Thành Phật Chi Đạo

2.2.3Xác lập mục tiêu.

2.2.3.1. Từ văn phát khởi nguyện. 聞 法 而 發 心, Văn pháp nhi phát tâm, 隨 機 成 差 別. Tuỳ cơ thành sai biệt. Nghe pháp rồi phát tâm, Tuỳ cơ thành khác nhau. • Phát tâm là từ nghe được Pháp Phật.

Gần gũi Thiện Tri Thức, nghe được Pháp Phật rồi phát tâm tu học. Vì căn tánh của chúng sanh không giống nhau nên pháp Phật cũng phải tuỳ cơ. Do đó, trong Phật pháp có muôn vàn trình độ cao, thấp khác nhau.

o Ý nghĩa của phát tâm.

Nói đến phát Tâm chính là lập chí nguyện vững chắc cho việc tu tập. Vì vậy, chí nguyện là mục tiêu vươn tới.

Phát Tâm, hoàn toàn không khởi Tâm, động Niệm ngẫu nhiên mà chính là phát khởi Tín Nguyện một cách kiên định. o Từ chỗ nghe Pháp mà nói về căn tánh. • Chính mình nghe pháp do Phật nói thì có thể biết căn cơ của chính mình.

Khi Như Lai hay bậc Đại Bồ Tát nói pháp; nếu người nghe là một người thì, đương nhiên, ứng cơ nói Pháp, sao cho thích hợp căn tánh của người nghe ấy có thể lãnh nhận Pháp Môn sâu hay cạn không giống nhau. Nếu ở trong đại chúng, đức Như Lai có thần lực không thể nghĩ bàn, cho nên, tuỳ theo trình độ thính chúng mà mỗi người có sự lãnh hội khác nhau.

Vì vậy, “Phật dùng một âm thanh để nói Pháp, chúng sanh, tuỳ loại, đều hiểu được”. Đối với tình huống này, cũng có thể nói, nghe được pháp môn nào thì tuỳ căn cơ của chính mình thích ứng với pháp môn ấy.

• Nói chung, nghe hay đọc Phật Pháp thì tự mình không

thể quyết định căn cơ.

• Pháp sư không dễ phân biệt năng lực của căn cơ. Pháp sư không dễ có được năng lực: “Dùng một âm thanh nói pháp mà chúng sanh, tuỳ loại, hiểu được hết”, cũng không có năng lực phân biệt được căn cơ mà, chỉ là nói lên những điều mình đã hiểu, đã làm. Thính chúng nghe được pháp môn ấy thì không hẳn có căn tánh thích ứng với một pháp môn như vậy. • Không phải chính mình đọc hoặc gặp được cái gì mà, chính là căn cơ là cái gì.

Có người nghe được từ kinh điển, bất cứ sách gì hoặc đọc tuần tự từ thấp lên cao hoặc là đọc có sự chọn lựa đều không thể nói gặp được cái gì cho chính căn cơ nào.

Ví như, ở Tây Tạng thạnh hành pháp môn Mật Tông; ở Phương Nam thạnh hành Tiểu Thừa; ở Trung Quốc thạnh hành Thiền Tông. Dường như đến những chỗ ấy là như thế, nhưng có thể nói căn tánh người ở Tây Tạng đều là Mật Tông, Phương Nam đều là Tiểu Thừa, Trung Quốc đều là đốn ngộ không?

• Do phát tâm mà quyết định căn tánh của chính mình. Vì thế, căn tánh của chính mình là gì, chủ yếu, dựa vào Tâm nguyện của chính mình mà quyết định; chứ không phải đọc tụng thọ trì pháp môn gì, rồi tự cho mình là căn tánh gì. Như trên đã nói ở Tây Tạng có một vị Lạt Ma tu tập theo mật Tông thành Phật, cuối cùng chứng được quả Thanh Văn. Có người lấy việc này hỏi bậc Thiện Trí Thức; Thiện Trí Thức nói: Tu Mật Tông chứng quả nhỏ, nói chung vậy là tốt rồi; còn có người tu mật Tông thành thiên ma ngoại đạo kìa! Vì thế, không chấp chặt một pháp môn nào là vĩ đại, là mầu nhiệm mà điều cần thiết là kiểm điểm sự phát tâm của chính mình.

2.2.3.2. Ba loại Phát Tâm.

下 求 增 上 生, Hạ cầu tăng thượng sanh, 現 樂 後 亦 樂. Hiện lạc hậu diệc lạc.

中 發 出 離 心, Trung phát xuất ly tâm, 涅 槃 解 脫 樂. Niết bàn, giải thoát lạc.

最 上 菩 提 心, Tối thượng Bồ Đề Tâm, 悲 智 究 竟 樂. Bi trí cứu cánh lạc. Loại thấp cầu tốt hơn, Hiện tại, mai sau vui. Loại hai, xuất ly tâm, Vui Niết Bàn, Giải Thoát. Cao nhất, Tâm Bồ Đề, Rốt ráo vui Bi, Trí.

• Có ba loại phát tâm khác nhau:

Liên quan đến Phát Tâm tu học là hướng thượng, đúng là trong muôn ngàn sai khác, nói không thể cùng. Nếu quy nạp thì không ngoài ba loại: Sanh Tâm tăng thượng, Tâm xuất ly; Tâm Bồ Đề. Đây chính là bậc Hạ Sĩ, Trung Sĩ, Thượng Sĩ mà Bồ Tát Di Lặc đã nói. • Nội dung khác nhau của ba loại phát tâm. o Tâm thăng tiến ở Hạ phẩm- Sanh thăng tiến từ dưới, hiện tại vui sau cũng vui. • Nhân duyên của sanh Tâm tăng thượng.

Vì sao gọi là Sanh Tăng Thượng? Đó là quả báo có được ở đời sau, so với đời này có khá hơn chút đỉnh. Ví như: Tướng mạo, Thọ mạng, Danh dự, Phú quý, Quyền thế, Quyến thuộc, Tri thức, Năng lực, Thân thế khoẻ mạnh, Gia đình an vui, Bạn bè giúp đỡ. Tất cả những thứ này đều hy vọng kiếp sau tốt hơn kiếp này nhiều.

Ở trong Phật pháp, những thứ này chưa triệt để; nhưng là chánh đáng để được tiến bộ hơn.

• Loại hai là kết quả Trời, Người.

Ở phương diện này lại chia hai loại: Nguyện sanh làm người thế gian; Nguyện sanh lên Trời.

Trong Phật pháp tu hành đúng đắn thì được an lạc đời này, đời sau; hoặc đời này khổ, đời sau vui.

Người, Trời nương vào căn tánh, mong cầu đời này vui, lại mong cầu đời sau vui. Nhờ dựa vào Pháp Phật tu trì có được đời này an lạc, đời sau được quả báo tốt. Chẳng qua, do hoàn cảnh chỉ cầu phước đức, an vui đời sau, dù rằng đời này chịu khổ sở chút đỉnh, hy sinh chút đỉnh. Như vậy cũng chưa từng có thể. Cho nên, đời này vui và đời sau vui thì rất là lý tưởng; bất đắc dĩ, đời này khổ, đời sau vui, cũng không quá lắm.

Tu tập theo tà hạnh, điên đảo thì đời này vui, đời sau khổ; hoặc đời này khổ, đời sau càng khổ.

Cho đến đời này hưởng thọ nhưng đời sau chịu khổ; hoặc là đời này chịu khổ oan uổng và đời sau thống khổ vô cùng. Những trường hợp này không liên quan đến Chánh Pháp Như

Lai mà là tà hạnh, điên đảo. • Tâm, Hạnh, Quả khác nhau.

Lấy phước lạc của Trời, Người làm mục tiêu, do đây mà phát Tâm, vì đây mà tu hành đều thuộc về hạ sĩ trong Phật Pháp.

Đã phát tâm Tăng Thượng này, dù có tu trì pháp xuất thế, chẳng qua, cũng hưởng phước báo của Trời, Người mà thôi. Ngược lại, nếu phát nguyện này mà không tạo tác những nghiệp ác; khi nghiệp này đã lớn mạnh thì không đoạ vào ba đường ác, muốn cần Tăng Thượng cũng không thể được.

o Phẩm trung tâm Xuất Ly. Bậc Trung Tâm Xuất Ly thì

được quả An Vui Niết Bàn, Giải thoát.

Nhân sĩ ở bậc Trung thì phát Tâm Xuất Ly • Nhân duyên phát Xuất Ly Tâm. Quả Trời, Người do sanh Tâm Tăng Thượng, tuy nói không rơi vào đường ác, nhưng còn hướng thượng tiến bộ.

Càng tiến bộ nhiều, cuối cùng lưu chuyển trong ba cõi, hoàn toàn không thể đến được địa vị cứu cánh. Nếu sanh lên cõi Trời, từ cõi Dục đến cõi Sắc, từ cõi Sắc đến cõi vô Sắc và sanh thẳng đến Trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng là cùng, không thể tiến hơn nữa được. Một khi hưởng hết nghiệp lực thì đoạ lạc lại. Cần thấu hiểu kỹ chỗ này, cảm giác cho được: “Ba cõi không an, giống như nhà lửa” mà phát khởi Chí Nguyện ra khỏi sanh tử trong ba cõi.

• Loại hai: Quả giải thoát.

Phát tâm như thế, tu tập pháp hành xuất thế thì giải thoát được sanh tử, chứng được an lạc giải thoát của Niết Bàn. An vui giải thoát là lìa bỏ phiền não mà được. So với cái vui của thế gian thì hết vui sanh buồn, vui đi khổ đến, không giống nhau tí nào. Còn đây là triệt để thoát hẳn sanh tử, không lưu chuyển trở lại; so với quả lành của bậc hạ sĩ, phần nhiều, hoàn toàn rốt ráo. Về mặt sau này, còn chia hai loại: Thanh Văn Thừa; Duyên Giác Thừa; gọi chung là Nhị Thừa về phát tâm và kết quả khá giống nhau.

• Khác nhau về Tâm, Hành, Quả. Trên đã nói phát tâm xuất ly, tuy tu pháp Đại Thừa hơn hết nhưng nỗ lực đến mấy cũng chỉ chứng được quả nhỏ. Ngược lại, nếu phát tâm xuất ly mà không tu hạnh xuất ly hay là làm việc ác, phi pháp; như thế là nghiệp lực vượt hơn nguyện lực; ngay cả thiện báo của Trời, người cũng không thể được.

o Tâm Bồ Đề thượng phẩm: Tâm Bồ Đề tối thượng với

Bi, Trí, An, Vui rốt ráo.

Phẩm hạnh cao nhất của con người là phát Tâm Bồ Đề lớn. • Ý nghĩa Tâm Bồ Đề.

Tiếng Phạn gọi Bồ Đề có nghĩa là Giác Ngộ. Quả vị của Như Lai là tất cả công đức nên gọi là “Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác”. Đó là lấy Đại Giác làm trung tâm và khái quát tất cả công đức. Phát Tâm Bồ Đề là chí nguyện lớn trên thành Phật Đạo, dưới độ chúng sanh.

• Nhân duyên phát Bồ Đề Tâm.

• Biết Tâm Xuất Ly chưa viên mãn.

Tâm Xuất Ly của bậc trung sĩ, tuy nói là rốt ráo, nhưng chưa cao thượng hoàn toàn; giống như con thuyền nhỏ đi giữa dòng chưa đến nơi thì hành khách rơi xuống nước. Nếu có người nào chẳng nhìn chung quanh mà cố sức bơi lên bờ, nhìn thấy bạn bè bị chìm trong nước mà trong lòng không chút xúc động, chỉ một mình thư thả, nghỉ ngơi. Nếu nói thoát được hiểm nghèo cho cá nhân thì người nầy thành công;

nếu nói về đạo đức của con người thì người này chưa viên mãn.

• Chỉ có Phật là viên mãn nên phát đại nguyện thành Phật.

Nguyên nhân có người không lo cho riêng mình được giải thoát mà phát nguyện tự cứu, cứu người; tự lợi, lợi người;

mong muốn cùng với tất cả chúng sanh đều được giải thoát. Nhưng điều thiết yếu gì mới có khả năng này? Chỉ có Phật mới hoàn thành được chí nguyện lớn này. Đại trí, đại bi, đại nguyện, đại lực của Phật mới cứu độ chúng sanh triệt để được. Điều này, chính Phật là gương mẫu cho việc phát chí nguyện lớn thành Phật. Đó chính là Tâm Bồ Đề.

• Tâm, Hành, Quả viên mãn là thành Phật. Đã phát khởi Tâm Bồ Đề, tu hạnh Bồ Đề, tự lợi, lợi tha, đến khi viên mãn hoàn toàn là thành Phật; có đại bi, có đại trí chứng được an lạc của Đại Niết Bàn cùng cực rốt ráo. Mục tiêu duy nhất: Trên thành Phật đạo, dưới hoá độ chúng sanh nên phát tâm tu hành. Thế mới là phát Tâm cao tột ở trong Phật pháp, mới là phẩm cách cao tột của con người. Mong mỏi người cùng học Phật, ai cũng lấy đấy làm mục tiêu tu hành.

2.2.3.3. Thứ tự trước sau. a. Nương tựa, liên quan lẫn nhau.

依 下 能 起 上, Y hạ năng khởi thượng, 依 上 能 攝 下; Y thượng năng nhiếp hạ;

隨 機 五 三 異, Tuỳ cơ ngũ tam dị, 歸 極 唯 一 大. Quy cực duy nhất đại.

Nương dưới vươn lên được, Nương trên bao gồm dưới.

Tuỳ cơ ba, năm khác, Cùng cực chỉ một thôi. • Tánh liên quan đến ba loại phát Tâm.

Phật pháp, tuy chia thượng, trung, hạ khác nhau, nhưng đều có ý nghĩa rốt ráo, tất cả lập trường, không ngoài dẫn đến Thành Phật. Đây không phải là độc lập, không phải là không tương quan, nhưng quan hệ nội tại có nương tựa lẫn nhau; như đồ biểu sau:

Trên Nhất đại thừa pháp

Cùng cực chỉ có 01

Giữa Tam thừa cộng pháp Dưới Năm thừa cộng pháp

Tuỳ có 3,5 khác nhau

Từ dưới vươn lên trên; từ trên bao gồm dưới.

Đây là cái tháp cao ba tầng, từ thấp nhất lên cao nhất có mối quan hệ trên hình thức.

o Nương theo tướng mà nói mối quan hệ: Dưới, Giữa, Trên tức là nương từ Dưới vươn lên Trên.

• Dựa theo tướng mà nói:

Cái tháp là ví dụ.

Tầng trệt là cơ sở mới xây lên tầng giữa; nương tầng (trệt)

giữa làm cơ sở mới xây lên tầng trên. Giống như từ Nhất Tâm muốn xây lên tầng trên cao nhất, chứ không thể bỏ tầng trệt, tầng giữa mà xây lên được; đó là điều sai lầm, chắc chắn không thành công.

• Hợp pháp.

Trong ba cấp bậc của Phật pháp cũng là nương bậc pháp dưới vươn lên bậc tháp giữa; nương bậc tháp giữa vươn lên bậc tháp trên.

• Dẫn chứng.

• Dẫn những điều Long Thọ nói làm chứng:

“Đã được sanh ra bậc Tăng Thượng, dần dần chắc chắn được bậc Thù Thắng”.

Chắc chắn được bậc Thù Thắng chính là pháp rốt ráo giải thoát của bậc Trung và Thượng (Giữa và Trên).

Thứ tự này, trong kinh A Hàm có nói đến:

“Ấy là pháp thường của chư Phật”.

• Dẫn những điều Đề Bà nói làm chứng.

Bồ Tát Đề Bà cũng nói: “Bậc hạ sĩ, trước lìa ác, làm lành;

Bậc trung sĩ phá trừ Ngã, sau cùng, bậc thượng sĩ dứt trừ tất cả Kiến Hoặc, nếu biết thật hành thiện xảo”

Biết được thứ tự trước sau này mới có thể, đối với tất cả Pháp Phật mà thật hành phương tiện thiện xảo.

Cho nên, Bồ Tát Đề Bà còn nói: “Bậc Chánh Đẳng Giác nói điều này, phương tiện giống như bậc thang”

o Mối tương quan giữa Thượng, Trung, Hạ với ý nghĩa nương Trên bao gồm Dưới.

• Dựa vào mối tương quan mà nói: Cái tháp là ví dụ.

Giống như xây cái tháp ba tầng, có tầng giữa vì đã có tầng dưới; có tầng trên cùng, chắc chắn, đã có tầng giữa, tầng dưới.

• Hợp pháp.

Lý do, trong Phật pháp, nương vào Sĩ pháp bậc thượng mới bao gồm được bậc Sĩ pháp bậc trung, bậc hạ được; nương vào Sĩ pháp bậc trung thì chắc chắn, bao gồm được Sĩ pháp bậc hạ.

• Dẫn chứng. Như trong kinh Pháp Hoa nói: Nhị Thừa là ba trăm do tuần, Đại Thừa là năm trăm do tuần. Nhưng trong năm trăm do tuần, bao hàm được ba trăm do tuần; ba trăm do tuần là trạm trung chuyển của năm trăm do tuần. Đây là bao gồm bậc kiến địa (Sơ quả thanh văn) quán thông tất cả Phật pháp, là điều cần thiết thiện xảo đối với toàn bộ Phật Pháp.

o Chánh kiến chung của hai đại sư, tức tiêu chí nương

tựa, duy trì nhau.

Đại sứ Thái Hư nói: Pháp của bậc hạ sĩ là pháp chung của Năm Thừa; pháp của bậc trung sĩ là pháp chung của Ba Thừa. Trong Bồ Đề Đạo Thứ Đệ Quảng Luận của đại sư Tông Cách Ba nói: Pháp hạ sĩ thì chung với hạ sĩ đạo, pháp trung sĩ thì chung với trung sĩ đạo.

Chữ chung (共) này mà các bậc trí giả thuộc Hán Tạng đồng hoá là Chánh Kiến, cũng là tiêu chí nương tựa, liên quan lẫn nhau • Nói vắn tắt chỗ khác, giống giữa Nhất, Tam, Ngũ Thừa. o Theo căn tánh của chúng sanh mà nói sự khác nhau giữa Năm Thừa và Ba Thừa. Như trên đã nói, sở dĩ theo căn tánh của chúng sanh là vì Phật pháp dùng phương tiện để tuỳ cơ độ sanh nên có Năm Thừa: Người, Trời, Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát không giống nhau.

Hoặc là nặng về pháp xuất thế, Phật nói Ba Thừa: Thanh

Văn, Duyên Giác, Bồ Tát khác nhau. Căn cơ không cùng, tất nhiên, pháp môn cũng khác nhau.

o Theo bổn nguyện của Như Lai thì chỉ nói Nhất Thừa

(hay Đại Thừa hay Phật Thừa).

• Trở về Tông chỉ rốt ráo thì tất cả pháp đều là pháp Đại

Thừa.

Theo bổn nguyện xuất thế của Như Lai mà nói: Tất cả pháp môn đều là con đường dẫn đến thành Phật; Trở về nguồn cội chỉ có Nhất Thừa hay Đại Thừa. • Dẫn chứng cùng trở về Pháp Đại Thừa.

• Pháp lành của bậc Thanh Văn Xuất Thế chính là pháp

Đại Thừa.

Thông thường, pháp tu xuất ly của Thanh Văn Thừa (bậc trung) là chứng được quả Niết Bàn, nhưng ở trên hội Pháp Hoa, Phật nói: Đó là phương tiện, thật ra, chính là pháp Đại Thừa, cho nên mới nói: “Những gì các ông tu hành, đó là đại

Bồ Tát”.

Luận Đại Trí Độ cũng nói: “Dứt trừ Trí Nhị Thừa chính là Vô Sanh Pháp Nhẫn” (ở trong thật tướng không sanh diệt của các pháp mà tín nhận không vướng mắc, không thối lui; đó gọi Vô Sanh Nhẫn hay Vô Sanh Pháp Nhẫn).

• Pháp lành của Trời, người cũng là pháp Nhất Thừa thành

Phật.

Như kinh Pháp Hoa nói: “Chỉ niệm một lần Nam Mô Phật, đều được thành Phật Đạo”.

Cúng dường một nén hương, một cành hoa; chấp tay, cúi đầu cung kính lễ bái; một lần niệm danh hiệu Phật. Đây là những pháp lành của Trời, người đều trở về lập trường của Đại Thừa, đều là pháp Nhất Thừa dẫn đến Phật quả.

o Sự giống và khác nhau giữa Nhất Thừa và Đại Thừa. • Đại Thừa là Nhất Thừa.

Nhất Thừa và Đại Thừa có người hiểu không giống nhau; kỳ thật, cả hai là một. Kinh Pháp Hoa và Kinh Thắng Man đều nói: Pháp Nhất Thừa, có lúc, cũng gọi là Đại Thừa.

• Tuỳ cơ đặt tên nên không giống nhau.

Tương đối thì Đại Thừa và Nhị Thừa sử dụng nhiều hơn, còn Nhất Thừa, phần nhiều, khi nói về thành Phật mới đề cập đến. Tuỳ tình huống như nói về Nhân thì gọi là Bồ Tát Thừa;

nói về Quả thì gọi là Phật Thừa.

b. Bao gồm tất cả 不 滯 於 中 下, Bất trệ ư trung hạ, 亦 不 棄 中 下, Diệc bất khí trung hạ, 圓 攝 向 佛 乘, Viên nhiếp hướng Phật Thừa,

不 謗 於 正 法. Bất báng ư Chánh Pháp.

Không kẹt vào trung, hạ, Cũng không bỏ trung, hạ, Tất cả hướng Phật Thừa, Không chê bai Chánh Pháp.

• Nói chung pháp thượng, trung, hạ đều là pháp môn

thành Phật.

Theo thứ lớp trước sau của Phật Pháp, nói một cách đơn giản thì:

o Không từ bỏ Pháp trung hạ.

• Không kẹt trung, hạ mà nương vào đó để hướng thượng.

Bởi vì, khi tu học Phật đạo không nên mắc kẹt vào bậc trung, bậc hạ. Nếu mắc kẹt vào bậc trung, bậc hạ thì Nhân, Thiên đạo, Tiểu Thừa đạo không thể khế hợp với bổn ý của

Như Lai.

• Không bỏ bậc trung, bậc hạ đều là Bồ Tát đạo.

Phát tâm Bồ Đề có mục tiêu là thành Phật và cũng bỏ pháp hành của bậc trung, bậc hạ. Bởi vì tất cả pháp hành này đều là pháp hành của Bồ Tát, đều là pháp môn để thành Phật. o Không chỉ chú trọng pháp môn bậc Thượng.

Có một số người cầu mong bậc cao thượng, nhiệm màu mà thực hành Đại Thừa, không quan tâm đến pháp hành của bậc trung, bậc hạ. Không biết rằng đã bỏ ba trăm do tuần thì làm sao đến được Bảo Sở năm trăm do tuần!

o Bao gồm các pháp thượng, trung, hạ, quy hướng về

Phật Thừa; không chê bai Chánh Pháp.

Nhân đây, người tu học đã trải qua Bồ Đề Chánh Đạo, cần phải bao gồm đầy đủ tất cả pháp trung, hạ và cùng hướng về Phật Thừa; chớ viễn vông, hảo huyền, đàm huyền nói diệu; ở trong một vị của pháp môn vô biên mà gây ra bao nhiêu rắc rối, đến nỗi, chê bai chánh pháp.

• Có hai loại người chê bai chánh pháp.

o Chê bai pháp Phật bằng những nhận thức khác.

Dựa vào kinh sách khác, không phải là Pháp Phật để chê bai. Loại chê bai này, mọi người đều dễ biết, cần phải xa lánh.

o Loại hai có bốn loại do cố chấp mà chê bai pháp Phật:

Có người cho rằng tôi có căn cơ lớn, không cần học pháp trung, hạ.

Có người cho rằng pháp môn nhân quả, thiện ác vì người ngu si nói, không liên quan gì đến tôi.

Có người cho rằng trong pháp Đại Thừa, chỉ cần bộ kinh hay nửa bộ kinh nào đó, vị Phật nào đó, câu thần chú nào đó;

một khi đã hiểu được kinh Phật, chú ấy thì đối với tất cả pháp

Phật khác không cần nữa. Có người cho rằng chỉ cần tu hành chân thật, không cần Văn, Tư kinh giáo làm gì.

o Những loại người ở trên chê bai pháp Phật đều do

không biết cương yếu Phật pháp.

Những loại người ấy, có thể nói đó là loại người dị đồ đồng qui (đi khác đường mà về một chỗ) đều vứt bỏ kinh điển, vứt bỏ pháp môn; chỉ giữ lấy một giọt nước mà vứt bỏ cả đại dương. Với chừng ấy, tự cho mình là biển cả. Với những người ấy có thể nói: 無 慧 之 信，增 長 愚 痴 Vô huệ chi tín, tăng trưởng ngu si: Tin tưởng mà không có trí huệ thì ngu si càng tăng trưởng.

CHƯƠNG 3: PHÁP CHUNG CỦA NĂM THỪA

• Pháp chung của năm thừa là cơ sở của pháp xuất thế

gian, cũng là pháp chung của thế gian với Phật giáo. Pháp tâm Sanh Thượng là pháp môn phổ thông tu tập để sanh làm người, làm trời, là con đường bậc hạ ở trong Phật pháp, cũng là cơ sở pháp của bậc Thánh xuất thế, cho nên gọi là Pháp Chung của Năm Thừa. Ở đây muốn nói: Pháp của bậc Thánh Tam Thừa tu xuất thế, tuy không cầu quả báo Trời, người, nhưng không thể không đầy đủ công đức của Trời, Người.

Nếu chỉ cầu sanh ở nhân gian, thiên thượng thôi thì gọi là Nhân Thừa, Thiên Thừa. Đó là Phật giáo chung với pháp thế gian. Như Nho giáo gần với Nhân Thừa; Đạo Giáo; Gia Tô giáo; Hồi Giáo có liên quan với Thiên Thừa. • Tuy là cầu sanh trời, người nhưng so với tôn giáo khác, thì Phật giáo có vượt trội hơn. Đã đành, Pháp thế gian nói chung cũng có thể đạt được mục đích sanh làm Trời, làm người. Thế thì, người cầu sanh cõi Trời, cõi Người đâu cần phải quy y Tam Bảo, tu học pháp năm thừa chung của Phật Giáo.

• Tu pháp năm thừa chung thì thẳng vào pháp xuất thế.

Phật pháp hoàn toàn không nói người cầu sanh cõi Người, cõi Trời không Quy Y Tam Bảo thì những người này không thể tu theo Phật giáo. Song, nếu Quy Y Tam Bảo tu Ngũ Thừa Cộng Pháp thì, không những được an toàn hơn, mà còn tiến thẳng vào cửa lớn Phật Thừa. Chỉ cần hướng thượng thẳng tiến thì có thể vào thẳng pháp Xuất Thế.

• Tu tôn giáo khác, ngược lại là chướng ngại cho việc

xuất thế.

Ngược lại, nếu tín ngưỡng vào tôn giáo khác, tuy cũng có thể sanh làm Người, làm Trời, nhưng không ở trong Tam Bảo tích tập duyên lành hoặc là đưa đến cố chấp (thành kiến về tôn giáo). Dựa vào pháp Trời, người thì được nhưng đi vào con đường lớn của Pháp Xuất Thế, không những không thể được mà ngược lại, còn bế tắc.

Lý do cùng cầu sanh cõi Người, cõi Trời mà quy y Tam Bảo, ở trong Phật pháp tu hành, so với tín ngưỡng những tôn giáo khác thì được sự tốt đẹp nhiều hơn là vậy!

3.1. Giải, hành cùng tiến bước (Học và Hành song song).

正 信 歸 依 者, Chánh tín quy y giả, 應 修 於 正 見, Ưng tu ư Chánh kiến, 及 修 於 正 命, Cập tu ư Chánh Mạng, 勝 進 不 為 難. Thắng tiến bất vị nan. Người nương tựa Chánh Tín, Nên tu Chánh kiến, Và tu Chánh Mạng, Tiến bộ không gì khó. • Giải, Hành thành tựu thì được tiến bộ.

Đã có Chánh tín nơi Tam Bảo và thọ Quy y thì trở thành Phật tử, tín đồ của Phật Giáo.

Phật tử tu học theo Pháp chung của Năm Thừa; trong ấy cần nắm chắc điều gì?

Về phương diện hành vi của người học Phật, trước hết, nên tu Chánh Kiến.

Về phương diện hành vi của người học Phật, trước hết, cần tu tập Chánh mạng. Phật từng nói: Người khó có được Chánh kiến và Chánh Mạng. Với hai điều này, nếu tu tập thành tựu được, việc tiến bộ này cũng không phải là dễ. Hướng thượng tu học Pháp Xuất Thế còn không khó, huống gì cầu sanh ở cõi người, cõi trời!

• Nói vắn tắt về Chánh kiến.

o Chánh Kiến là tri kiến do suy luận mà có. Chánh kiến là sự hiểu biết chính xác. Kiến và Thức khác nhau. Kiến là chủ trương kiên định có từ suy luận, cho nên, chánh kiến chọn điều hay, đúng rồi cố giữ lấy. Học Phật, cốt yếu phải có Chánh Kiến, như bắt đầu đi xa, trước hết phải biết rõ con đường đi, rồi mới tin chắc con đường ấy dẫn đến mục đích. Nhận thức chính xác chưa chắc thành Chánh Kiến. Như hiện tại nghe nói trái đất chuyển động quanh mặt trời, có thể nói đó là tri thức; nhưng tri thức này của Galilei đã bị Cơ Đốc giáo bức hại, cầm tù không thương tiếc; dù đó mới là Kiến. Vì vậy, tri thức cần phải chính xác và luôn luôn tu tập, nuôi dưỡng để trở thành Chánh Kiến vững chắc.

o Chánh Kiến của thế gian có sức mạnh không làm rơi

vào đường ác.

Chánh Kiến có thể gian Chánh Kiến và xuất thế gian Chánh Kiến. Trong Pháp Chung năm Thừa còn pháp thế gian trong ấy. Chánh Kiến tuy chỉ cái thấy vững chắc, không thay đổi nhưng còn chỉ sức mạnh cực lớn, như kinh nói: 假 使 有

世 間，正 見 增 上 者，雖 復 百 千 生 終 不 墮 惡 趣: Giả sử hữu thế gian, Chánh Kiến tăng thượng giả, tuy phục bách thiên sanh, chung bất đoạ ác thú: Giả sử ở thế gian, có người chánh kiến tăng trưởng và hướng thượng, tuy sống trăm ngàn đời, cuối cùng vẫn không rơi vào đường ác.

• Nói sơ về Chánh Mạng. o Ý nghĩa Chánh Mạng.

Chánh Mạng là gì? Mạng là sanh tồn, sanh hoạt.

Bất cứ người tại gia hay xuất gia đều không thể không sanh hoạt; tất cả kinh tế của sự sống như y phục, ăn uống, đi lại… hợp pháp đều được sử dụng. Đó gọi là Chánh Mạng. Kinh tế sanh hoạt bình thường là điều quan trọng hết sức; hầu hết tội ác đều từ đời sống kinh tế bất chánh mà ra.

o Luận nói có hai loại Chánh Mạng và Tà Mạng.

• Người tại gia.

• Sống đúng với luật pháp quốc gia, không trái với Phật pháp là Chánh Mạng.

Người tại gia học Phật, không những tuân theo pháp luật quốc gia mà còn, không trái với pháp Phật.

• Tà mạng là không tuân thủ luật nghi.

Nếu sống bằng sát sanh (đồ tể, thợ săn); trộm cướp; dâm dật (mại dâm); chủ nhà chứa; vọng ngữ (lừa gạt, giang hồ);

rượu chè (nấu rượu, quán nhậu). Những cách sống ấy trong Phật Pháp gọi là “Không tuân theo luật nghi”, là Tà Mạng, là chướng ngại sự tu hành.

• Người xuất gia.

• Sống nhờ sự bố thí của tín đồ là Chánh Mạng.

Người xuất gia sống nhờ vào sự bố thí của tín đồ là sống Chánh Mạng.

• Biển thủ của tín thí là Tà Mạng.

Bốc thuốc, xem mạch (nếu là nghĩa vụ thì không phạm); xem sao giải hạn; xem tướng tốt xấu làm kế sanh nhai hoặc lừa gạt tín đồ. Đó là Tà Mạng.

• Làm kinh tế và tiêu dùng đúng như pháp mới là

Chánh Mạng trong Phật pháp.

Kinh tế đúng như pháp, tiêu dùng không xa xỉ, không keo kiệt; đó là Chánh Mạng. Cần phải như thế, mới có thể tương ứng với Phật pháp; nếu không thì thân người chưa chắc đã bảo đảm, nói chi đến liễu sanh thoát tử. o Không tu Chánh Mạng thì hại mình hại người.

Học Phật mà không tu Chánh Mạng, đó là nguyên nhân Phật giáo Trung Quốc suy đồi. Học Phật Pháp, nhất định phải có nghề nghiệp hợp pháp: thà chịu thống khổ trong một thời gian ngắn, rồi thay đổi nghề nghiệp tà ác ấy, quyết không giữ mãi đời sống tà mạng này để hại mình, hại người.

3.2. Chánh kiến của thế gian.

Có bốn loại Chánh Kiến

3.2.1. Bốn loại Chánh kiến

3.2.1.1. Tổng quát.

所 說 正 見 者, Sở thuyết Chánh kiến giả, 人 生 之 正 觀. Nhân sanh chi Chánh quán. Những gì nói về Chánh kiến, Là Chánh quán của đời người.

• Quan sát đúng đắn về đời người là Chánh Kiến thuộc

thế gian.

Trên đã nói về Chánh Kiến rồi nhưng rốt ráo là gì? Dựa vào Chánh Kiến của người thế gian mà nói, đó là sự hiểu biết đúng đắn về đời người, đó cũng là sự quan sát về đời người. Ý nghĩa sự quan sát về đời người là con người phải tuân theo Chánh Đạo. Từ quan sát chánh xác mới trở thành Định Kiến bằng niềm tin kiên cố, cũng là Chánh Kiến. Đối với người tu học Phật Pháp, chánh kiến cực kỳ quan trọng, giống y bánh lái của con tàu.

• Chánh kiến không đầy đủ gặp ngoại cảnh dễ dao động.

Đức Phật từng dạy: Có được Chánh Kiến đặc biệt là Phật tử tại gia, rất khó có được. o Vì dinh dưỡng mà mở rộng giới Sát.

Nếu có người tin tưởng chí thành Tam Bảo, ưa làm việc bố thí, thấu hiểu Phật lý. Đúng là một Phật tử gương mẫu; nhưng mà đến lúc già yếu; do nghe người ta nói bậy về vấn đề dinh dưỡng, ăn chay gần mười năm mà lại cho phép (mở ra) giới sát.

o Vì bệnh tật mà cầu thần linh, xem bói toán. Có người bị phải bệnh tật triền miên, trong một thời gian ngắn không thể khoẻ mạnh. Vì vậy mà cầu thần linh, xem bói toán, đến miếu thần tiên mong cầu mộng lành.

o Vì thân xác này mà học theo ngoại đạo.

Có một số người siêng năng tu hành, đến khi tuổi già; vì quá yêu mến cái thân xác mục rã này, liền tu tinh, luyện khí, dùng thủ thuật cấy ghép bộ phận động vật để được cường tráng, nhưng kết quả lại mất mạng. Tóm lại, tất cả điều này đều do Chánh Kiến không đầy đủ;

không thể kiên định tu hành và niềm tin không thay đổi. Đây mới là thân xác, hoàn cảnh không tốt, mà đã dao động, chuyển hướng. Học Phật là phải thấu hiểu về sanh tử, mở ra con đường giác ngộ; hơn nữa, trước tu tập cốt thành tựu

Chánh Kiến.

3.2.1.2. Bàn riêng.

a. Có thiện có ác.

心 淨 或 不 淨, Tâm tịnh hoặc bất tịnh, 利 他 或 損 他; Lợi tha hoặc tổn tha;

善 行 不 善 行, Thiện hành bất thiện hành, 佛 子 應 諦 察. Phật tử ưng đế sát.

Tâm tịnh hay bất tịnh, Lợi người hay hại người; Làm lành hay không lành, Phật tử nên xem kỹ. • Chánh Kiến có thiện, có ác.

Phật nói Chánh Kiến ở thế gian có bốn loại.

o Bắt tay tu học Chánh Kiến từ sự hiểu biết xác đáng về

đạo đức.

Chánh Kiến có thiện, có ác; bắt đầu suy nghĩ làm việc gì chúng ta phải xác tín, có thiện và bất thiện; cũng chính là có đạo đức và không có đạo đức. Chánh Kiến trong Phật pháp từ kiến thức chính xác của thế gian và xuất thế gian có định luật đạo đức. Nếu kiên quyết phủ định đạo đức, đó là tà kiến, như Lục sư ngoại đạo ở Ấn Độ; triết học hoài nghi, duy vật luận của Thuận thế ngoại đạo.

o Phân biệt thiện và bất thiện.

Như thế nào là Thiện, bất Thiện?

• Căn cứ vào nội tâm mà nói Tâm tịnh hay Bất tịnh.

Từ nội tâm của chính mình mà nói: “Tâm tịnh” là thiện;

nếu như “Không tịnh” là không thiện. • Tâm tịnh thiện là tâm sở thiện của ba thiện căn.

Nội tâm của chúng ta luôn luôn có nhân tố bất tịnh là phiền não loạn động; nếu phiền não tạp nhiễm không khởi lên mà nhân tố thanh tịnh của tâm khởi lên, đó là thiện.

Nếu như ngược lại với tham, sân, si là không tham, không sân, không si; ưa chuộng hiền, thánh mà xem trọng tàm, quý, bạo ác, khiến cho tâm định, thân an để siêng năng thực hành chỉ ác, hành thiện. Những việc này đều là Tịnh, là Thiện. • Tâm không tịnh, không thiện là tâm sở ác của ba độc.

Ngược lại với tâm sở thiện trên như: Tham, sân, si, vô tàm, vô quý, bất tín, phóng dật; đó chính là bất tịnh, bất thiện.

• Dựa vào việc làm đối với người khác là lợi hay hại.

Nhìn thấy việc làm ảnh hưởng đền người khác.

Như có lợi đối với người khác là thiện; có hại đối với người khác là bất thiện. Mọi người đều có quan hệ với nhau, nên hợp tác giúp đỡ lẫn nhau; xử sự vui vẻ, hoà thuận đúng phép tắc giữa mình và người.

Như làm một việc gì hại người, lợi mình cũng là bất thiện không thể làm. Hay làm một việc gì hại mình, lợi người cũng là điều không nên làm.

• Theo quá trình từ trong ra ngoài: làm lành, làm không

lành. Từ trong tâm đến ảnh hưởng bên ngoài, chắc chắn có sự khác nhau giữa thiện hạnh và bất thiện hạnh (làm lành và làm không lành).

Hành là động tác của thân, khẩu. Ý hành là động tác của nội tâm. Ba động tác này đều có thiện và bất thiện, cho nên gọi là làm lành, làm không lành. • Chánh kiến là tin, hiểu Thiện, Ác rõ ràng vững chắc. Tất cả đệ tử của Phật, hoặc là Phật tử kế thừa gia nghiệp Phật Đà nên quan sát kỹ lưỡng; không những phải tin chắc là thiện hay bất thiện, mà còn phải phân biệt thế nào là thiện, là bất thiện để tu tập thành tựu Chánh kiến kiên định, làm mẫu mực cho chúng ta khi phát tâm thật hành.

b. Có nghiệp có báo.

有 報 必 由 業, Hữu báo tất do nghiệp, 微 小 轉 廣 大, Vi tiểu chuyển quảng đại, 能 引 或 能 滿, Năng dẫn hoặc năng mãn, 決 定 或 不 定, Quyết định hoặc bất định, 現 生 或 後 報, Hiện sanh hoặc hận báo,

諸 業 不 失 壞. Chư nghiệp bất thất hoại.

Do nghiệp nên có báo, Nhỏ xíu chuyển thành lớn, Hướng dẫn đến hoàn mãn, Quyết định hay bất định, Đời nay hoặc đời sau, Các nghiệp còn nguyên vẹn. • Có nghiệp, có báo là Chánh Kiến.

o Không thể có định kiến nghiệp báo thiện, ác; sự tin, hiểu về thiện, ác sẽ dao động. Có thiện, có ác, trừ thiểu số tà kiến, hầu hết đều tin hiểu cả. Song, thiện và ác, dựa vào giá trị hành vi mà nói, chính nó là quả báo về hành vi ấy. Nếu không có định kiến với vấn đề này thì vì hoàn cảnh nào đó mà niềm tin và sự lý giải về thiện và ác sẽ dao động.

Ngày xưa, có một vị đại thần trung quân ái quốc, bị vua xử tử. Lúc sắp chết, ông nói với con trai: “Cha định dạy con làm ác; song, ác thì không thể làm. Cha muốn dạy con làm lành; song cha không thể làm ác!”

Chính vì ông ấy làm lành mà không được quả báo tốt, do đó sanh tâm nghi ngờ đối với Lành và Dữ. Cho nên, chẳng những đối với thiện, ác cần phải có Chánh Kiến nghiệp, mà còn phải có Cháhn Kiến nghiệp báo về thiện ác nữa.

o Quả báo từ nghiệp nhân sanh ra.

Tất cả quả báo mà chúng sanh có được, tất nhiên, từ nghiệp lực chiêu cảm.

Có nghiệp, rồi sau, mới có báo. Nghiệp rất nhiều không giống nhau, cho nên mới có quả báo không giống nhau.

Nghiệp thì rất là nhiều, rất là phức tạp; vì vậy, quả báo cũng rất nhiều, rất phức tạp.

• Ý nghĩa của Nghiệp:

• Nghiệp do sức mạnh của Ý Chí thúc đẩy.

Nghiệp là gì? Báo là gì? Nghiệp là việc làm, là động tác. Động tác thân thể, ngôn ngữ, nội tâm của chúng ta xuất phát từ sự suy tư, sức mạnh ý chí thôi thúc. Ấy là Nghiệp. • Sự liên quan giữa Nghiệp và Báo.

Căn cứ hiện tại để nói: Những hoạt động thân, miệng, ý có thiện, có ác của chúng ta phát sinh bởi một động lực hướng dẫn; đó là giá trị của đạo đức và không có đạo đức.

- Lao động nông nghiệp, công nghiệp giống như sự nghiệp có liên quan với thiện, ác.

Làm thiện, làm ác…, đó là sự nghiệp cũng như công việc lao động về nông nghiệp, về công nghiệp.

- Nghiệp lực giống như giá trị lao động có được, đó là tiền

(công).

- Tiền có thể đổi để lấy đồ dùng giống như quả báo.

Nhờ làm việc mà có được tiền bạc, đó là giá trị của lao động, có thể đổi lấy đồ dùng thích hợp; cho nên có nhiều loại nghiệp lực và chiêu cảm được nhiều loại quả báo.

• Ý nghĩa của Báo chính là Dị Thục, đó là ý nghĩa đúng

nhất, hay Dị Loại Nhi Thục.

Đây là mối liên hệ ở trong Nhân Quả, thuộc loại Nhân, Quả không cùng loại; như làm lành thì được phước an vui ở cõi trời, làm ác thì bị khổ đau ở địa ngục.

• Nghiệp lực do Chánh Kiến làm ra, cảm thọ khổ, vui. Ấy là giá trị của thiện, ác.

Nghiệp lực dựa vào nơi làm ra thì cảm thọ báo ứng hoặc khổ hoặc vui. Đó là vấn đề quan trọng của Chánh Kiến về Thiện, Ác mới có giá trị nhất định. Chỉ có thế thôi.

• Xin nêu lên một số ý nghĩa của Nghiệp Báo.

o Từ nhỏ bé trở thành to lớn.

• Liên tục tạo ra nghiệp nhẹ sẽ tích tập thành nghiệp nặng.

Ở đây muốn nói: Nghiệp thiện hoặc nghiệp ác nhỏ xíu, nếu liên tục tạo ra thì sẽ tích tập thành nghiệp lực to lớn.

Kinh Cú Pháp nói: 莫 輕 小 惡,以 爲 無 殃, 水 滴 雖 微,漸 盈 大 器: mạc khinh tiểu ác, dĩ vi vô ương, thủy đích tuy vi, tiệm doanh đại khí: Chớ xem thường ác nhỏ, Không đem lại tai ương. Giọt nước tuy bé xíu, dần dần đầy ang to. Nghiệp lành cũng như thế.

Người xưa cũng có nói: 勿 以 惡 小 而 爲 之，勿 以 善 小 而 不 爲: Vật dĩ ác tiểu nhi vi chi, vật dĩ thiện tiểu nhi bất vi: Chớ xem thường việc ác nhỏ mà làm; việc thiện nhỏ mà không làm. Ý nghĩa giống như nhau.

• Tùy hỷ liên tục thì lực dụng của nghiệp sẽ to lớn. Lại còn, nếu tạo tác nghiệp ác hại người, xưa nay cho, là không quan trọng, nhưng chính mình, đối với nghiệp ác này, luôn luôn cảm thấy vừa lòng, đắc ý. Như thế, không cắt đứt ác nghiệp tùy hỷ thì lực dụng của ác nhỏ sẽ trở thành to lớn, so với đại ác chẳng khác gì. Cũng như thế, thiện nghiệp tuy nhỏ bé, nếu chính ta, tâm luôn hoan hỷ, làm theo thì thiện nghiệp nhỏ, từ từ, cũng trở thành thiện nghiệp lớn.

• Chớ xem thường nghiệp, không tùy hỷ ác nghiệp, tùy

hỷ thiện nghiệp.

Lý do, chúng ta không nên xem thường nghiệp, không nên tùy hỷ ác nghiệp mà, phải tùy hỷ nghiệp lành, mới tốt.

o Nghiệp có: Năng dẫn, Năng mãn.

• Nghiệp năng dẫn.

Trong vô số nghiệp, có một loại mà nghiệp lực đặc biệt mạnh mẽ. Đó là Nghiệp Năng Dẫn, một thật thể báo ứng trong năm đường (ngũ thú) mà chúng ta chiêu cảm: Hoặc sanh cõi trời; hoặc đọa địa ngục; hoặc đọa bàng sanh. Trong ấy còn vô số loại khác nhau nữa, như trong loài bàng sanh có thể là cọp, có thể là cá… Đã do sức mạnh của nghiệp chiêu cảm được tổng thể của quả báo về một loài thì sẽ thành chúng sanh của loài đó (tổng thể quả báo: Uẩn, Xứ, Giới). Và gọi đó là Dẫn Nghiệp

• Mãn nghiệp:

Còn có một loại nghiệp, hoàn toàn không thể dẫn chúng ta chịu tổng thể quả báo sanh tử mà ngược lại, đối với nhiều phương diện của báo thân người này, có được sự viên mãn hoàn toàn. Đó gọi là Mãn Nghiệp.

• Liên quan giữa Dẫn Nghiệp và Mãn Nghiệp.

Nếu sanh làm người, mặc dù có muôn ngàn sự khác nhau nhưng đều là người; người là tổng báo của Dẫn Nghiệp chiêu cảm.

Những thứ còn lại, như: Sáu căn đầy đủ hay không; tướng mạo có trang nghiêm hay không; màu da đen hay trắng, mắt có sáng tỏ hay không, âm thanh có trong trẻo hay không; hiểu biết có sáng suốt hay không… Những hạng người như thế rất khác nhau, đều do Mãn Nghiệp khác nhau chiêu cảm.

• Sự khác nhau giữa công sức đời này với nghiệp lực.

Chẳng qua, trong đó còn có sự khác nhau giữa công sức (hay sự trưởng dưỡng) của đời này với nghiệp báo. Như tầm nhìn của con người có một hạn chế nhất định (cũng là sự bất đồng của mỗi người). Đó là Nghiệp Lực. Dựa vào thuốc men, dinh dưỡng, bảo hộ, luyện tập, khiến cho đạt được giới hạn tối đa ấy, ví như tuổi cao mà nhãn lực còn tốt. Đó là nhờ vào sự trưởng dưỡng của công sức đời này.

o Quyết định hay không quyết định.

Nghiệp còn có hai loại: Quyết định hay không quyết định, trong đó còn có Thời gian và Quả Báo không cùng lúc.

• Thời gian chịu quả báo

• Quả báo có thời gian nhất định hay không nhất định.

Đã có nghiệp, tất nhiên, chiêu cảm quả báo. Đó là quả báo quyết định; nhưng khi nào chịu quả báo? Đời này hay đời sau đó là quả báo bất định.

• Thời gian chịu quả báo thì chắc chắn, còn quả báo thì không chắc chắn. Có thời gian chắc chắn chịu quả báo, nhưng chịu quả báo gì thì không chắc chắn.

• Quả báo nhất định, thời gian chịu quả báo cũng nhất định. Quả báo chiêu cảm được và thời gian chịu quả báo đều nhất định. Ví dụ: Phạm năm nghiệp Vô Gián: Giết cha, ghết mẹ, giết A La Hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng; kiếp sau, chắc chắn, đọa xuống địa ngục.

• Thời gian chịu quả báo và quả báo đều không nhất định. Cũng có thời gian và quả báo đều không chắc chắn. Đây hầu hết là nghiệp nhẹ. • Tất cả nghiệp đều là nghiệp bất định. Cổ đức nói: Tất cả nghiệp đều là nghiệp bất định, nói cách khác, tất cả nghiệp đều có tính cải thiện.

Chỉ cần quyết tâm thống thiết thì, dù nghiệp ác gì, cũng đều từ nặng thành nhẹ được hay là có hy vọng chịu quả báo bất định.

• Dẫn chứng kinh Diêm Dụ.

Kinh Diêm Dụ nói: “Phạm ác nghiệp trọng đại, chỉ cần có đủ thời gian (nếu già chết quá nhanh thì khó); nhưng dựa vào kinh Quán Vô Lượng Thọ Phật thì còn có một pháp: Niệm Phật A Di Đà với quyết tâm thống thiết “Tu thân, tu giới, tu định, tu huệ” thì nghiệp nặng có thể chịu quả báo nhẹ hay bất định. Đây giống như người lấy rất nhiều muối ném xuống dòng sông sâu, dài thì nước của sông ấy không thể mặn được.

Ngược lại, tuy tạo nghiệp tội ít mà chẳng biết tu thân, tu giới, tu định, tu huệ cũng phải chịu quả báo khổ. Việc này cũng giống như lấy ít muối bỏ vào cái cốc nước nhỏ thì nước trong cốc ấy vẫn mặn chát. Đây là chứng minh cho nghiệp bất định.

• Dẫn pháp Đại Thừa làm chứng.

Trong pháp Đại Thừa, quán sát Tánh của Nghiệp vốn không, bằng cách sám hối chuyển hóa tội nặng thành nhẹ hay dứt trừ; cũng chính là ý nghĩa của Tu Huệ. Cho nên, phạm nghiệp ác nặng, chớ có nản lòng mà phải tha thiết sám hối, tu học Phật pháp.

o Quả báo đời nay hoặc đời sau.

• Nói chung về nghiệp của ba thời kỳ.

Thời gian từ khi tạo Nghiệp và chịu Quả Báo có thể chia làm ba kỳ:

Nghiệp báo đời hiện tại là đời này tạo nghiệp, hiện tại phải chịu quả báo.

Nghiệp báo sau khi sanh là phải đợi sau khi thân này chết, đời sống kế tiếp ấy, mới chiêu cảm quả báo.

Nghiệp báo đời sau là sau khi tạo nghiệp, cần phải cách một, hai hay trải qua trăm, ngàn đời mới chịu quả báo. Vì vậy, Tạo nghiệp, Thọ Báo không thể chỉ căn cứ đời này mà suy tưởng được. Như nói: 行 惡 見 樂, Hành ác kiến lạc, 為 惡 未 熟, Vi ác vị thục, 至 其 惡 熟, 自 見 受 苦 行 善 見 苦, Chí kỳ ác thục, Tự kiến thọ khổ.

Hành thiện kiến khổ, 為 善 未 熟, Vi thiện vi thục, 至 其 善 熟, 自 見 受 樂. Chí kỳ thiện thục,

Tự kiến thọ lạc.

Làm ác mà gặp vui, Đến khi ác ấy chín, Làm lành mà gặp ác, Đến khi lành ấy chín, Là vì ác chưa chín.

Tự chịu khổ liền thôi.

Là vì lành chưa chín.

Tự gặp an vui ngay.

• Nói riêng nghiệp ba đời.

• Nghiệp báo đời này chỉ có kinh báo và hoa báo. Hiện báo của nghiệp trong ba đời, có thể là nghiệp báo nhẹ, cũng có thể là quả báo của nghiệp nặng.

Bởi vì quả báo hiện tại là nghiệp lực thiện ác đời trước chiêu cảm; chưa chết thì không có cơ sở hay sự cố trọng đại để biến đổi.

- Nghiệp nhẹ chịu quả báo hiện tiền.

Nghiệp nhẹ thì tại sao chịu quả báo hiện tại? Bởi vì nghiệp nhẹ không thay đổi được quả báo quan trọng một đời này. Ví như chính phủ hiện do đảng nào đó cai trị vốn có chính sách cơ bản, không thể có sự thay đổi quan trọng ngược lại. Với đảng không cầm quyền, nếu có ý kiến không quan trọng thì chính quyền hiện tại có thể vui vẻ tiếp nhận ý kiến ấy.

- Nghiệp nặng tại sao chịu quả báo trong đời này (Đối với quả báo tương lai mà nói)?

Bởi vì nghiệp lực quá nặng, đối với toàn thể quả báo có ở hiện tại, chịu ảnh hưởng quá lớn. Đây giống như thế lực đảng không cầm quyền quá mạnh nên chính quyền hiện tại không thể tiếp nhận ít nhiều ý kiến ấy, chỉ là để sự tồn tại của chính quyền không nguy hiểm với điều kiện chính quyền phải có chính sách tốt. • Cho đến nghiệp báo đời này và nghiệp báo đời sau đều có khinh trọng.

• Điểm chung của nghiệp báo là các nghiệp không mất đi.

o Nghiệp hợp với duyên thì chịu quả báo.

Tóm lại, nghiệp có nhiều loại không giống nhau nhưng có một điểm tuyệt đối tương đồng. Đó là các nghiệp không mất

trước khi chịu quả báo, nếu như chưa chứng quả vị giải thoát; đó là nghiệp không thể mất đi, cho dù thế nào. Có

nghiệp thì có báo. Đời này chưa chịu quả báo, đời sau chưa chịu, đến ngàn vạn đời sau, nghiệp lực vẫn hiển nhiên tồn tại; chỉ cần nhân, duyên hòa hợp, thì quả báo ắt phải nhận lấy.

o Xin nêu thí dụ trong Tam Muội Thủy Sám:

Phẩm Duyên Khởi trong Tam Muội Thủy Sám nói rằng: Vào thời Tây Hán, vì Viên Áng bị hại nên giết lầm Triệu Thố. Tội sát sanh do Viên Áng làm (sai người khác giết), mãi đến khi chưa chịu quả báo. Đến mãi kiếp sau, khi làm quốc sư Ngộ Đạt vào cuối nhà Đường, Quốc Sư Ngộ Đạt do tham đắm tòa trầm hương mới chiêu cảm quả báo ác nghiệp là mụt ghẻ mặt người xuất hiện ở đầu gối của ngài. Theo truyền thuyết này nói lên ý nghĩa: Nghiệp lực rõ ràng không thể mất đi được. c. Có đời trước, có đời sau.

隨 業 報 善 惡, 五 趣 常 流 轉, 隨 重 或 隨 習, Tùy nghiệp báo thiện, ác, Ngũ thú thường lưu chuyển, Tùy trọng hoặc tùy tập, 或 復 隨 憶 念, Hoặc phục tùy ức niệm, 由 業 往 後 有, Do nghiệp vãng hậu hữu, 薪 盡 火 相 傳. Tân tận hỏa tương truyền. Quả Thiện, Ác tùy nghiệp, Năm nẽo thường tới lui, Tùy Nặng hoặc tùy Tập, Hoặc còn tùy Nhớ Nghĩ, Từ nghiệp đến thân sau, Củi hết lửa còn truyền. • Chánh kiến là nhận biết có đời trước, có kiếp sau. o Không thể tin nhận hai quan niệm: Đời trước, đời sau. Thiện, ác đều có quả báo, đa số tin điều này. Nhưng có một ít chỉ tin quả báo hiện tại của nghiệp hiện tại, không tin quả báo đời sau. Nhưng làm thiện, làm ác, quả báo hiện tiền chỉ có số ít nên không thể hiểu lầm rằng “Thiên Đạo vô tri”

(Đạo trời không thấu).

Có số ít người chỉ tin quả báo nghiệp thiện, ác ở đời con, cháu. Như nói: Tích thiện chỉ gia, tất hữu dư khánh; tích bất thiện chi gia, tất hữu dư ương: Nhà nào chứa điều thiện, chắc chắn dư sự an vui; nhà nào chứa điều ác, chắc chắn dư sự tai ương.

Có một số người chỉ tin đời này, đời sau nhưng không tin đời trước, như tín đồ đạo Cơ Đốc,…

Dựa vào tôn giáo này, tuy dạng người bỏ ác hướng thiện nhưng không hiểu rõ đời trước, đối với quả báo đời này nhiều sự khác nhau thì không có cách nào nói cho rõ được, cũng không có cách nào làm cho người ta phát sanh chánh kiến hợp lý.

Cơ Đốc Giáo nói: Sanh ra bị mù mắt, đó là thần muốn biểu hiện quyền lực ngay trên thân thể của người ấy. Kỳ thật, Cơ Đốc giáo không thể trả lời được vấn đề này, bởi vì trong thế giới hiện nay, tại sao người mù nhiều đến thế! o Vì vậy, không chỉ có Chánh Kiến về thiện, ác, nghiệp báo; đối với đời trước, đời sau, cần tiến thêm một bước nữa với sự tín giải kiên định, hầu Chánh Kiến mới phát sanh được.

• Nghiệp báo lưu chuyển đối với đời trước, đời sau.

o Tùy theo nghiệp mà chiêu cảm quả báo thiện, ác.

Chúng sanh tạo ra nhiều nghiệp, nào: Thiện nghiệp, ác nghiệp, dẫn nghiệp, mãn nghiệp, sanh báo nghiệp, hậu báo nghiệp. Tùy theo nghiệp lực này mà chiêu cảm đến quả báo đời sau. Quả báo của thiện nghiệp ở cõi người, cõi trời. Quả báo của ác nghiệp ở địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ.

o Thường trôi lăn trong năm đường. • Sự khác nhau giữa năm đường.

Năm đường là địa ngục, bàng sanh, ngạ quỷ, người, trời. Từ vô thỉ đến nay, chúng sanh luôn luôn trôi lăn trong năm nẽo luân hồi do nghiệp lực thiện, ác; sanh mãi không ngừng. Chữ Thú có nghĩa là huớng về; chính là theo nghiệp dẫn đến nơi ấy. Với năm loại này nên gọi là Năm Đường.

• Sự khác nhau giữa năm đường và sáu đường:

• Lập riêng A Tu La thành sáu đường.

Thêm A Tu La vào năm đường ở trên thành sáu đường. A Tu La dịch ý là Phi Thiên. Đạo là dịch khác của Thú.

• Nếu gọp A Tu La vào đường quỷ hay bàng sanh thì thành năm đường.

Trong kinh luận của Đại, Tiểu Thừa có khi nói năm đường, có khi nói sáu đường. Phần lớn A Tu La ở trong biển lớn, cho nên có thể gọi vào đường quỷ hay đường bàng sanh thì thành năm đường.

• Phạm vi lưu chuyển là ở trong năm đường ấy.

Lưu chuyển là luân hồi. Lưu chuyển là Luân hồi.Ở đây không nói là lên, xuống năm đường; đời trước, đời sau; có một thứ tự cố định, mà là muốn nói lên hay xuống, tới lui cũng không ra ngoài phạm vi năm đường ấy.

o Có ba loại nghiệp lực từ đời này đến đời kia.

Lấy đời này để nói thì nghiệp được tạo ra rất khó kể xiết và nghiệp lực chưa chấm dứt trong đời quá khứ còn tích lũy đến hiện tại. Đó là nghiệp đời trước chưa hết mà, nghiệp đời sau lại đến và càng về sau càng nhiều. Nếu đời này chết đi thì cuối cùng quả báo đời sau là chiêu cảm một loại nghiệp gì? Không thể xác định được, nhưng không ra ngoài ba loại lớn:

• Tùy trọng.

Có người làm nghiệp lành trọng đại hoặc làm nghiệp ác trọng đại, như năm nghiệp vô gián…

Nghiệp lực mạnh mẽ khác thường, không kể đến có ý thức hay không có ý thức thì Trọng nghiệp vẫn chiếm địa vị ưu việt.

Đến khi sắp chết, thấy địa ngục hoặc thấy thiên đường. Đó chính là Nghiệp Tướng hiện tiền. Đó là những dấu hiệu thần thức người chết đi lên hoặc đi xuống. Cứ tiếp tục như thế trọng nghiệp thiện hay ác khởi lên công dụng chiêu cảm quả báo đời vị lai một cách chắc chắn.

• Tùy tập. Tập quán tạo tác không dừng. Đã không có trọng ác, cũng không có đại thiện trong một đời trôi qua.

Trong một đời trôi qua, tuy trọng nghiệp không rõ ràng nhưng nghiệp thiện, ác đã làm liên tục. Đối với nghiệp thiện hoặc ác nào đó nuôi dưỡng thành tập quán và đã trở thành sức mạnh to lớn; đến khi sắp chết, loại nghiệp lực do tập quán này tạo thành, tự nhiên, phát sanh tác dụng chiêu cảm quả báo đời sau. Đây là điều chắc chắn.

Hồi xưa, có một vị trưởng giả hỏi Phật: Thường ngày, con niệm Phật, không mất chánh niệm. Nhưng mà, có lúc ở ngã tư đường, người đông xe cộ cũng nhiều, đến cố tâm niệm Phật cũng quên. Con chợt nghĩ, ngay tại lúc đó, chẳng may chết đi thì không biết có bị đọa lạc hay không?

Đức Phật bảo với ông: Sẽ không bị đọa lạc, vì ông thường ngày niệm Phật, nuôi dưỡng đã thành tập quán thiện hướng về Phật, cho nên, dù mất chánh niệm khi chết cũng sẽ sanh lên cõi trời; vì nghiệp lực lớn mạnh nên, không nhất định, tương ứng với Tâm. Ví như một cây lớn nghiêng về phía Đông, khi cây ấy bị đốn, chắc chắn nó sẽ ngã về hướng ấy.

Quan trọng nhất là thường ngày nuôi dưỡng Thiện

nghiệp thành tập quán. Cho nên phải ngưng ác, làm lành;

hay làm các nghiệp lành trọng đại. Như vậy, dĩ nhiên là rất tốt. Việc cần thiết nhất là còn phải tu hành hằng ngày để nuôi dưỡng thành tập quán thì lúc chết, nhờ nghiệp lực sẽ đi lên. • Tùy ức niệm.

Hoặc có người tùy Ức Niệm. Nghĩa là đang sống mà không có nghiệp thiện hay ác to lớn, quan trọng; cũng không tạo ra tập quán thiện hay ác nghiệp, đến lúc chết, hoảng hốt, rơi vào tình huống chẳng biết đi về đâu. Cuối cùng, bỗng nhớ đến việc lành đã làm, nhờ thế, phát sanh thiện nghiệp, rồi cảm thọ được quả báo trời, người; nếu bỗng nhớ việc ác đã làm lúc sống, do đó, phát sanh ác nghiệp đưa đến đọa lạc. Đối với loại người này, khi sắp chết mà nhớ lại việc đã làm khi sống như thế, là cực kỳ quan trọng. Vì vậy, khi người sắp chết, tốt nhất là nói pháp cho họ nghe, niệm Phật cho họ nghe, nhắc lại những việc làm lành của họ khi còn sống, để họ nhớ lại việc lành ấy, thì sẽ chiêu cảm quả báo thiện nghiệp đã làm.

Quan trọng nhất là huân tập nghiệp mọi lúc mọi nơi.

Trợ niệm khi sắp chết của Tịnh Độ Tông cũng nằm trong ý nghĩa này. Đó cũng là cách Tùy Ức Niệm (gợi lại trí nhớ trong ký ức), giống như Tùy Trọng, Tùy Tập của chúng sanh, đến lúc sắp chết, nghiệp lực rất lớn. Nếu Trọng Nghiệp, Tập Nghiệp là ác thì rất khó làm cho những người ấy nhớ lại Tam Bảo hay công đức Bố Thí, Trì Giới. Học Phật, Tu Hành rốt lại là việc làm khẩn thiết lúc sanh bình. • Nghiệp cảm sống, chết tương tục không dứt.

o Từ nghiệp đi đến Thân sau.

• Từ Nghiệp chiêu cảm Quả Báo; sống chết tiếp nối không dễ gì nhận thấy rõ ràng.

Chúng sanh, ở trong sống chết, không được tự tại mà thuận theo sự sắp xếp của Nghiệp Lực. Đời sống hiện tại trải qua giai đoạn tử vong, rồi chuyển biến, bắt đầu một đời sống mới, đi đến những quả báo đời sau cũng thế. Đây chính là sanh rồi lại sanh, trong khoảng đời này và đời sau; không phải một, không phải khác; liên tục, không phải thường, không phải đoạn; quả thật, cực sâu sắc, không dễ nhận thấy rõ ràng được.

• Đối với vấn đề Nghiệp Cảm Sanh, Tử.

• Bậc Thánh và người chứng được thiên nhãn thông thấy rõ quả báo do nghiệp cảm.

Do nghiệp cảm quả báo mà sống, chết không dừng. Với bậc Thánh thì không chút nghi ngờ; đặc biệt người chứng được thiên nhãn Thông (ngoại đạo cũng chứng được, cho nên, ngoại đạo cũng lý giải, tin tưởng ít nhiều nghiệp báo đời trước, đời sau), đối với vấn đề này thấy rõ, không sai lầm.

• Nhưng hầu hết phàm phu không có trí thanh tịnh, đối với đời trước kiếp sau, hoàn toàn mờ tịt, đâu có biết gì. Tuy có một ít người biết được nhân và đời sống kiếp trước, nhưng lại bị duy vật luận tầm thường phủ nhận.

• Ba cách hiểu rõ và tin tưởng Nghiệp Cảm Có thể biết, hiểu rõ và tin tưởng Nghiệp Cảm bằng ba cách: Hiện Chứng Lượng, Thánh Ngôn Lượng, Tỷ Lượng. Cho nên, tốt nhất cho việc tu học là dựa vào Pháp Phật, mới được trí thanh tịnh, phát sanh thiên nhãn thông thì chính mình sẽ chứng thật vấn đề này.

Ngoài cách này ra, chỉ có niềm tin lời dạy của Đức Như Lai và dựa vào khả năng suy luận mới tin tưởng, hiểu được. o Củi hết lửa vẫn lưu truyền. Nói rõ ràng giáo lý, người mới học không dễ gì. Xin tạm nêu lên một ví dụ: “Củi hết Lửa vẫn lưu truyền” để nói rõ ý nghĩa. • Từ ví dụ trên sẽ nêu lên mối quan hệ giữa đời trước, đời sau không phải thường, không phải đoạn một cách rõ ràng.

Trang Tử nói: 薪 火 傳 也，不 知 其 盡 也: Tân hỏa truyền dã, bất tri kỳ tận dã: Lửa, Củi truyền nhau, không biết cái tận cùng của nó.

Đại sư Viễn Công ở núi Lô đã từng dẫn ví dụ này để nói về đạo lý tương tục của chết và sống. • Lửa trước và lửa sau.

Giống như củi trước đốt cháy phừng lên ánh sáng, đợi đến khi củi hết, lửa tắt; lại đốt đến bó củi khác, lửa cháy lên trở lại càng dữ hơn.

Củi trước không phải là củi sau; lửa sau cũng không phải là lửa trước; nhưng lửa sau không thể không nói từ lửa của củi trước đến.

• Đời này và kiếp sau.

Với những thuyết này nói rằng khi hoạt động của sanh mạng ngừng lại thì mở ra một sanh mạng mới; đời này không phải là đời sau, nhưng mà, đời sau chắc chắn dựa vào nghiệp lực của đời này mà có.