Thành Duy Thức Luận

Nhiếp luận ibid.: trong nhẫn bậc thượng về sự không tồn tại đối tượng, có minh tăng tam-ma-địa. Samuccaya, ibid.: mūrdhānaṃ katamat? pratyātmaṃ satyeṣv ālokavṛddhaḥ samādhi prajñā saṃyogaśca/ Bằng nội thân chứng, ở trong các chân đế có định có ánh sáng lớn mạnh, có tuệ và tương ưng của nó.

Ấn thuận định 印順定, từ này không tìm thấy nơi khác. Riêng từ ấn thuận có thể tìm thấy trong Giới thân 1 tr. 615a8: “Thế nào là tà thắng giải? Tâm thắng giải, tân ấn thuân, tương ưng ưng với tác ý nhiễm ô.” Theo ngữ cảnh, ấn thuận đồng nghĩa với ấn trì, xem cht. 53 dưới. Thuật ký: Ấn không sở thủ trước đó thuận với không năng thủ tiếp theo gọi là ấn thuận định. Thuận, có hai, lạc thuận và ấn thuận. Samuccaya ibid.: satyānukūlakṣāntiḥ katamā? pratyātmaṃ satyeṣva ekadeśpraviṣṭānusṛtaḥ samādhiḥ prajñā samyogaś ca, thế nào là thuấn đế nhẫn? Bằng nội chứng, ở trong các chân đế có định tùy thuân nhập một phần, có tuệ và tương ưng của nó. Trong đó, ngộ nhập một phần là ghi nhân không sở thủ; và tùy thuận một phần là không năng thủ. Nhiếp luận ibid.: Bằng bốn như thật biến tri đã ngộ nhập duy thức, đã đạt được xác quyết về sự không tồn tại đối tượng, có chính định ngộ nhập một phần chân nghĩa, đó là y chỉ của đế thuận nhẫn. Vì chỉ xác quyết sự không tồn tại sở thủ nên nói là ngộ nhập một phần.

Hán: ấn trì, từ thường dùng để định nghĩa từ thắng giải (adhimukti, xác tín). Samuccaya, Pradhan p. 6.5: adhimokṣa katamaḥ/ niścite vastuni yathāniścayaṃ dhāraṇāḥ. Thằng giải là gì? Đó là sự ghi nhận một cách xác quyết (Hán: quyết định ấn trì) ở trong những sự đã được xác định.

Thuật ký: hạ phẩm nhẫn gọi là ấn nhẫn, vì ghi nhận (ấn) sở thủ không tồn tại. Trung phẩm nhẫn gọi là lạc thuận, vì vui trong sự không năng thủ, tùy thuận mà tu tập. Khi thượng nhẫn phát khởi, chỉ gọi là ấn thuận, vì ghi nhận năng thủ không tồn tại, thuận theo mà quán.

Ba trình độ nhẫn: trước, không sở thủ, sau cùng không năng thủ, trung gian tùy thuận hướng đến không năng thủ. Trung gian chưa thể ấn nhưng tùy thuận nên cũng được gọi là nhẫn. Câu-xá 23 tr. 119c1: Trong sự nhẫn khả lý tứ đế (kṣamaṇa), nó là tối thắng, và trong trình độ này nhẫn không thối lui (aparihāṇita), do đó nó được gọi là nhẫn pháp (kṣānti). Nhẫn có ba bậc, hạ và trung đồng với đỉnh. Thượng phẩm tiếp cận với thế đệ nhất.

Vô gián định, Tập luận, Samuccaya, ibid.: ānantaryacittasamādhi, vô gián tâm định.

Samuccaya, Tatia p. 76. 18: laukiko’gradharmo yad anantaraṃ ādito lokottaro mārgaḥ/ Thế đệ nhất pháp, lần đầu tiên trực tiêp đi thẳng vào xuất thế đạo. Câu-xá 23, tr. 119c11: Từ nhẫn bậc thượng (adhimātrā kṣāntiḥ), trực tiếp không gián cách khởi thắng thiện căn với một hành tướng (khổ đế) trong một sát-na, gọi là thượng phẩm nhẫn. Từ thượng phẩm nhẫn trực tiếp không gián cách phát sinh thế đệ nhất. pháp.

Câu-xá 23, tr. 119c15: Nó là pháp hữu lậu bậc nhất trong thế gian nên gọi là tthế đệ nhất pháp (sarvalaukikaśreṣṭhatvād iti laukikāgradharmaāḥ).

Nhiếp luận (bản) 2, tr. 143c5; (Thế Thân) 6, tr. 353b23; (Vô Tính) 6, 418a16, hai bài tụng giáo thọ Bồ tát, dẫn Phân biệt Du-già luận. (Yogavibhaṅgaśāstra, không có Hán dịch).

Hai loại hệ phược, tướng phược và thô trọng phược; Giải thâm mật 1 tr. 690b25: “Tướng thắng nghĩa và tướng của các hành, là nhất hay là dị? ... Nếu không loại trừ tướng của các hành, không thể bứt thoát hệ phược bởi tướng. Người thấy Thánh đế mà không bứt thoát được hệ phược bởi tướng thì cũng không thể bứt thoát khỏi hệ phược thô trọng. Do chưa bứt thoát khỏi hai hệ phược, người thấy Thánh đế hẵn không thể đạt được Niết-bàn tối thượng an ổn.” Du-già 75 tr. 712c24, Hiển dương 15 tr. 555c11: 14 thô trọng phược: hệ phược bởi căn, bởi cảnh, bởi ái, v... cho đến, bởi tăng thượng mạn về biến tri pháp.

Thập địa kinh 4, tr. 550b1. b9: (Bồ tất địa thứ năm) thiện xảo thế tục đế, thiện xảo thắng nghĩa đế, thiện xảo tướng đế, thiện xảo sai biệt đế, thiện xảo an lập đế ... Do hiểu rõ sự an lập của uẩn, giới, xứ nên biết an lập đế. Đoạn dịch tương đương trong Hoa nghiêm lục thập 25, tr. 555c23: Thiện tri thế đế, thiện tri đệ nhất nghĩa đế, thiện tri tướng đế, thiện tri sai biệt đế, thiện tri thuyết đế ... Do phân biệt ấm, giới, nhập, nên biết thuyết đế. Đoạn Skt tương đương, Daśabhūmika, 27.18,23: saṃvṛtisatyakuśalaś ca bhavati/ paramārtha-satya-kuślaś ca bhavati/ lakṣaṇasatyakuśalaś ca bhavati/ vibhāgastyakuśalaś ca bhavati/ nistīraṇasatya-kuśalaś ca bhavati/ ... skandhadhātāyatanavyavasthānānubodhān nistīraṇasatyaṃ prajānāti/ Tạp tập 13tr. 756c18: Trong kiến đạo, đạt được hiện quán biên, an lập đế thế tục trí không xuất hiện hiện tiền. Samuccaya, Tatia p. 122.18: tattvābhisamayo darśanamārgaḥ tatra punaḥ satyavyavasthāpanāny abhisamayāntikāni saṃvṛtijñānāni pratilambhato. Chân hiện quán, ở đay trong kiến đạo, đạt được thế tũc trí, vốn là biên tế hiện quán, là chân đế quy ước (an lập đế). Du-già 72 tr. 697c16: Đế có hai, an lập đế chỉ bốn Thánh đế; phi an lập đế tức chân như.

Du-già 69, tr. 682b27: Duy chỉ vào các tình lự và cận phần vị chí định của sơ tĩnh lự mà vào Thán đế hiện quán, chứ không y trên các vô sắc định. Vì trong vô sắc định xa-ma-tha mạnh nhưng tì-bát-xá-na yếu. Tì-bát-xá-na yếu thì không thể vào Thánh đế hiện quán.

Xem cht. 38. Tập luận 6, tr. 690a9, Tạp tập 13, tr. 756a23: Bồ tát thắng giải hành, Bồ tát an trú trong thắng giải hành địa, thành ba bậc nhẫn hạ, trung, thượng.

Triṃś. 28: yadā tv ālambanaṃ jñānaṃ naivopalabhate tadā/ sthitaṃ vijñānamātratve grāhyābhāve tadagrahāt//

Vô sở đắc: anupalabdha, cái không được nắm bắt, vì nó không tồn tại, như sừng trên đầu con thỏ; thường chỉ nhận thức hay tri giác bởi giác quan. Cf. Nyāyabindu tr. 22.1: tatrānupalabdhyarthā, na pradeśaviśeṣ kvacid ghaṭa, upalabdhilakṣaṇaprātasyānupalabdher iti/ Ý nghĩa vô sở đắc là như vầy: tại một điểm đặc biệt nào đó không có cái ghè, vì không có sự nắm bắt, mặc dù các đặc tính để tri giác hội đủ.

Được nói trong các kinh điển. Nhiếp luận (Thế Thân) 6, tr. 352a4: Do không phân biệt năng thủ, sở thủ, nên được gội là trí vô phân biệt (nirvikalpakajjñāna).

Đái bĩ tướng, Xem ch. v. tiêt 3, đoạn sở duyên duyên và cht. 113.

Du-già 73 tr. 701a12: Do nhân duyên gì nói là thủ không có tướng (vô thủ tướng)? Huân tập bởi danh ngôn thế tục là quả của thủ; đó là thủ có tướng, được chấp nhận phổ quát bởi thế gian, có thể khiến nó trở thành tạp nhiễm. Trí thắng nghĩa thấy quả của thủ được huân tập là thủ không có tướng, không phải là được thừa nhận phổ quát bởi thế gian, có thể khiến nó trở thành thanh tịnh.

Tướng phần duyên kiến phần, nhưng không biến thái thành tướng phần như là ảnh chiếu trên nó (đái bỉ tướng); kiến phần ấy vần là sở duyên của tự chứng.

Sự khác nhau giữa vô phân biệt trí và hậu đắc trí, Nhiếp luận (bản) 3, tr. 148a13: Như người đang nhắm mắt, đó là vô phân biệt trí. Nhưng người mởi mắt trở lại, đó là hậu đắc trí. Như hư không, đó là vô phân biệt trí. Sắc tượng trong đó là hậu đắc trí. Nhiếp luận (Thế Thân) 6 tr. 352b27: Nếu bằng vô phân biệt mà đoạn trừ hết thảy chướng, chứng đắc Phật pháp, vậy hậu đắc trí để làm gì? Vô phân biệt trí không thể tuyên thuyết các pháp nhân quả, vì không phân biệt. Do vậy cần có hậu đắc trí.

Tâm, tức tâm sát-na. Tạp tập 9 tr. 735b22: tri khởi lên nhận thức đối tượng hoàn tất, suốt cả quá trình này gọi là sát-na, chứ không phải khoảng sinh diêt trước không nay có. Có 4 pháp trí, 4 pháp nhẫn, 4 loại trí, 4 loại nhẫn đối với 4 Thánh đế, tất cả có 16 sát-na kiến đạo. Du-già 58, tr. 625a: 4 phẩm pháp tri (dharmajñāna) và 4 phẩm loại trí (anvayajñāna), có 8 tâm; cũng bằng thời gian của tám tâm ấy, gọi chung là một tâm được hiển thị bởi xa-ma-tha bằng vô gián mà nhập, do đó có tất cả 9 tâm để hoàn thành kiến đạo. Đây là cơ sở cho chủ trương kiến đạo cứu cánh trong một sát-na tâm.

Thuộc chủ trương kiến đạo ba tâm, sẽ được nói sau. Tiệm chứng và tiệm đoạn, trái với đốn chứng và đốn đoạn trong chủ trương kiến đạo một tâm. Ba tâm: một sát-na vô gián đạo (ānantaryamārga), sinh không quán. Hai, giải thoát đạo (vimuktimārga), pháp không quán. Ba, thắng tiến đao (viśeṣa-mārga), song quán cả sinh và pháp.

Thuyết kiến đạo một tâm.

Du-già 72, tr. 697c15: an lập đế, chỉ bốn chân đế; phi an lập đế, chỉ chân như.

Nội khiển hữu tinh giả duyên trí (pratyātmam apanītasattvālambana-jñāna), Thuật ký, nội khiển: duyên nội thân mà loại trừ. Hữu tình giả: trước hết nhận thức hữu tình chỉ là khái niệm sai lầm. Duyên trí: tâm năng duyên (Theo Samuccaya, đây là sở duyên. chứ không phải năng duyên như Thuật ký giải: ālambanadharmajñāna: sở duyên pháp trí, tức nhận thức hiện thực mà đối tượng là khái niệm giả danh về chúng sinh và pháp). Xem cht. 109 đoạn sau.

Du-già 55, tr. 605c17; Hiển dương 17, tr. 562a23; Tạp tập 9, tr. 735a45, Samuccaya, Tatia p. 76. 21: apanītasattvasaṃketadharmasaṃketaṃ sarvato’ panītobhayasaṃketālaṃbanadharmajñānam: pháp trí (nhận thức hiện thực) mà sở duyên (đối tượng) là khái niệm ước định (giả danh) về chúng sinh, về pháp, về tổng thể cả hai vốn đã bị bài trừ. Tức trí không phân biệt (avikalpana) tướng ngã, pháp, cả hai, trong tự thân tương tục (svasantāna).

Pháp trí và loại trí. Câu-xá 23, tr. 121a29: Từ thế đệ nhất (laukikāgradharma), trực tiếp không gián cách, duyên đến đối tượng là khổ Thánh để thuộc Dục giới, pháp trí nhẫn vô lậu (dharmajjñānakṣānti) phát sinh. Nhẫn này được gọi là khổ pháp trtí nhẫn (duḥkhe dharmajñānakṣānti: sự nhẫn khả của trí hiện thực trong sự khổ). Tiếp theo ngay sau nhẫn, không gián cách, nhận thức hiện thực về khổ Dục giới phát sinh, gọi là khổ pháp trí (duḥkhe dharmajñāna). Trong đó, nhẫn được gọi là vô gián đạo (ānantaryamārga), không có gì cản trở để loại trừ phiền não liên hệ. Trí được nói là giải thoát đạo (vimuktimārga), đã thoát ly hệ phược sau khi đoạn trừ phiền não liên hệ. Bốn Thánh đế Dục giới với 1 nhẫn, 1 trí. Sau đó duyên lên thượng giới, loại suy khổ Thánh đế trên đó, phát sinh loại trí và nhẫn về khổ (duḥkhe’ nvayakṣānti, dukhe’nvayajñāna). Liên tiếp như vậy 16 sát-na, gọi là 16 sát-na hiện quán Thánh đế (satyābhisamaya). tức thể nghiệm và chứng nghiệm Thánh đế. Cf. Tạp tập 9 tr. 735b17: Các nhà Duy thức cho rằng khổ pháp trí nhẫn là nhận thức sự khổ y theo giáo pháp mà Phật mô tả, tức chân lý về khổ theo nhận thức cá biệt. Tiếp theo đó, tuệ vô lậu vô giá phát sinh đối với khổ pháp trí (dharmajjñāna), đó là loại trí (anvayajñāna), nhận thức sự khổ là chân lý trong tất cả Thánh pháp, tức chân lý phổ quát. Du-già luận ký 9, tr. 501c20: Tiểu thừa, kiến đạo chỉ có hai tâm. Đại thừa Bồ tát, trong kiến đạo có ba tâm: thứ nhất vô ngại (=gián) đạo với sinh không trí, thứ hai vô ngại đạo với pháp không trí, thứ ba giải thoát đạo với cả hai. Do đó, kiến đạo của Tieửeu thừa có 16 tâm, của Bồ tát có ba tâm.

Thuật ký: pháp, chỉ pháp tắc, tức mô phỏng, tương tợ.

Hai vô gián đạo đầu, theo thứ tự, quán sinh không và pháp không riêng biệt. Tâm thứ ba, giải thoát đạo, quán tổng thể cả sinh và pháp không. Tạp tập 9, tr. 737c21, c25: Vô gián đạo, do đạo này mà trực tiếp không gián cách, không bị trở ngại, vĩnh viễn đoạn trừ các phiền não liên hệ không còn tàn dư. Giải thoát đạo, do đạo này mà chứng đắc giải thoát sau khi đoạn trừ các phiền não liên hệ.

Tướng kiến đạo, trong kiến đạo quán 16 hành tướng của bốn Thánh đế với ba tâm. Giải thích trên đây được nói là thuyết ba tâm 16 tâm, tức ba tâm trong 16 sát-na tâm với 16 hành tướng của Thánh đế.

Đây cũng là thuyết tiêm chứng tiệm đoạn nói trong chân kiến đạo. Trong đó, ba tâm với vô gián và giải thóat đạo, thành 6 tâm; cuối cùng với thắng tiến đạo, như vậy bằng 7 tâm mà vào tướng kiến đạo. Trong tướng kiến đạo, bằng ba tâm với 16 hành tướng của Thánh đế.

Tạp tập 9, tr. 735c1; Samuccaya, Pradhan p. 65. 6: vyavasthānataḥ katamat? yathāsvam adhigama-niṣṭhāprāptāḥ śrāvakādayaḥ/ tatpṛṣṭhalabdhena jñānena prāpaṇanimittam apramāṇaiḥ nāmapada-vyañjanakāyaiḥ mārgasatyaṃ vyavasthāpayanti/ Thế nào là an lập (thiết định)? Các hàng Thanh văn, tùy theo sở đắc cứu cánh tự mình thông đạt, bằng trí hậu đắc, vì mục đích dẫn đạo, thiết lập nên đạo đế với các bộ phận ngữ âm, từ ngữ, văn cú. An lập đế, chân lý được diễn đạt bởi ngôn ngữ.

Tạp tập, ibid.: khổ tức khổ đế. Khổ pháp (duḥkhe dharmaḥ) chỉ cho giáo pháp chủ yếu nói về khổ. Pháp trí (dharmajñāna), trí quán sát pháp chủ yếu là thấnh đế, trong gia hành đạo. Trí nhẫn (jñānakṣānti), đó là tuệ vô lậu (anāsravā prajñā) được chứng nghiệm cá biệt trong khổ đế do y trên sự quán sát với năng lực ưu thế trước đó. Do huệ này mà vĩnh viến loại các phiền não thuộc loại bị đoạn trừ khi thấy khổ.

28 tùy miên: Dục giới, liên hệ khổ, 10; hai giới trên, mối giới 9 (trừ sân). Phân biệt tùy miên, loại tùy miên chịu ảnh hưởng tà giáo tà thuyết.

Samuccaya, ibid.: duḥkhe dharmajñānaṃ katamat? kṣāntyanantaraṃ yena jñānena pūrvoktebhyaḥ kleśebhyo vimuktiṃ sākṣātkaroti/ khổ pháp trí: nhẫn trực tiếp ngay sau đó không gián cách chứng nghiệm sự giải thoát khỏ các phiền phiễn đã nói trên.

Samuccaya, Pradhan p. 66. 18.: duḥkhe anvayajñānakṣāntiḥ katamā/ duḥkhe dharmajñānakṣāntyāṃ duḥkhe dharmajñāne ca pratyātmaṃ pratyakṣānubhāvinī anāsravā prajñā utpadyate yad uttaram anvaya eṣa āryadharmānām/ khổ loại trí nhẫn, đó là tuệ vô lậu phát sinh trong khổ pháp nhẫn và khổ pháp tri do nội thân chứng nghiệm cá biệt; phần theo sau này là loại tợ của Thánh pháp.

Tám nhẫn duyên đối tượng là chân như, tám trí duyên đối tượng là chính trí.

Thuật ký: pháp nhẫn, kiến phần với chân vô gián đạo; pháp trí, kiến phần với chân giải thoát đạo. Loại nhẫn, tự chứng phần của pháp vô gián đạo; loại trí, tự chứng phần của pháp giải thoát đạo

Hạ giới, thức Dục giới, hiện tiền đối với hành giả vì sinh Dục giới. Thượng giới, gồm Sắc và Vô sắc, không hiện tiền đối với hành giả.

Tùy theo ý nghĩa đã nói mà suy diễn trí và nhẫn, về kiến và tự chứng phần, trong tướng kiến đạo

Dục giới, với bốn đế, có 40 tùy miên. Hai thượng giới, mỗi giơi 36. Tham chiếu Câu-xá 19: 10 phiền não can bản, gồm tham, sân, si, mạn, nghi và 5 kiến. Dục giới: 32, trong đó liên hệ khổ đủ 10, tâp và diệt trừ 3 (thân kiến, biên kiến, giới thủ), đạo trừ 2 (thân và biên kiến), hai giới trên trừ 4 sân trong bốn đế, mỗi giới có 28. Tổng: 88 kiến sở đoạn thuộc cả ba giơi hệ. Du-già 58 tr. 623c13, Dục giới khổ: 10, tập, diệt và đạo, mỗi 8.

Du-già 58, tr. 625a6: kiến lập kiến đạo do hai đạo lý: 1. Đạo lý quảng bá Thánh giáo, kiến lập có hý luận. 2. Đạo lý nội chứng thắng nghĩa, kiến lập không hý luận. Y theo đạo lý đầu, do tăng thượng lực của Thánh giáo thuyết 4 tâm pháp trí và 4 tâm loại trí. Tùy thời gian mà tám tâm này chuyển, tổng hợp thành một tâm được hiển thị bởi vô gián nhập thuần xa-ma-tha. Như vậy, tổng thể nói có chín tâm đế hoàn tất ưng với trí chứng chân như.

4 pháp trí và 4 loại trí tổng chùng thành 4 trí. Nhẫn cũng vậy.

Tức 8 quán và 1 chỉ, thành 9 tâm. Du-già 58, xem cht. 92 trên.

Y chân và giả mà lập chân kiến đạo và tướng kiến đạo.

Tụng nói: an trụ duy thức tính.

Chư hậu đắc trí, số nhiều. Nghĩa diễn 12 tr. 833c22: hậu đắc trí thuộc ba tâm trong tướng kiến đạo, và 16 tâm hai lớp trong Thánh đế hiện quán, và hậu đắc trí lấy sự làm đối tượng, do đó có số nhiều. Câu-xá 26 tr. 135b: Sau khi xuất tận trí và vô sinh trí, vị ấy tuyên bố “ngã sinh dĩ tận...” Sự tuyên bố ấy do bởi trí thuộc hậu đắc (pṛṣṭhalabdha). Trong Đai thừa, các trí xuất hiện sau chân kiến đạo, sau khi thấy chân như, cho đến trí đại viên kính của Phật, đều được gọi là trí hậu đắc. Du-già 55 tr. 606a11: những trí đạt được sau khi xuất thế gia, đều gọi là hậu đắc trí.

Nghĩa diễn 12, tr. 834a12: Theo đây, hậu đắc trí trực tiếp thu nhận bản chất ở ngoài tâm, không cần biến thái để làm đối tưoqựng, do đó nói không có tướng phần.

Du-già 73, tr. 700a8: Có trường hợp tư duy về chân như nhưng không phải là quán chân như, đó là bằng như lý tác ý có phân biệt mà tư duy về chân như , chỉ thấy dấu hiệu của chân như chứ không thật sự thấy chân như. Đó là giai đoạn trước khi chính thức bước vào thông đạt vị, và sau thông đạt vị, tác ý tư duy về an lập chân như. .. Có trường hợp tư duy chân như và cũng quán chân như, đó là sau thông đạt vị tiếp nối tác ý tư duy về an lập chân như. Nghĩa diễn 12 tr. 834a16: Có tư duy chân như nhưng không quán (thấy) chân như, đó là trong chân kiến đạo, Bồ tát bằng căn bản trí mà quán chân như. Có tư duy chân như và cũng quán chân như, đó là trong tướng kiến đạo, Bồ tát bằng hậu đắc trí mà quán chân như.

Phật địa luận 3 tr. 303c19: các tâm phẩm tương ưng với hậu đắc trí, vì có phân biệt, vì cảnh giới sở duyên có thể tách ngoại tự thể...

Tạp tập 9 tr. 735c2: do trí hậu đắc mà an lập đạo đế với vô lượng tập hợp của âm tiết, từ ngữ, cú pháp.

Phật địa luân 3 tr. 303c14: Nói không có tương sở thủ, năng thủ, không phải là hoàn toàn không có tác dụng chiếu và duyên cảnh biến tợ. Nếu tâm vôlậu hoàn toàn không có tướn phần, chư Phật chắc hẵn đã không thể hiện thân và quốc đọ các thứ, với đủ mọi ảnh tượng khác nhau.

Tự thể của thức khi nhận thức tự biến thái thành kiến phần và tướng phần; tướng là ảnh chiếu ngoại giới in lên thức. Ảnh chiếu ấy thực sự chính là biến tợ của tthức từ tự thể của nó. Xem ch. ch. v. tiết 3, đoạn sở duyên duyên. Xem ch. ii. tiết ba, đoạn về hành tướng của thức.

Phật địa luận ibid.: Như vậy sẽ mâu thuân với điều được nói nhiều nơi trong Kinh Luận, theo đó, chuyển sắc uẩn y mà không được sắc; chuyển bốn uẩn y mà không có thức. Nhiếp luận (bản) 3 tr. 149c; (Thế Thân) 9 tr. 371c25; (Vô Tính) 9 tr. 437c18: Pháp thân do chuyển y 5 uẩn mà được 5 sự tự tại: 1. Chuyển y sắc uẩn, có Phật thân, Phật đọ, các tướng hảo trang nghiê. 2. Chuyển y thọ uẩn mà được đại lạc tự tại. 3. Chuyển y tưoqửng uẩn mà biện thuyết tự tại với danh, cú, âm tiêt. 4. Chuyển y hành uẩn mà được biến hóa tự tại. 5. Chuyên y thức uẩn mà được bốn trí tự tại.

Pháp vô thể, pháp thuộc quán khứ và vị lai, và các thứ hư không.

Hiện quán, Skt. abhisamaya: sự chứng nghiêm bằng bản thân; sự lý giải thông suốt; cũng dịch là hiện chứng, thông đạt. Thuật ký: hiện, tức hiện tiền; minh liễu hiện tiền quán hiện cảnh. Du-già 54 tr. 605c8, 71 tr. 690c23; Hiển dương 17 tr. 562c13.

Du-già ibid.: Đặc tính của tư hiện quán là gì? Ở trong địa vị dị sinh mà nhận thức thông suốt một cách quyết định rằng các hành là vô thường, tất cả hành là khổ, các pháp là vô ngã, niết-bàn là tịch tĩnh.

Du-già ibid.: Đặc tính của tín hiện quán là gì? Đó là hàng dị sinh hay phi dị sinh mà trong đời này hay đời sau không vọng động tôn xưng ai khác là Đại Sư, không pháp nào khác ngoài Pháp được thiện thuiýet này, không Tăng nào ngoài những vị đang chính hành này.

Du-già 55, tr. 605c17: Trong gia hành đạo, trước tiên do sự tích tập tư lương đã được cực kỳ hoàn hảo, lại bằng thiện phương tiện mài luyện tâm, từ thiện căn biên tế thuộc thế gian thuận quyết trạch phần, một cách trực tiếp vô gián, phát sinh tâm thứ nhất có đối tượng sở duyên là pháp giả danh về hữu tình vốn tự nội thân đã bị loại trừ; đoạn trừ các phiện não thô trọng bậc thấp thuộc loại kiến sở đoạn. Từ đó vô gián phát sinh tâm thứ hai có đối tượng sở duyên là pháp giả danh về các pháp vồn tự nội thân dã bị loại trừ; đoạn trừ phiền não thô trọng bậc trung thuộc loại kiến sở đoạn. Từ đó vô gián phát sinh tâm thứ ba có đối tượng sở duyên là pháp giả danh về hữu tình và các pháp vốn tự nội thân đã bị loại trừ; đoạn trừ tất cả phiền não thô trọng thuộc loại kiến sở đoạn. Hiện quán này chính là kiến đạo, cũng được gọi là song vận đạo (vận hành song song chỉ và quán). Trong đó tuy có ba phẩm thâm của tì-bát-xa-na (quán) và ba phẩm tâm của xa-ma-tha (chỉ), nhưng do song vận mà lập chỉ ba tâm, vì trong một tâm có thể vừa chỉ vừa quán. Nên biết, các tâm này chỉ duyên đến cảnh đối tượng là phi an lập đế. Lại nưa, hai tâm đầu tương ưng với pháp trí; tâm thứ ba tương ưng với loại trí. Lại nữa, chính do thế lực của tâm này, trong các an lập đế kể từ khổ phát sinh khổ trí v.v. thuộc giai đoạn hiện quán thứ hai, thanh tịnh vô ngại. Nên biết, y chỉ trí này mà thành lập bốn trí khổ, tập, diệt, đạo. Tức ba tâm trước cùng với chỉ quán phẩm chứng đắc sự tịch diệt do diệt trừ phiền não thuộc kiến đọan, đạt đến xuất thế gian đạo, vĩnh viễn diệt trừ hết thảy phiền não và sở y sự. Đó là hiện quán trí đế hiện quán.

Du-già ibid.: Trí đạt được sau hiện quán, gọi là hiện quán biên trí. Chỉ sau khi từ tâm thứ ba vô gián ra khỏi kiến đạo, tri này mới hiện tiền. Nó duyên đến đối tượng là trí mà đời trước đã từng quán sát hai giới địa hạ (Dục giới) và thượng (hai giới trên) và hai tăng thượng an lập đế. Nó là trí tương tợ pháp và loại trí, thuộc thế tuc, thông với cả xuất thế. Tức là thế gian hậu đắc trí. Theo thứ tự, mỗi chấn đế phát sinh hai thứ trí, đó là trí nhẫn khả dục lạc, và trí hiện quán quyết định. Như vậy, y hiện quán nói trước đó, sau khi nó sinh khởi, trong các chấn đế thuộc hạ và thượng địa, cặp hai trí phát sinh. Đấy gọi là hiện quán biên trí hiện quán.

Tận trí, vô sinh trí, hoặc mười trí.

Cực hỷ địa hay Hoan hỷ địa, tối sơ trong mười địa của Bồ tát.

Thứ hai, tín hiện quán, thứ ba giới hiện quán, vì tự tính không phải là tuệ. Tư hiện quan thuộc tư lương vị, không khởi trong gia hành. Cứu cánh hiện quán cũng vậy.

Triṃś. 29: acitto 'nupalambho'sau jñānaṁ lokottaraṁ ca tat| āśrayasya parāvṛttir dvidhā dauṣṭhulyahānitaḥ ||29||

Bất tư nghị, acintya; nhưng Triṃś. 29: acitta: vô tâm. Sthiramati: tatra grāhakacittābhāvāt grāhyārthānupalambhāc ca/ acitto’nupalambho asau.../ ở đây vì không có tầm năng thủ, không có cảnh sở thủ, cho nên nó la vô tâm, vô đắc.

Sthiramati: lokād uttīrṇām iti jñānaṃ lokottaraṃ ca tad iti/ vì nó siêu việt thế gian nên nói là trí xuất thế gian.

Tụng chỉ đề cập trí vô phân biệt, không đề cập hậu đắc.

Các trí hậu đắc.

Sthiramati: āśrayo’tra sarvabījakam ālayavijñānam/ ở đây, y hay sở y là thức a-lại-da, hạt giống của tất cả.

Chuyển y, Skt. āśrayasya paravṛttiḥ: sự biến chuyển trở thành cái khác của sở y, sự tha hóa của sở y. Trong tụng văn, là hai từ độc lập quan hệ sở hữu. Khuy Cơ cho là một hợp từ (āśrayāparavṛttiḥ) nên suy diễn là hợp từ y sĩ thích. Sthiramati: tasya paravṛttỉ/ yā dauṣṭhulyavipākadvayavāsanābhāvena nivṛttau satyāṃ karmaṇyatā-dharmakāyādvayajñānabhāvena paravṛttiḥ/ Sự chuyển đổi của nó (sở y, a-lại-da), dó là, trong khi triệt tiêu thể của hai loại tập khí, của thô trọng và dị thục, có sự chuyển đổi thành trí bất nhị và pháp thân chân thật, linh diệu.

Giải thâm mật 5 tr. 708b21; dẫn bởi Du-già 78 tr. 733c23: Sự chuyển y mà Thanh văn, Độc gián đạt đươc có được gọi là Pháp thân không? - Không được gọi là Pháp thân. – Vậy gọi là gì? - Gọi là giải thoát thân. Do giải thân mà nói rằng hết thảy Thanh văn, Độc giác, đều bình đẳng, hoàn toàn bình đẳng với Như Lai. Và cũng do Pháp thân mà nói có sự sai biệt. Vì Pháp thân của Như Lai có vô lượng công đức thù thắngkhông thể so sánh thí dụ.

Cực hỷ địa, hay Hoan hỷ địa, pramuditā. Giải thâm mật 4, tr. 704a12: Thành tựu mục dích lớn (đại nghĩa), đạt được tâm xuất thế gian mà trước kia chưa từng có, sinh tâm đại hoan hỷ.

Ly cấu địa: vimalā. Giải thâm mật ibid.: tránh xa tất cả phạm giới cho đến điều nhỏ nhặt

Phát quang địa: prabhākārī. Giải thâm mật, ibid.: do sự tổng trì những điều đã nghe, và tam-ma-địa đã được chứng đắc làm sở y phát ra vô lượng ánh sáng trí tuệ.

Tổng trì giáo pháp Đại thừa.

Diệm tuệ địa: arciṣmatī. Giải thâm mật, ibid.: do pháp bồ-đề phần đạt được mà thiêu hủy các phiền não.

Chỉ 37 bồ-đề phần (bodhipkṣika)

Cực nan thắng địa, hay Nan thắng địa: sudurjayā. Giải thâm mật. ibid.: được tự tại trong các phương tiện tu tập các bồ-đề đã chứng được, là điều cực kỳ khó khăn.

Hiện tiền địa: abhimukhī. Giải thâm mật, ibid.: hiện tiền quán sát sự lưu chuyển của các hành, lại thường xuyên tác ý nơi vô tướng mới được hiện tiền.

Quán duyên khởi 12 chi mà đạt được trí tuệ tuệ tối thắng.

Do thành tựu bát-nhã ba-la-mật.

Viễn hành địa: dūraṅgamuā. Giải thâm mật, ibid.: đạt đến mức chứng nhập thật xa với tác ý vô tướng vô gián vô khuyết, tiếp cận với cộng tướng thanh tịnh địa.

Bất động địa: acalā. Giải thâm mật, ibid.: đạt được vô công dụng nơi vô tướng, ở trong các tướng mà không bị các phiền não hiện hành làm dao động.

Thiện tuệ địa. sādhumatī. Giải thâm mật, ibid.: đạt được trí tuệ vô lượng quảng đại, thuyế tpháp tự tại.

Pháp vân địa: dharmameghā. Giải thâm mật, ibid.: thân thô trọng rrộng lớn như hư không, Pháp thân viên mãn như đám mấy lớn che trùm tất cả.

Tăng thượng sinh đạo, Samuccaya, Tatia 102.11: abhyudamārga, con đường thịnh vượng, phồn vinh; trong đó, thí ba-la-mật dẫn đến kết quả tài sản lớn. Giới ba-la-mật, tự thể lớn, vì do giới mà tái sinh vào nơi tôn quý. Nhẫn ba-la-mật dẫn quả quyến thuộc ớn, vì có nhẫn thì nhiều người vvề theo.

Quyết định thắng đạo; Samuccaya, ibid.: niḥśreyasamārga, con đường dẫn đến thù thắng. Du-già 43 tr. 95a12: thiện thế gian, dẫn tăng thượng sinh đạo; thiện xuất thế gian, dẫn quyết định thắng đạo. Cf. Câu-xá 12 tr. 65a16, Thuận chính lý 47 tr. 606a19: tăng thượng sinh đạo, con đường dẫn sinh thiên; quyết định thắng đạo, đương dẫn đến giải thoát.

Tinh tấn, phục phiền não. Tĩnh lự, thành thục hữu tình. Trí tuệ, thành thục Phật pháp.

Giải thâm mật 4, phẩm 7: Địa ba-la-mật.

Tạp tập 12, tr. 748b25. Samuccaya, Tatia 106.5, 11, 16, 108.7, 10: bhāvanā pañcavidhā upadhisaṃniśritā ... manaskārasaṃniśritā, āśayasaṃniśritā, upāyasaṃniśritā, vibhutvasaṃniśritā.

Tứ cú: hoặc chỉ thuần, hoặc chỉ tạp, hoặc cả hai, hoặc phi cả hai. Thuật ký: Thuần tu bố thí, có bốn: thí nhưng không phải độ (vì không hồi hướng đại bồ-đề), hoặc độ nhưng không phải thí; hoặc cả hai, hoặc phi cả hai. Các ba-la-mật khác cũng vậy. Về tạp tu, cũng có bốn.

Tạp tập 12, tr. 750a29: đoạn trừ đối trị, là ly hệ quả; hiện tại tự tha thọ dụng, là sĩ dụng quả; tương lai càng phát triển: đẳng lưu quả; cảm tài sản lớn: dị thục quả. Đủ cả năm quả, do tu tập mười thắng hành.

Tư trợ lẫn nhau: vô lậu tư trợ hữu lậu nên được quả dị thục; hữulậu tư trợ vô lậu nên được quả ly hệ. Hoặc kết hợp hữu lậu và vô lậu.

Nhiếp luận (Thế Thân) 8, phần 7: tăng thượng giới học.; (Vô Tính) 7, phần 7: tăng thượng giới học.

Nhập Lăng-già (Đường) 3, tr. 602b26; Giải thâm mật 4, tr. 708b6.

Nhiếp luận (Thế Thân) 8, (Vô Tính) 8, phần 8: tăng thượng tâm học: bốn loại định, Đại thừa quang minh, tập phước định vương, hiền thủ, kiện hành tam-ma-địa. Phật địa luận 5 tr. 316a8.

Nhiếp luận (Thế Thân) 8, (Vô Tính) 8, phần 9: tăng thượng tuệ học.

Do đó không có hiện hành của gia hành vô phân biệt tuệ.

Không có hiện hành của gia hành vô phân biệt tuệ.

Do đó bát địa trở lên có hiện hành của hậu đắc vô phân biệt tuệ.

Nhiếp luận (Thế Thân) 7, tr. 358a23: dị sinh tính (chướng), chướng ngại bởi dị sinh tính (=phàm phu tính, pṛthagjanatva) tính. Thập địa luận 1, tr. 127a12: phàm phu ngã tướng chướng.

Câu-xá 4, 23b18: Thế nào là dị sinh tính (pṛthagjanatva)? Chưa thủ đắc các phẩm chất của Thánh (āryadharmānām alābhaḥ), hay nói cách khác: chưa đạt đến Thánh đạo (mārgasyāprāpttir iṣyate pṛthagjanatvam). Du-già 56, tr. 607c8: Y trên phần vị chưa sinh khởi tất cả Thánh pháp xuất thế gian mà thiết lập dị tsinh tính.

Chủng tử phiền não chướng.

Tì-bà-sa 3, tr 12b15: khi tâm, tâm sở đạt được khổ pháp trí nhẫn, lúc bấy giờ xả dị sinh tính, được Thánh tính, hàm chứa tất cả Thánh pháp.

Hai chân kiến đạo: chân kiến đạo của Nhị thừa với sinh không trí; của Bồ tát với pháp không trí.

Câu-xá 4, tr. 22a13: trước kia chưa nhận được nay nhận được gọi là đắc (prāpti). Đã nhận được mà chưa mất gọi là thành tựu (samanvāgata: cái luôn luôn đi theo).

Tập luận 4 tr. 678c24; Tạp tập 7 tr. 727a22: Từ đâu mà đọan? Không từ quá khứ, vì đã diệt. Không từ bị lại, vì chưa sinh. Không từ hiện tại, vì không câu hành với đạo. Nhừn từ nơi phần thô trọng của các phiền não mà có đoạn. Vif để đoạn trừ các phẩm loại thông trọng như thế như thế mà phát sinh các phẩm đối trị như thế như thế. Khi phẩm đối trị nàg sinh thì phẩm thô trọng này diêt, bình đẳng bình đẳng; như ở đời khi ánh sáng hiện thì bóng tối mất. Do phẩm ly hệ này khiến phiền não vị an trụ trong pháp bất sinh. Đó gọi là đoạn.

Đoạn phiền não mới thành Thánh tính. Chưa vào kiến đạo, tức chưa khởi vô gián đoạn, phiền nào chưa đoạn, khi ấy là dị sinh tính hay phàm phu. Nhưng, Kinh Luận đều nói, sát-na đầu tiên kiến đạo là nhập chính tính ly sinh, tức rời dị sinh tính, trở thành Thánh tính. Luận trả lời mâu thuẫn này bằng gián tiếp dẫn Tập luận, như đã dẫn trng cht. 156 trên.

Giả thiết nạn vấn của Tiểu thừa, Thuật ký: Theo đó, trong vô gián đạo ấn tượng phiên não (hoặc đắc= phiền não đắc, tức chủng tử phiền não) vẫn còn, cho nên có thể khởi giải thoát đạo tương phản với đắc (ấn tượng phiền não hay chủng tử phiền não). Câu-xá 23 tr. 122a16: Trong vô gián đạo, đoạn phiền não đắc (ấn tượng phiền não). Vào giải thoát đạo, giải thoát phiên não, đắc và ly hệ đồng thời khởi. Như đuổi kẻ trộm ra khỏi nhà (vô gián ddaoj), sau đó đóng chặt cửa không cho nó vào lại (giải thoát đạo).

Thuật ký: Các thứ nghiệp quả, tự thể của chúng không phải là ngu, nhưng được phát động bởi ngu, thuộc phẩm loại ngu.

Du-già 78, dẫn Giải thâm mật 4, tr. 704ba: Trong các địa, có bao nhiêu thứ ngu, bao nhiêu thứ thông trọng để đối trị. Có 22 ngu, trong đó sơ địa có hai...

Nhóm chướng ngại nhạy bén (lợi) hoạt động với ngu cháp ngã pháp. Nhóm chướng ngại chậm lụt (độn) hoạt động với ngu khởi nghiệp quả.

Hán: vô kham nhiệm tính, Skt. akarmaṇyatā.

Du-già 11 tr. 331b16: Trong tĩnh lự thứ nhất khổ căn chưa bị đoạn. Vì phẩm thô trọng của nó chưa bị đoạn. Khỏ căn chưa bị đoạn, nhưng không còn hiện hành.

Nhiếp luận (bản) 3 tr, 145c12, (Thế Thân) 7 tr. 358a14, (Vô Tính) 7 tr. 423b5: Trong pháp giới có 10 bất nhiễm ô vô minh. Các vô minh như vậy đối với Thanh văn không phải là nhiễm ô, nhưng với Bồ tát là nhiễm ô.

Thập địa Bồ tát lưu phiên não chướng để trợ giúp bản nguyện tái sinh. Xem đoạn sau.

Trong mỗi địa địa có ba đoạn: nhập địa tâm, trụ địa tâm vã mãn địa tâm.

Thời gian nhập địa, trụ địa, và xuất địa.

Tạp tập 14, tr. 736c26: Bồ tát đã đắc Thánh đế hiện quán, trong tu đạo vị của mười địa, duy chỉ tu đối trị đạo đối với sở tri chướng chứ không phải đối trị đạo đối với phiền não chướng. Khi đắc bồ-đề đồng loạt đoạn phiền não chướng và sở tri chướng, tức khắc thành A-la-hán và Như Lai. Các Bồ tát này tuy chưa vĩnh viễn đoạn phiền não, nhưng các phiền não cũng như thuốc độc đã bị vô hiệu hóa bởi chú thuật không còn phát khởi những tác hại của phiền não.

Nhiếp luận (Thế Thân) 7, tr. 358a24: tà hành (mithyāpratipatti), tà hành bởi thân v.v. nơi hữu tình. Thập địa luận 1 tr. 127a13: chướng nơi thân v.v. của chúng sinh.

Du-già 78, tr. 730a12, dẫn Giải thâm mật 4 ibid.

Nhiếp luận (Thế Thân) 7 ibid.; Thập địa luận 1 ibid.

Du-già 78, dẫn Giải thâm mật 4 ibid.

Thập địa luận 1, tr. 127a14: giải pháp mạn chướng.

Bao gồm các liên hệ thân kiến, biên kiến thuộc ngã sở, ngã ái, ngã mạn.

Thí, giới, tu, thuộc bà phước nghiệp sự thế gian; cf. D. 33. Saṅgītisutta tīṇi puññakiriyavatthūni– dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu. Tập dị môn 5, tr. 385c12: 三福業事.

Hai loại thân kiến: phân biệt ngã kiến trong thứ thứ sáu và câu sinh trong thức thứ bảy.

Thân kiến trong thức thứ sáu thô, trong thứ bảy vi tế. Du-già 78, tr. 733a25, dẫn Giải thâm mật 4 (tr. 707c11): Có mấy loại phiền não trong các địa? Có ba. 1. Hại bạn tùy miên, tùy miên mà trợ bạn của nó đã bị hại: các tùy miên trong năm địa về trước, ở đó các phiền não hiện hành không câu sinh (thuộc kiến đoạn), vốn là trợ bạn cho các phiền não hiện hành câu sinh (thuộc tu đoạn), đã bị hại trong kiến đạo, nên các phiền não (câu sinh) ấy bấy giờ không còn trợ bạn. 2. Vi liệt tùy miên, các hiện hành vi tế trong thức thứ sáu vá thứ bảy; hoặc bị trấn áp không hiện hành. 3. Vi tế tùy miên, từ bát địa trở lên hết thảy phiền não không còn hiện hành, mà chỉ làm chỗ tựa cho sở tri chướng.

Thập địa luận 1 ibid.: thân tịnh ngã mạn chướng.

Vô sai biệt đạo: quán chân như bốn chân đế, không thấy có sự sai biệt giữa sinh tử niết bàn để mà ghét hay ưa.

Quán duyên khởi lưu chuyển, duyên khổ và tập làm đối tượng, hiện hành quán sát sự lưu chuyển của các hành

Quán duyên khởi hoàn diệt, duyên diệt và đạo làm đối tượng, tướng tịnh thường xuyên được duyên làm đối tượng hiện tiền.

Thập địa luận, ibid.: tế tướng tập chướng.

Trong địa thứ sáu, quán duyên khởi lưu chuyển và hoàn diệt vẫn còn thấy có sự sinh diệt với hnàh tướng vi tế.

Thập địa luận 9 tr. 174a15: Trong địa thứ sáu, Bồ tát hành bát-nhã ba-la-mật, khi vô ngiạ trtí hiện tiền, phát sinh tâm vui thích nơi vô tác hành. Đối trị lạc vô tác hành, bằng phương trị trí, phát khởi mười thắng hành đẻ nhập thất địa. Thuật ký: vô tác hành, tức không hành.

Hai tự tại: tự tại hiện thân tướng, và tự tại hiện nơi quốc độ tùy ý.

Giải thâm mật kinh sớ 8 tr. 367c25: sinh không trí quả, chỉ hậu đắc trí và diệt tận định được dẫn khởi bởi sinh không.

Vô ngại giải (pratisaṃvid), Du-già 45, tr. 539b4: 1. Trí không thối chuyển của Bồ-tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong hết thảy dị môn của hết thảy pháp. Đó là pháp vô ngại giải của Bồ tát. 2. Trí không thối chuyển của Bồ-tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong hết thảy dị biệt tướng của hết thảy pháp. Đó là nghĩa vô ngại biện của Bồ-tát. 3. Trí không thối chuyển của Bồ-tát, y chỉ trên tu mà được tác thành, không bị trệ ngại, trong tất cả sự huấn thích từ của hết thảy pháp. Đó là từ vô nghi tự tại biện thuyết.

Tự tại trong sự tổng trì, thâu tóm tất cả.

Hậu hậu tuệ biện,.

Sự giải thích từ nguyên theo ngữ tộc và quan hệ của chúng.

Tức hết thảy phương ngữ và thổ âm trong một phương ngữ, thổ âm.

Tức tâm vô phân biết trí, và quả diệt tận định.

Thức thứ sáu, bắng thắng vô lậu đọa, trấp áp khiến hai loại chướng không hiện hành.

Du-già 48 tr. 562b1: trong thời lượng ba vô số đại kiếp, đoạn trừ phần thô trọng trong tất cả phiền não chướng và sở trị chướng. 1. Cực hoan hỷ trụ, đoạn trừ hoàn toàn phần tho trọng của tất cả phiền não dẫn đến ác thú; tất cả phiền não thượng và trung phẩm không hiện hành. 2. Vô gia hành vô công dụng vô tướng trụ, hoàn toàn đoạn trừ thô trọng của tất cả phiền não chướng ngại vô sinh pháp nhẫn tuyệt đối thuần tịnh; tất cả phiền não đều không hiện tiền. 3. Tối thượng thành mãn Bồ tát trụ, hoàn toàn đoạn trừ tất cả tập khí phiền não và tùy miên chướng ngại, nhập Như Lai trụ. Tất cả thô trong thuộc sở tri chướng có ba loại: 1. Thô trọng lớp da ngoài, đoạn trừ trong cực hoan hỷ trụ. 2. Thô trọng lớp da trong, đoạn trừ trong vô tướng trụ. 3. Thô trọng phần thịt, đoạn trừ trong Như Lai trụ.

Du-già 53, tr. 628c15: phiền não kiến sở đoạn thuộc đốn đoạn. Do hiện quá trí đế hiện quán đoạn trừ nhất loạt tất cả phiền não thuộc kiến đoạn. Tu đoạn phiền não do tiệm thứ đoạn.

Chín địa: Dục giới, 4 Sắc và 4 Vô sắc; mỗi địa gồm 9 phẩm, do đó có tất cả 81 phẩm phiền não thuộc tu đoạn. Cf. Câu-xá 23, tr. 122b25: Đoan Dục giới phẩm 1 đến phẩm 5 phiền não tu đoạn, chứng sơ quả Dự lưu. Đoạn dục giới phẩm 6, hoặc 7, 8, chứng Nhất lai. Đoạn tất cả 9 phẩm Dục giới, chứng Bất hoàn; op. cit. tr. 126b21: Bất hoàn tiến tu, đoạn Sắc và Vô sắc giới tu sở đoạn, từ phẩm 1 thuộc sơ thiền cho đến phẩm 8 trong Hữu đỉnh, bấy giờ chứng A-la-hán hướng. Bằng Kim cang dụ định, trong vô gián đạo thứ 9, đoạn trừ phẩm 9 tu hoặc thuộc Hữu đỉnh, tiếp theo giải thoát đạo, tận trí xuất hiện, đắc quả Vô học A-la-hán.

Cf. Tạp tập 13, tr. 756b9: Hạng đốn xuất ly, sau khi nhất đế hiện quán, y chỉ trên vị chí định phát khởi xuất thế đạo đoạn trừ nhất loạt tất cra phiền nào thuộc tam giới (đốn đoạn), lần lượt từng phẩm một, thành hai quả: Dự lưu và A-la-hán. Tức hàng Dự lưu lợi căn, vượt qua hai quả trung gian, lên thẳng A-la-hán.

Tạp tập 9, tr. 737c17, c21, c25, 738a1, trong tu đạo, có bốn đạo: phương tiện đạo tức gia hành đạo, vô gian đạo, giải thoát đạo, thắng tiến đạo. Bốn đạo tuần tự diễn ra thành một chu kỳ đoạn và chứng. Liên tiếp nhiêu chu kỳ cho đến cứu cánh. Trong vô gián đạo, phiền não bị đoạn trừ. Trong giải thoát đạo, chứng đắc giải thoát do đoạn phiền não. Hai đạo tuần tự khởi, không cùng một lúc. Gia hành, vô gián, giải thoát thuộc chu kỳ sau được xem là thắng tiến dối vơi chu kỳ trước. Trong hàng độn căn, 4 đạo tuần tự đoạn trừ một phẩm, cho đến phẩm chư chín là cứu cánh. Trong hang hàng lợi căn, sau giải thoát đạo, xuất quán, không cần thăng tiến, mà nhi nhập quán sang phẩm 2 với gia hành, và tiếp theo là vô gián, giải thoát. Tức là, ở đây, thăng tiến phẩm trước và gia hành phẩm sau hợ thành một.

Có chín phẩm để lần lượt đoạn trừ. Bắt đầu từ phẩm 1. Trong phẩm 1, sát-na thứ nhất vô gián, tiếp theo thứ hai giải thoát. Trong đó, sát-na 1 nó là vô gián nhưng đối với sát na 2 nó là gia hành. Qua sát-na 2: trong phẩm 1nó là giải thoát đạo, nhưng đối với phầm 2 nó là vô gián. Tiến lên đọan phẩm 2, sát-na 1 là vô gián nhưng đối với phẩm 1 nó là giải thoát, đối với phẩm 3 nó là gia hành. Sang phẩm 3, sát-na 1 là vô gián, đối với phẩm 2 nó là giải thoát, đối với phẩm 1 nó là thắng tiến, đối với phẩm nó là gia hành. Như vậy, mỗi đạo trong mỗi phẩm, tùy quan hệ nội trước sau, và các phẩm trước sau, bản thân nó là vô gián, nhưng đồng thời cũng là giải thoát, thắng tiến và gia hành.

Nhiếp luận (bản) 3, tr. 145b27, (Thế Thân) 7 tr. 357c28; (Vô Tính) 7, tr. 423a19: Mười tướng pháp giới sở tri, trong sơ địa do nghĩa biến hành (sarvatragārha), nhị địa do nghĩa tối thắng (agrārtha), tam địa do nghĩa thắng lưu (niṣyandārtha), từ địa do nghĩa không nhiếp thọ (aparigrahārtha), ngũ địa do nghĩa tương tục vô sai biệt (saṃtānābhinnārtha), lục địa không tạp nhiễm thanh tịnh (niḥsaṃkleśaviśuddhyārtha), thất địa chủng chủng pháp vô sai biệt (anānātvārtha), bát địa do nghĩa bất tăng bất giảm, tướng tự tại y chỉ, độ tự tại y chỉ (ahītānadhikārtha, nimittavaśitāśrayārtha, kṣetravaśitārāryārtha), cửu địa trí tự tại y chỉ, thập địa do nghĩa nghiệp tự tại y chỉ, đà-la-ni môn tam-ma-địa môn tự tại y chỉ (karmavaśitāśrayārtha, dhāraṇīsamādhimukhavaśitāśrayārtha). Nguỗn dẫn, Madhyānta, ii. 14-16: sartragārtha agrārtha niṣyandāgrārtha eva ca/ niṣparigrahatārthe ca santānābheda eva ca// nissaṃkleśaviśuddhyarthe’nānātvārtha eva ca/ ahītānadhikārthe ca caturdhāvaśitāśraye/ dharmadhātāvavidyeyam akliṣṭā daś-adhāvṛtiḥ/ daśabhūmivipakṣeṇa pratipakṣās tu bhūmayaḥ//

Thế Thân, op,cit. 358a29: pháp giới này biến hành khắp tất cả, vì không một pháp nào mà không phải là vô ngã. Vô Tính, op, cit. 423b18: không một pháp nào không phải la không.

Thế Thân, ibid.: pháp giới này tối thắng trong tất cả pháp giới. Vô Tính, ibid.: Không lý này tối thắng trong tất cả pháp.

Thế Thân, ibid.: Thắng lưu, chỉ giáo pháp Đại thừa; nhưng gì lưu xuất từ đó đều là tối thắng.

Thế Thân, ibid.: ở trong đó không có ngã, không ôm giữ ngã sở, như người Bắc châu không hệ thuộc bất cứ gì. Vô Tính, ibid.: vì doạn trừ pháp ái đối với khế kinh v.v., không chấp chứa ngã sở, quán sát đó không hàm chứa tự hay tha.

Thế Thân: tương tục không sai biệt (santānābhinnārtha), ở trong đó không có thể dị biệt. Không như mắt các thứ mỗi mối khác nhau tùy theo sự sai biệt của tương tục (thân) của các hứu tình.

Thế Thân: trong đó bản lai không có tạp nhiễm. Đa không có sự tạp nhiễm thì cũng không có sự thanh tịnh. Vo Tính: biết tự bản tính không có sự tạp nhiêm cũng không có sự thanh tịnh. Vì trước phải tạp nhiễm rồi sau mới có thể thanh tịnh.

Thế Thân: chủng chủng pháp vô sai biệt nghĩa, trong đó các pháp như Khế kinh v.v. tuy được an lập một cách sai biệt đa dạng nhưng không có sự khác nhau.

Thế Thân: trong đây khi tạp nhiêm giản, nó không giảm; khi thanh tịnh tăng, nó cũng không tăng.

Thế Thân: tướng tự tạâi, được tự tại trong các tướng (nimitta), tùy theo ý muốn mà chúng hiện tiền. Pháp giới này cũng là sở y chỉ cho sự tự tại đối với quốc độ. Ở trong quốc độ thị hiện mà được tự tại, như muốn cho quốc đọ trở thành vàng, bạc, bảo vật các thứ, tức thì tùy ý mà được thành. Vô Tính: trong đây có hai sự tự tại, tướng tự tại và quốc độ tự tại. Nó là sở y chỉ mà nơi đó tùy theo tướng (nimitta: dấu hiệu, chỉ thân tướng) được mong muốn cho hiện tiền, bằng thắng giả tức thì hiện tiền. Tùy theo quốc độ trân bảo, vàng bạc thứ được mong cầu, bằng thắng giải tức thì hiện tiền. Trong các địa trước tuy cũng đạt được nhứng điều kiện sai biệt như vậy, nhưng phải có dụng công mới thành; trong địa này, không cần đến dụng công, mà tùy theo y muốn liền được thành, do đó nói là tự tại.

Thế Thân: pháp giới này là sở y chỉ cho sự tự tại của trí vô ngại biện. Vô Tính: trong địa này đạt được sự y chỉ của trí vô ngại biện. Chứng đắc một phần trí ba-la-mật-đa. Ở trong tất cả pháp không cần dựa theo lời mà có thể thấu rõ các nghĩa ý thú, một cách như thật thành thục tất cả hữu tình được cảm thọ pháp lạc thù thắng.

Thế Thân: pháp giới này là sở y cho sự tự tại của thân nghiệp các thứ, và cũng là sở y cho sự tự tại đối với đà-la-ni tam-ma-địa môn. Vô Tính: tùy theo ý muốn mà có thể tự tại vận dụng thân, ngữ, ý nghiệp, y năm thần thông mà hành sự tất cả đều hoàn thành. Do đạt được sự tự tại đối với các đà-la-ni tổng trì các âm vân, cú nghĩa, nghi nhớ hết thảy âm vận, cú nghĩa mà Phật đã nói. Do đạt được lực tự tại trong tam-ma-địa mà đối với các đẳng chí (samāpatti) có thể duy trì, có thể cắt đứt; tùy theo ý muốn mà các tam-ma-địa tam-ma-bát-để (samādhi-samāpātti: sự chứng nhập các thiền định) như hư không tạng (gaganagañja-samādhi) v.v. có thể hiện tiền.

Nhiếp luận (bản) 3 tr. 148c19; (Thế Thân) 9, tr. 369b19; (Vô Tính) 9, tr. 435a29.

Thế Thân, ibid.: xác lập trong giải hành địa, bằng lực của huân tập bởi văn mà đạt được chuyển y. Và cũng do tàm quý, tức ở trong địa này khi phiền não hiện hành tức thì sinh tâm hỗ thẹn sâu sắc.

Thế Thân: sự chuyển y đạt được khi nhập địa. Cho đến địa thứ sáu, sự chuyển y này có khi nag nhân cho sự hiển hiện của chân thật, hoặc khi xuất quán là nhân cho sự hiển hiện của phi chân thật. Vô Tính: khi nhập quán thì chân thật hiện, khi xuất quán thì phi chân hiện, do sự có gián cách và không gián cách của trí vô phân biệt mà hiện hành. Sự hiển hiện và không hiển hiện của chân và phi chân lần lượt như vậy cho đến

địa thứ sáu. op. cit.: do bởi sở tri chướng, cho đến địa thứ mười, tất cả hữu tướng không còn hiển hiện, duy chỉ vô tướng chân thật hiển hiện.

A-tăng-xí-da, Skt. asaṅhyeya, vô số. Cũng phiên âm là a-tăng-kỳ.

Hữu lậu đạo, quán sáu hành tướng; hạ địa với thô, khổ, chướng; thượng địa với tĩnh, diệu, ly.

Thuật ký: vô lậu đạo, y nơi trí vô phân biệt của tam địa cắt đứt thế lực của sở tri chướng loại câu hành với định ái và pháp ái.

Tằng tập, ký ức bởi thức thứ sáu. Tướng chấp, ảnh hưởng bởi thức thứ bảy. Xem cht. 222 dưới.

Thuật ký: sở chứng, chân như cần được chứng đắc. Sở dẫn, trí vô phân biệt cần được dẫn phát.

Du-già 55 tr. 606a18: Thuần thế gian đạo không thể hoàn toàn hủy hoại tùy miên. Vì thế gian đạo vốn đã từng tập (thuộc loại thường nghiệm), được dẫn bởi tướng chấp. Và nó cũng chưa thể xóa sạch dấu vết của tướng.

Sở chuyển y: sở (āśraya) được chuyển thể (parivṛtta). Sở y của các pháp nhiễm là căn bản thức hay a-lại-da. Sở y của pháp tịnh là chân như. Tạp tập 10, tr. 8, Samuccaya, Tatia p. 93. 15: trong vô học đạo (aśaikṣamārga) đạt được ba loại vô gián chuyển y (nirantarrāśrayaparivṛtti): 1. Tâm chuyển y (cittāśrayaparivṛtti): sự chuyển y của tâm chứng đắc pháp tính (dharmatācittasya), đạt được tự tính bản lai cực kỳ minh tịnh (prakṛtiprabhāsvarasya) do bởi loại trừ hoàn toàn tất cả khách trần phiền não (aśeṣāgantukopakleśāpagamādyā), tức là sự chuyển y của chân như (tathatāparivṛtti). 2. Đạo chuyển y (mārgāśrayaparivṛtti): thế gian đạo trước kia nay trong khi hiện quán trở thành xuất thế, được nói là chuyển y hữu học (parivṛttiḥ śaikṣaḥ) vì còn những điều cần phải làm. Thế nhưng khi phần được đối trị (vipakṣa) đã diệt hết không còn do ly tham đối với ba giới, lúc bấy giờ thiết lập sự chuyển thể toàn vẹn của sở y mà tự tính là đạo (mārgasvabhāvasyāśrayasya paripūrṇā parivṛttiḥ). 3. Thô trọng chuyển y (dauṣthulyāśrayaparivṛtti): đó là sự chuyển thể của a-lại-da thức do bởi loại trừ hết thảy phiền não tùy miên.

Bất thành tựu: không còn thường xuyên bám chặt theo (asamanvāgata).

Thuật ký: đó là các thiện hữu lậu, toàn bộ 3 loại vì trừ một phần pháp chấp. vô ký, và một phần dị thục sinh

Thuật ký: đó là các hiện hành được sản sinh trong mười địa.

Liệt vô lậu. Tạp tập 14, tr. 763c2, Samuccaya Tatia p. 135.3, trong giai đoạn hiện quán, khi đạt được phẩm đạo sau đặc sắc hơn sau thì xả bỏ phẩm đạo trước trước thấp kém hơn (viśiṣṭamārgalābhe hīnamārgavihānis). Liễu nghĩa đăng 7 tr. 808b14: vô lậu của Nhị thừa, đối vơi Bồ tát là yếu kém (liệt). Bồ tát giai đoạn tu nhân chưa viên mãn, vô lậu cũng được nói là yếu kém.

Hữu lậu thiện.

Câu-xá 24, 12620, Kim cang dụ định thuộc vô gián đạo thứ chín, đoạn phiền não Hữu đỉnh. Vị này được gọi là A-la-hán hướng.

Vô lậu trong vô gián đạo, đối viới giải thoát đạo, vẫn thuộc loại yếu kém.

Liễu nghĩa đăng 7 tr. 808b7: Bồ tát vẫn còn biến dịch sinh tử.

Sở huân thức, chỉ thức thứ tám. Chỉ sau Kim cang đao, chức năng chấp tàng mới bị xả. Ở đây, nếu không còn chủng tử gì để chấp tang, nó cũng không thể tồn tại.

Trong Thanh văn, vo gián đạo thứ chín là A-la-hán hướng. Cũng vậy, trong Đại thừa, khi vào giải thoát đạo mới đắc Phật quả, gọi là Phật.

Quả đạt được bỏi chuyển y.

Sở y khổ chưa diệt hẵn, niết-bàn hữu dư y.

Chính xác mà nói, hữu dư y là do bởi nơi Phật còn tồn tại uẩn sở y vô lậu.

Thắng man, tr. 219c1: “...A-la-hàn và Bích-phật còn có sinh pháp hữu dư chư diệt tận nên còn có sự sinh, còn có phạm hạnh hữu dư chưa hoàn thành nên tác sự chưa thuần, vì chưa đạt cứu cánh nên còn có những việc cần làm, vì chưa vượt qua bên kia nên còn có những cái cần đoạn trừ, Vì không đoạn trừ nên cách Niết-bàn giới còn xa.”

Thắng-man y trên địa vị cứu cành là Phật quả mà nói, theo đó thì Nhị thừa chưa phải là quạ vị cứu cánh, do đó Niết-bàn cũng không cứu cánh..

Chỉ hàng định tính Nhị thừa.

Câu-xá i. 3: trạch diệt là sự thoát ly hệ phược (Kośa. i. 3: pratisaṃkhyānirodho yo visaṃyogaḥ).

Về các vô vi, theo Ngũ uẩn luận, có bốn: hư không vô vi, trạch diệt vô vi, phi trạch diệt vô vi, chân như vô vị. Theo các luận Bách pháp, Du-già, thêm bất động vô vi, tưởng thọ diệt vô vi, thành sáu. Du-già 3: hư không, phi trạch diệt, trạch diệt, thiện bất thiện, vô ký pháp, chân như, bất động, tưởng thọ diệt; như vậy có tám vô vi, nhưng tổng lược thành sáu. Tám háy sáu đều bình đẳng bình đẳng.

Phi trạch diệt (apratisaṃkhyānirodha), Du-già 53 tr. 593a19: khi điều kiện cho các pháp sinh khởi đủ, mà những pháp đã xuất hiện thì pháp khác không xuất hiện được, ở tropng trạng thái tịch diệt, tịch tĩnh, đó gọi là phi trạch diệt. Tham chiếu Câu-xá, k. i. 3: 畢竟礙當生 別得非擇滅 các pháp do khuyết duyên mà tương lai vĩnh viễn không xuất hiện được gọi phi trạch diệt – diệt không do tư trạch. Kośa. i. 3: utpādātyantavighno’nyo nirodho’praisíaṃkhyayā. Tạp tập 2, tr. 702c3: phi trạch diệt, diệt không do thoát ly hệ phược, vì tùy miên vĩnh viễn bị hại không do bởi nó.

Phật địa luận 2 tr. 299b28: các duyên không hội đủ, lúc bấy giờ nó hoàn toàn không xuất hiện, chứ không phải vĩnh viễn không xuất hiện. Hiển dương 18 tr. 572a29, có bốn ly hệ: do duyên sai thoát mà được hhoàn toàn ly hệ (phi trạch diệt vô vi), do giản trạch phiền não mà hoàn toàn ly hệ (trạch diệt vô vi), do khổ lạc tạm thời ly hệ (bất động vô vi), tâm tâm pháp tạm thời ly hệ (tưởng thọ diệt vô vi). Theo đó, bất động và tưởng thọ diệt vì tạm thời ly hệ nên được baom hàm trong phi trạch diệt.

Nhiêp luận (Thế Thân) 9 tr. 372a12, (Vô Tính) 9 tr. 438a13.

Phật địa luận 3 tr. 302a12.: xả ly tất cả ngã và ngã sở chấp, phân biệt sở thủ và năng thủ.

Phậtđịa luận, ibid.: vĩnh viễn thoát ly cáu bẩn của hết thảy phiền não chướng, chủng tử hữu lậu.

Sự xuất hiện của tha thân, các cõi thú trên nó, được gọi là ảnh tượng. Phậtđịa luận, ibid. làm xuất hiện và xuất sinh tất cả cảnh giới, ảnh tượng của các trí, sở y của ảnh tượng thân và độ, nhiệm trì hết thảy công đức của Phất địa.

Nhiếp luận (Vô Tính) ibid.: Chuyển a-lạida thức thành trí đại viên kính (ādarśajñāna). Tuy đối tượng của các thức không hiện tiền, nó vẫn không quên sót chúng. Nó bị hạn chế bới thời gian, không gian. Luôn luôn không bao giờ nó ngu mê đối với hết thảy cảnh. Nó hiện hành vô phân biệt, khởi thọ dụng ảnh tượng của Phật trí.

Vô Tính, ibid.: Chuyển thức mạt-na ô nhiễm thành trí bình đẳng tính (samatājñāna). Nó đã được chứng đắc vào lúc đầu hiện quán. Trong tu đạo vị, nó càng lúc càng thanh tịnh. Do đây mà an trú nơi Niết-bàn vô trụ (apratiṣṭhitanirvāṇa). Hằng tương ưng với đại từ đại bi. Tùy theo sở thích mà hiện ảnh tương Phật

Phật địa luận ibid.: quán sát một cách không chướng ngại sự sai biệt của hêt thảy cảnh giới.

Vô Tính: Chuyển ý thức thành trí diệu quán sát (pratyavekṣaṇajñāna). Đầy đủ tất cả đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn, như kho tàng trân bảo. Trong đại chúng hội, tự tại thị hiện mọi thứ tác dụng; đoạn trừ hết rhảy nghi hoặc; làm mưa cơn mưa lớn chính pháp.

Vô Tính: Chuyển năm thức thành trí thành sở tác (kṛtyānuṣṭhānajñāna). Khắp trong mười phương hết thảy thế giơi, có thể biến hóa từ khi rời khỏi thiên cung Đổ-sử-đa (tuṣitabhavana: Đâu-suất thiên chung) cho đến khi nhập Niết-bàn; hóa hiện và đảm trì sự nghiệp lợi lạc cho tất cả hữu tình.

Chỉ các tâm sở 5 biến hành, 5 biệt cảnh , 11 thiện, cùng với tâm..

Thuật ký: năng biến, kiến phần; sở biến, tướng phần. Hoặc tự thể của thức gọi là năng biến; kiến và tướng phần gọi là sở biến. Hoặc năng biến là chủng tử; sở biến là hiện hành.

Thức thứ tám khả huân, vẫn tồn tại trong vô gián đạo, với Kim cang dụ định.

Khi vào chân kiến đạo, thức thứ sáu khởi sinh và pháp không quán, dẫn khởi trí bình đẳng tính.

Câu sinh ngã pháp chấp trong thức thứ bảy chưa bị đoạn.

Trạng thái hữu lậu khi thức thứ sáu xuất quán.

Thuật ký: hạng tiệm ngộ đến cuối giải hành địa; hạng đốn ngộ, đến vô học vị. Các giai vị trên, trong mườ địa của Bồ tát.

Hậu đắc trí trong thức thứ sáu.

Các căn làm bất cộng y và câu hữu y cho thức. Xem ch. vi, đoạn bốn duyên.

Căn và thức cùng chung một đối tượng.

Thức vô lậu tháy cảnh sáng hơn. Thức hữu lậu, thấy mờ hơn.

Thuật ký: địa tiền, chủng tử tăng; nhập địa, cả hai, hiện và chủng, đều tăng. Địa tiền, dụng tăng; nhập địa, thể tăng, vì hiện khởi di biệt. Đây là giải thích duy nhất của Hộ Pháp.

Dẫn Phật địa luận 3 tr. 302c12. Nói nhất tướng là như thế. Nói theo cụ tướng, nó duyên đến hết thảy pháp.

Dẫn bởi Phật địa luận, ibid.

Phật địa luận, ibid.. dẫn Kinh và giải: các xứ, chí sáu nội xứ; các cảnh tức sáu ngoại cảnh. Các thức, sáu thức.

Nghĩa diễn 11, tr. 824b12: trí vô lậu hậu đắc cũng gọi là thế gian trí, nó duyên đến pháp thế tục.

Phật địa luận 3, tr. 302c25, 303a1: Trước hết phải thông đạt chân lý, sau đó mới thấu rõ thế tục. Tuy một tâm nhưng nói có có trước có sau (hậu đắc)> Hoặc tương tợ hậu đắc nên gọi là hậu đắc trí.

op. cit. tr.. 303a4.

Dẫn bởi Phật địa luận 3, tr. 303a7.. op. cit. tr. 303a13.

(Bản in nguồn chỉ in số chú này, không in lời chú.)

ibid.

Dẫn bởi Phật địa luận, ibid.

Phật địa luận, ibid.: quyết đoán 8 van bốn nghin sai biệt tâm hành của hữu tình, tuyên thuyết đối trí bốn ký luận. op. cit. tr. 303a23.

(Bản in nguồn chỉ in số chú này, không in lời chú.)

Ba hóa nghiệp, Phật địa luận 3, tr. 318b17: nói Hóa thân của Như lai, ba nghiệp biến hóa: thân hóa, ngữ hóa, ý hóa.

Hai sở chuyển đắc tức Đại bồ-đề và Đại niết-bàn. Thuật ký: vì ba nghĩa chuyển y kia thì không thể chứng. Giả sử có nói đến chân như, vô lậu đạo, nưhng đó không có nghĩa chứng đắc.

Tṛṃś. 30: sa evānāsravo dhātur acintyaḥ kuśalo dhruvaḥ| sukho vimuktikāyo'sau dharmākhyo'yaṁ mahāmuneḥ||30||

Định nghĩa vô lậu giới (anāsravo dhātuḥ) Sthiramati: nirdauṣṭhulyatvāt sa tv āsravavigata ity anāsravaḥ/ āryadharmahetutvād dhātuḥ/ do dứt trừ hai thô trọng, nó thoát ly các lậu nên nói là vô lậu. Do bởi là nhân của Thánh pháp, nên gọi là giới.

Tập luận 2, tr. 667c25, Tạp tập 3, tr. 706c15.

Pháp giới sắc, hay pháp xứ sở nhiếp sắc (dharmāyatanāntargata-rūpa), loại sắc không thuộc sắc pháp, mà thuộc pháp xứ hay pháp giới, vì không phải là hiển cũng không phải là hình.

Thuật ký: y trên sở biên của Phật mà biên Phật thân, Phật độ.

Đại bảo tích 38 (Hội Bồ tát tạng) tr. 216c17: “Chư Phật Thế Tôn tâm hằng tại định.” Dẫn bới Câu-xá 13, tr. 72a9: 那伽行在定那伽住在定那伽坐在定 那伽臥在定. Bhāṣyā, i. 12c: caran samāhito nāgas tiṣṭhan nāgaḥ samāhitaḥ/ svapan samāhito nāgo niṣaṇṇo’pi samāhita iti/ Đấng Đại Long đi trong định, đứng trong định, ngủ trong định, ngồi trong định. Cf. Pāli, A. iii. 346, Theragātha 696: gacchaṃ samāhito nāgo ṭhito nāgo samāhito/ sayaṃ samāhito nāgo nisinno pi samāhito/

Tập luận 1 tr. 665b9; Tạp tâp 1 tr. 699b17: Thế nào là tự tính tán loạn? Đó là năm thức thân.

Thuật ký: đồng thân, đông loại, một thân.

Thuật ký: đồng khởi, nhưng sát-na trước và sau, khác nhau. Vì vận hành quá nhanh nên tợ hồ hai tác dụng đồng thời.

Thuật ký: như một ý thức trong khi thấy sắc, và nghe tiếng.

Tập luận 2 tr. 667c27: Ba giới cuối (pháp giới, ý giới và ý thức giới) và hai xứ (ý xứ và pháp xứ), một phần thuộc vô lậu (phần kia thuộc hữu lậu).

Phật địa luận 1, tr. 293c17: Thân tướng và quốc độ của Như Lai thậm thâm vi diệu, không phải hữu, không phải vô, không phải hữu lậu, không phải vô lậu, không thể xếp vào trong các pháp môn như uẩn, xứ, v. v...

Theo lý, công đức của Phật các thứ cũng được bao hàm trong uẩn, xứ, giới.

Duy-ma-cật sở thuyết 2 tr. 547b; Vô Cấu Xưng 4, tr. 572: Bồ tát quán hữu tình, như huyễn sư nhìn thấy người huyễn, như người trí nhìn thấy trăng dưới nước ... như đại thứ năm, uẩn thứ sáu, căn thứ bảy, xứ thứ mười ba, giới thứ mười chín (nhưng thứ không hề có).”

Thuật ký: như kinh Niết-bàn, luận Trang nghiêm, v.v.

Xem cht. 285.

Năm thức được thành tựu nơi các thừa khác.

Giaỉe thích từ “bất tư nghị” trong tụng văn. Sthiramati: acintyas tarkāgocaratvāt pratyātmavedyatvāt dṛṣṭāntābhāvāc ca/ Bất tư nghị, vì không phảilà môi trường cho các triết gia suylý, vì được chứng nghiệm nội tại, vì không có gì loại tợ.

Giải thích từ “thiện” trong tụng văn. Sthiramati: kuśalo viśuddhālambanatvāt kṣematvāt anāsrava-dharmamayatvāc ca/ Thiện, vì sở duyên thanh ftịnh, vì có sự an ổn, vì được tác thành bởi pháp vô lậu.

Tạp tập 4, tr. 709c6, 10: toàn bộ tám giới và xứ, ... đều là vô ký. Tám giới là 5 sắc căn, và 3 giới hương, vị, xúc. Xứ cũng vậy.

Tạp tập 6 tr. 719c3: Lại có pháp giới thanh tịnh không thuộc khổ đế, vì không được sản sinh bởi nghiệp và phiền não.

Giải thích từ “thường” trong tụng văn. Skt. dhruva: kiên cố, thường trụ bất biến. Sthiramati: dhruvo nityatvāt akṣayatayā/ kiên cố, vì thướng hằng, vì không cùng tận.

Giải thích “an lạc” trong tụng văn. Sthiramati: sukho nityatvād eva yad anityaṃ tad duḥkham ayaṃ ca nitya iti/ asmāt sukhaḥ/ An lạc, vì thường hằng. Cái gì không thường hằng, cấi đó là khổ. Cái này là thường hằng, do đó an lạc.

Sthiramati: kleśāvaraṇaprahāṇāt śrāvakāṇāṃ vimuktikāya/Do đoạn trừ phiền não chướng, các Thanh văn có giải thoát thân.

Sthiramati: sa evāśrayaparāvṛttilakṣaṇo dharmākhyo’ py ucyate mahāmuneḥ/ bhūmipāramitādi-bhāvanayā kleśajñeyāvaraṇaprahāṇāt āśrayaparāvṛttisamudāgamāt mahāmuner dharmakāya ity ucyate/ Chính đặc tính chuyển y này đức Đại Mâu-ni có danh hiệu là Pháp. Do sự tu tập các ba-la-mật, các địa, đo đoạn trừ phiền não và sở tri chướng, do chân chính đạt đến chuyển y, đó được gọi là Pháp thân của Đại Mâu-ni.

Ba từ đồng nghĩa với từ thân, kāya: ātmabhāva (tự thể), āśraya (sở y), rāśi (tụ). Cf. Phậtđịa luận 7 tr. 325a10.

Năm pháp: pháp giới thanh tịnh và bốn trí. Cf. Phật địa luận 7 tr. 325a27.

Kinh Phật địa dân bởi Phật địa luận 7 tr. 325c29.

Nhiếp luận (Thế Thân) 10, tr. 378c20; (Vô Tính) 10, tr. 448a12.

Vô Tính, op, cit., dẫn bởi Phật địa luận 7 ibid.

Phật địa luận 7 tr. 325c.

ibid.

Luận Trang nghiêm, dẫn bởi Phật địa luận 7 ibid.

ibid.

Thế Thân, Kim cang bát nhã luận1, tr. 785a19: “Bồ-đề được gọi là Pháp thân. Tự thể ấy thật sự là vô vi. Cho nên, cả hai pháp này chỉ thể là liễu nhân (jñāpakahetu) chứ không thể là sinh nhân (janakahetu).”

Dẫn chứng luận Trang nghiêm.

Dẫn chứng Nhiếp luận.

Nếu không phải chỉ là biến hiện.

Chư thiên, Phạm thiện, các tỳ kheo, v.v., nhiều khi biết được ý nghĩ của Phật nên mà thưa thỉnh.

Phật địa luận 7.

Dẫn chứng kinh Niết-bàn.

Giải thâm mật 5, tr. 710c14: Bồ tát Mạn-thù-thất-lị hỏi Phật, Hóa thân của Như Lai là hữu tâm hay vô tâm? Phật đáp: không phải hữu tâm, cũng không phải vô tâm. Không có tâm y trên tự thân, mà có tâm y trên tha nhân.

Du-già 98, tr. 862c28: Thần thông biến hóa của các Thánh giả, có bốn sjư không thể biên hóa: căn, tâm, tâm sở pháp, nghiệp và dị thục của nghiệp.

Ba pháp, hay ba khoa: uẩn, xứ, giới.

Tướng phần và kiến phần.

Thuyết này không thừa nhận tướng và kiến –phần, mà chỉ có thức thể.

Hán: minh tịnh, Skt. prasanna, prasāda. Theo giải thích này, tên Sanskrit có thể được đề nghị: Vijñaptimātraprasāda-śāstra?