Thành Phật Chi Đạo

• Tu Thiền không tu Quán Huệ, không chứng được

phép xuất thế.

Tu Thiền mà không tu Huệ Quán và cho rằng Thiền Na chính là Bát Nhã nên vĩnh viễn không thể vào sâu trong pháp Xuất Thế; thật đáng thương xót!

o Định chung của thế gian, do Huệ Quán nên có khác nhau Định thế gian, Xuất thế gian; Định Tiểu Thừa, Đại Thừa. Đây vẫn còn là giai đoạn bắt đầu trên con đường Tu Định chung của thế gian; vì từ Huệ Quán mà có khác nhau: Đây là Thiền thế gian; là Thiền Xuất thế gian; là Thiền Tiểu Thừa; là

Thiền Đại Thừa.

• Quán Huệ không giống nên Định không giống.

Đây là nói: Sau khi chứng được Định Vị Đáo Địa này.

• Dựa vào Sáu Hành Quán trở thành Định hai cõi. Nếu Tu Hân Thượng (mừng trên), Yếm Hạ (chán dưới) trong sáu Hành Quán (yếm hạ: khổ, thô, chướng; Hân thượng: Tịnh, Diệu, Ly). Theo thứ tự lên dần, rồi thành Định Sắc, Vô Sắc của thế gian. • Dựa vào Vô Thường, Vô Ngã Quán trở thành Định Thanh Văn.

Nếu bằng cửa ngõ Quán Vô Thường, từ từ đi và Quán Vô Ngã, Ngã Sở mới là Định của Thanh Văn Thừa. • Dựa vào Pháp Quán Tánh Không trở thành Thiền Định Đại Thừa.

Nếu dựa vào đây, Pháp Quán Tánh Không, Bất Sanh Bất Diệt thì tương ứng với Bát Nhã Đại Thừa, cũng thành Thiền

Định Đại Thừa.

• Vì thế, chỉ Tu Thiền Định, không Tu Quán Huệ thì không thể giải thoát sanh tử, càng không thể nói Thành Phật được.

• Tam Luân Thể Không của Thiền Ba La Mật Đa thì tương ứng với Vô Sở Đắc Huệ.

Nếu tu Định này thì tương ứng với Vô Sở Đắc Huệ. Thiền Ba La Mật Đa chính là Tam Luân Thể Không.

f. Huệ Độ

Khen ngợi Đức Bát Nhã

般 若 波 羅 蜜, Bát Nhã Ba La Mật, 最 尊 最 第 一! Tối tôn, tối đệ nhất! 解 脫 之 所 依, Giải thoát chi sở y, 諸 佛 所 從 出. Chư Phật sở y xuất. Bát Nhã Ba La Mật, Là tôn quý số một. Nơi Giải Thoát nương về, Nơi sanh ra chư Phật.

• Bát Nhã là nguồn gốc bậc Thánh ra đời và là nơi Công

Đức Vô Lậu phát sanh

Từ đây trở xuống, nói Bát Nhã Ba La Mật Đa.

Bát Nhã Ba La Mật Đa, ở trong tất cả công đức vô lậu, được cho là vô cùng tôn quý số một! Trong kinh nói vô số lời khen ngợi Bát Nhã. Ý nghĩa cuối cùng là gì mà được tôn kính đến thế?

o Nói rõ tính vượt trội đặc biệt của Bát Nhã

Công đức của Phật pháp vô biên, hết thảy đều có tính vượt trội, đặc biệt và đều có giá trị đáng tôn trọng.

• Khác nhau giữa thế và xuất thế. Nhưng Bát Nhã có một ý nghĩa đặc thù, đáng được tôn trọng. Đây chính là căn bản của Phật pháp.

Bát Nhã là nơi tồn tại khác nhau giữa phàm phu và bậc Thánh, giữa pháp thế gian và pháp Xuất thế gian.

• Là nơi nương tựa của bậc Thánh Tam Thừa và công

đức vô lậu. Vì thế, tất cả công đức vô lậu, tất cả bậc Thánh Tam Thừa đều dựa vào Bát Nhã mà có.

Như trong kinh nói: "Muốn học ngôi vị Thanh Văn cũng phải nghe Bát Nhã Ba La Mật... Muốn học ngôi vị Bích Chi Phật cũng phải nghe bát nhã ba la mật... Muốn học ngôi vị Bồ Tát cũng phải nghe Bát Nhã Ba La Mật".

o Tóm lại, không có Bát Nhã thì không có bậc Thánh xuất thế, không có công đức vô lậu. Vì vậy, tính chất của Phật pháp hơn hẳn tính chất của thế gian pháp; đó chính là Bát Nhã vậy.

• Pháp môn tất yếu phải Tu để chấm dứt Sanh, Tử và để Thành Phật là Bát Nhã o Bát Nhã là gì?

• Bát Nhã là nơi nương tựa căn bản của Thánh pháp Xuất thế, cho nên, là nơi nương tựa của Tam Thừa giải thoát, bậc Thánh Tam Thừa dựa vào Bát Nhã để giải thoát Sanh, Tử.

• Tất cả chư Phật đều từ Bát Nhã mà ra đời, vì vậy, kinh

Bát Nhã gọi Bát Nhã là Mẹ của Phật. Như kinh nói:

般 若 波 羅 蜜 能 生 諸 佛。智 度 菩 薩 母,方 便 以 為 父: Bát Nhã Ba La Mật năng sanh chư Phật. Trí độ Bồ Tát Mẫu, Phương Tiện dĩ vi Phụ: Bát Nhã Ba La Mật sanh ra chư phật. Trí bát nhã là Mẹ của Bồ Tát, Phương Tiện là Cha của Bồ Tát. Như vậy, Bát Nhã là Mẹ sanh bậc Thánh Nhị Thừa, còn là Mẹ sanh ra Phật, Bồ Tát. Thế thì, cuối cùng Bát Nhã là pháp Tiểu Thừa hay pháp Đại Thừa đây?

o Có hai nghĩa

• Ba Thừa cùng học.

Dựa vào pháp sanh ra các bậc Thánh mà nói: Bát Nhã Dựa theo nghĩa rộng của Bát Nhã mà nói, cũng chỉ dựa vào pháp sanh ra các bậc Thánh mà nói: Bát Nhã là pháp môn chung của Tam Thừa. Dựa vào chứng nhập Tánh Không của Bát Nhã mà nói: Không của Thanh Văn giống như lỗ chân lông; Không của Bồ Tát giống như hư không, bản chất của nó hoàn toàn khác nhau.

Ba con thú (thỏ, ngựa, voi) qua sông, chỉ có hương tượng mới có khả năng đến cùng tột. “Chỉ có Phật với Phật mới có khả năng thấu được Thật

Tướng của các Pháp”

Dù sâu, cạn không giống nhau nhưng đều khế hợp đi vào trong dòng Pháp Tánh. Dựa vào ý nghĩa này mà nói: Quán Huệ của Tam Thừa có thể dùng Phương Tiện sâu, cạn không giống nhau nhưng đặc chất căn bản không chút khác nhau.

• Một cách tổng quát, tất cả đều hướng về Phật Đạo, mà

nói: Bát Nhã chỉ thuộc về Bồ Tát.

Nhưng theo nghĩa sâu thẳm của Bát Nhã mà nói; nếu cùng với quốc vương giao hợp mà sanh ra vương tử thì “Mẹ xem con là quý tử”, so với sự sanh con của thường dân, không giống nhau. Dựa vào đây, Bát Nhã và Tâm Bồ Đề tướng, Đại bi lấy Bát Nhã làm trên hết; Bát Nhã trang nghiêm cho năm Độ; Bát Nhã có thể thu nhiếp tất cả công đức và hướng về Phật Đạo. Như vậy, “Bát Nhã… chỉ thuộc về Bồ Tát”; “Sanh ra chư Phật”. Bát Nhã thể hiện Không Tánh của vạn Pháp nên không chỉ không phù hợp đi vào Không Tịch của Nhị Thừa, mà còn là Phương Tiện Thiện Xảo, trở thành là người hướng dẫn tất cả công Đức, trở thành tổng tướng của tất cả Bát Nhã

Ba La Mật.

Cho dù nói cách nào, Bát Nhã, quyết định, là đặc chất Pháp của Bậc Thánh Xuất Thế, không phải là bố thí, thiền định,…

có thể đạt đến được, mà là pháp môn tất yếu tu tập để chấm dứt Sanh Tử và để Thành Phật.

Tuần tự tiến tu: Văn, Tư, Tu, Chứng

現 證 由 修 得, Hiện chứng do tu đắc, 修 復 由 思 聞; Tu phục do Tư, Văn; 善 友 及 多 聞, Thiện hữu cập đa văn, 實 為 慧 所 依. Thật vi Huệ sở y.

Hiện chứng do tu được, Bạn lành và nghe nhiều, Tu còn do Văn, Tư; Thật ra nhờ Trí Huệ. • Thứ tự tu học theo Bát Nhã. o Bát Nhã có Bát Nhã thắng nghĩa và Bát Nhã thế tục. • Thắng nghĩa Bát Nhã là Trí Huệ hiện chứng Thật

Tướng Bát Nhã.

Bát Nhã chân thật là do tu tập mà có được Bát Nhã hiện chứng, là Bát Nhã thể nghiệm thân chứng.

Như nói: “Thật tướng Định (khế hợp, như như, bất động) của Bát Nhã thì cực quan trọng, sâu sắc, cho nên, Trí Huệ khinh bạc không thể xứng hợp”. Nên biết, Bát Nhã là danh từ vốn có của thế gian, là lấy Lý Trí giản trạch làm Tánh. Tuy nhiên, Bát Nhã hiện chứng Thật Tướng thì thế gian, từ xưa đến nay, không có; đương nhiên, cũng không phải là danh từ vốn có của thế gian. Thế thì phải gọi thế nào cho đúng đây? Phật bằng phương tiện khéo léo, khiến cho chúng sanh nương vào Huệ Tánh vốn có của thế gian, giúp cho chúng tiến triển đến chỗ cao sâu, tiến triển đến Lý Trí siêu việt thế gian. Đó là hiện chứng Thật Tướng. Đây là dựa vào Tánh của Trí Huệ giản trạch nên được phát sanh; Cho nên, tuy không phải là Trí Huệ vốn có của thế gian cũng có thể gọi là Bát Nhã. Thật ra, tu tập mới có được Bát Nhã Chân thật, quyết chẳng phải là đem ra so sánh với Lý Trí của thế gian.

• Bát Nhã thế tục là ba Huệ: Văn, Tư, Tu. Hiện chứng của Phật pháp không phải bỗng dưng mà đến; nhưng phải có phương tiện, có nhân duyên; đó chính là không lìa khỏi ba Huệ: Văn, Tư, Tu.

• Hiện chứng Huệ thành tựu được là do tu ba Huệ.

Hiện chứng Huệ là Huệ do tu tiến bộ mà có được. Trí Huệ được thành tựu bởi Tu Trí này cùng với Quán Huệ của Định tương ưng. Tu cũng không phải là Tu Mù mà còn do Tư Huệ mà có; đối với nghĩa lý của pháp phải Tư Duy, chọn lựa, khắc sâu vào Ý Thức mới có thể làm Sở Duyên của quán Sát.

Tư Huệ lại phải Từ Văn thành tựu mà có được. Văn là “hoặc nghe từ Phật hoặc nghe từ đệ tử của Phật hoặc nghe từ kinh điển.”

• Tam Huệ là Tu học theo mười Pháp Hành. Nói rõ về ba Huệ: Văn, Tư, Tu; đó chính là mười Pháp Hành: “Viết kinh sách; Cúng dường; Bố thí người khác; Nếu có người khác tụng, đọc chí tâm nghe kỹ; chính mình đọc, tụng; Thọ trì; Vì người giải thích ý nghĩa kinh văn; Phúng tụng; Tư duy; Tu tập.” Phật pháp cần dựa vào sự chỉ dạy của Phật, Bồ Tát mà tu tập, đó cũng là quá trình tu học Tam Huệ; đặc biệt là Bát Nhã, nếu không bắt đầu từ Văn, Tư, Tu thì không thể!

• Văn; Tư, Tu; Chứng minh là ba loại Bát Nhã.

Nói tóm lại, ba loại Bát Nhã này, bình thường, hay nói đến. • Trí Huệ hiện chúng là Bát Nhã Thật Tướng, là ý nghĩa vượt trội của Bát Nhã.

• Trí Huệ Tu và Tư là Bát Nhã Quán Chiếu • Trí Huệ Tư và Văn là Bát Nhã Văn Tự (Tư Huệ thì dựa vào Văn cũng có thể không dựa vào Văn: Lời văn, ngôn ngữ).

Văn (nghe); Tư, Tu là Bát Nhã thế tục; bởi vì có thể làm nhân duyên cho Bát Nhã thắng nghĩa, đây là Trong Nhân nói

Quả, cũng là mượn tên Bát Nhã.

Sơ đồ

1.Viết kinh sách, 2. Cúng dường, 3. Bố thí, 4. Chí tâm nghe kỹ, 5. Chính mình đọc, 6. Thọ trì, 7. Vì người khác giải thích Văn nghĩa, 8. Phúng tụng, 9. Tư duy, 10. Tu tập.

o Từ1- 8 là Văn (nghe) cũng là Bát Nhã Văn Tự Bát Nhã Quán chiếu o 9 là Tư o 10 là Tu Chứng: Bát Nhã Thật Tướng; Bát Nhã Thắng Nghĩa Từ Văn, Tư, Tu (không kể chứng): Bát Nhã Thế Tục.

o Bạn lành và Học nhiều là phương tiện đầu tiên của

việc tu học Bát Nhã. Tu học Bát Nhã thì lấy kinh luận Bát Nhã làm đối tượng Văn, Tư, cũng là tư lương phải có. Phương tiện đầu tiên của tu học Bát Nhà là Văn, Tư, cho nên gần gũi bạn lành và huân tập đa văn là tất yếu, không thể thiếu. Đó chính là chỗ nương tựa, tu học Huệ.

• Nói riêng ý nghĩa của Đa Văn.

Có hai điểm nên chú ý:

o Thấu hiểu Thật Nghĩa mới là Đa Văn.

Đa Văn hoàn toàn không phải hiểu rộng về Danh Tướng mà thôi.

• Dựa vào âm thanh để nghe được Pháp, nghe Vô

Thường, Vô Ngã là Đa Văn; cho nên nói:

若 人 生 百 歲, Nhược nhân sanh bách tuế,

不 解 生 滅 法, Bất giải sanh diệt pháp, 不 如 生 一 日, Bất như sanh nhất nhật, 而 得 解 了 之。 Nhi đắc giải liễu chi. Nếu người sống 100 tuổi, Mà không hiểu pháp Sanh Diệt; Không bằng sống một ngày, Mà hiểu được pháp ấy. • Trong pháp Đại Thừa thì Đa Văn là nghe Tánh Không Bất Sanh Bất Diệt, như kinh Lăng Già nói. Vì vậy, không đạt được Thật Nghĩa mới là Thiện Tri Thức Đa

Văn.

o Dựa vào Văn hướng đến Tư, Tu mới là Chân Nghĩa

của Đa Văn.

Ở trong mười Pháp Hành, Văn chỉ là nghe, đọc tụng, giảng giải; cũng chính là nhờ văn mà thấu nghĩa. Vì vậy, nếu lấy Văn Huệ làm đối tượng để tu học Bát Nhã thì vô ích, không hợp với pháp Phật. Đó là trôi dạt ở ngoài Tam Tạng Giáo Điển. Điều đó, tuy là tất yếu nhưng, vẫn là mới bắt đầu; còn phải dựa vào đây để hướng thẳng đến Tư, Tu.

Dựa vào kinh luận

般 若 本 無 二, Bát Nhã bổn vô nhị, 隨 機 行 有 別; Tùy cơ hành hữu biệt;

般 若 諸 經 論, Bát Nhã chư kinh luận, 於 此 最 親 切。 Ư thử tối thân thiết. Bát Nhã vốn không Hai, Tùy cơ, hành có khác; Các kinh, luận Bát Nhã, Đây nơi thân thiết nhất. • Lược nói khác và giống về Tu, Chứng Bát Nhã o Nội dung của hiện chứng Bát Nhã là bình đẳng, không phân biệt.

Học Bát Nhã theo những gì Phật đã chỉ bày là dựa vào pháp Duyên Khởi mà hiển thị pháp môn thắng nghĩa của Pháp Tánh. Văn, Tư như vậy lại Tu Quán như vậy để đi đến Hiện Quán. Từ nội dung của Bát Nhã là nội dung Thể Chứng mà nói: Xưa nay là Bất Nhị Vô Phân Biệt, Tất cả phần chứng của Bồ Tát, viên chứng của mười phương chư Phật, thảy đều bình đẳng. Vì vậy nói:

與 十 方 諸 佛 同 一 鼻 孔 出 氣 Dữ thập phương chư Phật đồng nhất tỵ khổng xuất khí: Mười phương chư Phật thở ra cùng một lỗ mũi.

o Theo căn cơ, bố thí giáo nghĩa nên có nhiều điểm

không giống nhau.

Như vậy, theo giáo nghĩa chỉ bày về phương diện tu tập Quán, Huệ cũng vốn không giống nhau.

• Tùy cơ nói khác. Nhưng mà không phải như thế, vì căn cơ của chúng sanh ưa thích không giống nhau nên Như Lai tùy cơ nói pháp, không thể không có phương tiện thích ứng, nói rõ là có một số điểm không giống nhau.

• Cùng nghe, hiểu khác; kinh giống, luận khác.

Những gì Như Lai chỉ dạy đồng nhất với Giáo Điển, nhưng do vì tư tưởng, phương thức của người học hoàn toàn không giống nhau; lý giải ý nghĩa của pháp thì lấy Sở Duyên của Quán Huệ cũng không thể giống nhau hoàn toàn; cũng chính là thứ tự trước sau của Tu Hành, cũng có khác nhau ít nhiều. Ở đây, cách dạy của thầy và học của trò hình thành nên Học Phái; đây đó khác nhau càng hiển lộ rõ ràng hơn. o Tóm lại, Căn Tánh bất đồng, cho nên Phật pháp tùy cơ mà nói khác nhau, cùng nghe, hiểu khác nên có hiện tượng kinh giống, luận khác.

• Kinh, luận là chỗ nương tựa để chọn lựa Bát Nhã.

Bây giờ muốn chỉ bày Bát Nhã Ba La Mật Đa, phải căn cứ vào đâu?

o So sánh với học giả ở Ấn Độ

Tổ sư Trung Quốc cũng có Hành, Giải độc đáo, nhưng nói chung, không bằng sự truyền dạy của các vị Bồ Tát ở Ấn Độ.

Bởi vì, đối với Phật pháp, học giả Ấn Độ giảm bớt một khoảng cách văn tự.

o So sánh với học phái Đại Thừa ở Ấn Độ.

Học phái Đại Thừa ở Ấn Độ cũng có khá nhiều.

• Tông Trung Quán và Tông Du Già

Bồ Tát Long Thọ và Đề Bà truyền bá tông Trung Quán; bồ tát Thế Thân và Vô Trước truyền bá tông Du Già, có thể nói là hai phái lớn.

• Tông Trung Quán dựa thẳng vào hệ kinh Bát Nhã làm

ra luận.

Trong tông này, Bồ Tát Long Thọ xiển dương Quán Huệ về Tánh Không của Tất Cả Pháp, so sánh phần nào bằng cách trực tiếp, ngắn gọn, bởi vì đây là dựa thẳng vào hệ kinh Bát Nhã để sáng tác luận Trung Quán…

• Như Luận Đại Trí Độ của Long Thọ chính là giải thích rộng kinh Bát Nhã.

• Trung Luận, Thất Thập Tánh Không Luận, Lục Thập Như Lý Luận, Thập Nhị Môn Luận, Hồi Tránh Luận, Bảo Man Luận… của Long Thọ, cho đến Bách Luận của Đề Bà đều dựa vào kinh Bát Nhã để sáng tác, nhằm phát huy pháp môn: Nhất Thiết Pháp TÁNH KHÔNG.

o Học Bát Nhã dựa vào kinh Bát Nhã và các luận của

Tông Trung quán là chính.

Vì vậy, các kinh thuộc hệ Bát Nhã và các luận dựa vào Bát Nhã của học phái hệ Long Thọ; giải, hành học Bát Nhã, từ đây được xiển dương; có thể nói, không quá lời, là cực kỳ gần gũi.

• Bây giờ dựa vào đây để trình bày, đến sau cùng, sẽ nói thêm đặc điểm của ba hệ Đại Thừa và tính dung thông như thế nào. Duyên khởi Trung Đạo.

Phật nói Nhị Đế 諸 佛 依 二 諦, Chư Phật y Nhị Đế, 為 眾 生 說 法: Vị chúng sanh thuyết pháp:

依 俗 得 真 諦, Y Tục đắc Chân Đế, 依 真 得 解 脫。 Y Chân đắc Giải Thoát.

Chư Phật nương hai Đế, Vì chúng sanh nói Pháp: Nương Tục chứng Chân Đế, Nương Chân chứng Giải Thoát.

• Nói tổng quát về Nhị Đế.

o Nhị Đế là phương pháp quan trọng để quán sát đúng đắn Bát Nhã.

Sự giáo hóa của chư Phật là dựa vào hai Đế và vì chúng sanh mà thuyết pháp. Nhị Đế là Thế Tục Đế, Thắng Nghĩa Đế; nói tắt là Tục Đế, Chân Đế. Phương pháp của hai Đế là phương pháp quan trọng để quán sát đúng đắn Bát Nhã.

o Trước nói về Tục Đế

Vì sao, Phật nói Nhị Đế?

• Ý nghĩa của Tục Đế.

Tự thân của chúng sanh là Thân Tâm cùng với vạn hữu trong thế gian đều gọi là Pháp.

Đối với Tâm Cảnh của chúng sanh thì vật chất là có thật, tinh thần là có thật. Vật lý, Sinh lý, Tâm lý, mỗi pháp đều có liên quan. Nhân Quả là tất nhiên, cho nên, từ trong liên quan ấy phát hiện ra phép tắc chế ngự vật chất, điều trị thân tâm, tề gia, trị quốc. Điều này xem ra là xác thật như thế, nhất trí công nhận: Đây là một thế giới thường thức và gọi là Tục Đế. • Phạm vi và sâu cạn của Tục Đế.

Trong Tục Đế có sự tiềm ẩn thâm sâu, sự biểu hiện nông cạn. • Như các thứ vật chất gỗ, đá,… người nào cũng có thể thấy nhưng nguyên tử, điện tử phải nhờ dụng cụ khoa học mới có thể thấy được.

• Còn như sự sống hiện giờ, người nào cũng biết được nhưng, kiếp trước và kiếp sau thì phải có thiên nhãn mới thấy được; Tuy có cạn, sâu không giống nhau nhưng, đều là hiểu biết của những tâm thức bình thường. Giống như Phật nói: ba cõi, sáu đường, năm uẩn, sáu xứ, Phiền não, Nghiệp, Khổ,… cũng là nói rõ Thế Tục Đế.

o Kế tiếp Tục Đế là biểu hiện Chân Đế.

• Tục Đế trong Tâm Cảnh của chúng sanh hoàn toàn không phải là Chân Tướng.

Ở trong Tâm Cảnh thuộc Tục Đế của chúng sanh, nhất mực, là thật, là không nghi ngờ, là không thể chạy trốn. Nhưng với hiện thực, công nhận này chính là Chân Tướng của Cứu Cánh sao? Không phải.

Ở trong Tri Thức tiến bộ đã phát hiện trăm ngàn điều chân thật của quá khứ nhưng hoàn toàn không phải như thế. Như nguyên tử không thể phân chia mà hiện tại, biết được là hiện tượng hợp thành của điện tử. Như màu sắc xanh, vàng,… mà hiện tại biết được là do sóng ánh sáng khác nhau.

• Từ trong Chánh Giác của Phật hiển hiện chướng ngại

về sự ngu tối của chúng sanh.

Ở trong Chánh Giác của Phật, biết được kinh nghiệm có được của chúng sanh, sự chân thật của thế gian là hư dối, không thật, cho nên gọi là Tục Đế; là do vô vàn nhân duyên biểu hiện ra như thế mà, hoàn toàn, không có một pháp nào Chân Thật. Điều này có thể thấy mọi người đều cho nhận thức như vậy là chính xác mà, hoàn toàn không thể thấy được Chân Tướng của thế gian; ngược lại, biểu hiện sự chướng ngại con người vướng phải ngu tối; nếu không phá trừ cái sai lầm từ sự mê muội này và thấu rõ cái thấy thông thường thì không thể nào thấy rõ các Chân Tướng của thế gian. Sự lý giải này là điểm chung của pháp Phật.

o Từ trong Tục Đế bỏ Vọng, hiện Chân rồi thể nhập

Chân Đế.

Vì vậy, việc tu hành trong pháp Phật chính là từ trong chánh quán thế gian hiện thực (Tục Đế) mà phát hiện ra sự sai lầm là không thật có; bỏ Vọng, hiển Chân, đi sâu vào việc thể hiện Thật Tướng của thế gian. Đây là Chân Tướng cứu cánh, gọi là Thắng Nghĩa Đế, bởi vì là Cảnh đặc thù do Thể Nghiệm và được sự công nhận của bậc Thánh. Bát Nhã, tu tập Bát Nhã chính là đạt thành phương pháp dựa vào Tục Đế mà thấy Chân Đế, từ Hư vọng mà thấy Chân

Thật, từ phàm phu đi vào bậc Thánh.

• Nương Tục mà hợp Chân

o Chân Đế tồn tại hoàn toàn không lìa Tục Đế. Nói Chân Đế, chớ tưởng rằng rời bỏ thế gian hiện thực để có một cái gì khác. Phật nói hai Đế để chỉ rõ ngoài hiểu biết chung về hiện thực thế tục, còn có Chân Tướng mà các bậc Thánh cùng chứng. Đây chính là Bổn Tướng của tất cả pháp, hoàn toàn không lìa hiện thực thế gian mà tồn tại; cho nên, nếu chẳng dựa vào Tục Đế thì không thể Có Chân Đế. Đây chính là: 即 相 顯 性: Tức Tướng hiển Tánh: Từ nơi Tướng hiển lộ Tánh.

o Trước nói rõ nguyên nhân khổ đau của thế gian, sau mới có thể phá trừ Vọng tưởng, có được Giải Thoát.

Vì sao phải tu học như vậy?

• Nguyên nhân chúng sanh khổ nạn trong sanh tử, chính là không tương ưng với Chân Lý. Bởi vì chúng sanh, nhất là loài người, không thể hiểu thấu Chân Tướng của Thế Gian, cho nên không thể tương ưng với

Chân Lý.

Từ đây, Tâm Niệm dấy động, biểu hiện ra hành vi, ngôn ngữ đều không phù hợp với Chân Lý. Cõi chúng sanh, con người đây có cá nhân, gia đình, xã hội, quốc gia; tất cả đều rối bời trong khổ nạn, đều chỉ vì những hiện tượng trái ngược, không tương ưng với Chân Lý.

Con người, nguyên nhân từ đời trước đến đời này; đời này đến đời sau, sống chết trôi nổi, khổ đau không dừng, cũng chính là Không Tương Ưng với Chân Lý, là thành quả của Vô minh, Vọng chấp, Điên đảo, Thác loạn.

• Dựa vào Chân Đế phá Vô Minh mới có thể tiến đến

Giải Thoát, thành Phật.

Vì vậy, Phật nói hai Đế dạy người tu học dựa vào Tục đế được Chân Bát Nhã. Chứng Bát Nhã rồi mới có thể nương vào Chân Đế mà thể hiện qua Tướng và Dụng để phá trừ Vọng chấp, Vô minh, tương ưng với Thắng Nghĩa, cũng là có được Giải Thoát, tiến lên Thành Phật.

Quán đúng Thế Tục

世 俗 假 施 設, Thế Tục giả thi thiết, 名 言 識 所 識. Danh ngôn, Thức, Sở Thức.

名 假 受 法 假, Danh giả thọ pháp giả, 正 倒 善 分 別. Chánh đảo thiện phân biệt.

Thế tục giả thiết lập, Tên gọi, Thức, đối tượng.

Tên giả, Pháp nhận giả, Ngược lại khéo phân biệt.

• Đã biết được nhận thức của thế tục đều là giả Danh thì

mới có thể hướng về Chân Thật.

Tâm Cảnh thường thức của tập quán chúng sanh dường như là thật tại, cho nên nó che khuất Chân Tướng. Nếu dựa vào đây được thì thấu rõ Thế Tục, thấu rõ giả Danh dựng lập thì sẽ khả năng hướng về Chân Thật. o Giả danh chính là tất cả những hiểu biết thông thường. Vì vậy, ở đây gọi là Thế Tục, bởi vì nó là giả thiết lập nên. Giả thiết lập (giả thi thiết) có nghĩa là Giả Danh: Cái tên giả hay cái tên vay mượn.

Ở đây, không nói là Không Có; cũng không nói lẫn lộn chỉ trái bí mà nói trái bầu.

Ở đây nói cái mà chúng ta nhận thức được là dựa vào vô số Nhân Duyên, vô số liên hệ mà thành. • Ở đây không phải là Thật Thể, cho nên là Giả.

• Dựa vào Nhân Duyên thành cái này, thành cái kia, cho nên gọi Thi Thiết: Dựng lập, bày đặt.

• Giả mà bày đặt ra là cái này, là cái kia nên gọi là Giả Danh: Cái tên giả, Cái tên vay mượn. Giả danh là tất cả nội dung của hiểu biết thông thường của con người.

o Danh, Ngôn, Kiến Thức là nhận thức thông thường

của Thế Tục. Theo tâm nhận thức mà nói, đây là cái Biết của Ngôn ngữ, của Thức và đối tượng của Thức.

Khi một ấn tượng, khái niệm hiện rõ ở Tâm Cảnh của chúng ta thì phân biệt rõ ràng rồi nhận ra: Đây là cái gì, kia là cái gì và chúng ta dùng ngôn ngữ gọi tên đối tượng tương đồng, cho nên gọi Danh- Ngôn- Thức. Đây chính là nhận thức thông thường của Thế Tục.

Nếu là người lớn thì khéo dùng Danh, Ngôn; nhận thức phân minh và còn nói được rõ ràng. Nếu là con nít, súc sanh thì chỉ có nhận thức; tuy không rõ ràng bằng người lớn nhưng cũng vẫn biết được: Đây là cái gì; tuy không thể nói là cái gì, nhưng có thể biết đây là cái gì. Đương nhiên, cái biết ấy không quá nhiều mà, sai lầm thì nhiều lắm.

o Tất cả tri thức đều lấy Thế Tục làm cơ sở chung, không

tìm tòi Chân Tướng được.

Căn thức của chúng ta là Nhãn Thức, Nhĩ Thức, Tỷ Thức, Thiệt Thức, Thân Thức và Ý Thức đều nhận biết như vậy.

Những nhận thức này đều dựa vào Tâm Cảnh rồi tập tành thành thói quen mà có. Thế gian cho là như vậy sẽ là như vậy. Ở đây không tìm tòi Chân Tướng của Tri Thức cơ bản trong nhận thức chung của Thế tục, phát triển trở thành tất cả Tri Thức của Thế Gian. Nếu tìm tòi Tướng rốt ráo của từng pháp thì Tri Thức thế tục này sẽ không thể lập thành.

• Nói về Chánh Quán Thế Tục theo thứ tự từ cạn đến sâu.

o Tam giả.

• Nói chung Tam Giả.

Cái giả của thế thế tục do bày đặt ra cũng có khác nhau: Biến đổi, không biến đổi; có thể chia ra ba loại: Danh giả,

Thọ giả, Pháp giả.

• Giải thích riêng Tam giả:

• Danh giả: Rõ ràng và biến đổi - Không biết giả danh mà cho Danh là Thật.

Như nghĩ đến người, nói đến người rồi cho rằng chính là người đó; tên gọi và ý nghĩa hợp nhất mà, không biết đây là sự tương ưng giữa Danh, Nghĩa giả dựng lập.

- Phá bỏ Danh và Nghĩa, rồi lại chấp trước Danh là thật.

Như không gọi kẻ kia là người, không nghĩ kẻ kia là người; kẻ kia vẫn là kẻ kia; hoàn toàn không lý do, không nghĩ đến, không nói ra mà lại không có. Ở đây có thể thấy Danh và Nghĩa không nhất định phải tương ưng. Biết được điều này sẽ phá bỏ chấp trước cho Danh là Thật.

• Thọ giả:

- Không biết Thọ giả mà lấy vật hợp lại là thật.

Thọ giả, thầy Huyền Trang dịch là Thủ Giả 受 假. Như người này, cái nhà kia; đây là những vật do nhiều yếu tố hợp lại mà có; khi nhận thức, luôn luôn cho là: Những thứ này, tuy không chắc chắn gọi là cái gì; nhưng chúng có thật mà không biết đó là những thứ giả dựng lập nên, giả đặt để ra. - Lấy nhất hợp tướng (tướng tổng quát, tướng chung) để phá bỏ chấp trước cho rằng vật do nhiều yếu tố hợp thành là

Thật thể. Như con người, thông thường nói là do: Tứ chi, xương gân, lục phủ, ngũ tạng,… hợp thành.

Như cái nhà thì gồm: cây, đá, sắt, đất, công nhân hợp thành.

Nếu phân tích con người, cái nhà,… ra thì những nhân tố ấy tách rời ra thì hình thể có thật của cái này hay cái kia không có (nhưng có những cái do giả lập mà thành).

Vì sao gọi là Thọ giả? Bởi vì do nhiều Nhân Duyên kết hợp mà thành Nhất hợp Tướng hay Tổng Tướng. Đã biết như vậy, thì phá bỏ nhận thức cho rằng Vật do nhiều thứ hợp thành là một nguyên tố đơn lẻ; như trên lấy nguyên tử cho là Thật Thể, rồi Chấp Trước.

• Pháp giả.

- Pháp là không mất nhân tố cơ bản của Tự Tánh.

Pháp giả là phân tích một đối tượng đến mức không làm mất Tự Tánh của nó; cũng chính là nhân tố cơ bản của con người, vũ trụ; như hiện tại, chúng là những gì của điện tử. - Giả là nhân tố của tự tánh cũng không rời Nhân Duyên. Nhưng, đây vốn là giả lập, bởi vì nó còn có thể biến hóa. Ngay tại hiện thực, khoảng không chẳng hạn, hình thành được cũng nhờ nhân tố đặc hữu của nó, như điện tử không thể nói là không có sự liên quan quyết định của nó. Rời bỏ Nhân Duyên thì bản thân nó hoàn toàn không thể như thế, cho nên cũng là giả lập. Đây là điều khó phá bỏ nhất, vì là cứ điểm tối hậu của chúng sanh để chấp Thật hữu.

- Thứ tự quán sát đúng Tam giả Quán sát đúng của Bát Nhã, chính là bằng quán Bát Nhã.

“Trước phá hoại Danh giả, đến Thọ giả rồi phá Thọ giả; đến Pháp giả rồi phá Pháp giả rồi vào trong Thật Tướng”

Ba giả này nên khéo léo học tập, chớ cho rằng tất cả là Giả lập mà còn, phân biệt tất cả cho rõ ràng.

o Chánh, Đão hai loại Thế Tục.

• Nêu lên hai loại Thế Tục.

Ở trong giả lập của Thế Tục, còn có hai loại: Chánh và Đão, cũng nên khéo léo phân biệt.

Như ban ngày, gặp, nói chuyện, làm việc với một người; đó là một loại. Gặp người trong mộng, nói chuyện, làm việc;

đó lại là một. • Chánh thế tục: Trong pháp thế tục, thực sự được công nhận là Thực Tại.

Con người làm việc, hoạt động lúc ban ngày là sự thật, tồn tại ở trong không gian và thời gian; là con người khác có thể nhận biết như một Thực Tại. Trong pháp Thế Tục, điều này được nhận thức là Thực Tại và gọi là Chánh Thế Tục.

• Đão thế tục: Trong pháp Thế Tục, sự việc có thể biết là hư dối, không thật.

Nhưng, với cảnh mộng chỉ là cảnh mộng của cá nhân, còn trong pháp thế tục cũng có thể biết là hư dối, không thật.

• Dùng Đão thế tục làm ví dụ để nói sự mê lầm, rối loạn, không thật của Chánh thế tục.

• Đão Thế Tục dựa vào Chánh Thế Tục nhận thức thì biết được hư dối, không thật.

Loại Đão Thế Tục này:

- Là Cảnh Tướng có sai lầm, rối loạn, như cắm cây bút vào lọ thủy tinh thì thấy cây bút cong lại.

- Như trong mắt có vảy, thấy hoa đốm rơi loạn giữa hư không; đây là sự sai lầm, rối loạn của Căn.

- Như Tâm có Thành Kiến, cho nên, có sự hiểu biết sai lầm; đây là sự lầm lỗi, rối loạn của Thức. Đây là Danh Ngôn, Thức ở trong Thế Tục, cũng được hiểu là sai lầm, rối loạn, hư dối, không thật. • Chánh Thế Tục cần dựa vào Bát Nhã Chánh Quán mới có thể biết hư dối, không thật.

Nhưng những hiện tượng Vật lý, Sinh lý, Tâm lý thông thường, như giả pháp…, ở trong Danh (tên gọi), Ngôn (lời nói), Thức (phân biệt) thì khó hiểu rõ chúng là sai lầm, rối loạn, hư dối, không thật. Điều này cần Chánh Quán Bát Nhã mới có thể biết Giả Danh của Thế Tục.

• Không thể dùng Dị Giải Không để hiểu Nan Giải Không, thì không thể thấu suốt Thật Tướng của Thế Gian.

Vì vậy, Phật hay dùng hư dối, sai lầm, rối loạn của Đão Thế Tục; như trăng trong nước, cảnh trong mộng, hoa đốm giữa hư không… để ví dụ về sai lầm, rối loạn, không thật của Chánh Thế Tục. Nếu không biết sự khác nhau này mà, ít nhiều biết một số sai lầm, rối loạn, không thật của Đão Thế Tục; biết Dị Giải Không về không hoa…, thì không thể dùng Chánh Thế Tục làm Cảnh để quán chiếu Nan Giải Không; thì không thể thấu suốt Chân tướng của Thế gian.

Quán Thuận Thắng Nghĩa

自 性 如 何 有? Tự Tánh như hà hữu?

是 觀 順 勝 義。 Thị quán thuận Thắng Nghĩa.

Tự Tánh làm sao có? Là quán thuận thắng nghĩa.

• Dựa vào Danh, Ngôn, Thức thuộc hữu lậu hướng về

Quán Huệ thuộc Thắng Nghĩa.

Phật, từ trong Danh, Ngôn, Nhận Thức của chúng sanh, chỉ ra cách hướng về Quán Huệ thuộc Thắng Nghĩa. Đây là Danh, Ngôn, Thức thuộc hữu lậu, nhưng thuận với Thắng Nghĩa, không thuận với Thế Tục.

o Nói về đặc tính Danh, Ngôn, Thức của Thế Tục. • Nhận Thức và Hành Động của Thế Tục đều hình thành trên cơ sở không truy tìm cứu cánh.

Danh, Ngôn, Thức là tùy theo sự chấp nhận chung của Thế Tục, hoàn toàn không vì sự truy tìm cứu cánh gì; đã đến cứu cánh rồi, sau mới thành lập. Tuy nhiên, sự tiến bộ của tri thức đều có khuynh hướng tìm tòi cứu cánh; nhưng cuối cùng, đều dựa vào sự công nhận của Thế Tục: Tự mình sáng suốt hoặc Tiên thiên (à priori, innè). Với loại độc đoán này là cơ bản của việc không truy tìm Cứu Cánh để hình thành Nhận Thức, hình thành Hành Động.

• Nêu ví dụ để nói rõ.

• Quán sát thời gian, không gian của Địa Cầu.

Ví dụ như nói: Tàu thuyền gặp nguy hiểm vào ngày nào, giờ nào, phút nào; tại tọa độ kinh đông mấy độ, mấy phân.

Bản thân của thời gian, hoàn toàn không có giờ, phút nào cả. Tự thân của trái đất cũng tìm đâu ra độ kinh đông mấy độ, mấy phân.

Chỉ vì giả lập như thế của Thế Tục, được công nhận, nhằm biết thời gian nào, thuyền ở chỗ nào và mọi người mới đặt ra phương pháp giải cứu con thuyền ấy. • Luận về thứ tự tiến hóa của nhà khoa học.

Còn các nhà khoa học hiện đại cho rằng trái đất là xuất phát từ mặt trời, từ không có sinh vật rồi có sinh vật, thực vật, động vật rồi đến loài người; tạo thành, tuần tự tiến hóa theo hàng dọc. Nhưng đối với những vật chất này, vì sao mà có;

vật chất dựa vào cái gì mà thành lập; cái trước hết hoặc cái sau cùng cũng hoàn toàn không thể truy cứu rốt ráo. Nếu hỏi đến cuối cùng thì tất cả học vấn khó mà đứng vững được. • Thuyết nguồn gốc vũ trụ của nhà triết học.

Còn như nhà triết học truy tìm giả thiết nguồn gốc của vũ trụ là: Vật lý, Sinh lý, Tâm lý hay đa nguyên. Thừa nhận nguồn gốc vũ trụ là những cái này thì hoàn toàn không có, từ sự tìm tòi nguyên nhân rốt ráo. Thật ra, từ vật lý, sinh lý, tâm lý của hiện tượng thế gian, rồi trải qua sắp đặt, chế tạo tinh vi của chính mình, rồi xem đó là nguồn gốc của vũ trụ, rồi suy luận phải là như vậy mà thôi.

Nhận thức và hành vi của thế tục đều là như vậy, chứ không dựa vào tìm hiểu tới cùng mà hình thành. • Ngã và ngã sở của chúng sanh.

Như cây cối là do ta trồng, cuối cùng thế nào là ta; không cần thiết khảo cứu đúng, sai; nhưng thế tục đều công nhận cây cối là ta trồng.

• Nhận thức của chúng sanh chưa từng đạt đến Chân

Thật rốt ráo.

Những tri thức này không triệt để mà có đặc tính mâu thuẫn và tương đối. Điều này không phương hại sự hình thành tri thức của thế tục; chúng sanh vốn ở trong Tâm Cảnh như vậy, và cho là Chân Thật mà, thật ra, xưa nay chưa từng đạt đến Chân Thật rốt ráo

o Thuận theo Quán Huệ Thắng Nghĩa, dựa vào sự việc

Thế Tục mà quán sát rốt ráo.

Hiện tại, Thắng Nghĩa Đế là thể nghiệm chân thật rốt ráo; dựa vào sự việc thế tục để quan sát Tự Tánh rốt ráo. Quan sát nó, vì sao, mà có. Loại quan sát này gọi là thuận theo Quán

Huệ Thắng Nghĩa. • Quán sát trước, sau của cái này, cái kia. Từ trong trước, sau tiếp nối; quán sát cái gì là trước nhất;

cái trước nhất được sanh ra từ đâu?

Từ trong tương quan cái này, cái kia; quán sát Tánh khác nhau tuyệt đối của cái này, cái kia là gì; tại sao trở thành Thể độc lập của cái này, cái kia?

• Dựa vào Thọ giả (受 假 ) truy tìm, quán sát cái Cứu

Cánh.

Dựa vào Thọ giả mà nói: Quán sát, tập hợp, hình thành vi trần nhỏ bé, đến không còn có thể nhỏ bé hơn nữa, cuối cùng là cái gì? Cái ấy tồn tại và sanh khởi như thế nào? Nếu cho rằng thật thể của vũ trụ là đồng nhất.

Quán sát thể đồng nhất này như thế nào? Tồn tại ra làm sao? Nhất Thể, tại sao, có thể trở thành sai khác?

• Quán sát là truy tìm Tự Tánh, là ngược lại với Thế

Tục nhưng, thuận theo Thắng Nghĩa.

Đây gọi là truy tìm Tự Tánh. Tự Tánh là Tự Thể, là xưa nay vốn Như Thế. Chính mình cũng Như Thế, vĩnh viễn là Như Thế; dù cho, nhỏ nhất hay lớn nhất, trước nhất hay sau cùng. Đây hoàn toàn không phải thành kiến sẵn có, tưởng tượng như có một cái gì đó, mà chỉ là đập bể cái nồi đất vặn hỏi đến cùng, truy tìm cứu cánh của cái ấy là gì. Cái ấy, tuy là Danh, Ngôn, Thức nhưng ngược lại với con đường thông thường của Tri Thức Thế Tục, mà là thuận theo Quán Sát của Thắng Nghĩa, đi vào Thắng Nghĩa.

• Thắng Nghĩa quán huệ là từ Văn, Tư, Tu chuyên chú quan sát Tự Tánh để đi sâu vào cứu cánh

Vì vậy, sự tướng của Thế Tục, kinh, luận nói rất nhiều, nhưng Thắng Nghĩa quán huệ, từ Văn mà Tư mà Tu, chuyên chú quán sát Tự Tánh để đi sâu vào Cứu Cánh. Điều này mới có thể triệt phá ngu mê căn bổn của chúng sanh, thấu suốt

Thật Tướng của thế gian.

Dựa vào Tính Không tiêu diệt Hoặc

苦 因 於 惑 業, Khổ nhân ư Hoặc Nghiệp, 業 惑 由 分 別, Nghiệp Hoặc do phân biệt, 分 別 由 戲 論, Phân biệt do Hý Luận, 戲 論 依 空 滅。 Hý luận y Không diệt. Nhân Khổ từ Hoặc Nghiệp, Hoặc Nghiệp do phân biệt, Phân biệt do Hý Luận, Hý Luận nương Không mất. • Nói quả Khổ từ Hý Luận mà đến.

o Quán Thắng Nghĩa Không là pháp môn Bất Nhị của

Giải Thoát.

Quán Thắng Nghĩa là tìm tòi Tự Tánh của tất cả pháp và dựa vào đó hiểu sâu Thắng Nghĩa. Quán sát Chánh Lý này là phương pháp Bất Nhị của Giải Thoát.

o Nói rõ quan hệ nhân quả từ Khổ đến Hý Luận.

• Do Hoặc Nghiệp mà có Khổ

Khổ là đối tượng đích thực của Giải Thoát; Khổ là tự thể Thân, Tâm của chúng sanh; vì tiếp xúc với tất cả nên dẫn đến lo âu, đau khổ.

Chúng sanh vì sao khổ? Vì sao luân hồi trong sanh, tử? Ở trên đã nói: Đó là Nguyên Nhân từ Hoặc Nghiệp.

• Do phân biệt sai lầm (Hoặc) mà sanh Hoặc, tạo

Nghiệp. Nghiệp dựa vào Hoặc mà có. Hoặc là Vô Minh; thấy có Ngã, Ngã Sở là Phiền Não chủ yếu. Kinh nói: “Vô Minh là Tư Duy không đúng”; bởi vì, do phân biệt giả dối, sai lầm, không như Lý sanh ra.

• Do Hý Luận nên phân biệt sai lầm, không như Thực

Tri (biết đúng sự thực).

Tại sao Tâm Thức của chúng sanh thường phân biệt sai lầm mà, không thi tri nhận đúng sự Thật? Đây là do Hý Luận. Thế nào gọi là Hý Luận? Đó là sự Phân Biệt sai lầm, không rời Cảnh Tướng rồi hiện khởi lên. Khi sanh ra phân biệt sai lầm, trực giác được Cảnh là Thực Tại; đây dường như Tự Thể là như thế, cùng với Tâm phân biệt không có tương quan gì. Đây không chỉ là trực giác sai lầm của Vọng Phân Biệt mà, ở trong Tâm Cảnh của phàm phu, Cảnh Tướng ấy, cũng hiện rõ xác thực như vậy.

• Dựa vào Quán Vô Tự Tánh Không để diệt trừ Hý Luận.

o Tâm phân biệt không thể biết Hý Luận là căn nguyên của sai lầm.

Nguồn gốc của sai lầm này là không phù hợp với Thực Tế.

Vì sao? Nếu nhận thức đến nơi, đúng với Thực Tại thì Tự Thể là như thế. Việc này so với Sự, Lý của kinh nghiệm hoàn toàn không tương hợp; cũng vì vậy, tất cả Thế Tục, xuất Thế đều không thể lập thành!

Điều đó hoàn toàn không như thế mà, Hý Luận, Tâm phân biệt biểu hiện như thế; Danh, Ngôn, Thức không thể biết Nó sai lầm.

o Quán sát Tự Tánh Bất Khả Đắc để diệt trừ Hý Luận. Nếu bằng quan sát Chánh Lý để tìm tòi Tự Tánh qua nhiều lớp phân tích, muốn nó xuất hiện đầu mối cuối cùng, thì biểu lộ rõ ràng là hoàn toàn không có Tự Tánh chân thật. Tất cả pháp không có Tự Tánh chính là Chân Tướng của tất cả pháp. Vì vậy, dựa vào Không Quán để tìm tòi Tự Tánh thì không thể được mà, phải tu tập không ngừng mới đủ khả năng diệt trừ Hý Luận.

o Hý Luận diệt trừ thì Vọng Tưởng hết cho đến có được

Giải Thoát.

Hý Luận đã diệt rồi, phân biệt vọng tưởng liền mất đối tượng không phát khởi nữa. Tâm phân biệt ngưng thì Bát Nhã xuất hiện ngay, đương nhiên, không Khởi Hoặc, Tạo Nghiệp trở lại; bản chất khổ đau không còn tiếp nối nữa mà được giải thoát. Giải thoát của Bậc Thánh là dựa vào KHÔNG làm phương pháp Quán Sát mà có được. Phật nói: Phương pháp Giải Thoát: Không, Vô Tướng, Vô Nguyện; lý do cũng là như thế.

Biểu hiện Trung Đạo Tánh Không

請 法 因 緣 生, Chư pháp nhân duyên sanh, 緣 生 無 性 空; Duyên sanh vô Tánh Không;

空 故 不 生 滅, Không cố bất sanh diệt, 常 住 寂 靜 相。 Đương Trụ Tịch Tĩnh Tướng.

Nhân Duyên sanh các pháp, Duyên sanh Vô Tánh, Không; Vì Không không Sanh, Diệt, Tướng Thường Trụ vắng lặng. • Quán các pháp do Nhân Duyên sanh nên không có Tự

Tánh.

o Tất cả các pháp đều từ Nhân Duyên sanh.

• Pháp do Nhân Duyên sanh là tất cả kinh nghiệm hiện thực.

• Tất cả, nếu là Thật Có thì không phù hợp với kinh nghiệm hiện thực.

Tâm Sở phân biệt hiện lên thì cảm nhận có Cảnh Tướng của thực tại; vì sao biết là Hý Luận và không phù hợp với Thực Tế? Bởi vì, nếu tất cả là Thực Tại thì so với hiện thực kinh nghiệm không phù hợp; mà dù thế nào đi nữa cũng không thể chứng thực các pháp ấy là thực tại.

• Vì Cái Này ở trong Cái Kia theo pháp Duyên Khởi nên biết tất cả là Nhân Duyên sanh. Liên quan với điều này, Phật chỉ dạy Pháp Duyên Khởi; nói rõ các pháp: Ngoài là vũ trụ, vạn vật; trong là Thân, Tâm; lớn như Vũ trụ, nhỏ là vi trần đều Nhân Duyên sanh ra. Nói cách khác, bất cứ cái gì đều không phải Chính Nó là như vậy mà là do Nhân Duyên quan hệ quyết định. Đó cũng chính là: 此 有 故 彼 有, Thử hữu cố bỉ hữu, 此 生 故 彼 生; Thử sanh cố bỉ sanh, 此 無 彼 故 無, Thử vô cố bỉ vô, 此 滅 故 彼 滅. Thử diệt cố bỉ diệt. Cái này có nên cái kia có, Cái này sanh nên cái kia sanh, Cái này không nên cái kia không, Cái này diệt nên cái kia diệt.

Tất cả kinh nghiệm hiện thực, phép tắc Nhân Quả; từ những điều này cũng không nói lên cái gì, càng không thiết yếu nói ra luận chứng Chân Tướng của các pháp.

• Nhân Duyên Sanh là Không có Tự Tướng.

Tự Tánh là một danh từ, với ý nghĩa là Tự Có, Tự Thành. - Nhân Duyên Sanh thì không Tồn Tại Một Mình. Thực Tại mà không dựa vào Cái Khác thì không Hiện Hữu và cũng không thể Hiện Hữu Độc Lập. Bởi vì, nếu không dựa vào Nhân Duyên Khác thì Thực Tại ấy phải chịu sự quyết định, chi phối; không thể nói: Chính tôi là như vậy, không có quan hệ gì với cái khác. - Nhân Duyên Sanh thì không Thường Tại, Bất Biến.

Tự có thật sự là tồn tại độc lập nên cũng phải là Thường Tất cả đều từ Nhân Duyên Sanh, bất luận mối quan hệ của Nhân Duyên Sanh trước hay sau hay Nhân Duyên Sanh đồng thời quan hệ, đều biết được là các Pháp Không Sanh, Không

Sanh là Không Có Tự Tánh. • Từ Nhân Duyên Sanh phê bình, phá trừ đặc tính có Tự

Tánh. Tại.

Bởi vì đã lìa xa Nhân Duyên thì không thể từ Tự Thể mà nói rõ sự thay đổi. Giả sử nói rằng Tự Thân vốn có khả năng Tánh thay đổi này thì Tự Thân này không phải là Tự Thể có một Tánh mà còn có Tính Mâu Thuẫn của tương đối; vì vậy, Tự Thân phải do Nhân Duyên Khởi, chứ không phải là Tự Tính sẵn có. • Quán sát sự tồn tại của tất cả pháp là do Duyên Khởi, cho nên không thể Tự Có, Độc Tồn, Thường Tại, cũng nhất định không phải như Tâm Phân Biệt biểu hiện tánh Thật Tại như thế. • Vô Tự Tánh chính là KHÔNG.

Không Tự Tánh mà biểu hiện Có Tự Tánh, cho nên là Hý Luận sai lầm, rối loạn. Hý Luận này có cũng có thể biết là Không Tự Tánh, Phật gọi là KHÔNG. Hai từ Không (空)và Vô (無) trong văn tự Hán Việt có điểm giống nhau nhưng trong Phạn văn thì không giống.

- Vô (無) là Không Có. - Không (空) thì không phải là Không Có Gì mà là Không Thể Có Tự Tánh (自 性 不 可 得), Không Có Tự Tánh (

無 自).

o Thấu suốt Nhân Duyên Sanh mới biết Có, Không vô

ngại.

Tất cả pháp, Tự Tánh của nó không thể Có, chỉ là sự bày đặt của Thế Tục thôi nên Có và gọi là Giả Danh Hữu (tạm gọi là Có); Không thì không trở ngại với giả danh Hữu.

• KHÔNG, bởi vì giả danh Có, do Nhân Duyên Sanh nên Có

• Giả danh Có vì Nhân Duyên sanh, nên mới biết là Vô

Tánh Không.

Quán Duyên Khởi, Quán Vô Tánh, Quán Không, Quán Giả Danh là phương pháp quán sát không giống nhau mà khuynh hướng giống nhau; thật ra là như nhau. Vì vậy nói: 眾 因 緣 生法, Chúng nhân duyên sanh pháp, 我 說 即 是 空, Ngã thuyết tức thị Không, 亦 為 是 假 名, Diệc vi thị Giả Danh, 亦 是 中 道 義. Diệc thị Trung Đạo Nghĩa. Các pháp do nhiều Duyên Sanh, Phật nói: đó là Không, Đó cũng là Giả Danh, Đó là Nghĩa Trung Đạo. • Vô Tự Tánh Không chính là Bổn Tánh của tất cả pháp. Dựa vào đây quán sát:

o Dựa vào giả Có của Thế Tục mà thành lập pháp Sanh,

Diệt.

Tất cả những gì của Thế Tục giả bày đặt ra; đó là những Tương quan, đã trở thành hiện thực, như: Hữu, Vô, Sanh, Diệt, Trước sau, liên tục, phát triển.

o Dựa vào Vô Tánh Không Quán mà biết Không Sanh, Không Diệt. Đến khi cuối cùng, thấu suốt Không Vô Tánh rồi quán sát tất cả pháp và biết rằng đó là Giả Có vì Vô Tánh; Có, Không; Sanh, Diệt hoàn toàn không chân thật. Dù cho sanh, diệt bao nhiêu, mãi mãi không ngừng mà vì Không, Vô Tự Tánh nên tất cả là Giả sanh, Giả diệt, nhưng thật ra là Không sanh, Không diệt.

o Dựa vào pháp Duyên Khởi để nêu lên Bổn Tánh của

Tất Cả Pháp.

Tất cả pháp, xưa nay, đều bất sanh bất diệt như thế; đó là Tánh Thường Hằng, Như Như Bất Động, Đây không phải là lìa sanh diệt mà riêng có bất sanh, bất diệt để nói mà là chỉ thẳng Đương Thể của Sanh Diệt; đó là Bổn Tánh Bất Sanh

Bất Diệt.

Vì lý do này, dù cho Tướng Thế Gian bất sanh bất diệt như thế, dao động, rối loạn không ngừng như thế nhưng, thật ra là Tướng thường hằng Tự Vắng Lặng, Đương Thể của dao động, rối loạn là Vắng Lặng; cũng không phải lìa bỏ tất cả động, loạn mà riêng có Vắng Lặng để nói.

Như vậy, dựa vào Pháp Duyên Khởi, khi quan sát Thắng Nghĩa để tìm tòi Tự Tánh là lần lượt mở ra Bổn Tánh của tất cả pháp; như kinh đã nói: “Tất cả pháp đều không có Tự Tánh; không Sanh, không Diệt; xưa nay Vắng Lặng; Tự Tánh là Niết Bàn (kinh Giải Thâm Mật, q.2)”. Thứ tự hiện quán Quán Nhị Không. Trước quán Pháp Không 法 不 自 他 生, Pháp bất tự tha sanh, 不 共 不 無 因; Bất cộng bất vô nhân; 觀 是 法 空 性, Quán thị pháp Không Tính, 一 切 本 不 生。 Nhất thiết bổn bất sanh.

Pháp sanh không Tự, Tha; Không chung; Không Vô Nhân, Quán pháp này Không Tánh; Tất cả vốn Không Sanh.

• Nói sơ qua về quán Nhị Không. o Quán Vô Tánh Không có thể gồm quán Pháp Không và quán Ngã Không.

Tất cả quán Thắng Nghĩa về Vô Tự Tánh không, Bồ Tát quán rộng ra tất cả; bằng vô lượng, phương tiện quán sát để thông đạt Vô Tự Tánh. Nếu nói sơ qua, có thể gồm hai phương pháp lớn: Quán Pháp Không, quán Ngã Không.

• Pháp là lấy Pháp Giả là chính, gồm có Thọ giả, Danh giả. • Ngã là một loại trong Thọ giả, là sự hòa hợp của Thân và Tâm rồi thành một cá thể chúng sanh.

o Quán Pháp Không dùng bốn môn Không Sanh để chỉ

rõ chân nghĩa của pháp Phật.

Quán môn Pháp Không, cần thiết là quán bốn môn Bất

Sanh.

• Nêu sơ lược kiến giải của phàm phu ở ngoài và kiến

giải trong Phật pháp.

• Pháp là Có, phàm phu chấp là Có Thật; Nếu Không thì là

Thật Không.

Phật chỉ dạy quán Sanh Diệt, Vô Thường; đây chỉ là Hiện Tượng Sanh Diệt từ Không mà Có, đã Có trở lại Không.

• Nhưng có một số người cho rằng: Pháp có thật sanh, thật diệt.

Điều này không những là không có nguyên nhân Sanh Diệt mà còn hiểu được Thế Tục Giả Danh; trái lại, chấp trước có Tự Tánh Sanh Diệt thật; điều này hoàn toàn ngược lại Tánh

Bất Sanh Bất Diệt của Pháp Không.

• Vì vậy, Pháp Đại Thừa lấy Nhân Duyên Sanh làm pháp môn chủ yếu để trừ bỏ vọng chấp của phàm phu, ngoại đạo, sở đắc của Tiểu Thừa và Đại Thừa để nêu rõ Chân Nghĩa pháp Phật. • Nói rõ Bốn Môn Bất Sanh o Nói chung, chấp Pháp có Thật Tánh không ngoài bốn

Sanh.

Chúng sanh chấp Pháp có thật Tánh là Có, cũng chính là

Sanh.

Thế thì cuối cùng, Sanh Khởi như thế nào? Tại sao mà Có? • Bốn Sanh chia ra hai loại: Có Nhân và Không Nhân. Nói đến Sanh, không ngoài hai loại: Sanh có Nhân Duyên và Sanh không Nhân Duyên.

Sanh có Nhân Duyên cũng không ngoài ba loại: Tự sanh, Tha sanh, Cộng sanh, tổng cộng là bốn cách (thêm Nhân

Duyên Sanh).

• Nói ý nghĩa của ba Sanh: Tự, Tha, Cộng. Tự sanh là chính mình sanh ra.

Tha sanh là dựa vào Cái Khác mà sanh ra, Cái Sanh Ra là thật Có.

Cộng sanh là, tuy tự Thể Vốn Có nhưng phải có Trợ Duyên của cái khác, mới có thể sanh ra.

Nói dễ hiểu, tuy có nhiều thuyết khác nhau của từng tông phái, nhưng không ngoài bốn Cách này; cho nên, Quán Sát phải dùng bốn Cách vừa nêu.

o Nói rõ bốn cách Sanh để sáng tỏ Pháp Tánh có thật, không thể thành lập bốn cách Sanh.

Dùng chánh lý để quán sát thì đã là Pháp, có Thật Tự Tánh nên bốn Cách Sanh không thể xảy ra.

• Pháp không Tự Sanh là không thể tự sanh ra.

• Nêu lên mâu thuẫn của tự sanh: Tự Thể đã tồn tại mà còn nói sanh ra Tự Thể.

Tự Sanh có nghĩa là Chính Mình Sanh Ra Mình; Tự Thể đã Tồn Tại, chính là đã sanh ra; thế mà nói Tự Thể và còn nói Sanh Ra thì mâu thuẫn trong tư tưởng.

• Từ Tự Sanh đã phá sự khác, giống của đã sanh và chưa sanh.

Thử hỏi: Tự Thể không sanh ra, Tự Thể đã sanh ra thì Có,

Không đâu giống nhau?

- Không giống vì có khác nhau giữa Chưa sanh và Đã sanh.

Nếu có một số không giống nhau; thế thì tồn tại Tự Thể Sanh Ra, không tồn tại Tự Thể Chưa Sanh Ra. Tự Thể không tồn tại thì phải sanh như thế nào?

Tự thể khi chưa sanh, nếu không tồn tại, thì có khác nào Chính Mình không tồn tại mà sanh ra Tự Thể được? Đã tồn tại thì chẳng phải là Tự Thể?

Nếu Tự Thể chưa sanh ra mà đã tồn tại thì, đối với Sanh Ra mà nói thì đã có chỗ bất đồng là không còn, là Tự Thể. - Giống nhau thì phạm lỗi vô cùng.

Giả sử nói: Tự thể chưa sanh, Tự Thể đã sanh thì không giống nhau tí nào; thế thì không có gì khác biệt giữa Đã Sanh và Chưa Sanh. Hơn nữa, Tự Thể có khả năng sanh ra Tự Thể; sanh ra rồi, Tự Thể vẫn như vậy; thế là Tự Thể sanh ra trở lại và đã phạm lỗi Sanh vô cùng!

• Cũng không phải Cái Khác sanh.

• Từ tương đối phá bỏ Cái Khác sanh. Khi không có Sanh, nếu không có Tự Thể thì không có Tha tương đối với Tự; không có Tự, cũng không thể nói là có Tha. Ý nghĩa của Tha, Tự, vì vậy, đều không thành lập được, còn vì sao nói Sanh? • Từ Tánh Riêng phá bỏ Cái Khác sanh. Nếu thật có Cái Khác thì Cái Khác có riêng Tự Tánh, Cái Khác không thể sanh Chính Mình (Tự); giống như trâu không sanh ngựa.

• Luận về sự khác nhau giữa Nhân Duyên Sanh và Tha Sanh. Có người cho rằng: Pháp Phật nói: Nhân Duyên Sanh, Y Tha Khởi thì cũng không phải là Tha Sanh sao? Nếu chấp Tha Sanh có tự tướng, có tự tánh thì nên trừ bỏ đi. Nhưng Phật nói Nhân Duyên Sanh, Duyên Sanh thì không có Tự Tánh, cho nên, không thể nói có Tự Tướng. Nhân Duyên và Pháp Được Sanh Ra đều không có Tự Tánh Riêng; vì vậy, dựa vào Thế Tục mà có tên Tha (cái khác) là Giả Danh (tên giả, tên vay mượn) và, chắc chắn, chẳng có Tự Thể khác của Tự Thể đối lập.

• Cũng không có Cộng Sanh.

Cộng Sanh là tổng hợp giữa Tự Sanh và Tha Sanh.

Nếu phân biệt sanh ra thì riêng Tự Sanh không thành lập được; riêng Tha Sanh không thành, thế thì Cộng Sanh làm sao có thể thành được? Giống như A đui, không thấy vật; B đui, cũng không thấy vật; A và B hợp lại, làm sao có thể thấy được vật?