Thành Phật Chi Đạo

• Có quyết tâm, hằng tâm mới nuôi lớn sự vững chắc

của ý chí. Có một số người tùy tiện, nay tu pháp môn này, mai tu pháp môn kia, mà không quyết tâm, không hằng tâm, kết quả nuôi lớn tập quán xấu, do tu pháp nào cũng đều không thành tựu. Vì thế cần xem xét kỹ lưỡng rồi mới thực hành; có thể không thực hành chắc chắn thành tựu rốt ráo; có bắt đầu có kết thúc, nhưng không thể giữa đường bỏ dở. Có vậy mới nuôi lớn sự kiên định của ý chí.

• Tôn trọng chính mình, cố gắng tự lực, kiên quyết gánh

vác đại hạnh của Bồ Tát.

Khi tiến tu phải tôn trọng chính mình, cố gắng tự lực. Thành Phật là việc lớn, chính mình phải ra sức tu hành, không thể hy vọng tha lực; cho nên nói: "Giải thoát sanh tử chỉ dựa vào sự tu tập của chính mình"; sự thất bại của thầy A Nan ở hội Lăng Nghiêm, sai lầm căn bản chính là ở đây. Phải khẳng định chính mình có khả năng tu hành, có khả năng chiến thắng phiền não, kiên quyết gánh vác đại hạnh của Bồ Tát; nếu không kết quả không dừng.

o Lực hoan hỷ (vui vẻ)

Trong quá trình tu học, đối với giáo pháp, tâm tràn đầy an vui; như nếm được vị ngon mà lòng không biết chán. Càng tiến tu càng hứng thú. Nhờ đây, mới có thể tu hành tinh tấn, mỗi ngày một uyên thâm hơn.

o Lực hưu tức (nghỉ ngơi)

Nếu thân tâm cảm thấy mệt nhọc, nên nghỉ ngơi một tý.

Nếu không thì đưa đến tâm lý chán nản, uể oải làm chướng ngại tu tập; hoặc tu đã thành tựu được công đức nào đó, dù có nghỉ ngơi chút ít, lòng cũng không cho là đầy đủ.

Với bốn lực, nếu có khả năng tu như vậy, giống như cuối nguồn của con sông dài, siêng năng tiến về phía trước, không ngừng thì đâu có gì là quá khó, không thể vượt qua.

Nói chung hai Độ sau

Công đức Định, Huệ

三 乘 諸 勝 德, Tam Thừa chư thắng đức, 悉 由 定 慧 生. Tất do Định, Huệ sanh. Các thắng đức Ba Thừa, Đều do Định, Huệ sanh.

• Hai Độ sau

Từ đây về sau, nói chung hai Độ: Thiền Na và Bát Nhã.

• Phân biệt giống, khác o Giải nghĩa tên gọi

Thiền Na dịch nghĩa là Tịnh Lự, thường gọi là Thiền Định hay Định.

Bát Nhã dịch nghĩa là Huệ, thường gọi là Trí Huệ.

o Thành tựu của Định, Huệ tương ứng nhau, không lìa nhau

Định cùng Huệ là do sự tu tập thành tựu của Bồ Tát (hay Thanh Văn) và là tương ứng, không lìa nhau, gọi là "Chỉ,

Quán song tu"; Định, Huệ đều nhau. • Dựa vào Huệ làm thể để đặt tên Định. Cũng do đây, trong pháp Thanh Văn và Bồ Tát thường dùng Thiền và Tam Ma Địa (Tam Muội: Định) đồng với Định; còn gọi Thiền Định là Na và Huệ tương ứng.

• Ví dụ Định tương ứng với Huệ.

Trong pháp Thanh Văn như Không Tam Ma Địa, Thắng Nghĩa Thiền…; Đại Thừa như Lăng Nghiêm Tam Ma Địa, Như Lai Thiền…

• Đặc tánh và tu học Định, Huệ không giống nhau.

Nhưng từ quyết tâm tu tập đến tánh đặc thù của Định, Huệ thì có thể nói: Định và Huệ có khác nhau.

• Dựa vào đặc tánh mà đặt tên riêng Định, Huệ.

Vì vậy, ba tăng thượng học của pháp Thanh Văn, ngoài Tâm tăng thượng học còn có Huệ tăng thượng học; Sáu Ba La Mật Đa của pháp Đại Thừa, ngoài Thiền Ba La Mật Đa còn có Bát Nhã Ba La Mật Đa. • Từ tu tập đặt tên riêng Chỉ, Quán. Từ tu học mà nói, phần nhiều gọi là Chỉ, Quán. Chỉ và

Quán cũng không giống nhau.

• Không biết đặc tánh khác nhau của Định, Huệ dễ mắc phải lỗi lầm.

Người tu học Đại Thừa, ắt phải xác định được đặc tánh của Định, Huệ; nếu không thì sẽ cho Thiền là Huệ, cho rằng tu được Tứ Thiền là Chứng Tứ Quả; có được công đức Thiền Định mà lại cho là có được Trí Huệ thành Phật.

• Định, Huệ là mục đích quan trọng của Tâm Thể, là hành quả của Tam Thừa

Kế đến, Định và Huệ không chỉ là Tâm Thể của hành quả Đại Thừa mà cũng là mục đích quan trọng của hành quả

Thanh Văn.

o Không có Định, Huệ, tất cả công đức không thể thành tựu

Việc tu hành của Bồ Tát, tuy chú trọng Bồ Đề nguyện, tâm Đại Bi, Hồi hướng công đức; nhưng nếu không có Định, Huệ thì tất cả đều không thể thành tựu. Cho nên, kinh Giải Thâm Mật nói: "Nếu các vị Thanh Văn, các vị Bồ Tát và chư Như Lai có được pháp Lành của thế gian và xuất thế gian nên biết đây là quả có được từ Xa Ma Tha (chỉ) và Tỳ Bát Xá Na (quán)". Chỉ và Quán do Định, Huệ thu được, từ phương tiện tu tập mà có tên.

o Đối với Định, Huệ (tức Chỉ, Quán) thì người tu tập tôn

trọng cả hai, vì là mấu chốt của việc tu học hạnh Đại Thừa; cho nên, mới khen ngợi rằng "Các công đức thù thắng của Tam Thừa đều do Định, Huệ sanh ra.

e. Thiền Độ

THỨ TỰ CỦA CHỈ, QUÁN

修 習 止 觀 者, Tu tập Chỉ, Quán giả, 應 先 修 習 止; Ưng tiên tu tập Chỉ; 止 成 觀 乃 成, Chỉ thành Quán nãi thành, 次 第 法 如 是. Thứ đệ pháp như thị. Người tu tập Chỉ, Quán, Trước nên tu Chỉ; Chỉ thành, Quán cũng thành, Pháp thứ tự như thế.

• Định nghĩa, đặc tính của Chỉ, Quán; Định, Huệ

Nói đến tu tập Định, Huệ chính là tu tập Chỉ, Quán. Thế nào là Chỉ, Quán; Định, Huệ?

o Quán và Huệ.

• Do Quán thành Huệ.

Huệ thì lấy Giản Trạch (chọn lựa) làm Tánh. Tiếng Phạn là Tỳ Bát Xá Na, dịch nghĩa là Quán. Kinh nói Quán là "Tư duy, chọn lựa chân chánh tột cùng; truy tìm, suy nghiệm, quán sát cùng khắp". Vì thế, Huệ lấy xem xét, chọn lựa làm

Đặc Tính.

• Có người hiểu rõ chính là Quán Huệ, điều này không hợp với nghĩa của kinh.

o Chỉ và Định Tiếng Phạn là Xa Ma Tha, dịch nghĩa là Chỉ, kinh nói Chỉ là "Tâm nhất Cảnh Tánh: Tâm, Tánh Cảnh là một"; "Nội tâm tương tục: Nội Tâm luôn luôn tiếp nối".

Ý nghĩa của Định là Giữ Tâm Bình Đẳng, cho nên chỉ là Tâm An với Một Cảnh, không phân tán, loạn động. • Thứ tự tu tập Chỉ, Quán o Nên tu tập Chỉ trước • Chỉ, Quán có tác dụng hỗ tương, giúp nhau thành tựu. Chỉ và Quán không giống nhau, nếu tu tập Chỉ, Quán thì trước nên tu tập Chỉ. Ở đây không phải nói: Tu Định cho thật tốt, rồi mới tu tập Quán Huệ, mà sự thật là Chỉ và Quán có tác dụng hỗ tương, giúp nhau thành tựu. Khi chưa có tu Chỉ thành tựu trước thì tâm quán sát Huệ cũng còn tán loạn. • Quán Huệ dựa vào Định Tâm mà có được thành tựu.

Thế tại sao nói trước nên tu Chỉ?

Ở trong quá trình tu tập Chỉ và Quán, nhất định tu Chỉ thành tựu trước; Chỉ đã thành tựu, sau mới có thể tu Quán thành tựu. Nếu Định Tâm không thành tựu thì Quán Huệ cũng không thành tựu. Dựa vào ý nghĩa này nên nói tu Chỉ trước.

o Trước Định sau Huệ là thứ tự tất nhiên trong kinh

Trong kinh nói đến Chỉ, Quán; Định, Huệ; Thiền, Huệ cũng đều trước Định sau Huệ. Đây là thứ tự tu tập tất nhiên;

không cần biết bạn nói cách nào, hết thảy đều là Đạo; nếu tu tập Chỉ, Quán đúng thì pháp ấy chắc chắn thứ tự là như thế. Như vậy, ở đây trước nói Chỉ chính là sự tu tập của Thiền Định Độ.

Khả năng an trụ Tâm

依 住 堪 能 性, Y trụ kham năng Tánh, 能 成 所 作 事. Năng thành sở tác sự. Dựa vào Tánh kham năng, Thành tựu tất cả việc.

• Nói chung tu Chỉ được Định thành tựu nhiều việc lợi

ích.

Vì sao tu Chỉ mà được Thiền Định? Nhờ tu Chỉ mà có được Định, thành tựu vô vàn sự nghiệp có nghĩa, lợi. Vì vậy nói: 制 心 一 處,無 事 不 辦: Chế Tâm nhất xứ, vô sự bất biện: Giữ Tâm một chỗ, không có gì không làm được.

• Nói riêng o Tu Chỉ có thể sanh ra Tánh Kham Năng (chịu đựng) • Nói rõ sức mạnh của tu Chỉ có thể làm lành, lánh ác được.

Khi tu Chỉ Tâm được an Trụ; thân, tâm phát sanh nhẹ nhàng, thư thái và có sức mạnh làm lành, lánh dữ.

• Nói rõ chúng sanh không chịu nổi Tâm tán loạn.

Chúng sanh một mực ở trong Tâm tán loạn; lực chống lại với Cảnh ham muốn; lực chế phục. Phiền não; lực tu tập việc Lành đều rất là yếu đuối. Nghĩa là hiểu ra có Tâm, không có sức; giống như thuyền đi ngược dòng, khó khăn dường nào! Thân thể cũng như thế khỏe mạnh, có lúc cũng cảm thấy mệt mỏi, không chịu nổi. Giống như người bị bệnh lâu, thân, tâm chậm chạp, nặng nề, yếu đuối, không chút sức lực.

• Tâm có sức chịu nổi khó khăn thì mới có thể thành

tựu được việc làm.

Nếu tu Chỉ mà ở được trong Chánh Định, dựa vào Tâm an trụ nên Tánh Kham Năng phát sanh; đó chính là từ thân nhẹ nhàng, an ổn phát sanh thân siêng năng; từ tâm khinh an phát sanh tâm tinh tấn. Tình trạng không thể chịu đựng nỗi tán loạn, phiền não ở quá khứ; giờ đã hoàn toàn thay đổi. Dựa vào Chỉ có được Tánh Kham Năng như vậy thì sẽ có Sức Mạnh tu tập và làm được những gì cần làm cho sự nghiệp. o Ví dụ những việc phải làm của Tam Thừa

Thế nào là việc cần làm?

• Thanh Văn hoàn thành bốn việc.

Bậc Thanh Văn, dựa vào Định, mới có thể có được: 現 法 樂 住: Hiện pháp lạc trú: An vui ngay ở đây và bây giờ; có được: 現 法 樂 住: Thù thắng tri kiến: Có đôi mắt của Trời;

分 別 慧: Phân biệt huệ: Thấy rõ sự sanh tử của chúng sanh; 漏 盡 解 脫: Lậu tận giải thoát: Phiền não hết được Giải Thoát.

• Đại Thừa hoàn thành Tự Lợi, Lợi Tha.

Người tu tập theo Đại Thừa, dựa vào Định, phát sanh Thân, Tâm nhẹ nhàng, an lạc; phát sanh thần thông, công đức…; hiểu được diệu lý của pháp Phật; còn làm vô số sự nghiệp lợi ích cho chúng sanh.

Tóm lại, công đức thù thắng của Phật pháp đều không lìa Định; vì vậy nên chuyên Tâm tu tập Thiền Định.

Bậc Thanh Văn

1. Dẫn phát thân tâm khinh an (Thân tâm phát sanh khinh an)

2. Dẫn phát thần thông, công đức…

3. Năng thâm thậm thắng nghĩa (Hiểu được nghĩa vi diệu Phật pháp)

4. Tác nhiêu ích chúng sanh đa sự nghiệp (Làm lợi ích cho sự nghiệp của chúng sanh)

1. Hiện tại pháp lạc trú (An lạc bây giờ ở đây)

2. Thù thăng Tri Kiến (Trí Huệ giải thoát)

3. Phân biệt Huệ (Huệ dứt sai lầm)

4. Lậu tận giải thoát (Hết phiền não là giải thoát)

Vượt qua trở ngại khi tu Thiền Định

Nói chung

由 滅 五 過 失, Do diệt ngũ quá thất, 勤 修 八 斷 行. Cần tu Bát Đoạn Hạnh. Do diệt năm lỗi lầm, Siêng tu Tám Đoạn Hạnh.

• Tư lương và điều nhiếp của tu Định như trước đã nói

Dựa vào Tâm Từ an trụ trong Tịnh Giới là Tư Lương không thể thiếu mà người tu Chánh Định có được; Điều thân, Điều tức đã nói sơ qua trong ngũ thừa cộng pháp.

• Nói chung tu năm lỗi lầm, tám đoạn hạnh nên phát sanh Chánh Định o Diệt năm lỗi lầm Cần dụng tâm tu tập như thế nào thì mới có thể phát sanh

Chánh Định?

Phải từ chỗ diệt năm loại lỗi lầm này mới thành tựu được. Năm loại lỗi lầm là: Giải đãi: Lười biếng; Vọng Thánh ngôn: Quên lời Phật dạy; Hôn trầm, trạo cử: Phiền não làm tâm tăm tối, chìm đắm bởi Vô minh, và khiến cho tâm không an tĩnh; Bất tát hành; Tác hành.

o Tu tám Đoạn Hạnh

Làm sao có thể diệt năm lỗi này? Chỉ cần siêng năng tu tám loại Đoạn Hạnh.

Tám Đoạn Hạnh là: Tín (niềm tin); Dục (ước muốn); Cần (siêng năng); An (an ổn); Niệm (chánh niệm); Tri (biết đúng); Tư (suy nghĩ đúng); Xả (buông bỏ).

Tu tám Đoạn Hạnh, diệt năm lỗi lầm thì, tự nhiên, thành tựu Định Tâm. Cũng như vậy, nếu phá trừ xong chướng ngại, mới bình an đi đến đích.

Biểu đồ

Lười biếng ------- Ước muốn Niềm tin An ổn Diệt năm lỗi lầm Tu tám đoạn hành Quên lời Phật------- Chánh niệm

Tối tăm, bồn chồn-- Chánh tri Bất tác hành--------- Tư Tác hành------------- Xả

Nói riêng

Đối trị Lười Biếng

懈 怠 為 定 障, Giải đải vi Định chướng, 信 勤 等 對 治。 Tín, Cần đẳng đối trị.

Lười biếng làm chướng Định, Lấy Tín, Siêng đối trị.

• Bốn đoạn hạnh đầu diệt trừ lỗi lầm lười biếng

Thắng đức là kết quả của tu Thiền Định cần có tâm tin tưởng, tâm chịu đựng, không ngừng học tập mới thành tựu được. Vì vậy, từ mới học đến học tập thành tựu, lười biếng là chướng ngại lớn cho việc tu tập Định; nếu không có tin tưởng, siêng năng đối trị thì không thể tu hành.

• Nói sơ về quá trình thứ tự cách đối trị o Siêng năng là cuối, tin tưởng là đầu • Do siêng năng diệt trừ lười biếng.

Lười biếng là thiếu dũng khí đối với việc lành; lơ là, lấy lệ là phiền não làm trở ngại sự siêng năng. Nên diệt trừ lười biếng, không siêng năng, không thể thành tựu.

• Do cầu mong, nguyện vọng sanh ra siêng năng.

Nhưng tinh tấn tu tập Định phải xuất phát từ nguyện vọng đối với Thiền Định mà ra. Nếu một lòng muốn thành tựu công đức Thiền Định, không được dừng, tự nhiên thích thú tu tập, không thấy uể oải, chán nản.

• Siêng năng và nguyện vọng đều từ Tín Tâm mà ra.

Nhưng điều này phải từ trong tín Tâm mà ra: Tin sâu vào công đức Thiền Định và có thể tu tập thành tựu, càng tin chính mình đây là tu học thiết thực, chắc chắn thành tựu. Đã có Tín Tâm này thì, tự nhiên, "Tin là chỗ dựa của mong muốn, mong muốn là chỗ dựa của siêng năng". Nhờ vậy, tinh cần tu tập, không biếng nhác.

o Tin sâu vào trạng thái khinh an của cảnh giới Thiền

Định thì có thể tiến tu Định.

Ở trong Tín Tâm Thiền Định, điều quan trọng nhất là tin vào trạng thái khinh an, tự tại của cảnh giới Thiền Định; thân tâm vững vàng, nhạy bén; khiến cho đi vào một cảnh giới mới. Nếu đối với trạng thái khinh an của Định mà thâm tín được thì đây đúng là yếu tố dẫn đến phát sanh tinh tấn.

• Bốn Đoạn Hành là học trình chủ yếu trước hết cho người mới học

Tu bốn loại Đoạn Hành: Tín, Dục, Cần, An để diệt trừ Lười Biếng, Lỗi Lầm. Đó thật là đã thấu suốt trọn vẹn quá trình Tu Định; nhưng khi bắt đầu tu tập thì đây là học trình đặc biệt coi trọng.

Không được quên lời Phật dạy

Nhớ rõ Chánh Niệm.

正 念 曾 習 緣, Chánh niệm tằng tập duyên, 令 心 不 餘 散, Linh tâm bất dư tán, 明 記 不 忘 念, Minh ký bất vong niệm,

安 住 而 明 顯. An trụ nhi minh hiển. Chánh niệm từng tu tập, Khiến tâm không tán loạn, Nhớ rõ chớ quên niệm, An trụ và soi sáng.

• Chánh niệm trừ lỗi lầm quên lời Phật dạy

o Tu Chỉ, quan trọng ngay khi bắt đầu, là Chuyên Tâm vào Một Cảnh • Tâm cột vào Một Cảnh là sức mạnh của Chánh Niệm. Khi tu Chỉ, chủ yếu, là khiến Tâm đồng nhất với Tướng của Một Cảnh thì An Định sẽ đến.

Khiến Tâm cột chặc vào Một Cảnh là sức mạnh của Chánh

Niệm.

Chánh Niệm như dây thừng làm cho Tâm cột Một Cảnh, không để cho Tâm trôi nổi, tán loạn đây đó.

• Cảnh Tướng đã từng nhớ nghĩ đến trở thành tập quán. Niệm (nhớ) Cảnh nào đây? Đó là Tằng Tập Duyên. Duyên là Cảnh Sở Duyên. Tằng Tập Duyên là Cảnh Tướng của tập quán đã từng trải qua.

Như người tu niệm Phật, trước phải quán sát thật kỹ Tướng Phật; khi tu tập nhớ nghĩ đến Tướng Phật để cho Tướng Phật hiện trong Tâm.

Như người tu pháp môn Bất Tịnh, luôn luôn Niệm (nhớ) đến tử thi qua các tướng xanh lè, sình lên, máu mủ rỉ ra, hôi thúi… từ Tướng Bất Tịnh của xác người chết.

Niệm là nhớ nghĩ đến Cảnh đã từng huân tập; Tu Niệm mới có thể thành Định; cho nên, Định thì không thể lấy Ảo Tưởng để tu tập thành tựu được.

• Niệm niệm không quên Sở Duyên thì từ từ khiến Tâm

An Định. Đã có Chánh Niệm thì có thể diệt trừ sai lầm "quên mất lời Phật dạy" (pháp nghĩa chỉ dạy của Phật). Đó là căn cứ Sở Duyên để Tu Chỉ. Niệm niệm không quên Sở Duyên thì có thể khiến cho Tâm Không rong ruổi, tán loạn theo cảnh khác và Tâm sẽ từ từ an định.

o Chẳng những An trụ mà còn Sáng Suốt • An trụ, sáng suốt khiến cho Tâm tăng thêm sức mạnh, không còn tán loạn, không còn hôn trầm.

Tâm của chúng sanh lúc sáng suốt lúc tán loạn; lúc vắng lặng lúc tối tăm, mông muội. Tối tăm thì không sáng suốt, không có sức mạnh.

Sáng suốt mà lại tâm tán loạn, giống như ngọn đuốc trong gió, chập chờn, không đứng yên thì công dụng của nó cũng như không.

Vì thế, mục tiêu chủ yếu của Tu Chỉ là thành Định, là sức mạnh của tâm tăng lên; có thể làm việc lớn mà người bình thường không làm được. Cho nên cần phải tu tập tâm này càng sáng suốt càng an trụ, càng an trụ càng sáng suốt.

• Chánh Niệm là Chính, Chính Tri là Phụ.

Làm sao mới được vừa An Trụ vừa Sáng Suốt?

Việc này phải lấy Chánh Niệm là Chính, lấy Chính Tri là Phụ để tu tập.

Tâm này có thể ghi nhớ Sở Duyên rõ ràng, không đến nỗi quên mất (Vong Niệm); Vong Niệm làm chướng ngại Chánh Niệm, khiến cho Tâm quên mất sở duyên. Khi tu tập, nếu bằng sức mạnh Chánh Niệm của Tâm thì có thể An Trụ nơi Sở Duyên, không chạy tán loạn theo Cảnh Khác, giúp nó tương tục An Trụ tiếp theo. Nhưng An Trụ mà phải Sáng suốt thì cần phải có Chánh Tri lúc nào cũng Quán Chiếu, biết chắc đang ở tại Cảnh Sở Duyên. Như người niệm Phật, không chỉ Tâm trú nơi Tướng của Phật mà còn, hiểu rõ Phật Tướng. Được thế, Phật Tướng từ từ hiện rõ trước mặt.

• Nội dung trọng yếu trong học trình Tu Chỉ là An Trú

và Sáng Suốt. An trụ mà còn Sáng suốt như thế, đó là Minh và Tĩnh, là nội dung trọng yếu trong học trình Tu Chỉ. Xin chớ lấy việc Chuyên Tâm vào Một Cảnh là được; như vậy sẽ rơi vào trong Vô Ký Hôn Trầm (trạng thái không phân biệt, tối tăm về

Thiện, Ác).

• Bình luận về hiểu lầm rằng không cần cột Tâm vào Một

Cảnh

o Hiểu về không cần cột Tâm vào Một Cảnh. Có người cho rằng tôi tu không chấp Tướng, không phân biệt, không cần cột Tâm vào Một Cảnh mà cũng có Tu, có

Chứng.

o Phê bình, bác bỏ

Điều này, đương nhiên, là có chút hiểu nhầm!

• Không chấp Tướng, không phân biệt vẫn cần cột Tâm

vào Sở Duyên.

Mặc dù không chấp Tướng, không Phân Biệt, nhưng vẫn còn có nhận thức đối với Cái Đó, rồi sau, mới chuyên Tâm vào đó tu tập. Đây không phải là Cột Niệm vào Sở Duyên (đối tượng) sao? Nếu như cái gì cũng đều không nghĩ đến (người mới học không có khả năng này), mờ mịt như linh hồn người chết thì có thể thành được gì?

• Tham thoại đầu của Thiền Tông cũng phải Cột Niệm

vào Một Chỗ.

Ví như thiền sư của Trung Quốc nêu lên một câu: 念 佛 的 是 誰? Ai đang niệm Phật? 拖 死 屍 的 是 誰? Ai đang kéo lê cái thây ma đây? Tuy tác động này khởi lên Nghi Tình, về phương tiện có khác chút đỉnh, nhưng từ đây khiến cho Tâm trở thành một khối, rơi rớt vô biên vọng Niệm. Đây không kể là Cột Niệm vào một chỗ sao?

Chọn lựa Sở Duyên (đối tượng)

聖 說 是 所 緣, Thánh thuyết thị Sở Duyên, 能 淨 惑 障 者, Năng tịnh hoặc chướng giả, 或 順 於 正 理, Hoặc thuận ư chánh lý, 能 向 於 出 離. Năng hướng ư xuất ly. Lời Phật là Sở Duyên; Làm sạch được Hoặc Chướng; Hoặc thuận với Chánh Lý; Có thể hướng về Xuất Ly.

• Nguyên tắc chọn lựa Sở Duyên o Sở Duyên của Tu Định, kinh Du Già nói có bốn loại

Cuối cùng nên trụ tâm ở Sở Duyên gì mới có thể tu tập

Định thành tựu?

Lời của bậc Thánh là Sở Duyên, là không có Nhất Định. Không Nhất Định không phải là nói gì cũng được mà là, trong rất nhiều Duyên để Nhớ (niệm) Cảnh không có nhất định một Duyên nào.

Du Dà sư nói: Có bốn loại Sở Duyên: Chu biến Sở Duyên; Tịnh hạnh Sở Duyên; Thiện xảo Sở Duyên; Tịnh hoặc Sở

Duyên.

o Sở Duyên Thánh nói, dĩ nhiên, hợp với Tịnh Hoặc và Thuận Lý

Tóm lại, trong Thánh Giáo nói có rất nhiều Sở Duyên chắc chắn hợp với hai nguyên tắc lớn: Năng Tịnh trị Hoặc Chướng; Khế hợp với Chánh Lý.

• Trình bày Cảnh Sở Duyên Tịnh Hoặc cho đến Đoạn Hoặc o Lìa xa Dục cho đến cắt đứt Hoặc, đó mới chỉ là Cảnh Sở Duyên Đã duyên cảnh này để tu tập Trụ Tâm thì từ từ có thể điều phục được Phiền Não, hoặc là cắt đứt không cho nó khởi lên. Như vậy mới có thể dẫn đến Chánh Định. Định là lìa (phiền não) Dục mà có được. Sở Duyên này hoặc cùng với thế gian hoặc lìa thế gian, có thể đi theo con đường Xuất Ly để tu tập Đoạn Hoặc Chứng Chân. Đây mới chỉ được Duyên lấy làm

Cảnh. Nếu duyên phải đối tượng hoang đường, nghịch lý thì, trái lại, phiền não tăng thêm; nếu duyên phải đối tượng là dâm dục, oán thù hoặc vật vô nghĩa như đất, đá, cây, cỏ mà, không phát cuồng thành bệnh là may lắm rồi, nói chi là Đắc Định.

o Nói sơ các loại Cảnh Sở Duyên

• Có năm loại Cảnh Sở Duyên đối trị Phiền Não.

Đối trị phiền não thì từ từ điều phục như lấy Bất Tịnh trị Tham Dục, lấy Từ Bi trị Sân Hận, lấy Duyên Khởi trị Ngu Si, lấy Giới (界) trị Ngã Chấp, lấy quán Sổ Tức Tầm Tư trị tán loạn. Đây là tăng thêm sức mạnh của Định tùy theo Phiền Não mà đưa ra pháp môn đối trị không giống nhau. • Có năm loại Cảnh Sở Duyên thuận theo Chánh Lý. Thuận theo Chánh Lý như lấy năm loại thiện xảo: Uẩn, Giới, Xứ, Duyên Khởi, Xứ Phi Xứ làm Duyên. Năm loại này đều thuận theo Chánh Lý nên có thể diệt trừ Ngu Si.

• Tướng chung Cảnh Sở Duyên của bậc xuất thế đoạn

trừ Hoặc (phiền não).

Tổng tướng Sở Duyên của bậc xuất thế đoạn trừ Hoặc là tất cả pháp Vô Ngã, tất cả pháp Tánh Không. o Nói rõ sự khác nhau của Sở Duyên Chỉ Quán.

Những Sở Duyên này đều thông với Chỉ Quán.

Nếu cột Tâm vào những Sở Duyên này, giữ Tâm an trụ, không để cho trôi nổi, tán loạn, không tăng cường quán sát;

điều này được gọi là "Vô phân biệt ảnh tượng": Không phân biệt ảnh tượng. Đó là Sở Duyên của Chỉ (samatha).

Cảnh duyên của Đại Thừa.

Hai Niệm

Đại Thừa đa tu tập, Niệm Phật dữ Niệm Tức.

大 乘 多 修 習, 念 佛 與 念 息. Đại Thừa nhiều tu tập, Niệm Phật và Niệm Tức. • Cảnh Sở Duyên tu Chỉ của Thanh Văn và Đại Thừa,

mỗi bên đều có sự khác nhau

Có thể làm Cảnh Sở Duyên của Tu Chỉ tuy có rất nhiều. Pháp của Thanh Văn, phần nhiều, Tu Niệm Bất Tịnh và Niệm Đếm Hơi Thở; bởi vì pháp này dứt trừ Tham Dục và Tán Loạn và rất dễ phát sanh Định.

Nhưng giới Phật giáo Đại Thừa, cũng phần nhiều tu tập pháp Niệm Phật và Sổ Tức.

• Nói sơ qua về Niệm Phật và Sổ Tức của Đại Thừa o Niệm Tức (sổ tức: Đếm hơi thở)

Phương pháp Sổ Tức, ít nhiều có khuynh hướng xem trọng thân thể.

o Niệm Phật

• Niệm Phật là pháp môn quan trọng của Đại Thừa.

Đại Thừa lấy Thành Phật làm mục tiêu, cho nên, Niệm Phật là pháp môn quan trọng của Đại Thừa.

• Pháp môn Niệm Phật là pháp môn dễ thật hành.

• Có bốn cách Niệm Phật theo thứ tự cạn, sâu:

- Xưng danh Niệm Phật giống như con đường dễ đi; nếu được Nhất Tâm Bất Loạn, đây chính là Niệm Phật Tam

Muội (Định).

- Quán Tướng, Duy Tâm cho đến Thật Tướng Niệm Phật.

Tuy trọng điểm của pháp môn Niệm Phật là Nhớ (niệm) đến Thân Tướng và Công Đức của Phật, xưa gọi là Quán Tướng và Quán Tưởng Niệm Phật. Nếu từ Tâm khởi lên, dựa vào cách này mà Niệm Phật; niệm Phật đúng như Thật Tướng. Đây chính là Thật Tướng Niệm Phật, đi vào nghĩa lý nhiệm mầu của Thiền Quán xuất thế.

- Từ cạn vào sâu, quán triệt tất cả.

Cạn một chút là niệm Phật có công đức của sám hối nghiệp chướng, của tích tập căn lành.

Sâu một chút là Duyên theo Tướng thành tựu Định, càng tiến càng đi vào Chứng Ngộ.

Pháp môn Niệm Phật là từ cạn đi vào sâu đến quán triệt tất cả.

Vì vậy, ở trong năm Tịnh Hạnh của Đại Thừa đã sớm lấy pháp môn Niệm Phật thay thế cho pháp môn Giới Phân Biệt.

• Niệm chư Bồ Tát.

Niệm Phật còn niệm Bồ Tát như Bồ Tát: Văn Thù, Phổ Hiền, Quán Âm đều có thể dựa vào Tướng để nhiếp Tâm tu tập.

o Pháp môn niệm Phật đối với Phật, Trời như nhau

Tiến thêm một bước, các vị Kim Cang, Dạ Xoa là hình ảnh của Phật, Bồ Tát hóa hiện, nên cũng có thể dựa vào quý Ngại để tu tập, nhưng như vậy đã trở thành Tu Thiên rồi; bởi vì Phật mà không có tướng giải thoát, tướng từ hòa mà hóa ra tướng phẫn nộ, tướng tham dục. Đến đây, Phật và Trời dường như hợp nhất.

o Sự khác nhau từ Niệm Phật đi vào Đại Thừa hoặc Phật

Thừa

Tuy Đại Thừa hoàn toàn không phải là Thiên Thừa; tu Chỉ hoàn toàn không phải là tu Quán. Vì thế, mặc dù cũng gọi là Niệm Phật nhưng, cuối cùng chú trọng Định mà đưa vào Thiên Thừa. Đây còn vì hóa ra công hạnh Thiên Thừa nên cho vào Phật Thừa. Điều này cần xem có dựa vào tính chất đặc biệt của Đại Thừa, hay không. Đó là tu tập dựa vào ba

Tam Tương ưng.

念 佛 由 意 念, Niệm Phật

真 佛 非 像 佛; 觀 相 而 持 心, 善 識 於 方 便. Niệm Phật từ Ý niệm, Quán Tướng để giữ Tâm, Niệm Phật do Ý niệm, Chân Phật phi tượng Phật;

Quán tướng nhi trì Tâm, Thiện thức ư phương tiện.

Chân Phật phi tượng Phật; Đối phương tiện khéo hiểu.

• Niệm Phật là Tu Chỉ phải chú trọng vào Ý Niệm

Cột Ý vào Niệm Phật làm Sở Duyên khi tu tập, nên biết đây là Từ Ý Niệm Xưng danh Niệm Phật, thông thường Tâm tán loạn, còn phải chú trọng vào Ý Niệm, huống chi lấy Tướng Phật làm Sở Duyên để Tu Chỉ?

o Tu Chỉ thành Định đến từ Ý Thức, chẳng phải từ năm

Thức Trước

Ngay từ đầu, thẩm định tướng hảo của Phật để tu tập; xin đừng, vì tướng Phật không dễ hiện lên, hiện khởi cũng không dễ kiên định mà đặt tượng Phật trước mặt rồi, chăm chú mắt nhìn vào tượng Phật mà tu tập. Tu Chỉ thành tựu Định là Ý Thức ở trong Định, chứ không thuộc năm Thức Trước.

Vì thế, nếu Nhãn Thức lấy Sắc Tướng để tu thì Tâm chuyển là do tác động từ bên ngoài; chính điều này, dù làm thế nào, cũng không thể Nhập Định được.

Phải biết cột Tâm vào Tướng Sở Duyên là hướng nội nhiếp Tâm, là hình tượng được an lập do Ý Thức, cho nên, Tướng Sở Duyên của Chỉ Quán cũng gọi là Ảnh Tượng.

Đã là Tu Chỉ đều là ảnh tượng được Ý Thức dựng lên và khiến cho nó (ý thức) an trụ; không chỉ có Niệm Phật là như thế. Có một số người Tu Chỉ được một chút an định. Năm Thức Trước tiếp nối lưu chuyển không có phân biệt Tùy Niệm và Kế độ, rồi cho là Định Vô Phân Biệt; thật đáng nực cười.

o Sở Duyên Phật tượng nên tưởng tượng là Phật thật. Lại có người, khi mới học dựa theo tượng Phật bằng đá, bằng gỗ, bằng giấy nhận thấy tướng rõ ràng; sau, duyên các tướng này nhiếp Tâm để tu tập. Nhưng khi tu tập nên nhận biết Sở Niệm là Phật Thật, hoàn toàn không phải là tượng Phật bằng gỗ hay đá... Khi tu tập thành tựu như vậy thì Phật hiện ngay trước mặt, phóng quang, thuyết pháp... Nếu chỉ nương vào Phật tượng mà tu thôi thì sẽ mất đi những công đức này.

• Tu học theo Quán Tướng Niệm Phật phải theo tuần tự

Tóm lại, quán tướng Phật là Cảnh để giữ Tâm an trụ; nên biết phương tiện có rất nhiều, cho nên, nói: "Phương tiện khéo hiểu biết".

o Tu học theo thứ tự từ thô đến tế

• Ví dụ: Ban đầu nương nơi tướng Phật mà tu tập, không cần đòi hỏi tỷ mỉ; có thể sơ lược tổng quát tướng Phật là được.

• Thô tướng vững chắc, quán sát kỹ tướng của từng bộ

phận trên thân thể một cách tỉ mỉ.

Chỉ đến khi tướng Phật hiện ra trước mắt và từ từ vững chắc; nếu một bộ phận đặc biệt nào đó hiển hiện rõ ràng thì, chớ ngại, duyên vào đây mà tu tập. Như chẻ tre, đốt thứ nhất đã chẻ được, các đốt còn lại chỉ theo lưỡi dao, tách ra. Quán Phật tướng cũng như vậy, nếu tướng thô đã an trụ rõ ràng, lại quán đến tướng tế; Tâm lực càng mạnh, chính là Phật tướng đã được nói đến trong kinh Hoa Nghiêm và đều có khả năng tu tập được thành tựu.

• Thực tập quá gấp trở thành chướng ngại cho Định.

Vì vậy, mới bắt đầu phải chuyên nhất, xin chớ lúc niệm đối tượng này, lúc niệm đối tượng kia hoặc cầu cho mau sáng tỏ, cầu cho mau đến chỗ vi tế; ngược lại, sẽ thành chướng ngại cho Định.

o Tướng Phật sở quán không thể Tâm, Cảnh không tương ứng

Còn như tướng Phật là ảnh tượng của Ý Thức hiện khởi, tùy Tâm Lực mà thành, vì thế, phải nương theo Nhân, Quả.

Nếu duyên tướng Phật A Di Đà mà Phật Thích Ca hiện ra;

duyên tướng Phật mà Bồ Tát hiện ra; duyên Phật đứng mà Phật ngồi hiện ra. Như vậy, duyên tu và ảnh tượng hiện ra không giống nhau, không tương ứng. Xin chớ tiếp tục trụ vào Cảnh Tướng hiện ra ấy mà nên, vẫn dựa vào Tướng Sở Duyên ban đầu Tu Tập mà nhiếp Tâm.

Niệm Tức

念 息 數 隨止, Niệm tức sổ tùy chỉ, 非 風 非 喘 氣. Phi phong phi suyễn khí. Niệm Tức: Sổ, Tùy, Chỉ; Không thổi, không khò khè.

• Sơ lược phương pháp Sổ Tức o Niệm Tức là Định học nhằm an ổn Thân, Tâm

Lấy Niệm Tức làm phương tiện để Tu Chỉ, cũng là pháp môn dễ dàng thực hiện. Một hơi thở ra, một hơi hít vào gọi là Một Tức. Tức dựa vào Thân, Tâm mà chuyển động. Thô động hoặc an định của Thân, Tâm đều có quan hệ mật thiết; cho nên, Định Học là làm cho Thân, Tâm an định; đối với Tu

Tức rất xem trọng.

o Lược nói ba pháp môn đều từ sáu pháp môn nhiệm

mầu.

Tu Tức có sáu cách: Sổ, Tùy, Chỉ, Quán, Hoàn, Tịnh. Ba cách sau là phương pháp Quán dựa vào Chỉ khởi lên Quán.

• Đếm hơi thở (Sổ Tức).

Đếm hơi thở lấy hơi thở làm sở duyên; khi hít vào, dùng Tâm dẫn hơi thở đến dưới rốn; khi thở ra; Tâm theo hơi thở đi lên đến mũi. Một hơi hít vào, một hơi thở ra là Một Tức.

Nếu đếm hơi thở hít vào thì không đếm hơi thở ra; nếu đếm hơi thở ra thì không hơi thở hít vào, âm thầm đếm như vậy, đến mười thì ngưng rồi bắt đầu trở lại đếm từ một. Sổ Tức giống như lần chuỗi niệm Phật làm cho Tâm dính liền với Hơi Thở, là Sở Duyên trong khi Tâm chuyển động, không để cho Tâm quên mất. Người mới học đếm được nửa chừng thì quên, nếu vậy thì đếm lại từ đầu, từng hơi, từng hơi mà không gắng sức, luôn nhớ nghĩ rõ ràng. • Theo hơi thở (Tùy Tức).

Lâu dần Tâm an tĩnh, không còn quên lãng thì chẳng cần phải đếm nữa, chỉ cần Tâm theo hơi thở; Tâm, Hơi Thở nương nhau, theo hơi thở lên, xuống; biết hơi thở khắp thân thể. Như vậy, ngay cả nhớ hay không nhớ đếm cũng lìa xa.

• Chỉ Tức.

Tu Tức, từ Sổ Tức, Tùy Tức lâu dần đi đến thành tựu. Tâm và Hơi Thở không rời nhau như hình với bóng. Một lúc nào đó, thình lình, Tâm, Hơi Thở bất động; Thân, Tâm hòa tan vào Định, cũng chính là thành tựu của Tu Chỉ.

• Nói sơ về Hiện Tượng và Tướng Hơi Thở trong khi Niệm Tức o Hiện tượng và quá trình của Tu Tức

• Hơi thở nên dài ra, vi tế, đều đặn; chớ có lúc dài, lúc

ngắn; cũng không được gắng gượng.

Đã Tu Tức lấy vi tế, dài ra của hơi thở là vi diệu; nhưng người mới học không được gắng gượng để khỏi tổn thương khí huyết.

Hơi thở còn phải đều đặn, chớ có lúc dài lúc ngắn.

• Chớ lấy hiện tượng thông suốt khí huyết, hơi thở mà rơi vào lối mòn phép luyện khí công, luyện đan (thuốc trường sinh) của Đạo gia.

Giữ hơi thở trong pháp Phật có bổn ý là nhiếp Tâm và Định, cho nên, không thể vướng mắc tưởng tượng xảy ra trên thân thể. Tu tập lâu thì dường như bụng nhỏ mà chứa đầy đến phát sanh nhiệt lượng hoặc khi hít vào hơi thở đến tận đầu ngón chân hoặc cảm nhận khí huyết, hơi thở xuống dưới đan điền; từ dưới cột sống lại truyền theo xương sống lên trên hoặc khi khí đi qua, do ảo giác như có ánh sáng, âm thanh.

Đây đều là do lưu thông của khí huyết và hơi thở, là hiện tượng tự nhiên thuộc sinh lý. Xin chớ lấy làm lạ hay để bị mê hoặc, rồi rơi vào lối mòn của ngoại đạo khí công, luyện đan.

o Tướng của hơi thở lấy nhẹ nhàng, đều đặn và dài làm tiêu chuẩn • Không có tướng gió thổi.

Khi hơi thở ra, vào giống như tiếng gió rung động phát ra tiếng. Như thế là thô quá, không được.

• Không có tướng khò khè.

Hơi thở này, tuy ra, vào không có tiếng nhưng không thông ở cổ họng, giống như tiếng dao vót tre, rít lên từng chặp, hình như nghe thoáng qua.

• Không có tướng khí. Tuy hơi thở đã thông suốt nhưng vẫn còn cảm giác ở miệng, mũi có luồng khí ra, vào.

• Lìa xa tướng gió, tướng khò khè, tướng khí này; chỉ còn lại nhẹ nhàng, vi tế, đều đặn và dài mà người xưa hình dung là thênh thang bất tận, như còn như mất mới hợp với mẫu mực của tướng hơi thở.

Đối phó với Hôn trầm và Trạo cử

覺 了 沈 與 掉, Giác liễu Trầm dữ Trạo, 正 知 不 散 亂. Chánh tri bất tán loạn, Hiểu rõ Hôn trầm và Trạo cử, Biết đúng hết tán loạn.

• Sau Chánh Niệm đến Chánh Tri, diệt trừ Hôn trầm và Trạo cử

Lấy Chánh Niệm để Nhiếp Tâm, đạt đến giai đoạn An trụ ở Sở Duyên; rồi lấy Chánh Tri diệt trừ sai lầm của Hôn trầm và Trạo cử.

• Nói rõ Hôn trầm và Trạo cử

o Định nghĩa Hôn trầm và Trạo cử.

Trạo cử có một phần Tham, một phần đắm nhiễm Cảnh khả ái; tâm không tự tại; dẫn, khởi lên tâm tán loạn theo ngoại Cảnh. Hôn trầm có môt phần si, một phần thân thể, tâm nặng nề, trì trệ đưa đến năng lực yếu kém cho việc nhiếp tâm ở Sở Duyên, không sáng suốt, rõ ràng.

o Chủng loại của Hôn trầm và Trạo cử

• Lúc mới tu Hôn trầm và Trạo cử còn thô và nặng.

Lúc mới tu Vọng Tưởng rối rắm, hoặc là Hôn trầm tăm tối; so với Tu Chỉ thì sai lầm quá nặng nề, hoàn toàn không tương ứng. Điều này rất dễ nhận biết, ở đây không cần nói đến. • Khi an trụ ở Sở Duyên thì Hôn và Trạo trở thành vi tế. Ở đây muốn nói là: Niệm đã an trụ nơi Sở Duyên thì nên biết rõ Hôn trầm, Trạo cử cũng đã vi tế.

Nếu không thể biết rõ hoặc lầm cho là Định Lực đã an ổn.

Như vậy thì tu tập đã đình trệ, không tiến thêm được; từng ngày qua đi, lâu dần, tu tập sẽ thoái lui, rơi rớt. Điều này rất quan trọng.

• Tướng trạng vi tế của Hôn trầm và Trạo cử.

Nếu ở trong quá trình tu tập, hiểu được ảnh tượng không an định, không rõ ràng; hoặc biết được Tâm Lực yếu kém; không thể tiến lên mạnh mẽ. Điều này minh chứng Trầm, Trạo còn tồn tại vi tế. • Dựa vào Chánh Niệm khởi lên Chánh Tri trừ bỏ Trầm và Trạo. Ở đây chỉ cần Chánh Niệm an trụ, liên tục ức niệm, quán sát miên mật thì có thể sanh khởi Chánh Tri; biết được Trầm, Trạo đã sanh hoặc sắp sanh thì có thể khiến cho Tâm không bị cuốn vào dòng chảy Tán Loạn.

Đối trị Bất Tác Hành

為 斷 而 作 行, Vị đoạn nhi tác hành, 切 勿 隨 彼 轉. Thiết vật tùy bỉ chuyển.

Vì đoạn trừ mà Tác Hành, Chớ biến chuyển theo nó.

• Lấy Tư để đối trị Bất Tác Hành o Đã hiểu rồi mà còn không đối trị tức là Bất Tác Hành

Đã biết Hôn trầm và Trạo cử vi tế mà, giả sử còn đi theo nó, hoặc vì lỗi lầm của Hôn, Trạo sâu nặng không dễ dứt trừ, không dễ tìm cách đối trị.

o Dùng Tư để đẩy mạnh sự hành trì (tác hành) mà giảm

bớt Trầm, Trạo. Lỗi lầm của loại Bất Tác Hành này, cần dùng Tư để đối trị nó, mới có thể đạt đến mục đích diệt trừ Trầm, Trạo. Tư là thúc đẩy Tâm, Tâm Sở khiến cho nó hành động; đây chính là hành vi đoạn trừ Trầm, Trạo mà dùng Tư để Tác Hành (thực hành); xin chớ tùy thuận trôi theo Trầm, Trạo ấy; hoặc để nó lớn mạnh hơn.

• Nói sơ về đối trị Tác Hành

Phải Tác Hành như thế nào?

o Trải qua Trầm, Trạo vi tế dùng toàn tâm hoặc hạ tâm để đối trị

Nếu Trầm, Trạo không nghiêm trọng quá; vì vậy, tướng hôn trầm hiện ra thì bằng toàn tâm làm cho nó giảm hẳn sức mạnh bằng sự sáng suốt hoặc tu quán sát.

Nếu tướng trạo cứ hiện ra thì hạ tâm làm cho nó thư giãn hoặc chuyên tu an Định. Cho nên, trong quá trình tu Chỉ, toàn tâm hay hạ tâm, tu Chỉ hay tu Quán, tùy tình huống của tâm mà ứng dụng để đạt được sự cân bằng cần thiết. Giống như cưỡi ngựa; ngựa quẹo trái thì giựt dây cương về bên phải và ngược lại để ngựa đi đúng đường quy định.

o Trầm, Trạo nghiêm trọng nên dùng tướng vui, mừng hoặc chán nản để đối trị

Nhưng Trầm, Trạo nghiêm trọng, không dễ trừ bỏ thì nên dùng cách đối trị đặc biệt.

Nếu Trầm không nặng, tu tưởng Quang Minh hoặc tu tướng công đức của tâm Bồ Đề... có thể làm cho vui mừng. Đợi đến khi Trầm, Trạo dừng rồi, lại dựa vào Bổn Tính Thanh Tịnh vốn có và an trụ vào Sở Duyên để tiến tu.

Đối trị mất Tác Hành

滅 時 正 直 行, Diệt thời chánh trực hạnh, 斷 於 功 行 失. Đoạn ư công hạnh thất.

Khi mất hạnh chánh trực, Công hạnh bị cắt đứt.

• Dùng xả để diệt lỗi lầm Tác Hạnh o Tâm, nếu không Trầm, Trạo mà bình đẳng An Trụ thì nên Tu Xả. Nếu tu tập đến không còn Trầm, Trạo thì tâm được bình đẳng, chánh trực. Lúc ấy, không nên quá gắng sức mà để tâm bình đẳng, chánh trực vận hành là được. Đây gọi là Xả. Khi Xả không dụng công nữa, để cho tâm ở trong trạng thái bình đẳng, chánh trực và tự do tiến hành. Như vậy có thể cắt đứt sai lầm đối với công hạnh.

o Ví dụ cưỡi ngựa để làm sáng tỏ vấn đề này. Điều này ví như cưỡi ngựa, nếu ngựa không quẹo sang trái, không quẹo sang phải thì nên thả lỏng dây cương để nó chạy thẳng về phía trước.

Sau thời gian này, đừng ghì dây cương lại, cứ để ngựa chạy như trước; nếu không, ngựa sẽ không thoải mái và nó sẽ quẹo sang phải hay trái.

Tu Chỉ cũng giống như vậy, nếu tâm đã bình đẳng, an trú mà vẫn còn phòng hộ Trầm, Trạo bằng cách tác động (tác hành) vào; kết quả sẽ khiến cho tâm tán loạn. Vì vậy, đến giai đoạn này nên dụng công tu Xả một cách thong thả.

• Đây là Đoạn Hành Xả thứ tám:

Có thể diệt trừ lỗi lầm của Tác Hành thứ năm. Được như vậy thì tâm nhanh chóng được an Định.

Lịch trình Trụ Tâm

內 住 亦 續 住, Nội trụ diệc tục trụ, 安 住 復 近 住, An trụ phục cận trụ, 調 順 及 寂 靜, Điều phục cập tịch tĩnh, 次 最 極 寂 靜, Thứ tối cực tịch tĩnh,

專 注 於 一 趣, Chuyên chú ư nhất thú, 等 持 無 作 行: Đẳng trì vô tác hành:

聖 說 止 方 便, Thánh thuyết Chỉ phương tiện, 不 越 九 住 心. Bất việt cửu Trụ Tâm.

Nội trụ và Tục trụ, An trụ lại Cận trụ, Điều thuận và Tịch tĩnh, Kế tịch tĩnh rất mực, Chuyên chú về một hướng, Không ngoài chín Trụ Tâm.

• Lịch trình Trụ Tâm có chín giai đoạn o Nói chung

Từ nhiếp tâm lúc mới học đến khi thành tựu Chánh Định có chín Trụ Tâm, cũng là quá trình tu tập Trụ Tâm, có thể chia ra chín giai đoạn.

o Giải thích nội hàm của chín Trụ Tâm.

• Quá trình an trụ Sở Duyên (có bốn):

• Nội trụ: Thu Tâm hướng nội, trụ ở Sở Duyên.

Hầu hết con người xưa nay, tâm luôn tán loạn hướng ngoại, nhà Nho gọi là phóng tâm; giống như gà, chó đi lạc, quên đường về nhà. Tu Chỉ chính là thu và giữ cái Tâm tán loạn hướng ngoại này, khiến cho nó ở lại Sở Duyên của nội tâm, không để nó chạy ra ngoài.

• Tục trụ: Tâm luôn trụ nội Cảnh. Khi mới bắt đầu nhiếp tâm, tâm thô động, không dừng, giống như ngựa hoang không ngừng nhảy nhót, khó cho nó vào khuôn phép. Tu tập lâu ngày, tâm loạn động cũng bớt dần chút ít thì tâm mới có thể an trụ ở nội cảnh và liên tiếp như vậy, không còn rong ruổi, tán loạn.

• An trụ: Biết rõ thất niệm, giữ tâm dừng lại.

Tuy nói an trụ liên tục nhưng về sau, không phải là không thất niệm, rồi rong ruổi, tán loạn. Song tu tập đến đây thì vọng niệm vừa khởi, tâm hướng ngoại nảy ra thì biết liền, giữ tâm trụ lại trong Sở Duyên. Đến giai đoạn này, mới có thể nói là Tâm An Định.

• Cận trụ: Tâm trụ Sở Duyên để không tán loạn.

Đây là công phu đã tiến bộ, đã đến chỗ không sanh khởi Vọng Niệm, không tán loạn hướng ngoại. Bởi vì, vọng niệm sắp khởi lên đã có thể biết trước rồi, chế phục ngay. Như vậy, tâm an trụ được ở Sở Duyên thì sẽ không tán loạn theo ngoại cảnh, cho nên, gọi là Cận Trụ.

• Quá trình hàng phục Phiền não (có ba):

• Điều thuận: Có khả năng không bị loạn động do ngoại cảnh mê hoặc, quyến rũ.

Điều thuận ngũ Dục: Sắc, Thinh, Hương, Vị, Xúc; ba Độc:

Tham, Sân, Si; thêm Nam, Nữ. Tất cả mười tướng này hay khiến tâm rong ruổi, tán loạn. Hiện tại tâm đã an trụ, thấu hiểu công đức của Định, cũng hiểu được lỗi lầm của Dục. Vì thế lấy Tịnh chế Dục; nội tâm nhu hoà, điều thuận thì không bị những tướng này dụ dỗ làm cho tán loạn. • Tịch tĩnh: Khắc chế được pháp bất thiện ở trong tâm. Bị sự cám dỗ ngoại cảnh nên mười tướng quan trọng, còn có pháp bất thiện phát sanh trong tâm.

Nếu lo nghĩ, tìm tòi bất chính như quốc độ, bà con, bất tử, ham muốn, oán thù, tổn hại...

Năm Cái: năm phiền não che khuất Chân Tâm: Tham dục, giận hờn, tối tăm ngủ nghỉ; trạo cử làm ác; nghi. Đối với những thứ này cũng có thể dùng công đức an Định của nội tâm để khắc chế chúng, tránh khỏi sự nhiễu loạn của chúng.

Đến đây, nội tâm đã Tịch Tĩnh. Vắng lặng giống như nửa đêm không một tiếng động, hoàn toàn chẳng phải là sự tịch tĩnh của Niết Bàn.

• Tối cực Tịch Tĩnh lập tức trừ pháp bất thiện trong Tâm.

Tịch Tĩnh ở trên vẫn còn lấy Tĩnh để chế phục Tầm Tứ...

phiền não; chúng chưa hết hẳn hiện khởi. Hiện tại có thể tiến bộ đến chỗ: Khi Tầm, Tứ vừa khởi lên thì liền loại trừ và tiêu diệt ngay.

Bốn Trụ Tâm trước là quá trình an trụ Sở Duyên. Nhưng Tu Chỉ để thành Định, chủ yếu là lìa pháp bất thiện Ác Dục;

cho nên, Định Lực vừa mạnh lên thì từ Trụ Tâm năm đến bảy. Đó chính là quá trình hàng phục phiền não. Tất nhiên, Tĩnh rồi còn phải Tịnh (Dừng rồi đến Lặng). Đây mới là tiến đến Chánh Định.

• Giai đoạn gần đến được Định (có hai):

• Chuyên chú về một hướng: Có Tác Hành, khiến Tâm liên tục chuyên chú để an trụ.

Tâm đã an trụ, không bị ảnh hưởng nhân tố loạn động, bất thiện cả trong lẫn ngoài; đã đến giai đoạn duy trì được Tâm bình đẳng, chánh đạo. Với nỗ lực này có thể khiến tâm chuyên chú đến đồng nhất, có thể không gián đoạn mà, tự nhiên, nhậm vận (vận động tùy ý) liên tục trong an trụ.

• Đẳng trì: Không Tác Hành, không tán loạn khiến Tâm nhậm vận tương tục mà an trụ. Đây là chuyên chú về một hướng đã tiến bộ, công phu thuần thục, không cần dụng Công thêm; Vô tác hành mà nhậm vận tự tại; liên tục không tán loạn và an trụ. Tu tập Chỉ mà đến giai đoạn này thì đã đạt được Định.

• Chín Trụ Tâm bao quát cả phương pháp Tu Định

Phương pháp tu Định không phải một, thời gian có kết quả, tùy người, cũng khác nhau.

Giảng dạy Trụ Tâm có nhiều cách như tám đoạn hành...

đều được. Nhưng từ mới nhiếp Tâm cho đến thành tựu chánh định; trình bày quá trình hoàn chỉnh này, dựa vào Phật (Tổ)

đã nói: Quá trình phương tiện tu chỉ không ra ngoài chín trụ tâm siêu việt, cũng không ra ngoài pháp môn chín trụ tâm. Vì vậy, tu tập Chỉ nên dựa vào đây tu tập, nhưng tiến trình nhận thức chính mình đã đến giai đoạn nào để tránh tăng thượng mạn và làm hỏng chính mình.

Biểu đồ tóm tắt

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Nội Trụ Tục Trụ An Trụ Cận Trụ Điều Thuận Tịch Tĩnh Rất mực Tịch Tĩnh Chuyên chú một hướng Đẳng Trì Thanh Vă Lực Tư Duy Lực Sức nhớ nghĩ Sức Chánh Tri Sức siêng năng Sức tập luyện Gắng sức xoay chuyển Tác Ý Có lúc thiếu vận chuyển tác ý Luôn luôn thiếu vận chuyển tác ý Không dụng công vận chuyển tác ý Quá trình an trụ Sở Duyên Quá trình hàng phục phiền não

Giai đoạn gần được Định

若 得 輕 安 樂, Được thành tựu Chỉ

Nhược đắc khinh an lạc,

是 名 止 成 就. Nếu được vui, khinh an; Thị danh Chỉ thành tựu.

Gọi là thành tựu Chỉ.

• Trong quá trình Tu Chỉ, lúc hình như là Định, nhưng

Định chưa thành tựu

Trong quá trình Tu Chỉ, sớm có được một số cảm giác nhẹ nhàng, thư thả, vui vẻ của thân, tâm, và cũng có phát hiện cảm xúc nóng, cảm xúc chuyển động. Nhưng thẳng đến Tâm Trụ thứ chín có thể không phân biệt, nhậm vận không dụng công, vẫn chỉ là tương tự Định, chưa thể nói thành tựu Định.

• Nói về điều kiện và tướng trạng thành tựu của Chỉ

o Điều kiện Chỉ thành tựu.

Đây là điều cốt yếu, nếu thân tâm sanh khởi nhẹ nhàng, an vui; dẫn đến thân tâm tinh tấn, đối với Sở Duyên được tự tại, đủ sức chịu đựng. Đây mới gọi là thành tựu Chỉ, cũng chính là giai đoạn thứ nhất của Vị Đáo Địa Định (chưa đến Định).

o Tướng trạng Phát Định, Đắc Định và Xuất Định

• Phát Định. Khi phát Định, trước hết trên đỉnh đầu hiện lên Cảm Xúc nặng nặng, nhưng vô cùng thoải mái, kế đến thân tâm phát sanh nhẹ nhàng, an ổn. Do tâm nhẹ nhàng làm cho thân nhẹ nhàng. Trạng thái này đến cực mạnh, sự an vui đến khắp các bộ phận của thân thể, tận xương tận tủy.

Lúc ấy, trong Tâm có chấn động lớn, dường như cả thân và tâm reo mừng. • Đắc Định. Đợi đến khi tánh xung động qua đi thì sự an vui, nhẹ nhàng, vi diệu tương ứng với thân.

Trong tâm vẫn như cũ không hề dụng công, vững chắc an trụ Sở Duyên không hề phân biệt. Đây mới gọi là Đắc Định. • Xuất Định. Từ đây đến sau khi Xuất Định, ở trong đi, đứng, nằm, ngồi và các hành vi khác đều có Định và khinh an tương thích, giống như luôn ở trong Định.

o Trở lại vào Định thì có thể tăng trưởng vượt bậc

Nếu Tu Chỉ, Nhập Định trở lại, giữ Tâm không tán loạn thì có thể nhập Định ngay; thân, tâm sanh khởi khinh an và, hơn nữa, có thể không ngừng tăng trưởng vượt trội.

Giải thích công đức của Thiền Định

明 顯 無 分 別, Minh hiển vô phân biệt, 及 妙 輕 安 樂, Cập diệu khinh an lạc, 是 道 內 外 共, Thị đạo nội ngoại cộng,

由 觀 成 差 別. Do quán thành sai biệt. Rõ ràng không phân biệt; Khinh an, vui nhiệm màu, Là đạo chung trong, ngoài; Do quán thành phân biệt.

• Nói rõ công đức đặc biệt hơn hết của Thiền Định

o Nói chung công đức của Thiền Định bao trùm tất cả. Thành tựu về Định có được là do công đức thù thắng của Định phát sanh. Công đức của Thiền Định trùm khắp có ba: Minh hiển, Vô phân biệt, Vi diệu khinh an lạc.

o Nói riêng ba loại công đức của Định

• Minh hiển. Là Tâm vô cùng sáng suốt, vắng lặng, Sở Duyên ở trong Tâm cũng vô cùng sáng tỏ; giống như trăng sáng trong bầu trời, vạn dặm không một bóng mây.

• Vô phân biệt.

Là Tâm an trụ mà nhậm vận tự nhiên, rõ ràng phân minh, chưa từng có dụng công tác ý cái gì. Cho nên, Tâm Cảnh lúc ấy; giống như biển cả trong veo, yên lặng, không gợn sóng lăn tăn. Thật có thể nói đây là trạng thái tỉnh táo vắng lặng!

• Vi diệu, khinh an, lạc.

Ở trong Cảnh Định như thế, còn có được thân tâm nhẹ nhàng, vi diệu; nhờ đó mà bỏ ác, làm lành với sức mạnh phi thường và cực kỳ tự nhiên, không giống như đi thuyền ngược dòng. Đối với Cảnh Dục, tự nhiên không khởi tâm đắm đuối.

Với Cảnh Định ở giai đoạn thấp nhất mà sâu thẳm, nhiệm mầu đến như vậy đó!

• Phân biệt Định thế và Định xuất thế o Thiền Định là pháp tu chung cho cả thế gian phàm

phu, ngoại đạo.

Tuy Thiền Định mầu nhiệm, sâu xa như vậy nhưng, những người ở trong thế gian hay xuất thế gian; trong Đại hay Tiểu Thừa; còn là Định Chung cho người Phật tử hay ngoại đạo; còn là Định Chung cho người thế gian; cũng là Định cho phàm phu. Tất cả đều có thể tu được.

• Lỗi lầm Tu Thiền mà rời xa kinh điển.

Có một số người thích Tu Thiền mà không đọc tụng Tam Tụng kinh điển, cho việc này chỉ tăng trưởng Kiến Giải thôi, đối với người Tu Thiền thì không cần thiết lắm. Đối với hạng người rời bỏ việc thấu hiểu giáo điển mà chỉ chuyên tâm tu tập và dựa vào một ít kinh nghiệm tu hành của chính mình; rồi cho như vậy là hết mức, không còn gì nữa.

• Sai lầm cho đạo đức Thiền Định là chứng ngộ.

• Từ chỗ xa lìa Dục, cho nên chính mình biết được không sanh khởi phiền não (cõi Dục) và cho là cắt đứt phiền não mà không bị phiền não nhiễm ô.

• Từ chỗ Định sanh khởi và lực của Định tiếp nối, rồi cho là Động, Tĩnh nhất như, luôn ở trong Định.

• Từ chỗ Nhậm vận mà Tâm không dụng công, không phân biệt, rồi cho là đã chứng được Trí Vô Phân Biệt.

• Thấy vậy, cho rằng có Giải Thoát (như nói Tu chứng Tứ Thiền, rồi cho là chứng được Tứ Quả); cho rằng cũng có Thành Phật; không biết đây còn là sơ bộ của Định chung cho cả thế gian!

Thật ra, người có thể nghiệm tu tập như thế cũng không quá nhiều.

• Còn chưa được Định mà Tâm đã điên rồ. Có một số người còn ở trong quá trình Tu Chỉ, và thân tâm có ít kinh nghiệm đặc thù, rồi cuồng vọng cho rằng chính mình đã chứng được Chân Diện Mục mà không biết.