trụ, lập thành tất cả pháp (kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết), mà chẳng phải từ trong Chân Như Thật Tướng lập thành tất cả.

• Dẫn kinh chứng minh.

Như kinh Bát Nhã nói: “Vì tên gọi của thế gian mà có Tu Đà Hoàn cho đến A La Hán, Bích Chi Phật, chư Phật.

Trong Thật Nghĩa thứ nhất không có Tri, không có Đắc, không có Tu Đà Hoàn cho đến không có Phật… sáu đường riêng khác cũng là tên gọi của thế gian nên có, chẳng phải là Đệ Nhất Nghĩa Chân Thật... Trong Đệ Nhất Nghĩa Chân Thật, không có Nghiệp, không có Báo”.

“Ngã như ảo như mộng… Phật đạo như ảo như mộng…. Ta nói Niết Bàn cũng như ảo như mộng.

Đối với Niết Bàn, nếu ai đang có pháp thù thắng này, Ta cũng nói như ảo như mộng như thế”. (Ma ha Bát Nhã Ba La

Mật Đa kinh, q.8).

Đây là tất cả như ảo như hóa, còn xác chứng chỉ là Giả Danh do Thế Tục đặt ra, không có căn cứ.

• Lược nói Tông Tánh Không, dựa vào nghĩa Trung Đạo,

Duyên Khởi lập thành tất cả pháp.

o Duyên Khởi nên Có Giả Danh, là Vô Tự Tánh Không.

Hành giả Trung Quán đã có cái thấy sâu sắc về Tánh Không, Duy Danh này; nói các pháp sắc, tâm; tịnh, nhiễm; thế, xuất thế đều là Giả bày đặt ra thôi (cũng chính là Giả Danh), là Duyên Khởi sinh khởi thôi. Đây là lập trường căn bổn mà trong kinh Thắng Nghĩa Không, Phật đã nói.

• Đã là Duyên Khởi thì Có là Giả Danh • Bằng Thắng Nghĩa quán sát, tất cả là Vô Tự Tánh nên Không, không có một pháp có thể An Lập.

Nhưng ở đây không thể nói: Vô Tánh, Không phá hoại tất cả, không thể thành lập tất cả pháp. Ngược lại, nếu không phải là Vô Tánh Không mà là Có Tự Tánh. Như vậy thì Pháp

Thật Có. Thật Có nghĩa là Pháp có Tự Tánh, thế thì không cần theo Duyên để sanh khởi; thế thì pháp chưa sanh không thể sanh, pháp chưa diệt không thể diệt; phàm phu, mãi mãi là phàm phu, không thể thành Phật!

o Về Vô Tự Tánh Không, tất cả pháp đều theo Duyên mà

sanh khởi.

May thay! Do Không nên không có Tự Tánh, cho nên, từ Duyên mới có Sanh Khởi. Dựa vào Nhân Duyên, tất cả pháp đều có thể thành lập. Làm lành được quả báo lành; làm ác bị quả báo ác. Đã mê đắm thì trôi lăn trong sanh tử; khi chứng ngộ thì ắt được giải thoát.

Vả lại, bằng Duyên Khởi. Tánh Không quán tất cả pháp, vì thế không đắm chìm trong sanh tử, cũng chẳng trụ ở Niết Bàn; thực hành rộng khắp hạnh Bồ Tát rồi, thành Phật. Bất Không, cái gì cũng đều không thể thành lập; Không, tất cả đều có thể thành lập.

o Dẫn luận để chứng minh.

Điều này, Trung Luận, phẩm Quán Tứ Đế và luận Hồi Tránh đã xác quyết. Như nói:

以 有 空 義 故, Dĩ hữu Không Nghĩa cố, 一 切 法 得 成。 Nhất thiết pháp đắc thành.

若 誰 有 此 空, Nhược thùy hữu thử Không, 彼 有 一 切 義。 Bỉ hữu nhất thiết Nghĩa.

Vì có nghĩa Không, Nên tất cả Pháp lập thành.

Nếu ai ngộ Tánh Không này, Người ấy có tất cả nghĩa.

Dựa vào nghĩa Duyên Khởi tương ưng với Tự Tánh Không thì lập thành tất cả pháp.

• Nghĩa Trung Đạo không trở ngại Không, Giả: Nhị Đế; như trên đã nói Huệ Độ (một trong sáu độ).

Vì vậy, theo Giả Lập của Thế Tục mà nói thì biểu hiện như ảo, theo Vô Tự Tánh của Thắng Nghĩa mà nói thì Không. Ảo hiện mà không trở ngại Tánh Không, Tánh Không mà không trở ngại Ảo hiện. Không, giả vô ngại, ý nghĩa Trung Đạo của Nhị Đế vô ngại là thuyết Liễu Nghĩa của Tông Tánh Không. Đây chính là, như trên đã nói trong Bát Nhã Ba La Mật Đa.

Hệ phái Duy Thức hư vọng

Ứng cơ thuyết pháp.

一 切 法 無 性, Nhất thiết pháp Vô Tánh, 善 入 者 能 入。 Thiện nhập giả năng nhập.

或 五 事 不 具, Hoặc ngũ sự bất cụ, 佛 复 解 深 密。 Phật phục giải thâm mật Tất cả pháp Vô Tánh, Người khéo vào, vào được.

Hoặc năm việc không đủ, Phật lại giải nghĩa sâu.

• Lược nói kinh luận mà hệ phái Hư vọng Duy Thức căn

cứ.

Kế đến nói về hệ phái Hư Vọng Duy Thức, lấy kinh Giải Thâm Mật, luận Du Dà làm tông chỉ. Thầy Huyền Trang đã truyền Duy Thức Pháp Tướng này rất có ý nghĩa trong việc biểu đạt hệ phái Duy Thức. Kinh Bát Nhã được nói vào thời giáo thứ hai, Tiểu Thừa nói vào thời giáo thứ nhất, kinh Giải Thâm mật vào thời giáo thứ ba. Thầy Vô Trước truyền luận Du Dà, sau thầy Long Thọ. Vì vậy, kinh luận của hệ phái này căn cứ có chậm hơn một chút.

• Hệ phái Duy Thức phân biệt căn cơ bất đồng của chúng sanh mà hình thành sâu sắc, bí mật và biểu hiện rõ ràng của các pháp.

o Theo Thắng Nghĩa nói sự khác nhau giữa Trung Quán và Duy Thức.

Thắng Nghĩa là Chân Tánh rốt ráo cùng tận của tất cả pháp, không có gì cao hơn; cho nên, Thắng Nghĩa chính là Liễu Nghĩa. Điều này luận giả Trung Quán kế thừa kinh Bát Nhã, Vô Tận Ý mà có được Cái Thấy chính xác. Nhưng kinh Giải Thâm Mật dùng tương đối luận về Liễu Nghĩa và Thâm Mật (Bất Liễu Nghĩa): Nói được rõ ràng, dễ hiểu là Liễu Nghĩa; nói được sâu sắc, vi diệu, ẩn mật là Bất Liễu Nghĩa. Nhờ đây, ở trong Thắng Nghĩa Đế, còn có phân biệt giữa Thâm Mật và Liễu Nghĩa.

o Dựa vào kinh Giải Thâm Mật phân biệt chúng sanh

thành năm việc đầy đủ và không đầy đủ.

Dựa vào kinh Giải Thâm Mật của Phật nói để lý giải Không Tánh của Pháp Thắng Nghĩa, cho nên, có Thâm Mật và Liễu Nghĩa là thuộc vấn đề căn cơ.

• Căn cơ của chúng sanh có năm việc đầy đủ.

Như trên kinh đã nói: “Tất cả pháp đều không có Tự Tánh, không sanh không diệt, xưa nay vắng lặng, Niết Bàn tự tánh. Trong kinh nói: Nếu các hữu tình đã trồng căn lành thượng phẩm; các chướng đã sạch trơn; đã luôn luôn thành thục; đã tu nhiều thắng giải; đã chất chứa được phước đức, trí tuệ, tư lương vào hàng thượng phẩm. Người ấy, nếu đã nghe được pháp như thế; đối với lời nói có ý nghĩa sâu sắc, Thâm Mật của Ta, đã hiểu đúng như thế. Đối với pháp như thế, tìm hiểu sâu sắc; đối với nghĩa như thế, thật sự thông đạt bằng trí huệ không điên đảo. Vì được dựa vào sự thông đạt này mà tu tập nên nhanh chóng chứng được quả vị rốt ráo, cùng tột.”

Ở đây, có thể thấy, đối với giáo thuyết “Tất cả pháp không có Tánh”; giống như loại căn cơ thành thục này đã có năng lực khéo vào Pháp Tánh sâu thẳm, rồi có thể bằng trí huệ không điên đảo, chứng ngộ được, cũng không cần Phật nói kinh Giải Thâm Mật nữa.

• Căn cơ của chúng sanh có năm việc không đầy đủ. • Nêu ba loại người không đủ năm việc.

- Tin mà không hiểu. Hoặc có trường hợp năm việc không đầy đủ, đối với giáo thuyết Tất cả Pháp Vô Tánh, thì đã có vấn đề.

Kinh đã nói: Trồng thiện căn thượng phẩm, các chướng vắng bặc, thành thục mãi mãi, tu nhiều Thắng Giải mà, vẫn không chứa nhóm đủ Phước, Trí tư lương của bậc thượng phẩm. Đây là loại hữu tình đã nghe được pháp Phật, đã cảm nhận rất sâu sắc, tuy dối lòng tín ngưỡng, nhưng không thể hiểu rõ. - Tin nhưng hiểu sai.

Có người đã được nghe Pháp Phật, tuy có lòng tín ngưỡng nhưng không thể hiểu nổi nghĩa lý; mà dựa theo ý kiến của chính mình để giảng giải; cho rằng tất cả pháp vô tự tánh KHÔNG là Không Có Gì Hết (thầy Long Thọ gọi người này là Phương Quảng Đạo Nhân). Kết quả không có chút ích lợi gì cho chính mình; trái lại, trí tuệ còn thoái lui. Người nghe pháp từ người khác; rồi đi theo vết xe đổ Chấp Không của họ, trái lại phản đối giáo lý Tất cả pháp Không. - Không tin, không hiểu. Còn có người đã được nghe pháp Phật. Tất cả pháp Vô Tánh Không nhưng năm việc không đầy đủ; không tin; không hiểu và nói: “Đây không phải là lời Phật nói mà là lời của Ma”. Ngay cả thầy Long Thọ cũng nói:

“聲 聞 五 百 部,... 聞 說 般 若 諸 法 畢 竟 空,如

刀 傷 心 Thanh Văn ngũ bách bộ… Văn thuyết Bát Nhã chư pháp tất cánh Không, Như đạo thương tâm”. Thanh Văn có 500 bộ… Nghe nói Bát Nhã các Pháp rốt ráo Không, như con dao làm tổn thương trái tim.

• Vì người không có đầy đủ năm việc, mà nói: Dựa vào ba Vô Tự Tánh nên nói Tất cả pháp Vô Tự Tính.

Đối với người độn căn tin mà không hiểu; tin mà hiểu sai;

không tin còn không hiểu. Đó là lý do Phật nói kinh Giải Thâm Mật: “Ta dựa vào ba loại Tánh Vô Tự Tánh, mật ý nói rằng Tất cả Pháp đều không có Tự Tánh”.

Nói đơn giản: Dựa vào Ba Vô Tánh để trừ bỏ Tánh Biến Kế Sở Chấp nên nói Tất cả Pháp không có Tự Tánh.

Thật ra, Pháp Duyên Khởi– Y tha Khởi Tánh, Tịch Diệt Pháp Tánh– Viên Thành Thật Tánh là có Tự Tánh, hoàn toàn không phải tất Cả Đều Không Có. Là Chẳng phải Có của Có, Là Thật Có của Có. - Đây mới là điều Không Tin, Không Hiểu cũng không phản đối.

- Hiểu sai, cho là không có gì hết cũng không nhận hiểu sai. - Có Tin mà không hiểu cũng có thể nương vào niềm tin để tiến tu.