Thành Phật Chi Đạo

• Có nguyện, có hành thì không mất thân người còn đi

vào được Phật đạo.

Cho nên khi người học chưa có thể phát tâm xuất ly, phát tâm Bồ đề thì nên khuyên thực hành pháp Đại Thừa, từng ngày phát nguyện: “惟 願 三 寶 慈 悲 摄 受！願 生 世 世，見 佛 聞 法”: Duy nguyện Tam Bảo từ bi nhiếp thọ! nguyện sanh sanh thế thế, kiến Phật văn Pháp: Xin nguyện Tam Bảo từ bi nhiếp thọ! Nguyện đời đời kiếp kiếp gặp Phật nghe Pháp. Phát nguyện gặp Phật nghe Pháp này, tu hành Nhân Thừa, chắc chắn sẽ không mất thân người, do đó đi vào Phật Đạo.

3.3.2. Pháp môn thông thường

3.3.2.1. Ba loại phước lạc a. Bố thí phước lạc Thí là Nhân của Lạc.

依 資 具 得 樂, Y tư cụ đắc lạc;

依 施 得 資 具, Y thí đắc tư cụ, 故 佛 為 眾 生, Cố Phật vị chúng sanh, 先 讚 布 施 福. Tiên tán bố thí phước.

Dựa vào tiền của để được vui,

Nhờ vào bố thí để có tiền của;

Cho nên Phật thương chúng sanh, Trước, khen ngợi phước bố thí.

• Có ba loại căn bổn phước nghiệp là thiện nghiệp của

Trời, Người. Từ đây trở xuống, nói rõ ba loại Phước Nghiệp. Trước nói về Phước Nghiệp Bố Thí.

o Trước nói: Khởi đầu Chánh Pháp, kế nói: Pháp Xuất

Thế.

Như Lai nói pháp, không như chúng ta bây giờ. Một khi, Phật nói ra là Liễu Sanh Thoát Tử; Vãng Sanh Tịnh Độ; tức Có tức Không; tức Tâm tức Phật.

Đối với tất cả chúng sanh, trước hết, Như Lai nói chung: “Bố Thí, Trì Giới, Tu Định Sanh Thiên”

Nếu đối với chung cho Năm Thừa thì công đức này (chỉ Nghiệp Lành chung cho Trời, Người) mà có khả năng Tin Tưởng, Thọ Trì, Phụng Hành, lại còn phát khởi căn lành xuất thế. Đây là đề cập đến Pháp Môn Xuất Thế.

o Nêu lên bài tụng của Bồ Tát Nguyệt Xứng, nói rõ trong ba Phước Nghiệp thì Phước Nghiệp Bố Thí là quan trọng nhất. Trong ba Phước Nghiệp này, trước hết, Như Lai nói về Bố Thí. Đây là đạo lý vô cùng trọng yếu. Bài tụng của Bồ Tát

Nguyện Xứng như sau:

彼 諸 眾 生 皆 求 樂，Bỉ chư chúng sanh giai cầu lạc, 若 無 資 具 樂 非 有，Nhược vô tư cụ lạc phi hữu 知 受 用 具 從 施 出，Tri thọ dụng cụ tùng thí xuất, 故 佛 先 説 布 施 論. Cố Phật tiên thuyết bố thí luận. Các chúng sanh ấy đều tìm vui, Nếu không tiền của, vui không có, Dụng cụ thọ được từ bố thí, Trước nhất Phật nói Luận Bố Thí.

Bài tụng này đem đến lời khai thị minh xác về Bố Thí. • Nương vào tiền của có an lạc.

o Thân tâm được an vui của tất cả hữu tình đều lấy tiền của làm cơ sở. Nhu cầu sinh sống của con người chủ yếu dựa vào ăn uống, đi lại, thuốc men, mới có thể có được phước đức, an vui. Bàng sanh là động vật thấp nhất cũng phải lấy thực vật làm thức ăn mới có thể có được phước lạc để sanh tồn. Vì vậy, phước lạc của chúng ta (lạc đây có nghĩa là sự hưởng thụ an vui do sinh lý phát khởi) không thể lìa khỏi nhu yếu thuộc vật chất mà tồn tại; về tinh thần có rất nhiều Hỷ, Lạc; thông thường cũng phải dựa vào cơ sở này.

o Sống mà không biết lo xa thì mới nên học phương pháp

cắt đứt bần cùng. Vì vậy, người xưa nói: “Kho vựa đầy rồi sau mới nghĩ đến lễ nghĩa”; giàu có rồi sau đó mới đề cao giáo hóa. Đây là hạt giống phước đức, an lạc của sự sống; là nhu cầu cơ bản của con người; Đức Phật, chưa bao giờ, phản đối nhu cầu chánh đáng này, mà còn xem đây là điều kiện tiên quyết và nói: “Phật pháp là dạy cách căn bản vĩnh viễn cắt đứt bần cùng”. • Dựa vào Bố Thí mà có được của cải.

Của cải vật chất từ đâu mà đến?

o Người đời chỉ biết có duyên đời này mà không biết

nhân đời trước.

Người đời chỉ biết việc làm lao nhọc, khoa học phát triển.

Đây chỉ là duyên hiện tại, trước mắt mà không biết nghiệp từ đời trước xa xôi.

o Phật dạy của cải có được là do nghiệp. Phật nói: “Dựa vào thiện nghiệp bố thí vật chất nên đời này mới có tiền của, vật chất sung mãn”. • Đơn cử sự liên tục và kết thúc của vật chất.

• Không dùng hoặc dùng hết thì đều kết thúc ở đời này.

Vật chất chúng ta có được, nếu cất giữ mà không dùng tới, bất ngờ chết đi thì chẳng còn gì; Nếu chính mình hưởng thụ hoặc lãng phí thì cũng chẳng còn gì. • Phước điền bố thí thì mới có thể liên tục đến đời sau. Nếu đem một phần vật chất làm phước điền bố thí thì sẽ cảm thụ được phước đức, an lạc về vật chất đời sau. Công đức bố thí có nhiều, ít nên phước lạc cũng có khác nhau. Việc này giống như đem gieo hạt xuống ruộng, tương lai thu hoạch kết quả đến trăm, ngàn lần.

• Phân biệt nhân đời trước, duyên đời này để chỉ rõ

nhân quả của lạc quả.

• Nhân đời trước thì chung, duyên đời này từ nhiều nguồn khác nhau.

Tất cả vật chất của giới tự nhiên là cảm thọ, cộng nghiệp của chúng sanh; còn dựa vào nghiệp lực của đời trước nên mỗi người hưởng thụ một phần đóng góp của riêng mình.

• Nếu không có nghiệp bố thì đời trước thì duyên hiện tại cũng không.

Phước lạc vật chất do nghiệp lực cảm thụ được, tuy chủ yếu do công lao của đời sống hiện tại gom góp, phát triển, tạo tác; nhưng nếu không có nghiệp bố thí thì không có vật chất.

Ví dụ ở vùng nghèo nàn hoặc thiếu thốn một số vật chất nào đó, cho dù cố sức bằng tất cả điều kiện có thể có, cũng không có cách nào khả thi.

• Quả vui phải dựa vào nghiệp Nhân bố thí mà có.

Vì vậy, phúc lạc về vật chất, thực ra, dựa vào nghiệp thiện bố thí đời trước mà có, cho nên Phật vì chúng sanh, trước khen ngợi phước bố thí.

• Để có được đời sống vật chất đầy đủ và dứt trừ được cái khổ bần cùng nên Phật, trước, khen ngợi phước nghiệp Bố Thí. Như vậy, cuộc sống có đầy đủ vật chất là nhu cầu phước lạc tất yếu của đời người, đây là mong muốn cơ bản, chánh đáng hàng đầu. Đời sống đầy đủ vật chất này là dựa vào phước nghiệp bố thí, vì thế Phật vì chúng sanh nói pháp, thảy đều khen ngợi phước báo bố thí, khuyên người tu tập công đức bố thí để đời sau tránh khỏi gian khổ nghèo nàn làm ảnh hưởng đến sự thành công của sự nghiệp và tiến tu Phật pháp. Thọ dụng vật chất là căn bản cho sự an vui của người đời và là pháp căn bản xuất thế, vì vậy khen ngợi phước nghiệp bố thí.

Như Lai, trước khen bố thì là đã thấy rõ thọ dụng vật chất chính là kiến lập sự an lạc của con người ở trần gian, là sự tu học của pháp xuất thế, chứ không thể nói suông mà thành tựu được.

Nói chung về Bố Thí

施 以 捨 以 利, Thí dĩ xả dĩ lợi, 由 悲 由 敬 別, Do bi do kinh biệt, 心 田 事 不 同, Tâm điều sự bất đồng, 功 德 分 勝 劣. Công đức phân thắng liệt. Bố thí là buông để có lợi, Do thương do kính có khác nhau, Trong lòng tác ý đâu có giống, Công đức hơn thua cũng chẳng đồng.

• Với Ngũ Thừa cộng Pháp vướng nặng vào bố thí vật

chất.

Bố thí theo Ngũ Thừa cộng Pháp thì vướng nặng vào bố thí vật chất.

• Nói chung các loại bố thí.

o Định nghĩa Bố Thí: Bố thí là buông để có lợi.

• Bố thí có hai điều kiện là Mở Lòng và Làm Lợi Người. Thế nào mới cho là Bố Thí? Bố thí phải có hai điều kiện lớn:

Buông bỏ: Đối với vật chất, chính mình phải có Tâm buông bỏ, Tâm hy sinh. Nếu có người vay mượn mà không thể trả, hay thất thoát, hay miễn cưỡng cho ai mà Tâm không thoải mái và lòng hối tiếc không thôi. Đây không thể gọi là Bố Thí. Vì lợi ích cho người: Bố thí giúp người hoặc súc sanh, cốt cho người có được lợi ích. Nếu đem vật phẩm độc hại cho người với ý đồ giết chết đối phương thì không thể gọi là bố thí.

Vì vậy, bố thí có định nghĩa là Tâm ý vui vẻ, hy sinh phước lạc của chính mình để đem lại phước lạc cho người khác.

• Tinh thần bố thí có thể tiếp cận với pháp Đại Thừa.

Chân thật bố thí chính là quyên góp của mình để làm lợi ích cho người. Không lạ gì, Lợi Tha là pháp đầu tiên của Đại Thừa, công đức Bố Thí có giá trị cực kỳ quan trọng.

o Phân biệt động cơ và đối tượng của Bố Thí.

Động cơ và đối tượng của Bố Thí như thế nào? Vấn đề này cũng có hai loại:

Do lòng thương xót (Bi Tâm): Đối với những người già yếu, cô độc, tàn phế, tật bệnh; hay những người bị tai họa do nước lụt, hỏa hoạn, bão tố; hay những người bị chiến tranh tàn phá; hay những người già nua sắp chết. Hãy bằng tâm thương xót đồng loại, thật lòng bố thí, thời đại gần đây đã đề xướng công việc từ thiện để tạo cơ hội cho chúng ta có thể hiện lòng từ bi mẫn này đối với đồng bào.

Do tôn kính: đối với cha mẹ hiếu dưỡng; đối với tôn trưởng cung phụng. Cung kính, cúng dường Tam Bảo là bố thí với tâm tôn kính cũng có nghĩa là báo đức.

Động cơ và đối tượng của hai loại bố thí này khác nhau.

o Từ ba việc mà có hơn, kém về công đức bố thí khác

nhau.

Nói đến hơn, kém về công đức bố thí là dựa vào ba phương diện này để nói:

• Tâm phân biệt hơn, kém.

Tâm không giống nhau: hoặc là tâm sâu nặng về Bi Mẫn và Tôn Kính; hoặc lợt lạt về tâm tôn kính; hoặc là không có cả hai tâm này. Vì tâm không giống nhau nên tuy bố thí tuy giống nhau nhưng công đức khác nhau nhiều.

• Phước điền hơn, kém khác nhau.

Phước điền là bố thí cốt gieo trồng phước đức.

• Kính điền là lấy Phật làm đối tượng tôn kính nhất.

Trong kính điền thì cúng dường cha mẹ hơn cúng dường tôn trưởng. Trong Tam Bảo thì cúng dường bậc Sơ quả không bằng cúng dướng bậc Nhị quả; Nhị quả không bằng bậc Tam quả… Bồ Tát không bằng Phật. Tất cả công đức bố thí đều không bằng công đức bố thí Phật. Đây chính là duyên cớ tôn kính vượt trội nhất về phước điền. • Bi điền: đối tượng trước nhất là người già nua, tàn phế.

Trong bi điền lấy mức độ khác nhau về đối tượng đáng thương xót để phân chia, nếu là người trẻ mà không chịu cố gắng lao động, đến nỗi không có cơm ăn, áo mặc; tuy những người này đáng thương, nhưng không bằng người già nua, tàn phế.

• Hơn, kém việc phân chia vật được bố thí. Sự là chỉ vật phẩm được bố thí.

Nếu tâm và phước giống nhau thì phải dựa vào vật phẩm được bố thí nhiều hay ít, từ đó, công đức chia ra nhiều hay ít. Trong ba loại này lấy tâm làm trọng yếu. Với Phật pháp luôn lấy tâm làm trọng, cho nên, người nghèo bố thí một đồng hay một trái cây mà công đức hơn gấp trăm, vạn lần người giàu bố thí số lượng tiền của to lớn. Chớ bố thí không đúng pháp.

施 應 如 法 施, Thí ưng như pháp thí, 勿 隨 至 怖 報, Vật tùy chí bố báo, 求 報 及 習 先, Cầu báo cập tập tiên,

希 天 要 名 等. Hy thiên yếu danh đẳng.

Bố thí nên đúng pháp, Chớ bố thí theo kiểu: Tùy Chí và Sợ hãi; Báo ân cùng Cầu lợi; Theo truyền thống; Lên trời; Mong Danh Tiếng với cuộc đời.

• Ở trong vật phẩm bố thí Tịnh, Bất Tịnh nên chọn vật

phẩm sạch sẽ bố thí; bố thí phải đúng pháp.

Công đức bố thí có lớn, nhỏ là dựa vào động cơ, đối tượng và vật phẩm để phân chia. Vì vậy, có một số việc bố thí không thuần nhất, không cao thượng nên tránh đi mà phải chọn bố thí đúng pháp. Những gì là không thuần nhất, không cao thượng, không đúng với ý nghĩa chân thật Phước

Nghiệp?

• Xin nêu lên bảy loại Bố Thí bất tịnh:

o Bố Thí Tùy Chí:

Không phải chính mình phát tâm tự động bố thí mà do có người xin, hay quyên góp đến tận nhà, không thể từ chối, miễn cưỡng bố thí mà lòng đau không dứt. o Bố Thí vì sợ hãi: chữ bố này có nghĩa là Sợ hãi. Đây là nhận ra tài sản, địa vị, sanh mạng của mình đến hồi nguy cấp, khó bảo toàn được, sợ rằng thế nào cũng mất đi, do đó vội vàng bố thí; hy vọng nhờ công đức bố thí mà tai qua nạn khỏi, kéo dài mạng sống; gặp được quả báo dữ hóa lành.

Kiểu bố thí này là hiện tượng, hầu hết tín đồ Phật tử thường thể hiện.

o Bố thí để báo ân:

Vì đã nhận ân huệ của người nên bây giờ bố thí để trả ơn. Đây không thể gọi là gieo hạt giống phước mà chỉ là trả nợ. Có một số người gặp phải hoàn cảnh không thuận lợi, liền hướng về thần, Phật cầu nguyện. Đến khi hoàn cảnh thuận lợi thì bố thí đền trả lại. Cách này cũng không đúng tiêu chuẩn bố thí.

o Bố thí để cầu lợi:

Ngay lúc bố thí đã mong mỏi người nào đó báo đáp cho. Thậm chí còn hy vọng người khác giúp đỡ; mong cầu người khác, vì mình mà hiến cả thân mạng. Đây mới là lúc nào, cũng lấy lễ vật long trọng đem đi bố thí, khiến cho người khác vì mình cảm kích mà ra sức giúp đỡ.

o Bố thí vì tập tục:

Chính mình không có ý muốn bố thí, chỉ vì xã hội hay cha mẹ truyền lại thôi; mỗi năm gồm có bố thí Tam Bảo hay bố thí cho cơ quan từ thiện, lâu dần, thành tập tục bố thí lấy có.

o Bố thí vì muốn là trời:

Đây chỉ là mong cầu có được sự an vui của thiên thần, có được sự giúp đỡ của thiên thần; hoặc là mong muốn sanh lên nước trời mà bố thí.

o Bố thí cầu danh:

Chỉ vì mua danh mà thực hành bố thí. Có một số người ở trước quần chúng đông đảo, vì thể diện, bố thí để chứng tỏ ta đây rộng lượng, hào phóng.

• Bố thí không đúng cách (Bất Tịnh), tuy có công đức

nhưng không phải là đúng nghĩa Bố thí của pháp Phật. Đây là những cách bố thí, đương nhiên, cũng có công đức ít, nhiều; nhưng so với ý nghĩa chân thật về Bố thí của pháp Phật thì dường như đi quá xa! Bởi vì, phải xuất phát từ Tâm Bi, kính sâu sắc mà thực hành Bố thí đúng như pháp Phật, thì mới đúng.

b. Phước nghiệp giữ giới.

Ý nghĩa quan trọng. 克 己 以 利 他, Khắc kỷ dĩ lợi tha, 堅 忍 持 淨 戒. Kiên nhẫn trì tịnh giới.

Khắc kỷ để lợi người, Kiên trì giữ tịnh giới.

• Giới hạnh khắc kỷ để lợi người là nghiệp bố thí vượt

trội.

Bây giờ cần nói đến phước nghiệp giữ giới. Chủ yếu của bố thí là hy sinh tiền của ngoài thân để đem lợi ích cho chúng sanh. Đó là đức hạnh có giá trị cao quý nhất, nhưng còn có thể làm được. Dứt ác làm lành để có được thanh tịnh cho Tâm mình, chính là tông yếu của Pháp Phật, cho nên, so với việc buông bỏ vật chất ngoài thân, lại càng vượt trội hơn. Giới là khắc chế tư dục của chính mình để đạt được đức hạnh cho đời sống an vui của trần thế, chính là từ khắc kỷ để lợi người vậy.

o Xin nêu hai giới để làm rõ vấn đề. Như giữ giới không trộm cướp, không phải là không trộm cướp hôm nay, ngày mai, cũng không phải là trộm cướp ông A, bà B, mà là từ đây về sau, không trộm cướp tài sản của tất cả mọi người, của tất cả chúng sanh: Để giữ được giới không trộm cướp đối với tài sản của tất cả mọi người, của tất cả chúng sanh. Vì vậy, giữ giới không trộm cướp là một bảo đảm an toàn cho tài sản của tất cả chúng sanh không bị xâm hại.

Như giữ giới không tà dâm: Không phải giới hạn cho vài người này mà từ đây về sau, đối với tất cả giới tính, quyết không dùng thủ đoạn dụ dỗ, cưỡng bức để thỏa mãn ham muốn nhục dục của chính mình, đưa đến phá hoại an vui, hòa thuận, trinh tiết của gia đình người khác.

o Đối với công đức lợi tha của Năm Giới, Phật khen ngợi

vượt trội hơn cả Bố Thí.

Vì thế, Phật khen năm giới là năm món bố thí lớn. Với công đức lợi tha này, thực ra, so với bố thí thông thường, còn có giá trị cao thượng hơn.

• Giữ giới cần tâm quyết định, kiên nhẫn, chịu đựng sự thử thách cả trong lẫn ngoài mới có thể giữ được không phạm.

Giữ gìn giới hạnh chính là khắc chế ham muốn riêng tư của mình, cho nên phải có quyết tâm vững vàng, nhận lấy vô vàn thử thách; chịu đựng khốn khổ, gian nan; chịu đựng sự dụ dỗ, uy hiếp, cưỡng bức của hoàn cảnh ác liệt; chịu đựng tư dục của nội tâm không để cho nó quấy rối, phiền não; thậm chí, còn phải có quyết tâm: 寧 持 戒 而 死, 不 毀 戒 而 生: Ninh trì giới nhi tử, Bất hủy giới nhi sanh: Thà giữ giới mà chết, Còn hơn phá giới mà sống.

Kiên nhẫn khắc chế tình dục, hoàn cảnh như thế mới đảm bảo giữ Tịnh Giới được; không để cho hủy phạm giới hạnh;

không để cho công đức nhiều năm giữ giới mà chỉ trong một ngày thất bại toàn bộ (chỉ vì phạm giới); như người cả đời tuân thủ pháp luật, chỉ có một lần phạm pháp, liền bị sự chế tài của pháp luật.

Phân loại giới luật:

Năm giới.

Ý nghĩa của năm giới:

以 己 度 他 情, Dĩ kỷ độ tha tình, 莫 殺 莫 行 杖, Mạc sát mạc hành trượng, 勿 盜 勿 邪 淫, Vật đạo vật tà dâm, 勿 作 虛 誑 語, Vật tác hư cuống ngữ, 飲 酒 敗 眾 德, Ẩm tửu bại chúng đức, 佛 子 應 受 持. Phật tử ưng thọ trì. Quên mình cứu hữu tình, Chớ giết, Chớ đánh đập, Chớ trộm, Chớ tà dâm, Chớ nói lời giả dối, Uống rượu hại đức hạnh, Phật tử nên giữ gìn. • Ba loại giới đức của Pháp Chung Năm Thừa. Hiện giờ nói ba loại giới: năm giới, tám giới, thập thiện giới. Đây là giới đức của Pháp Chung Năm Thừa.

• Nói rõ ý nghĩa giữ giới.

o Không hiểu ý nghĩa giữ giới như ham muốn công đức. Đó không phải giữ giới lý tưởng.

Trước nói năm giới. Vì sao cần giữ giới? Có một số người không hiểu ý nghĩa giữ giới nhưng, chỉ vì yêu mến công đức giữ giới nên trì giới thôi. Tuy vậy, đây là việc làm tốt nhưng không phải là lý tưởng.

o Quên mình cứu hữu tình.

• Phật, Nho, đối với đức hạnh giữ giới đều giống nhau

là quên mình cứu chúng sanh. • Phật pháp.

- Kinh Đại Thừa, Tiểu Thừa đều nói giữ giới là quên mình để cứu độ chúng sanh.

Từ kinh A Hàm, kinh Pháp Cú đến kinh Đại Thừa, Phật đều nói rõ về Giữ Giới; đây là “Quên mình để cứu độ chúng sanh”, nhờ tự nguyện khắc chế tình dục của mình mà đức hạnh được nuôi dưỡng. - Quên mình cứu độ chúng sanh, tức là pháp Tự Thông trong khế kinh đã nói. Lấy tâm tình của chính mình để thông cảm tâm tình của tất cả chúng sanh; trong kinh gọi là pháp Tự Thông, nhà Nho cũng gọi là Thứ Đạo (suy kỷ cập nhân: Suy bụng ta ra bụng người). Bộ tương ưng nói: “Ta muốn sống, không muốn chết, muốn hạnh phúc, muốn tránh khổ. Nếu có kẻ muốn phá bỏ cái muốn sống; muốn không chết; muốn hạnh phúc; muốn tránh khổ cho ta, cho sinh mạng ta này (đây là dựa vào Sát Sanh mà nói); đây là những thứ ta yêu thích chăng?” . Nếu là những thứ ta không yêu thích thì ta phá bỏ; như vậy, những thứ chúng sanh khác không ưa thích cũng phá bỏ hay sao? Thế thì làm tổn thương nhau, giết hại nhau bất tận! • Nho giáo.

Đây chính là điều Đức Khổng Tử nói: “己 所 不 欲,勿 施 於 人: Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân”.

• Da tô giáo. Đức chúa Jesu cũng nói “Muốn người khác đối đãi với bạn như thế nào, thì bạn cũng phải đối đãi với người như thế” .

• Quên mình cứu độ người là đạo đức bình thường giữa

người với người.

Đạo đức này không khó, từ đây có được ý thức về quên mình cứu độ người khác. Nhưng đạo đức của cơ Đốc giáo thì bắt đầu từ tình yêu Chúa mà có.

o Trì giới vốn là biểu hiện của tự nguyện xuất phát từ

tâm từ bi.

Chính mình chán khổ tìm vui, người khác cũng thế vì sao có thể cướp đoạt niềm vui của người khác để họ càng thêm đau khổ ư? Vì sao không cùng vui với niềm vui của họ, không cứu giúp những khổ đau của họ?. Phật dạy: “Từ bi là đem an vui đến, nhổ phăng khổ đau đi”. Đây là tinh thần thực tế. Cho nên khắc chế tình dục của chính mình, đó là giữ giới, không có gì khác mà là pháp Tự Thông (tự hiểu, tự cảm thông). Từ bi vốn xuất phát từ tự nguyện giữ giới. Đây là pháp tu: “Đời này vui, đời sau cũng vui”. • Nói rõ năm giới. o Năm giới tuy là cơ bản của Phật tử tại gia, cũng là nguyên lý nhất quán của Giới Đức.

Năm giới là giới luật của Phật tử tại gia thọ trì (Thiện nam: Ưu Bà Tắc, Thiện nữ: Ưu Bà Di) gọi là giới Cận Sự (Ưu Bà). Đây là giới đức cơ bản của gia đình nhưng cũng là nguyên lý nhất quán cơ bản của giới đức, cho đến giới Bồ Tát cũng không ra ngoài, chẳng qua càng triệt để thì càng thanh tịnh mà thôi. Năm giới vốn xuất phát từ: 以 己 度 他 情: Dĩ kỷ độ tha tính; Quên mình cứu chúng sanh.

o Nói rõ Giới Tướng của năm giới.

• Bốn giới đầu là tánh giới: Chớ giết, Chớ đánh đập;

chớ trộm; chớ tà dâm; chớ nói lời giả dối.

• Chớ giết là giới không được sát sanh. Không kể tự tay giết hay sai người khác giết đều có tội, cắt đứt mạng sống của chúng sanh, chính là sát sanh. Nếu ngộ sát (không cố tình làm) vẫn phải chịu trách nhiệm nhưng không thành trọng tội.

Trong giết hại chúng sanh, đương nhiên, giết người là tội nặng nhất. Chớ đánh đập là cấm hẳn dùng dao, gậy, gạch, đá làm tổn thương chúng sanh. Tổn thương, tuy không cấu thành tội sát, nhưng cũng là tội giết, chẳng qua tội nhẹ chút ít mà thôi.

• Chớ trộm là giới không cho mà lấy.

Không kể là của quốc gia, của tư nhân; theo Phật giáo: Tất cả của cải có chủ, nếu chủ nhân không đồng ý mà lén lấy, cưỡng bức lấy, chiếm lấy… đều phạm giới trộm cướp.

Theo Phật giáo, không thể vì lý do: Nghèo đói, bệnh tật, hiếu dưỡng cha mẹ, nuôi nấng vợ con mà trộm cướp. Bởi vì, đã là trộm cướp thì phải là tội.

• Chớ tà dâm, là giới không được tà dâm.

Nếu nam, nữ đồng ý, người bảo hộ đồng ý, không trái pháp luật, có nghi thức hôn lễ, công nhận thành vợ, chồng. Chánh dâm của vợ chồng này là yếu tố xây dựng gia đình, là tất yếu có con cháu nối dõi, là chánh đáng, không có tội.

Ngược lại, trai, gái ở trong gia đình đã được sự đồng ý của đối phương nhưng với pháp Phật thì không cho phép (như khi thọ giới Bát Quan Trai), quốc pháp cũng không cho phép hay dòng họ, người bảo hộ không đồng ý thì đều thuộc Tà Dâm. Đây là sự ngăn cấm đối với tín đồ tại gia của Phật giáo. Bởi vì, đây không những làm tổn thương ý chí tự do của đối phương mà còn phá hoại hạnh phúc gia đình, là hành vi xấu làm rối loạn trật tự xã hội.

• Chớ nói lời dối trá, là giới không được Vọng Ngữ.

Vì lợi ích cho mình, cho bà con, bạn bè hoặc làm cho kẻ thù bị tổn hại mà nói những lời dối trá thậm tệ. Không biết mà nói là biết, biết nói là không biết; có nói không; không nói có; phải nói trái; trái nói phải. Vì những lời nói dối trá này để cho mình và người thân được lợi ích, để cho người khác chịu tổn hại; đó là phạm tội vọng ngữ nghiêm trọng. Những lời nói vọng ngữ khác, tội có nhẹ hơn.

• Nói rõ nghĩa tổng hợp của Tánh Giới.

Bốn giới trên gọi là Tánh Giới, tội ác do phạm bốn giới này vốn có tự bản thân, không kể có thọ giới không thọ giới, hết thảy đều phạm tội. Không chỉ trong pháp Phật không cho phép mà trong quốc pháp cũng ngăn cấm.

• Giới thứ năm là cấm uống rượu là Giá Giới, nhưng

cũng nghiêm cấm. • Chớ uống rượu là giới cấm uống rượu. Làm cho tâm người rối loạn, chính là rượu, tuyệt đối không được uống.

Theo Pháp Phật mà nói: Rượu, đối với con người, hoàn toàn không được uống.

Tuy vậy, có một số người nói: uống rượu làm cho thân thể khỏe mạnh, nhưng theo Phật Pháp, có thể nói không đúng tí nào. Rượu có thể làm rối loạn, làm hư đốn đức hạnh đối với Phật pháp và thế gian.

Uống rượu làm cho tâm hỗn loạn, không thể tự mình làm chủ được. Say rồi không chỉ làm sai, dù xưa nay giữ gìn giới luật, nghiêm khắc. Một khi đã uống rượu say thì cùng lúc phạm cả bốn trọng tội: Sát, Đạo, Dâm, Vọng; cho nên nói: Làm cho đức hạnh bại hoại. Thật ra, không chỉ công đức trong Phật pháp mà cho đến hạnh phúc gia đình, tình cảm bằng hữu, tiền của sự nghiệp, cũng vì uống rượu mà, tan nát không còn. Rượu làm cho người mê loạn, làm chướng ngại trí huệ, là tội đầu phá hoại các đức hạnh. Nguồn gốc của tất cả tội ác, đưa đến điên đảo chẳng biết gì, đó chính là rượu. Lại nữa, uống rượu làm cho người rơi vào trạng thái mê loạn; uống rượu thành thói quen là trở ngại lớn cho chánh niệm, chánh trí. Có một số người thường hay say xỉn, sanh ra con cái có tinh thần không bình thường hoặc bị chứng trí huệ kém cỏi. Cho nên, uống rượu dường như không có tội ác gì nhưng, thật ra rất chướng ngại cho trí huệ, đứng đầu tội làm bại hoại đức hạnh. • Nên giữ năm giới thật nghiêm là cơ sở đi theo pháp môn xuất thế.

Vì thế, không chỉ giữ bốn giới trước thật nghiêm mà, người Phật tử còn phải giữ giới không được uống rượu cẩn trọng hơn để bảo tồn đức hạnh, đồng thời, tiến tu trí huệ là pháp môn xuất thế căn bản.

Công đức của 5 giới

五 戒 盡 形 壽, Năm giới tận hình thọ,

眾 徳 之 所 歸. Chúng đức chi sở quy.

Suốt đời giữ năm giới, Là nơi phước đức trở về.

• Ngũ giới. Từ trước đến đây đã nói về năm giới là tịnh giới mà Ưu Bà Tắc và Ưu Bà Di phải giữ gìn. Khi quy y Tam Bảo, tự nguyện nói: “Từ đây đến hết đời, con nguyện trở về, nương tựa ba ngôi Tam Bảo Phật, Pháp, Tăng”; cho nên suốt đời giữ gìn năm giới. o Quy y là tín nguyện, thọ giới là thực hành.

Quy y là tín nguyện chí hướng về Tam Bảo, thọ năm giới là thực hành quy y hướng về Tam Bảo.

• Quy y không thọ giới là quy y giả danh. Quy y mà không giữ năm giới thì có thể gọi là giả danh Ưu Bà Tắc, Ưu Bà Di. Thực ra, chỉ là giả danh quy y thôi.

• Từ: “giữ gìn mạng sống” trong văn quy y tức là thệ

nguyện thọ giới.

Khi quy y nói: “Từ hôm nay đến chết, Giữ gìn mạng sống”, chính là thệ nguyện thọ giới.

Giới là pháp vốn có liên quan với từ bi, cho nên không sát sanh là gốc của giữ gìn mạng sống; không trộm cướp, không tà dâm… đều là phân biệt rõ ràng để nói về giữ gìn mạng sống. Có người dịch từ Hộ Sanh (giữ gìn mạng sống) thành “Xả sanh” càng rõ hơn nêu lên giới Bất Sát trong năm giới làm ví dụ (khi thọ giới không phải nói rõ tất cả giới điều, thọ giới tỳ kheo cũng như thế). Vì vậy, sau khi quy y mới thọ năm giới, đừng quá phân biệt giới Tướng mà thôi.

o Có bốn cách thọ trì năm giới:

• Chân thành quy y Tam Bảo thì phải thọ trì năm giới. Đã chân thành quy Y Tam Bảo không thể không thọ trì năm giới. Có tín ngưỡng mà không cải thiện hành vi thì rõ ràng tín ngưỡng thiếu chân thật, không thể xem Ưu Bà Tắc đầy đủ.

• Nêu lên cách bốn loại thọ giới từ một phần cho đến

toàn phần.

Tuy Như Lai đại bi hiểu rõ tập nhiễm sâu nặng của nữ cư sĩ tại gia, không dễ gì thọ trì toàn bộ tịnh giới cùng một lúc; nhưng nếu nghiêm khắc thì sẽ làm cho họ không được gần gũi Tam Bảo, cho nên, tùy từng người mà có thể giữ được nhiều hay ít giới nên chia bốn loại Ưu Bà Tắt: Ưu Bà Tắt giữ một giới; Ưu Bà Tắt giữ hai giới; Ưu Bà Tắt giữ ba Giới; Ưu

Bà Tắt giữ năm giới;

Do đó, trong những người Phật tử tại gia quy y Tam Bảo, nếu giữ được năm giới thanh tịnh là bậc Thượng Thiện.

• Năm giới là chỗ trở về muôn phước.

Thọ năm giới và giữ được thanh tịnh, đó có thể gọi là nơi trở về của muôn phước; giống như có được ngọc Ma Ni, lúc ấy, tất cả châu báu sẽ theo nhau trở về.

o Đời sống hiện được an vui, làm mọi việc được may

mắn.

Do giữ giới, đời sống hiện tại không phạm quốc pháp, được xã hội tôn trọng và trời, người hoan hỷ, thiên long hộ trì, quỷ thần tà ác muốn lôi kéo cũng không thể, nên mọi việc đều may mắn tốt lành.

o Quả báo đời sau sanh vào cõi lành hay hơn nữa, có thể

phát sanh công đức xuất thế.

Giữ giới là không làm tất cả tội ác, tâm tánh thanh tịnh, quả báo sanh lên làm người, làm trời, cũng có thể là nơi Định, Huệ nương tựa, phát sanh công đức xuất thế. Công đức của năm giới, không thể nói hết!

Tám giới.

加 行 日 夜 戒, Da hành nhật da giới, 隨 順 出 離 者. Tùy thuận xuất hy giả.

Thọ giới Bát Quan Trai, Bậc tùy thuận xuất ly.

• Ý nghĩa 8 giới.

Loại thứ hai của Tịnh Giới là giới Bát Quan Trai có tám giới cũng gọi là Giới Cận Trụ.

o Nghĩa tổng hợp của tám giới quan trai. • Giải thích giới tướng của tám giới này.

• Năm giới trước giống năm giới đã thọ, chỉ có giới không dâm giống người xuất gia.

Tám giới là không sát sanh, không trộm cướp, không dâm dục, không nói dối, không uống rượu. Năm giới này giống năm giới đã nói ở trước.

Chỉ có giới không Dâm dục chỉ áp dụng trong thời hạn thọ giới dù là quan hệ với vợ chồng cũng cấm tuyệt đối, giống như người xuất gia cho nên nói là không Dâm.

• Ba giới sau giống như người xuất gia. Sáu là không được xức hương, cài hoa trang điểm thân thể, không ca múa, xem nghe; dĩ nhiên, chính mình không được làm những việc đó.

Bảy không được ngồi nằm trên giường cao rộng lớn, sang trọng.

Tám không được ăn phi thời, nghĩa là quá ngọ không được ăn.

Ba giới sau giống người xuất gia.

• Nói rõ ý nghĩa chữ Trai.

Trong 8 giới thì giới không được ăn phi thời gọi là Trai.

o Ý nghĩa của cận trụ giới. Thọ giới Bát Quan Trai, Bậc

tùy thuận Xuất Ly. • Giải thích ý nghĩa. Đệ tử Phật tại gia, chưa thể xuất gia tu hành, nhưng đối với đời sống xuất gia vô cùng hâm mộ. Vì vậy, Phật chế ra tám giới để Phật tử tại gia tập tu hạnh xuất gia bằng cách thọ trì tám giới trong một ngày một đêm. Đây gọi là hạnh của Bậc tùy thuận xuất ly A La Hán…, học tập sống đời đạm bạc của người xuất gia.

Người thọ giới này ở gần gũi với chư Tăng, Ni, cho nên gọi là Cận Trụ giới.

• Thọ tám giới là thời gian ngắn hạn của người tại gia

tập tu hạnh của người xuất gia. Năm giới thì suốt đời giữ gìn, chính là đức hạnh của Phật tử tại gia, vì thế, phải học tập hạnh xuất gia trong thời gian ngắn nên thọ tám giới này. Như giữ thêm giới không được cầm giữ vàng bạc, chính là giới của Sa Di chính thức xuất gia.

• Nghi thức thọ trì và kỳ hạn của tám giới.

o Thời gian và nghi thức.

Phật chế tám giới Bát quan trai thọ trì trong một ngày một đêm, thông thường là sáu ngày chay trong mỗi tháng; tức là vào các ngày 8,14,15,23,29,30 (ÂL) là những ngày bố thí, tu thiện ở Ấn Độ. Vào sáng sớm những ngày này, nói chung, đến chùa, mời thầy A Xà Lê truyền cho 8 giới Bát quan trai. Người đang giữ giới không được hủy phạm, cho đến sáng hôm sau, mặt trời mọc ở phương Đông, thì tuyên bố khóa tu hoàn tất. Lần sau có muốn thọ giới này cũng thực hiện như thế.

o Kỳ hạn thọ trì giới.

• Phật chế thọ trì một ngày đêm.

Phật tử tại gia không thể sống lâu dài như người xuất gia, cho nên, Phật chế thọ trì tám giới trong một ngày đêm.

• Không giới hạn trong một ngày đêm mà tùy vào sự

phát tâm thọ trì của người thọ giới. Đã đành là như thế, nhưng không hẳn giới hạn trong một ngày đêm mà tùy sự phát tâm của người thọ giới, có thể kéo dài thời gian ba ngày, năm ngày hay một tháng đều có thể được.

• Thứ tự trước sau và so sánh công đức giữa năm giới và tám giới.

o Công đức giữa năm giới và tám giới có hơn, kém khác nhau. So với năm giới, tám giới tinh nghiêm hơn nhiều. Nhưng năm giới thì thọ trì suốt đời, cũng có chỗ vượt hơn Bát quan trai giới; cho nên, công đức năm giới và tám giới theo tình huống thọ trì mà quyết định, khó nói bên nào hơn, bên nào kém. o Tuy có thứ tự trước sau giữa năm giới và tám giới, nhưng cũng có ngoại lệ.

Lại nữa, năm giới là giới Phật tử tại gia luôn thực hành; tiến lên một bước là học tập đời sống xuất gia; vì vậy, thỉnh thoảng mới thọ trì Bát quan trai giới; nhưng cũng có lúc không thể thọ trì năm giới suốt đời mà có phát tâm tu Bát quan trai giới này trong ngắn hạn. Tuy trường hợp này là ngoại lệ, nhưng Phật pháp chủ yếu hướng dẫn con người làm điều thiện, cho nên, cũng cho phép như thế.

Giới thập thiện.

Bất sát, đạo, tà dâm, Bất vọng ngữ, lưỡng thiệt, Bát ác khẩu, ỷ ngữ, Ly tham, sân, tà kiến.

Chư thiện chi căn bổn,

不 殺 盜 邪 淫, 不 妄 語 兩 舌, 不 惡 口 綺 語, 離 貪 瞋 邪 見. 諸 善 之 根 本, 佛 說 十 善 業, Phật thuyết thập thiện nghiệp, 人 天 善 所 依, Nhân, thiên thiện sở y, 三 乘 聖 法 立. Tam thừa thánh pháp lập. Không giết, không trộm, không tà dâm, Không nói hai lời, không vọng ngữ, Không nói thêu dệt, không nói ác, Xa lìa tham, sân và tà kiến.

Ấy là căn bổn các điều lành, Nên Phật nói Nghiệp đạo Thập Thiện, Là nơi nương tựa cho trời, người, Là Ba Thừa pháp Phật lập ra.

• Nói chung về giới Thập Thiện

o Thập thiện là giới.

Tịnh giới thứ ba, thập thiện nghiệp cũng gọi là thập thiện giới.

o Từ Luật Nghi và Giới Luận về Thập Thiện Nghiệp • Trong luật nghi mà Phật quy định hoàn toàn không có

Thập Thiện Nghiệp.

Khi Như Lai quy định luật nghi, trong ấy có nghi thức trao và nhận nhưng hoàn toàn không có Thập Thiện Nghiệp.

• Kinh và Luận đều nới Thập Thiện Nghiệp là Giới.

• Kinh Luận Đại Thừa đều nới Thập Thiện Nghiệp là giới của Bồ Tát.

Chỉ dựa vào kinh Hoa Nghiêm, phẩm Thập Địa; kinh Ưu Bà Tắc Giới…; Nhập Trung Luận; Nhiếp Ba La Mật Đa Luận… đều nói Thập Thiện Nghiệp Đạo là giới của Bồ Tát. • Từ A Hàm về sau đều khen Thập Thiện và Năm Giới như nhau và là đức hạnh chủ yếu.

• Luật nghi và Giới tuy có giống và khác nhưng đều là

Giới, còn lấy Thập Thiện Nghiệp làm căn bổn. • Thập Thiện Nghiệp là Giới cũng là căn bổn.

Trong pháp Phật, Giới là Luật Nghi có giống và khác nhau ít nhiều. Bất luận là tự nguyện thọ trì hay thọ trì từ thầy đều là Giới; căn bản là Thập Thiện Nghiệp.

• Năm giới, tám giới là giới cũng là luật nghi.

Dựa vào hoàn cảnh, căn tánh của người tu học mà quy định giới luật tuân thủ không giống nhau, năm giới, tám giới… và tám loại Luật Nghi (gom hết vào giới luật của Thanh Văn) là

Giới cũng là Luật Nghi.

• Trong giới phước nghiệp, căn bổn của đức hạnh là Thập

Thiện Nghiệp. Vì thế, ở trong giới phước nghiệp lại nói Thập Thiện Nghiệp là căn bổn của đức hạnh.

• Giải thích tướng của Thập Thiện Nghiệp. Thập Thiện Nghiệp chia làm ba loại: Thân, Miệng ,Ý. o Thân có ba: không sát sanh, trộm cướp, tà dâm. Thân thiện nghiệp có ba: không sát sanh, không trộm cướp, không tà dâm so với ba giới trước của năm giới giống nhau.

o Miệng có bốn: không nói dối, hai lời; không nói ác, nói

lời thêu dệt.

Ngữ thiện nghiệp có bốn: Không nói dối; không nói hai lời; không nói ác; không nói thêu dệt. • Giải thích bốn giới tướng của miệng.

Không nói dối giống với giới thứ năm.

Không nói hai lưỡi: không chỉ là động cơ phá hoại sự hòa hợp tốt đẹp của người khác, mà còn đâm bị thóc, thọc bị gạo, làm thị phi đảo lộn, ly gián dòng họ.

Không nói lời ác: không nói lời độc ác, gièm pha khiến người khó chịu, như mắng nhiếc, chửi rủa, trêu chọc, phê phán nghiệt ngã, hà khắc, đả kích cay độc.

Không nói lời thêu dệt; không nói lời vô nghĩa, như bàn tán chuyện trộm cướp, dâm ô; chuyện trào phúng; phê phán chua cay, nghiệt ngã; nói lời bóng gió. Cách nói năng này không những hao tốn thời gian mà còn có hại cho thân tâm.

• Ngữ nghiệp là đức hạnh căn bản cho sự an lạc nói

chung.

Mười nghiệp lành chú trọng bốn nghiệp lành thuộc về ngôn ngữ là điểm chung cho sự hòa thuận, an lạc của loài người.

Mười nghiệp lành chú trọng vào ngữ nghiệp đã nói rõ: Đây là đức hạnh căn bổn chung cho sự hòa thuận, an lạc của loài người.

Truyền bá ngôn ngữ, văn tự, khoa học, kỹ thuật mà bằng bốn khẩu nghiệp ác là đi ngược lại với đức hạnh chân chánh thông thường của loài người.

Con người truyền đạt tâm tình, ý nghĩa đến người khác bằng ngôn ngữ. Nếu con người với nhau trong cuộc đời này chỉ toàn sử dụng vọng ngữ, lưỡng thiết, ác khẩu, ý ngữ để trao đổi hằng ngày thì thử hỏi an lạc của con người, hòa thuận của gia đình, thịnh trị của quốc gia, bình an của thiên hạ từ đâu mà có được?

Sự truyền đạt của ngôn ngữ, tuy nói: “Miệng người nhanh như gió”, rốt cuộc không dễ gì truyền bá khắp nơi. Từ khi có chữ viết ra đời mới có thể truyền đi xa hơn, lâu hơn; Gần đây còn phát minh thêm điện thoại, truyền hình; đây là ý thức của loài người trên thế giới này, tin tức, nhờ vậy, càng phổ biến nhanh chóng.

Nhưng mà một khi tin tức phổ biến nhanh chóng thì nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt lại càng dẫy đầy. Hiện tại, chúng ta đang đối mặt với một thế giới như vậy. Tuyên truyền rằng đang xây dựng một nền hòa bình vĩnh cữu cho nhân loại, nhưng ngược lại với đức hạnh, luân thường của loài người. Đó đúng là leo lên cây tìm cá.

o Ý có ba: xa lìa Tham, Sân, Tà Kiến.

Thiện nghiệp của Ý có ba: xa lìa tham dục; sân hận và Tà kiến. • Giải thích ba giới tướng thuộc ý. Lìa xa tham dục là đối với tài sản, địa vị quyền lực của người khác không mong tâm thèm muốn cho được, không mưu tính kế hoạch cướp lấy tài sản của người khác mà chính mình phải an phận tri túc, lìa bỏ tâm tham dục.

Xa lìa sân hận là đối với người khác không khởi lên tâm sân hận, oán thù; không rắp tâm làm tổn hại người khác.

Lìa xa Tà Kiến chính là Chánh Kiến. Chánh kiến có thiện ác; có nghiệp báo; có đời trước, kiếp sau; có phàm phu, thánh nhân.

• Ý nghiệp, tuy thuộc nội tâm nhưng nó là nguồn gốc

của thân nghiệp, khẩu nghiệp. Hai nghiệp này biểu hiện ra là hành vi của thân và miệng.

Lìa mười nghiệp ác, thực hành mười nghiệp thiện, đó chính là đức hạnh con người nên làm. Ngược với Thập thiện là Thập ác. Bỏ thập ác làm thập thiện; đó thực sự là đức hạnh mà con người nên làm. • Thập thiện là căn bổn của các việc lành.

o Thập thiện là nghiệp quan trọng.

Các nghiệp thiện vốn rất nhiều nhưng nghiệp quan trọng nghe, thấy được rõ ràng là Mười Nghiệp Thiện.

o Mười Nghiệp Thiện là đức hạnh khởi đầu và cùng tột của con người.

• Mười việc lành này là nơi nương tựa căn bổn của tất cả điều lành. Vì vậy căn bổn của thiện nghiệp, Phật nói chính là mười nghiệp thiện.

Ở trong pháp Đại Thừa là giới của Bồ Tát cũng là căn bổn tất cả hạnh lành của Thanh Văn, Duyên Giác, Trời, Người.

Cho nên nói: “Chỗ nương tựa của trời, người tu tập”; “là pháp Tam Thừa của Phật, từ đây mà thành lập”.

• Dẫn kinh để chứng minh.

Ở trong Phật pháp, mười nghiệp thiện là đức hạnh bắt đầu và cuối cùng. Trong khi kinh Hải Long Vương nói: “Những người tu thiện pháp là những chúng sanh thuộc trời, người hoàn toàn dựa vào nơi căn bổn. Dựa vào nơi căn bổn là sự giác ngộ của Thanh Văn, Độc Giác; Dựa vào nơi căn bổn là sự giác ngộ của bậc Vô Thượng Chánh Đẳng. Dựa vào nơi căn bổn là những gì: Đó là mười nghiệp Lành”. Lại nói: “Con đường của mười nghiệp lành là sanh làm trời, người, chứng được Quả học, Vô học của các bậc sa môn, sự giác ngộ của Độc Giác và tất cả các diệu hạnh của Bồ Tát, là chỗ nương tựa của tất cả Phật pháp”.

c. Tu định là phước nghiệp.

Đối trị hai tai vạ

欲 樂 不 可 著, Dục lạc bất khả trước, 散 亂 多 眾 苦, Tán loạn đa chúng khổ,

依 慈 住 淨 戒, Y từ trụ trì giới, 修 定 最 為 樂. Tu định tối vi lạc. Dục lạc không được dính; Tán loạn nhiều khổ đau;

Nương từ, giữ giới tốt; Tu định là vui nhất.

• Tổng quát về tu định phước nghiệp.

Bây giờ lại nói về tu định phước nghiệp.

o Chỉ có tu định mới có thể đạt được mục đích Tự Tịnh

Kỳ Ý.

Có người cho rằng Bố thí là thiện hạnh lợi tha tích cực, còn trì giới chỉ là đức hạnh tiêu cực cho chính mình; tu định, đây là phước nghiệp gì mà nói? Không biết rằng Phật pháp lấy“Tự Tịnh Kỳ Ý” làm nòng cốt, nhưng các pháp trong thế gian chỉ có Tu Định mới có thể đạt được mục đích.

o Căn bổn đức hạnh của chính trị, giáo dục đều tham

cứu đến nội tâm.

Phàm là chính trị dùng đức để giáo hóa dân chúng; tôn giáo cũng thế, lấy đức để giáo hóa mọi người; xét cho cùng, đều phải đi đến căn bổn đức hạnh; cho nên, không thể không tham cứu đến nội tâm.

• Quan niệm tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ của

nhà Nho cũng xuất phát từ Chánh Tâm mà ra.

Nếu nhà Nho lấy Tu, Tề, Trị, Bình làm nhiệm vụ mà không Tu Thân thì không thể. “Từ vua cho đến dân thường đều lấy Tu Thân làm gốc”, nhưng Tu Thân còn phải từ hiểu biết thấu đáo (trí tri); Tâm ý chân thành (thành ý); Tâm hồn chánh trực (chánh tâm) mà thực hành. Căn bổn là triệt để vấn đề ở nội tâm của chính mình. Đó là Định Tâm Thanh Tịnh thì không còn sự nhiễu loạn do nhiễm ô. Đây, há không gọi là Thiện sao? Đây chính là Đức Hạnh đáng quý.

• Theo quan điểm của sách Đại Học thì Định là quá

trình nội tâm của phước nghiệp.

Như sách Đại Học nói: “Biết dừng lại rồi sau mới Định”, đến khi “An rồi sau mới có Sở Đắc”. Đây chính là quá trình nội tâm tu Định Phước Nghiệp của thế gian. • Lý do và chuẩn bị của Tu Định.

o Chủ yếu của Tu Định là đối trị Dục Lạc và Tán Loạn. Vì sao phải Tu Định? Lý do không phải ít, nhưng chủ yếu là nhận ra Tội Ác thực sự này của thế gian xuất phát từ hai nguyên nhân chính mà, nếu không Tu Định thì không thể đối trị được.

• Dục lạc là gốc của khổ giống như mật ngọt dính trên

lưỡi dao bén.

Dục lạc: Con người đối với vật chất; đối với sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm dễ chịu thích ý vừa lòng với mình và ham muốn tính yêu nam nữ đều là những lưu luyến không thể rời xa. Ham muốn hiện tại, tham đắm không buông. Ham muốn quá khứ, niệm niệm không quên. Ham muốn vị lai, mù quáng tìm tòi. Những dục lạc (ham muốn) này tìm tòi gian khổ không thôi mà rất khó có được. Khi có được nó rồi lại lo sợ khó thể giữ nỗi; đến lúc mất rồi, buồn đau không kể xiết! Thử nghĩ: Tất cả những vấn đề của đời người: Xã hội, kinh tế, chính trị… dường như tồn tại không ngoài sự tham cầu dục lạc của mọi người. Dục lạc thì Chớ Có Dính Vào, nó giống như mật ngọt dính trên lưỡi dao bén; dường như không có gì đáng kể, nhưng vì không biết, thè lưỡi liếm vào thì rất khổ đau bởi cái hại cắt lưỡi khó lường. • Tán loạn, không thể tự chủ, dễ sanh khởi phiền não.

Tâm người tán loạn, so với con vượn nhảy nhót không ngừng còn gấp ngàn lần. Vì từ trong tâm tán loạn nên tánh tình dễ xốc nổi, nhận thức không rõ ràng, chính xác (tán loạn nặng đến cả cái học ở thế gian cũng không sao hiểu được); tự mình không khống chế được bản thân, hầu hết đều biến chuyển theo hoàn cảnh. Tán loạn có sức mạnh của nhân tố phiền não, điên đảo phát sanh, làm cho con người rơi vào biển ham muốn với bao nhiêu lo buồn, khổ sở bởi yếu đuối, tự mình không thể nào ra khỏi. o Tu Định mới có thể không bị ràng buộc bởi Dục Lạc, không bị nhiễu loạn bởi Dục Lạc, tâm địa sáng trong an định và chính mình có được tự do.

Tu Định phải đầy đủ Từ Tâm và Tịnh Giới. Nhưng tu tập Thiền Định, trước không thể không chuẩn bị hai điều; nếu không có thể sẽ dẫn đến hại nhiều hơn lợi.

Một là dựa vào Tâm Từ. Tu Định không phải vì hiếu kỳ, không phải vì ý đồ thỏa mãn dục lạc vô độ hay để sống lâu; hoặc là mong có được thần thông để báo thù ai đó mà, cốt là nuôi dưỡng Tâm Từ với ý niệm đem lại lợi lạc cho chúng sanh. Có Tâm Từ thì tâm tánh sẽ được nhu hòa, dễ dàng tu tập thành tựu. Khi đã thành tựu rồi không lợi dụng định lực, thần thông làm nhiễu loạn chúng sanh. Hai là an trụ trong Tịnh Giới.

Để an trụ trong Tịnh Giới phải thọ trì mười nghiệp đạo, thân, miệng phải biểu hiện đức hạnh hiền lành. Nếu hành nghiệp không chánh đáng, tu định sẽ chiêu cảm tà ma. Có thành tựu Định Lực cũng là tà định; kết quả thành quyến thuộc của ma vương, hại mình, hại người mà thôi.

• Tin, hiểu rằng cái vui thế gian không hơn được cái vui

của thiền định, cho nên, phải cố sức Tu Định.

Trước khi tu cần xác tín rằng các pháp trong thế gian, Tu Định là an lạc cao nhất. Cái vui ở thế gian là cái vui năm Dục, cái vui nam nữ dâm dục là hơn hết; nhưng so với cái vui Thiền Định thì không thể nào bằng được. Niềm vui trong Định thấu tận xương tủy, lan tỏa toàn thân, ví như trận mưa lớn, nước lênh lán từ cống rãnh đến sông suối, ao hồ. Nếu xác tín và hiểu được rằng Tu Định phát sinh niềm hỷ lạc mà trong thế gian không có gì sánh bằng; ngay khi tu tập cũng không luyến ái dục lạc, vật chất bên ngoài mà một lòng kiên trì tu tập không đứt đoạn, không lười biếng.

Quá trình tu tập thiền định.

調 攝 於 三 事, Điều nhiếp ư tam sự, 心 一 境 名 定, Tâm nhất cảnh danh Định, 漸 離 於 分 別, Tiệm ly ư phân biệt, 苦 樂 次 第 盡. Khổ lạc thứ đệ tận.

Đối với ba việc phải điều phục, nuôi dưỡng.

Chú tâm vào một cảnh gọi là Định.

Từ từ xa lìa sự phân biệt, Khổ, vui lần lượt hết.

• Quá trình tu tập thiền định.

o Phương pháp tu tập Thiền Định là điều phục, nuôi dưỡng Thân, Tâm.

Nói đến phương pháp tu tập Thiền Định thì không ra ngoài điều phục, nuôi dưỡng Thân, Tâm.

• Nghĩa chung của điều, nhiếp

Điều là nhiếp phục, là điều hòa. Tâm người như con ngựa hoang, khó thuần hóa; như con trâu dữ, phá hoại mùa màng; phải cần có công phu điều phục, rèn luyện một thời gian để cho tâm nhu nhuyến, chuyển hóa theo ý muốn của mình; cho nên người xưa nói: “Điều tâm giống như điều phục ngựa, chăn dắt trâu”

Điều còn có nghĩa là điều hòa thân thể; Hơi thở; Tâm niệm. Cả ba việc này cốt điều hòa Tâm cho dễ chịu, hoàn hảo, đừng để Tâm loạn động. Chỉ có như thế Tâm mới từ từ đi vào An Định.

Nhiếp là thu nhiếp, khiến cho Tâm niệm tập trung, không để cho nó tán loạn.

• Đối tượng điều nhiếp.

Có ba việc là đối tượng để điều nhiếp (điều phục và thay thế hay nuôi dưỡng), đó là Thân, Tức, Tâm (thân thể, hơi thở vô ra, tâm niệm) như sách Tiểu Chỉ Quán đã nói. Thân thể cần an ổn, ngay thẳng, thanh thản, điều hòa;

không được hành động tùy tiện, cũng đừng để thân thể có cảm giác bức xúc, căng thẳng, như mắt nhắm nghiền, miệng mím chặt, lưỡi cong lên.

Điều tức là thở ra, hít vô nhẹ nhàng, chậm rãi, không phát ra tiếng cũng không được biến động hình thể của miệng, mũi, dường như có, dường như không; nhưng phải từ từ tập luyện, không nên quá gấp.

Điều Tâm là khiến Tâm buộc chặc vào Niệm (trong cảnh duyên hiện tiền), đừng để cho tán loạn, đừng để cho hôn trầm, đừng để cho trạo cứ, Tâm Ý tập trung (trở về một nơi) thì Tâm có thể bình an, ngay thẳng và tự nhiên an trú trong

Định.

Ba việc này có tương quan với nhau nhưng tâm là chính, ở trong thân thể thì thường vắng lặng, yên bình; Tâm và Hơi thở nương tựa lẫn nhau thì mới đến được Cảnh Định.

o Hai quá trình Đắc Định và Tu Định.

• Đạt được Tâm Nhất Cảnh Tánh thì gọi là Định.

Cần tu tập như thế nào mới được xem là Đạt Định? Khi đạt đến TÂM NHẤT CẢNH TÁNH thì gọi là Định.

Định là tiếng Phạn gọi là Tam Ma Địa (samAdthi) có nghĩa là Đẳng Trì.

Đẳng là Bình Chánh: Ngay thẳng, yên tĩnh; không xốc nổi, bồn chồn; trầm ngâm, tăm tối.

Trì là thu nhiếp tâm, giữ gìn Chánh Niệm, không để tâm tán loạn.

• Làm sáng tỏ quá trình trước, sau tu tập Định.

Khi mới tu tập Định thì cột niệm vào một cảnh, khi đó vọng tưởng lao xao, Tâm không dễ gì an trụ. Niệm giống như sợi dây leo, khiến tâm luôn chuyển động theo cảnh. Tu tập lâu dần, vọng niệm từ từ cắt đứt; tiến lên bước nữa, vọng niệm thỉnh thoảng còn khởi lên, lâu hơn nữa mới duy trì được Tâm bình đẳng (an ổn), Tâm trụ vào một Cảnh, như thân tâm nhẹ nhàng, an tịnh. Đó chính là Đắc Định.

• Trình độ sâu, cạn của Định.

Định có nhiều trình độ, từ cạn vào sâu mà hay nói là Tứ Thiền, Bát Định. Bây giờ, nói rõ một số loại. o Xa lìa dần dần sự phân biệt.

Căn cứ vào sự phân biệt mà nói thì Định là xa lìa dần dần sự phân biệt.

• Người không có Định thì hết thảy đều có phân biệt.

Như tâm niệm của người bình thường, không thể cắt đứt được sự đổi thay bởi Trần Duyên, càng không dễ dứt được sự thay đổi đối với việc lãnh hội và thực hành.

• Người tu tập thiền định dần dần lìa xa phân biệt.

Một khi đã tu tập thiền định để Tâm an trụ vào một cảnh, niệm, niệm tương tục an trụ rõ ràng. Tâm cực kỳ an định và sáng tỏ rất mực thì mới có thể đi vào Định được.

• Sơ Thiền và Trung Gian Thiền đều có phân biệt. Có một số người vọng niệm đã dứt một ít, hoặc là tối tăm, bất giác liền cho là Tâm Vô Phân Biệt. Không biết rằng đi sâu vào Sơ Thiền, Tâm còn phân biệt: Tầm là thô phân biệt; Tứ là tế phân biệt, cho nên gọi Tam Ma Địa có Tầm có Tứ. Sơ Thiền đến Nhị Thiền trung gian; có được Trung gian Thiền. Đến đây mới không khởi Thô Phân Biệt nên gọi là Vô Tâm Hữu Tứ Tam Ma Địa.

• Nhị Thiền trở lên không có phân biệt, vượt lên trên cả Tầm và Tứ.

Đến Nhị Thiền thì ngay cả vi tế phân biệt cũng không còn nên gọi là Vô Tầm Vô Tứ Tam Ma Địa. Đến cảnh giới này, tuy còn Tự Tánh phân biệt nhưng không có Khái Niệm Phân Biệt nữa, cho nên cũng sẽ không có phát sanh ngôn ngữ (ngôn ngữ là âm thanh hóa của Tầm Tứ trong nội tâm).

Đến Tam Thiền trực giác được Bình Đẳng, thanh tịnh trong nội Tâm, cho nên nói: “Nội tâm bình đẳng, thanh tịnh, chánh niệm, chánh tri”; nhưng kết quả này, ngoại đạo cũng có, nên chớ có cho Tâm Vô Phân Biệt là chứng được Tâm Thể Bổn Tịnh rồi. Đó chẳng qua là dựa vào pháp thế gian mà nói, từ Nhị Thiền trở lên, có thể nói là Vô Phân Biệt Định vượt lên trên Tầm, Tứ.

o Khổ, Vui tuần tự hết.

Dựa theo tình cảm mà nói về “Khổ, vui tuần tự hết”.

• Ở Dục giới chịu khổ, vui cả về sinh lý và tâm lý. Ở Cõi Dục này có: Từ sinh lý phát sinh ra khổ, thọ, từ tâm lý phát sinh ra Ưu Thọ.

• Từ Sắc giới trở lên thì Ưu, Khổ, Hỷ, Lạc, tuần tự hết.

• Sơ Thiền thì Ly sanh Hỷ, Lạc (không còn sanh ra Hỷ, Lạc).

Đến Sơ Thiền ưu, khổ từ dục lạc, phiền não quấy động không còn tái sanh nữa. Lúc này, do lìa xa dục lạc mà hỷ lạc sanh khởi. Hỷ là niềm an vui trong tâm, lạc là trạng thái nhẹ nhàng của thân và tâm.

• Nhị thiền thì Định sanh Hỷ Lạc.

Đã đến Nhị Thiền, tuy cũng có Hỷ Lạc như vậy, nhưng đó là Hỷ lạc do Định Sanh, không giống như Hỷ lạc do Ly Dục

Sanh. • Tam Thiền thì Ly Hỷ Diệu Lạc. Niềm vui sướng tận cùng đến nhảy cẩng lên như thế, cho nên mới đi thẳng vào Tam Thiền gọi là Ly Hỷ Diệu Lạc:

Niềm vui sướng cũng không còn. Lạc Thọ của Định này đã đến đỉnh điểm của niềm vui thế gian, cho nên hay nói rằng “Giống như đi vào Diệu Lạc của Thiền thứ ba” để hình dung về cực lạc. Đương nhiên, trạng thái an lạc này không thể so sánh được với “trạng thái an lạc lìa xa ràng buộc” của phiền não để được giải thoát. • Tứ Thiền thì Xả Niệm Thanh Tịnh.

Đến Thiền thứ tư trở lên, Lạc Thọ cũng hoàn toàn chấm dứt, chỉ còn một vị Xả Thọ tĩnh tại. Trạng thái này so với hỷ lạc sanh ra do xung động, quả thật là Phước lạc cao xa!.

Số thứ tự Thiền chi của Tứ Thiền Tên gọi Sơ thiền Tầm (giác), Tứ (quán), Hỷ, Lạc, Nhất Tâm

Ly sanh hỷ Lạc Địa Nhị thiền Nội Tịnh, Hỷ, Lạc, Nhất Tâm

Định sanh Hỷ Lạc Địa Tam thiền Hành Xả, Chánh Niệm, Chánh Huệ (phương tiện), Thân Lạc, Nhất Tâm Ly Hỷ Diệu Lạc Địa Tứ thiền Hành Xả, Niệm Thanh Tịnh, Bất khổ Bất lạc, Nhất Tâm Xả niệm thanh tịnh địa Phân biệt phương pháp Định. 四 禪 四 空 處 , Tứ Thiền, Tứ Không Xứ, 慈 等 四 無 量, Từ đẳng Tứ Vô Lượng, 佛 說 諸 定 法 , Phật thuyết chư Định pháp, 次 第 而 修 習 . Thứ đệ nhi tu tập.

Tứ Thiền, Tứ không xứ; Từ vân vân tứ vô lượng tâm; Phật nói các pháp Định; Tu tập theo tuần tự. • Tứ Thiền, Tứ Không Xứ là toàn diện Định lực từ cạn đến sâu.

o Tứ Thiền thì Định, Huệ bằng nhau.

Nói đến trình độ cạn, sâu của pháp Định, trước hết là bốn căn bản Thiền: Sơ Thiền, Nhị Thiền, Tam Thiền, Tứ Thiền. Thiền là tiếng Phạn có nghĩa là Tịnh Lự, so với Định, Huệ hay Chỉ, Quán bằng nhau, cho nên trong Phật pháp coi trọng

Thiền này. o Tứ Không Xứ thì Định sâu, Huệ cạn.

Trên Tứ Thiền có Tứ Không Xứ Định: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Tứ không xứ là Định Duy Tâm của Thế tục; Định càng sâu thì Huệ lực, ngược lại, càng yếu đi (mờ đi).

o Tứ Thiền, Tứ không xứ gọi chung là Bát Định. Tám định này thế gian, ngoại đạo đều có thể tu chứng. Dựa vào Định Lực sâu, cạn mà nói đây là pháp Thiền Định toàn diện từ cạn đếu sâu.

• Tứ Vô Lượng Tâm: Từ, Bi, Hỷ, Xả là đạo đức cùng tột của thế gian, là pháp môn tu tập sanh về cõi trời.

o Nghĩa chung của Từ, Bi, Hỷ, Xả.

Tứ Vô Lượng Tâm còn gọi là Định Tứ Vô Lượng Tâm. Từ là mong muốn người được an lạc. Bi là thương xót thống khổ của chúng sanh. Hỷ là đồng tình với sự sung sướng của người khác. Xả là tâm bình đẳng, không thương yêu người thân, không ghét bỏ kẻ thù.

o Nghĩa chung của Vô Lượng.

Tu chứng được Tứ Vô Lượng thì có thể tu tập Định Tứ Vô Lượng (nhưng hỷ Vô Lượng giới hạn ở Sơ và Nhị Thiền). Vì sao gọi là Vô Lượng? Khi tu tập, hoặc Từ hoặc Bi…, trước quán sát người thân, sau quán sát kẻ thù; từ một người, vài người, nhiều người; từ một nước, cả thiên hạ đến chúng sanh mười phương thế giới đều tràn đầy Tâm Từ, Bi, Hỷ, Xả và mong muốn chúng sanh được an lạc, lìa khổ đau. Kết duyên với vô lượng chúng sanh, mười phương có được phước báo vô lượng, cho nên, gọi là Vô Lượng.