Thành Duy Thức Luận

2. CÁC VẤN ĐỀ

1. Sáu vô vi

Sáu vô vi, như hư không vô vi, trạch diệt vô vi, phi trạch diệt vô vi, v.v., chúng được bao hàm trong tự tính nào? Được bao hàm trong cả ba. Hư không tướng các thứ là ảnh tợ biến thái của tâm, tùy tâm mà sinh, do đó, được bao hàm trong y tha khởi.

Kẻ ngu quan niệm sai lầm cho là có thật, do đó nó thuộc về tính biến kế sở chấp.

Nếu ở nơi chân như mà giả thi thiết là có nghĩa hư không các thứ, nó được bao hàm trong viên thành thật.⁷⁵ Tâm hữu lậu các thứ⁷⁶ tất nhiên thuộc y tha. Tâm vô lậu các thứ⁷⁷ được bao hàm bởi hai tính. Vì được sản sinh bởi các duyên nên chúng thuộc y tha. Vì không điên đảo nên chúng thuộc viên thành thật.

2. Bảy chân như

Ba tính như vậy, trong bảy chân như, bao hàm những chân như nào?

Bảy chân như⁷⁸:

1. Lưu chuyển chân như, thật tính của sự lưu chuyển của các pháp hữu vi.

2. Thật tướng chân như, thật tính được hiển thị bởi hai vô ngã.

3. Duy thức chân như, thật tính duy thức của pháp nhiễm và tịnh.

4. An lập chân như, thật tính của khổ.

5. Tà hành chân như, thật tính của tập.

6. Thanh tịnh chân như, thật tính của diệt.

7. Chính hành chân như, thật tính của đạo. Bảy thật tính này được bao hàm trong viên thành thật, vì là đối tượng của hai trí căn bản và hậu đắc.

Nếu theo các đặc tính thứ yếu,.ba chan như lưu chuyển, khổ và tập được bao hàm trong hai tính đầu, vì là tạp nhiiễm vọng chấp. Bốn còn lại đều thuộc về viên thành thật.

3. Sáu phạm trù

Trong sáu pháp,⁷⁹ ba tính bào hàm những pháp nào?

Cả sáu pháp đều đủ cả ba tính. Sắc, thọ, tưởng, hành thức và vô vi đều có ý nghĩa vọng chấp và duyên sinh.

4. Năm sự

Ba tính bao hàm năm sự như thế nào?

i. Năm pháp⁸⁰

Các Thánh giáo nói sự bao hàm không nhất định. 1. Hoặc có trường hợp nói y tha khởi bao hàm tướng, danh, phân biệt và chính trí; viên thành thật bao hàm chân như. Biến kế sở chấp không bao hàm pháp nào trong năm pháp.⁸¹ Theo đó,⁸² các ảnh tợ biến thái của tâm, tâm sở, được mô tả bởi danh, được gọi là tướng. Ảnh tợ như là sự mô tả chuyển tải các khái niệm, được gọi là danh. Tâm, chủ thể biến thái, được lập làm phân biệt. Tâm vô lậu vượt ngoài các hý luận được gọi chung là chính trí, không nói là cái mô tả hay cái được mô tả. Cả bốn pháp đều phát sinh từ các duyên, thảy đều được bao hàm bởi y tha.

2. Cũng có trường hợp nói y tha khởi bao hàm tướng và phân biệt. Biến kế chỉ bao hàm danh. Chính trí và chân như được bao hàm bởi viên thành thật.⁸³ Theo đó, tướng phần của tâm, tâm sở hữu lậu được gọi là tướng. Các phần còn lại, được gọi là phân biệt. Biến kế sở chấp, vì hoàn toàn vô thể, để hiển thị tính phi hữu, được khái niệm là danh. Cả hai, chính trí và chân như, vì là không điên đảo, đều được bao hàm trong viên thành thật.

3. Trường hợp khác nói y tha khởi tính chỉ bao hàm phân biệt. Biến kế sở chấp bao hàm tướng và danh. Chính trí và chân như được bao hàm trong viên thành thật.⁸⁴ Theo đó, tướng và kiến phần các thứ của tâm và tâm sở hữu lậu được gọi chung là phân biệt, vì tự tính của chúng là phân biệt không hiện thực. Biến kế sở chấp, bao gồm sự mô tả và cái được mô tả, tùy thích hợp, bao hàm hai sự danh và tướng.

4. Lại có trường hợp nói danh thuộc y tha khởi tính; nghĩa⁸⁵ thuộc biến kế sở chấp. Theo đó, tướng và kiến phần các thứ của tâm và tâm sở pháp hữu lậu do thế lực của danh mà trở thành cái bị biến kế, do đó chúng được gọi là danh. Biến kế sở chấp tùy theo danh mà bị nhận thức lệch lạc, tự thể không phải thật hữu, theo quy ước mô tả, gọi nó là nghĩa.⁸⁶ Văn nói về năm sự trong các Thánh giáo tuy có những bất đồng, nhưng ý nghĩa không mâu thuẫn nhau. Song, trong trường hợp đầu, văn diễn tả không rối loạn, chi tiết rộng rãi, nên biết, như được nói trong luận Du-già.

2. Năm tướng

Trong Thánh giáo, có nói đến năm tướng.⁸⁷ Chúng được bao hàm như thế nào trong ba tính?

Sở thuyên và năng thuyên, mỗi tướng đều đủ cả ba tính. Tức là, nếu là cái bị nhận thức lệch lạc thì thuộc về tính biến kế sở chấp. Tương quan với danh, tướng, phân biệt,⁸⁸ tùy theo sự thích hợp, sở thuyên và năng thuyên thuộc y tha khởi. Đối với chân như và chính trí,⁸⁹ tùy theo sự thích hợp, sở thuyên và năng thuyên thuộc viên thành thật, vì hậu đắc biến tợ tướng năng thuyên.

Hai tướng tương thuộc duy chỉ được bao hàm trong tự tính đầu, vì nhận thức lệch lạc về nghĩa và danh nhất định do sự lệ thuộc lẫn nhau. Tướng chấp trước duy thuộc y tha khởi, vì tự tính của nó là phân biệt hư vọng.

Không chấp trước duy chỉ là viên thành thật, vì tự tính của nó là trí vô lậu.

5. Bốn chân thật

Lại nữa, trong Thánh giáo nói đến bốn chân thật.⁹¹ Chúng quan hệ như thế nào với ba⁹⁰ tính? Chân thật được cực thành bởi thế giàn đạo lý thuộc về y tha khởi, vì nó bao hàm ba sự⁹².

Hai sự thật, là cảnh giới sở hành của hai trí thanh tịnh, thuộc về viên thành thật, vì bao hàm hai sự⁹³.

Biện trung biên nói chân thật thứ nhất chỉ được bao hàm trong tự tính đầu, vì là điều được thừa nhận một cách phổ thông.⁹⁴ Chân thật thứ hai thuộc chung cả ba tính,⁹⁵ vì lý thông cả chấp và vô chấp, tạp nhiễm và thanh tịnh. Hai chân thật cuối chỉ thuộc tự tính thứ ba.⁹⁶

6. Bốn Thánh đế

Ba tính bao hàm bốn Thánh đế như thế nào?

Trong bốn đế, mỗi một đế đều đủ cả ba tính.

i. Khổ đế⁹⁷

a. Vô thường.

- Vã, bốn hành tướng trong khổ đế, vô thường có ba: 1. Vô tính vô thường, vì tính thể vĩnh viễn không tồn tại. 2. Khởi tận vô thường, vi có sinh và có diệt. 3. Cấu tịnh vô thường, vì chuyển biến trạng thái.⁹⁸ b. Khổ. - Khổ có ba: 1. Sở thủ khổ, vì bị chấp thủ bởi hai chấp ngã và pháp. 2. Sự tướng khổ, do ba khổ tướng. 3. Hòa hiệp khổ, vì sự kết hợp với đặc tính khổ. c. Không.⁹⁹ - Không có ba: 1. Vô tính không, vi thính thể không thực hữu. 2. Dị tính không, vị khác biệt với tự tính bị nhận thức lệch lạc. 3. Tự tính không, vì là tự tính được hiển thị bởi hai không.¹⁰⁰ chân thật (jñeyāvaraṇa-viśuddhijñānagocara), sự thật được nhận thức bởi trí thanh tịnh không còn sở tri d. Vô ngã.

- Vô ngã có ba: 1. Vô tướng vô ngã, vì ngã không có tướng. 2. Dị tướng vô ngã, vì khá biệt với tướng của ngã bị nhận thức lệch lạc. 3. Tự tướng vô ngã, tự tướng được hiển thị bằng vô ngã.¹⁰¹

ii. Tập đế

Tập đế có ba:¹⁰² 1. Tập khí tập khởi; tập khí của tự tính biến kế sở chấp; sự chấp chặt tập khí ấy được khái niệm quy ước với tên gọi ấy. ¹⁰³ 2. Đẳng khởi tập,¹⁰⁴ đó là nghiệp và phiền não.¹⁰⁵ 3. Vị ly hệ tập, vì chưa thoát ly sự chướng ngại chân như.

iii. Diệt đế

Diệt đế có ba:¹⁰⁷ 1. Tự tính diệt, vì tự tính bất sinh.¹⁰⁸ 2. Hai thủ diệt, do trạch diệt, hai thủ không phát sinh.¹⁰⁹ 3. Bản tính diệt, vì là chân như.

iv. Đạo đế

Đạo đế có ba:¹¹¹ 1. Biến tri đạo, vì biến tri biến kế sở chấp. 2. Vĩnh đoạn đạo, vì đoạn trừ¹¹⁰ y tha khởi. 3. Tác chứng đạo, vì chứng viên thành thật.¹¹² Tuy nhiên, biến tri đạo cũng thông cả hai tính sau. Tổng kết: ba lần bảy, ¹¹³ theo thứ tự thích hợp, phổi trí với ba tính. Nay, ba tính được phối trí trong đây hoặc giả, hoặc thật, cần được nhận thức theo lý.

7. Ba giải thoát

Cảnh giới sở hành của ba giải thoát môn cùng với ba tính này được bao hàm như thế nào? Lý thật, tất cả đều thông. Tùy đặc tính của mỗi thứ, không, vô nguyện, vô tướng, theo thứ tự, nên biết.¹¹⁴ Duyên vào đây lại phát sinh ba vô sinh nhẫn: 1. bản tính vô sinh nhẫn, 2. tự nhiên vô sinh nhẫn, 3. cảm khổ vô sinh nhẫn.¹¹⁵ Vì, theo như thứ tự, ba nhẫn này cũng là cảnh của ba giải thoát.

8. Hai pháp tướng

Ba tự tính này bao hàm hai đế¹¹⁶ kia như thế nào?

Nên biết, thế tục đủ cả ba. Thắng nghĩa duy chỉ là viên thành thật tính.

Thế tục có ba:¹¹⁷ 1. giả thế tục, 2. hành thế tục, 3. hiển liễu thế tục. Theo thứ tự, nên biết, cũng chính là ba tính này.

Thắng nghĩa có ba:¹¹⁸ 1. nghĩa thắng nghĩa, tức chân như, vì nghĩa của cái tối thắng¹¹⁹; 2. đắc thắng nghĩa, tức niết-bàn, vì nghĩa tức tối thắng;¹²⁰ 3. hành thắng nghĩa, chỉ Thánh

(prahāṇaparijñā). Trí biến tri cóa trong biến kế chấp và viên thành thật. Y tha có cả hai biến tri. Thân chứng (sākṣātkriyā) cũng có hai: trí thân chứng (jñānasākṣātkriyā) và đắc thân chứng (prāptasākśātkriyā). Trí thân chứng có trong ca ba tự tính. Đắc thân chứng chỉ có trong viên thành thật. Về hai biến tri, xem đạo, vì lấy tối thắng làm nghĩa.¹²¹ Không biến dị, không điên đảo, tùy theo sự thích hợp,¹²² do đó đều được bao hàm trong viên thành thật.

9. Trí phàm thánh

Ba tính như vậy bao hàm trí sở hành như thế nào? Biến kế sở chấp hoàn toàn không phải là sở hành của trí; vì không có tự thể, không phải là sở duyên duyên. Ngu phu chấp là tồn tại, Thánh giả thấu triệt là không tồn tại, cho nên nó cũng là đối tượng của cả phàm và Thánh trí. Y tha khởi tính là sở hành của hai trí. Viên thành thật duy chỉ là đối tượng của Thánh trí.¹²³

10. Giả thật

Trong ba tính này, bao nhiêu giả? bao nhiêu thật? Biến kế sở chấp, do quy định lệch lạc nên có thể nói là giả. Nhưng vì nó không có thể tướng nên không phait giả cũng không phải thật.¹²⁴ Y tha khởi tính có giả mà cũng có thật. Do tụ tập, do tiếp nối liên tục, và do tính phần vị¹²⁵, nên nói là giả hữu. Tâm, tâm sở, sắc, được sản sinh từ các duyên, nên nói là thật hữu. Nếu pháp thật không tồn tại, thì pháp giả cũng không, vì giả y trên thật mà thi thiết.¹²⁶ Viên thành thật tính duy chỉ là thật hữu, vì được thi thiết mà không y nơi các duyên khác.

11. Dị và bất dị

Bá tính này, dị biệt hay không dị biệt? Cả hai đều không phải. Chúng không có tự thể biệt lập đối với nhau, nên không phải dị biệt nhau. Nhưng chúng cũng khác biệt nhau, vì thứ nhất do quan niệm sai lầm, thứ hai do duyên mà khởi, thứ ba, nghĩa chân thật. Ý nghĩa của ba tự tính như vậy thật không cùng tận, nhưng e răng văn tự rườm ra, cho nên cho lược thuật những điểm chính yếu.

3. BA VÔ TÍNH

Nếu tồn tại ba tính, vì sao Thế Tôn nói hết thảy các pháp đều không có tự tính? Tụng:

即依此三性 立彼三無性 故佛密意說 一切法無性 //23/ 初即相無性

次無自然性 後由遠離前 所執我法性 //24/

此諸法勝義 亦即是真如 常如其性故 即唯識實性 //25/ Tức y nơi ba tính này mà lập ba vô tính kia. Do đó, Phật, bằng mật ý, nói hết thảy pháp đều vô tính. ¹²⁷ Thứ nhất, tướng vô tính. Thứ hai tự nhiên vô tính. Sau hết, do tách lìa tự tính của ngã và pháp bị chấp trước đã nói trước đó.¹²⁸ Đây là thắng nghĩa của các pháp. Cũng tức là chân như. Tự tính thường như nó là nó. Tức thật tính Duy thức.¹²⁹

Luận Tức y trên ba tính đã được nói trước đây mà lập ba vô tính sẽ được nói sau đây. Đó là, tướng, sinh và thắng nghĩa vô tính.¹³⁰ Do đó, bằng mật ý, Phật nói hết thảp pháp đều không có tự tính,¹³¹ không phải rằng hoàn toàn không có tự tính.

Từ “mật ý”¹³² chỉ rõ rằng đó chưa phải là liễu nghĩa. Theo đó, tự thể của hai tự tính sau không phải không tồn tại, nhưng kẻ phàm ngu gán ghép một cách sai lầm cho rằng tự tính của ngã và pháp thật sự tồn tại.¹³³ Điều này được gọi là biến kế sở chấp. Để loại trừ sự chấp trước này Phật Thế Tôn mới nói chung là vô tính cho cả tồn tại và không tồn tại. Y nơi ba tính này mà lập ba vô tính kia như thế nào?

Y nơi tự tính thứ nhất là biến kế sở chấp mà lập tướng vô tính, do bởi thể tướng ấy tuyệt đối không tồn tại như hoa đốm hư không. ¹³⁴ Thứ đến, y nơi y tha mà lập sinh vô tính. Nó giống như trò ảo thuật, gá vào các duyên mà phát sinh. Không tồn tại bởi tự nhiên tính như được nhận thức một cách lệch lạch, y theo đó giả thuyết là vô tính, chứ không phải hoàn toàn không tự tính.¹³⁵ Y nơi tự tính sau cùng, viên thành thật, lập thắng nghĩa vô tính. Tức, theo nghĩa tuyệt đối, do bởi viễn ly tự tính ngã và pháp bị biến kế sở chấp mà giả thuyết là vô tính, chứ không phải hoàn toàn không có tự tính.¹³⁶ Như hư không bao la tuy phổ biến trong tất cả sắc nhưng nó được hiển thị như là tính thể không tồn tại của các sắc.¹³⁷ Mặc dù, y tha khởi vì không phải là thắng nghĩa mà cũng có thể nói là thắng nghĩa vô tính,¹³⁸ song nó lẫn lộn với tính thứ hai¹³⁹, do đó ở đây Tụng không đề cập.

Tự tính ấy là thắng nghĩa của tất cả các pháp. Vì nó là chân lý tuyệt đối, thắng nghĩa đế, của tất cả các pháp.

Tuy nhiên, thắng nghĩa có bốn:¹⁴⁰1. Thắng nghĩa thế gian, chi các khái niệm uẩn, xứ, giới, v.v. 2. Thắng nghĩa đạo lý, như bốn Thánh đế, khổ v.v. 3. Thắng nghĩa chứng đắc, tức chân như của hai Không. 4. Thắng nghĩa thắng nghĩa, chỉ pháp giới nhất chân (tức nhất thể tuyệt đối). Trong đó, thắng nghĩa (vô tính) là y lớp thắng nghĩa cuối cùng, vì đó là đối tượng (nghĩa) sở hành của đạo tối thắng. Để loại trừ ba lớp thắng nghĩa đầu nên nói như vậy: “Thắng nghĩa của các pháp cũng chính là chân như.”¹⁴¹ Chân nghĩa là chân thật, nêu rõ là không phải hư vọng. Như là như thường, biểu thị không biến dịch.¹⁴² Theo đó, sự chân thật này trong tất cả mọi giai đoạn nó thường hằng như là tự tính của nó, do đó nói là chân như.¹⁴³

Tức có nghĩa là trạm nhiên (một cách trong suốt) không hư vọng.

Từ “cũng”¹⁴⁴ chỉ rõ rằng nó còn có nhiều tên gọi nữa, như nói pháp giới, thật tế, v.v., được nói trong các Luận, tùy ý nghĩa mà giải thích chi tiết.¹⁴⁵ Tự tính đó chính là duy thức tính. Theo đó, tóm tắt mà nói, duy thức tính có hai: 1. hư vọng, chi biến kế sở chấp; 2. chân thật, tức viên thành thật tính. Vì để loại bỏ hư vọng mà nói là thật tính.

Nó là có hai nữa: 1. Thế tục, tức y tha khởi. 2. Thắng nghĩa, tức viên thánh thật. Vì để loại bỏ thế tục mà nói là thật tính. thành thật, do bởi là sở duyên thanh tịnh, do bởi tính thể tự hữu là không tòn tại yếu tính của y tha và biến kế, và vì tuyệt đối thể hay thắng nghĩa được hiện hiện như là tính thể không tự thể. Do vậy cần phải quán chiếu rằng hết thảy pháp đều không tự thể; nhưng không nói rằng tuyệt đối không tồn tại yếu tính. Giải thâm mật ibid.: Thắng nghĩa vô tính: trong các pháp, nếu cảnh giới sở duyên thanh tịnh, ở đó thắng nghĩa được hiển thị như là vộ tự tính tính (paramārthaś caiṣa niḥsvabhātāprabhāvitaś ca). Lại nữa, thật tướng viên thành của các pháp cũng được gọi là thắng nghĩa vô tự tính tính. Vì tự tính vô ngã của hết thảy các pháp được gọi là thắng nghĩa, và cũng được gọi là vô tự tính tính. Vì là chân lý tuyệt đối của tất cả các pháp. Vì nó được hiển thị như là vô tự tính tính. Do các ý nghĩa này mà gọi là thắng nghĩa vô tự tính tính.

Ba bài tụng tông quát nêu rõ điều mà trong các Khế kinh nói là vô tính, điều đó chưa phải là liễu nghĩa. Những bậc trí giả không nên y theo đó mà bác bỏ tông thể rằng tất cả các pháp đều không có tự tính.

THÀNH DUY THỨC VIII

CHƯƠNG VIII. THỂ NGHIỆM CỦA THỨC

Như vậy, tính và tướng của duy thức đã đã thành lập.

Ai, và trải qua bao nhiêu giai đoạn, có thể ngộ nhập? Hạng có đủ hai loại chủng tính¹⁴⁶ của Đại thừa có thể ngộ nhập, nói tổng quát, lần lượt trải qua năm giai vị. Hai loại chủng tính của Đại thừa là gì? 1. Chủng tính bản tính trụ.¹⁴⁷

Đó là nhân để chứng đắc pháp vô lậu, là pháp nhĩ mà kể từ vô thủy y tựa trên bản thức.

2. Chủng tính được tập thành.¹⁴⁸ Những gì được tập thành do bởi sau khi nghe pháp từ pháp giới đẳng lưu rồi huân tập bằng những gì được tác thành do bởi nghe, v.v.

Cần phải có đủ hai loại chủng tính Đại thừa này mới có thể lần lượt ngộ nhập duy thức.¹⁴⁹ Năm giai vị để ngộ nhập duy thức là những gì?¹⁵⁰ 1. Tư lương vị, tu tập thuận giải thoát phần thuộc Đại thừa.

2. Gia hành vị, tu tập thuận quyết trạch phần thuộc Đại thừa. 3. Thông đạt vị, kiên đạo mà Bồ tát an trụ.

4. Tu tập vị, tu đạo mà Bồ tát an trụ. 5. Cứu cánh vị, an trú nơi Vô thượng Chính đẳng Bồ đề, v.v.

Thế nào là lần lượt ngộ nhập duy thức? Ở trong giai đoạn tư lương, Bồ-tát tin hiểu một cách sâu sắc tướng và tính của duy thức, Rồi ở giai đoạn gia hành, dần dần trấn phục sở thủ, năng thủ, dẫn phát chân kiến. Tại giai vị thông đạt, thông đạt một cách như thật.

Trong tu tập vị, y theo lý như đã được thấy mà thường xuyên tu tập để trấn áp và đoạn trừ các chướng còn lại. Cho đến cứu cánh vị, thoát ly mọi chướng, đạt được viên minh, có thể suốt cùng vị lai giáo hóa các loại hữu tình khiến cho cũng được ngộ nhập tướng và tính của duy thức.

1. TƯ LƯƠNG VỊ

Thứ nhất, tư lương vị; đặc tính của nó như thế nào?¹⁵¹

Tụng:

乃至未起識 求住唯識性 於二取隨眠 猶未能伏滅 Cho đến khi chưa khởi thức, cầu an trụ trong duy thức tính; đối với tùy miên của hai thủ vẫn chưa thể trấn áp trừ diệt.¹⁵² Từ khi phát tâm đại bồ đề một cách sâu xa vững chắc cho đến khi thức thuận quyết trạch¹⁵³ chưa khởi, cầu trụ trong chân thắng nghĩa tính của duy thức, trong giới hạn ấy là tư lương vị.

Vì mục mục đích hướng đến Vô thượng chính đắng bồ-đề mà tu tập nhiều tư lương khác nhau. Và vì các hữu tình mà cần cầu giải thoát, do đó giai đoạn này cũng được gọi là thuận giải thoát phần.¹⁵⁴ Trong giai đoạn này, Bồ-tát y vào bốn lực thù thắng là nhân, thiện hữu, tác ý và tư lương,¹⁵⁵ nhờ đó mà tin hiểu sâu sắc nghĩa duy thức, nhưng chưa thể thấu rõ không của năng và sở thủ, phần nhiều trú bên ngoài cửa mà tu Bồ-tát hành.¹⁵⁶ Do đó, vẫn chưa có đủ năng lực để trấn áp và trừ diệt các tùy miên được dẫn sinh bời hai thủ khiến ¹⁵⁷chúng không phát động hai thủ thành hiện hành.

Từ “hai thủ” ở đây chỉ thủ bởi hai thủ, vì tính chất chấp thủ năng thủ và sở thủ. ¹⁵⁸ Tập khí của hai thủ được gọi là tùy miên của chúng, vì theo đuổi hữu tình mà tiềm phục trong tàng thức, hoặc do lỗi tùy tăng mà gọi là tùy miên.¹⁵⁹ Nó là chủng tử của sở tri chướng và phiền não chướng.

a. Phiền não chướng, đó là 128 phiền não căn bản¹⁶⁰ và các tùy phiền não là những đẳng lưu ¹⁶¹ của chúng, trong đó đứng đầu là tà kiến tát-ca-da,¹⁶² sự cố chấp cái bị biến kế sở chấp như là thật ngã. Những thứ này quẩy rối thân tâm của hữu tình gây chướng ngại niết-bàn nên được gọi là phiên não chứớng.¹⁶³ b. Sở tri chướng, đó là kiến, nghi, vô minh, ái, nhuế, mạn các thứ, ¹⁶⁴ đứng đầu là đứng đầu là tà kiến tát-ca-da, sự cố chấp cái bị biến kế sở chấp như là thật ngã. Vì chúng che lấp cảnh sở tri vốn có tính không điên đảo, chướng ngại bồ-đề, do đó gọi là sở tri chướng.¹⁶⁵ Sở tri chướng này không câu hữu với thức dị thục; vì thức này mờ nhạt, vi tế, và không tương ưng với vô minh hay huệ.¹⁶⁶

Vì thức này cùng hiện khởi với trí phẩm về pháp không.¹⁶⁷ Trong bảy chuyển thức, số tương ưng nhiều hay ít với sở tri chướng,¹⁶⁸ tùy theo sự thích hợp như phiền nào não mà nói.¹⁶⁹ Năm thức, kể từ mắt, vì không có sự phân biệt,¹⁷⁰ nên tất nhiên không tương ưng với pháp kiến và pháp nghi các thứ.¹⁷¹

Còn lại, có ý lực, đều có thể dẫn khởi.¹⁷² Loại chướng này chỉ tương ưng với hai loại tâm là bất thiện và vô ký.¹⁷³ Vì Luận nói vô minh chỉ thông với tính bất thiện và vô ký. Vì si và vô si không tương ưng với nhau. Trong phiền não chướng tất có sở tri chướng.¹⁷⁵ Vì chúng lấy sở tri chướng làm sở y. Thể¹⁷⁴ tuy không khác, nhưng dụng khác biệt. Do đó, hai loại tùy miên tùy theo tác dụng của Thánh đạo,¹⁷⁶ có thắng có liệt, nên sự đoạn trừ có trước có sau.

Sở tri chướng này, trong tính chất vô ký vô phú, nó là dị thục sinh, chứ không phải ba loại kia.¹⁷⁷ Tức vì thế dụng của oai nghi các thứ mỏng và yếu nên không thể là sở tri chướng che lấp bồ-đề. Từ Nhị thừa mà nhìn, nó là vô phú, nhưng từ Bồ-tát mà nhìn nó cũng là hữu phú.¹⁷⁸ Nếu sở tri chướng có kiến và nghi các thứ, vì sao chủng tử của nó được nói trong Khế kinh là vô minh trụ địa?¹⁷⁹ Vì vô minh nên tổng quát nói là vô minh, chứ không phải không có kiến các thứ. Như từ chủng tử phiền nào mà lập bốn trụ địa là kiến nhất xứ, Dục ái, Sắc ái, và Vô sắc ái.¹⁸⁰ Trong đó há không có mạn, vô minh?¹⁸¹ Trong hai loại chướng như vậy, những gì được phát khởi bởi phân biệt thuộc kiến sở đoạn; nhưng gì phát khởi tự nhiên thuộc tu sở đoạn.

Hang Nhị thừa chỉ có thể đoạn phiền não chướng. Bồ tát đoạn từ cả hai. Vĩnh viến đoạn trừ chủng tử của chúng duy chỉ bằng Thánh đạo.¹⁸² Trấn áp hiện hành của hai loại ấy cũng bằng cả hữu lậu đạo. Bồ tát đứng vững trong giai đoạn tư lương này tuy có thể trấn áp hiện hành phần thô của hai chướng, nhưng phân vi tế và tuy miên của chướng chừa thể trấn áp để diệt trừ vì năng lực chỉ quán còn yếu.

Trong giai đoạn này chân như của duy thức chưa được chứng; y vào lực xác tín mà tu các thắng hành, nên biết, nó cũng được kể trong giải hành địa.¹⁸³ Những yếu tố để tu tập thắng hành ấy là gì? Tóm tắt, có hai, phước và trí. Trong thắng hành, những gì có tính thuộc huệ đều được gọi là trí. Ngoài ra, đều là phước.

Vã, y vào sáu ba-la-mật-đa, cả sáu đều có dặc tính là phước và trí. Về đặc tính riêng, năm ba-la-mật-đa đầu là phước đức. Thứ sau là trí tuệ. Hoặc, nói cách khác, ba ba-la-mật đầu duy chỉ thuộc phước đức. Một ba-la-mật cuối chỉ thuộc trí. Còn lại, thông cả hai.

Lại có hai loại thắng hành khác: tự lợi và lợi tha. Thắng hành được tu tập, tùy theo ảnh hưởng của ý lạc mà tất cả đều thông cả hành tự lợi và lợi tha. Y theo đặc tính riêng biệt mà nói,sáu ba-la-mật và các bồ-đề phần đều thuộc hành tự lợi. Bốn nhiếp sự, bốn vộ lượng các thứ, tất cả đều thuộc lợi tha hành.

Những sự sai biệt như vậy thật là không cùng tận, thảy đều là thắng hành được tu tập trong giai vị này.

Trong giai vị vị, hai chướng tuy chưa được trấn áp trừ diệt, khi tu thắng hành có ba trường hợp khiến thối khuất nhưng có thể bằng ba yếu tố để mài luyện tâm ¹⁸⁴mà dũng mãnh tu tập không để thoất thất đối với những gì đã chứng được.

1. Nghe đến sự sâu xa rộng lớn của Vô thượng chính đẳng bồ-đề tâm liền thối khuất, nhưng ngĩ đến có những vị khác đã chứng đại bồ-đề, lấy đó mà mài luyên tâm khiến dũng mành không thoái thất.

4 về ý nghĩa sinh tử, va cht. 138. Kinh Thắng man, chương v. về Nhất thừa. Xem Thắng man giảng luận, 2. Nghe nói đến sự tu tập các ba-la-mật cực kỳ khó hành tâm liên thối khuất, nhưng bằng sự tự xét mình đã có ý lạc có thể tu các ba-la-mật, lấy đó mà mài luyên tâm khiên trở thành dũng manh không thối thất.

3. Nghe nói đến sự chuyển y viên mãn của chư Phật là cực kỳ khó chứng tâm liền thối khuất, nhưng gằng cách nghĩ đến điều thiện thô hiển của kẻ khác trong khi đó mình đã có nhân vi diệu hơn, lấy đó mà mài luyện tâm khiên trở thành dũng mãnh không thối thất. Do ba yếu tố ấy mà mài luyện tâm trở thành kiên cố, nhiệt hành, tu các thắng hành.