Thành Duy Thức Luận

III. THỨC BIẾN

1. Hình thái biến thái của thức⁴⁰⁴ tuy vô lượng, nhưng loại biệt của thức năng biến chỉ có ba: 1. Dị thục,⁴⁰⁵ tức thức thứ tám, vì phần lớn tự tính của nó là dị thục.⁴⁰⁶ 2. Tư lương, tức thức thứ bảy, vì thường xuyên thẩm sát và tư lương.⁴⁰⁷ 3. Liễu cảnh,⁴⁰⁸ tức sáu thức đầu, vì nhận biết đối tượng với hình thái thô phù.⁴⁰⁹ Từ “và”⁴¹⁰ nêu rõ sáu thức hợp thành một nhóm.

2. Ba loại này đều được gọi là thức năng biến. Năng biến có hai loại:

1. Năng biến bởi nhân⁴¹¹: đó là đẳng lưu và dị thục, hai tập khí như là nhân ở trong thức thứ tám. Tập khí đẳng lưu ⁴¹² sinh trưởng do sự huân tập thiện, ác, vô ký trong thức thứ bảy. Tập khí dị thục⁴¹³ sinh trưởng do sự huân tập thiện, ác, hữu lậu trong thức thứ sáu. 2. Năng biến bởi quả⁴¹⁴: do ảnh hưởng của hai loại tập khí nói trên, thức thứ tám sinh khởi, xuất hiện thành nhiều hình thái khác nhau.

Do tập khí của đẳng lưu làm điều kiện như là nhân, thức thứ tám sinh khởi với thể và⁴¹⁵ tướng sai biệt, được gọi là quả đẳng lưu. Vì quả tương tợ nhân.

Tập khí của dị thục làm điều kiện như là tăng thượng để chiêu cảm thức thứ tám, do đáp ứng thế lực của nghiệp dắc dẫn⁴¹⁶ và do thưòng hằng tương tục, nên được gọi là dị thục.⁴¹⁷ Nếu chiêu cảm sáu thức trước để đáp ứng nghiệp được thành mãn,⁴¹⁸ xuất hiện từ dị thục, được gọi là dị thục sinh⁴¹⁹ chứ không gọi là dị thục. Vì có gián đoạn.

Tức là, dị thục và dị thục sinh⁴²⁰ được nói trước đó gọi là quả dị thục. Vì quả dị biệt nhân. Trong đó chỉ nói cái được chấp tàng cho ngã ái, duy trì chủng tử tạp nhiễm, cái đó biến thái thành quả là thức, nên gọi là dị thục, chứ không nói là tất cả (thức).⁴²¹

CHƯƠNG II: A-LẠI-DA THỨC

Tuy đã nói một cách tổng quát về ba sự biến thái của thức, nhưng chưa thảo luận chi tiết về các đặc tính của chúng. Vậy, đặc tính của sự biến thái thứ nhất là thế nào? Tụng nói:

初阿賴耶識 異熟一切種 2 不可知執受 處了常與觸 作意受想思 相應唯捨受 3

是無覆無記 觸等亦如是 恒轉如瀑流 阿羅漢位捨 4¹ Thứ nhất là A-lại-da, cũng gọi là dị thục, nhất thiết chủng.

Không thể biết sự chấp thọ, Xứ sở và biểu hiện nhận thức của nó.

Luôn luôn, nó tương ưng với xúc, tác ý, thọ, tưởng và tư.

Nó chỉ tương ưng với xả thọ.

Nó là vô phú vô ký.

Xúc v.v. cũng vậy.

Nó thường hằng lưu chuyển như dòng thác.

Đến địa vi A-la-hán nó mới bị loại bỏ.

TIẾT I. ĐỊNH DANH

1. A-lại-da

Luận nói, thức năng biến thứ nhất, trong giáo nghĩa của Tiểu thừa và Đai thừa, đều được gọi là a-lại-da. Vì nó hàm ngụ các nghĩa năng tàng, sở tàng và chấp tàng. Vì nó hỗ tương làm điều kiện (duyên) cho các pháp tạp nhiễm.³ Vì hữu tình chấp nó như là tự² ngã nội tại.

Bài tụng này nêu rõ các đặc tính mà thức năng biến thứ nhất có. Vì đặc tính riêng biệt của nó là sự nhiếp trì trên hai phương diện nhân và quả.

Phần vị của các đặc tính riêng biệt của thức này tuy nhiều, ⁴ nhưng thức như là kho tàng được chú trong hơn hết, do đó dành riêng cho nó tên này.

2. Dị thục

Thức này được gọi là dị thục, vì nó đưa đến kết quả đã chín (dị thục) của nghiệp thiện và bất thiện trong các cõi, các định hướng và các sinh loại.⁵ Nếu loại bỏ nó, không thể hiểu rõ kết quả dị thục đặc biệt⁶ vốn thường hằng tiếp nối liên tục của mạng căn, chúng đồng phần, các thứ.⁷

Bài tụng này hiển thị đặc tính trên phương diện quả của thức năng biến thứ nhất.

Đặc tính trên phương diện quả của thức này tuy có nhiều trạng thái,⁸ nhiều chủng loại,⁹ nhưng ý nghĩa dị thục vừa rộng, vừa đặc hữu, do đó đặc biệt chỉ được định.

3. Nhất thiết chủng

Thức này chấp trì hạt giống của các pháp không để cho thất tán, do đó, được gọi là nhất thiết chủng.¹⁰ Ngoài thức này ra, không thể có cái gì chấp trì một cách phổ biến hạt giống của các pháp.

Bài tụng này hiển thị đặc tính trên phương diện nhân của thức năng biến thứ hai. Đặc tính về phương diện nhân của thức này tuy có nhiều chủng loại,¹¹ nhưng do sự duy trì chủng tử và do đăc hữu, do đó được đặc biệt chỉ định.

Thể tướng của thức năng biến thứ nhất tuy nhiều, nhưng tổng quát duy chỉ có ba đặc tính này mà thôi.¹²

TIẾT II. CHỦNG TỬ

i. Định nghĩa

Cần phân biệt rõ thêm đặc tính nhất thiết chủng.

Trong đây, pháp gì được gọi là chủng tử?¹³ Trong bản thức, công năng sai biệt¹⁴ trực tiếp sản sinh kết qủa của chính nó.

Nó (chủng tử) cùng với bản thức và quả được sản sinh không phải đồng nhất cũng không phải dị biệt.¹⁵ Lý tính của thể dụng, nhân quả, là như vậy.

Tuy không phải nhất, không phải dị, nhưng là thực hữu. Vì pháp giả hữu, như cái không tồn tại,¹⁶ không phải là nhân duyên.¹⁷ Nó cùng với các pháp đã không phải là nhất, không phải dị, hẵn phải như bình các thứ, là giả chứ không phải thực.¹⁸ Nếu vậy, chân như cũng là giả hữu.¹⁹ Thừa nhận như vậy, sẽ không có chân thắng nghĩa đế.²⁰ Nhưng, các chủng tử chỉ y trên ngôn thuyết thế tục mà nói là thực hữu, không đồng với chân như.

Chủng tử tuy y trên thể của thức thứ tám, nhưng đó chính là tướng phần của thức này chứ không là gì khác. Vì kiến phần thường nắm bắt nó như là đối tượng. Các chủng tử hữu lậu không khác biệt với thể của dị thục thức, do đó nó thuộc tính vô²¹ ký.

Nhân và quả đếu có tính thiện, bất thiện và vô ký nên nó cũng được gọi là thiện, bất thiện và vô ký.

Các chủng tử vô lậu duy chỉ được gọi là thiện, vì không được bao hàm trong dị thục thức, do vì nhân và quả đều chỉ có tính thiện. Nếu vậy, tại sao Quyết trạch phần nói, trong 22 căn, ²² tất cả đều có chủng tử của dị thục, đều là dị thục sinh?²³ Tuy nó được gọi là dị thục nhưng không phải là vô ký. Y tựa trên dị thục²⁴ nên gọi là chủng tử dị thục. Cái gì dị tính thì y tựa lẫn nhau được, như thức con mắt v.v.²⁵ Hoặc chủng tử vô lậu, do ảnh hưởng của huân tập, chuyển biến mà thanh thục, được đặt tên là dị thục.

cũng không phải tìm thấy nó ở đâu khác (ngoài các hạt thóc lúa ấy).” Nhiếp luận thích (TTh) 2 (tr.

328b02): “Như hạt đại mạch có công năng nảy mầm nên có tính chủng tử. Nểu vì lâu ngày hay do ảnh hưởng lửa mà công năng ấy bị hỏng; bấy giò hình tướng của hạt đại mạch tuy vẫn như cũ nhưng nó

ii. Tân huân và bản hữu

a. Thuyết bản hữu: Hộ Nguyệt²⁶

Trong đây, có quan điểm cho rằng hết thảy chủng tử đều là bản hữu, không do bởi huân tập²⁷ mới phát sinh. Nhưng do ảnh hưởng của sự huân tập mà nó phát triển. Như Khế kinh²⁸ nói, “Hết thảy hữu tình, từ vô thủy đến nay, có đa dạng giới, như đống ác-xoa,²⁹ tồn tại một cách tự nhiên như vậy.” Giới là tên gọi khác của chủng tử. Lại nữa, Khế kinh nói, “Giới, từ vô thủy đến nay, là sở y của hết thảy pháp.”³⁰ Giới đây có nghĩa là nhân.

Du-già³¹ cũng nói, “Tự tính của các chủng tử, từ vô thủy đến nay, tuy là bản hữu, nhưng do cái mới được huân tập như là nhiễm hay tịnh mà phát khởi.”

Các loại hữu tình, từ vô thủy đến nay, nếu thuộc pháp bát-niết-bàn, tất cả đều thảy đều đầy đủ. Nếu không thuộc pháp bát-niết-bàn, khuyết chủng tử của ba loại bồ-đề.

Văn như vậy để chứng minh, không phải là ít.³² Lại nữa, các hữu tình đã được nói là bản lai có năm chủng tính khác nhau do đó cần phải xác định có chủng tử pháp nhĩ, không phát sinh do bởi huân tập.³³ Lại nữa, Du-già nói, địa ngục thành tựu ba vô lậu căn.³⁴ Đó là chủng tử chứ không phải hiện hành.

Lại nữa, chủng tính bản tính trụ, ³⁵ đạt được một cách tự nhiên, từ vô thủy lần lượt truyền đến nay. Do các dẫn chứng như vậy chứng minh rằng chủng tử vô lậu vốn là pháp nhĩ bản hữu, chứ không do huân tập mà phát sinh.

Chủng tử hữu lậu tất nhiên cũng tồn tại một cách tự nhiên (pháp nhĩ hữu), do huân tập mà phát triển, không phải do huân tập riêng biệt mà phát sinh.

Như vậy, nhân quả được thiết lập không tạp loạn.

b. Thuyết tân huân: Thắng Quân & Nan-đà³⁶

Quan điểm khác nói, chủng tử phát sinh đều do huân tập.

Cái được huân tập và cái huân tập đều tồn tại từ vô thủy; do đó, các chủng tử được thành tựu từ vô thủy?³⁷ Chủng tử là tên gọi khác của tập khí. Tập khí tất phải do huân tập mà có, như mùi thơm (khí) của vừng (mè) phát sinh do bởi xông ướp (huân tập) hoa.³⁸ Như Khế kinh³⁹ nói, “Tâm của các hữu tình do được huân tập bởi nhiễm và tịnh mà vô lượng chủng tử được tích tập.

Luận nói,⁴⁰ chủng tử nội tại nhất định có sự huân tập. Chủng tử ngoại tại, hoặc có, hoặc không. Lại nữa, ba loại tập khí, danh ngôn v.v., ⁴¹ bao gồm chủng tử của hết thảy pháp hữu lậu. Ba loại tập khí đó đã do huân tập mà có, do đó chủng tử hữu lậu tất do huân tập mà sản sinh.

Chủng tử vô lậu cũng do huân tập. Nói rằng,⁴² sự huân tập bởi nghe mà sinh khởi là do được huân tập bởi sự nghe Chánh pháp lưu xuất trực tiếp⁴³ từ pháp giới thanh tịnh.⁴⁴ Đó là chủng tử tính của tâm xuất thế.

Sự sai biệt của chủng tính⁴⁵ bản lai của hữu tình không do chủng tử vô lậu tồn tại hay không tồn tại. Nhưng chủng tính ấy chỉ y trên trường hợp có chướng⁴⁶ hay không chướng mà thiết lập.

Như Du-già nói,⁴⁷ nếu ở nơi cảnh vực chân như mà hoàn toàn có chủng tử của hai chướng, ở đó lập chủng tính của pháp không bát-niết-bàn. Nếu hoàn toàn có chủng tử của sở tri chướng chứ không phải phiền não chướng, ở đây một phần lập chủng tính Thanh văn, một phần lập chủng tính Độc giác. Nếu hoàn toàn không có chủng tử của cả hai chướng, tức lập nó làm chủng tính Như lai.

Do đó biết rằng sự sai biệt của chủng tính bản lai y trên chướng mà thiết lập chứ không phải do chủng tử vô lậu.

c. Quan điểm của Hộ Pháp

Quan điểm khác nói, mỗi chủng tử (hữu lậu và vô lậu) đều có hai loại:

a. Bản hữu. Đó là công năng sai biệt sản sinh uẩn, xứ giới; nó tồn tại một cách tự nhiên (pháp nhĩ) trong thức a-lại-da kể từ vô thủy. Thế Tôn y trên đây mà nói, giới đa dạng⁴⁸ mà các hữu tình sở hữu từ vô thủy đến nay giống như đống hạt ác-xoa, tồn tại một cách tự nhiên (pháp nhĩ). Ngoài ra, các dẫn chứng được nói chi tiết như trên kia.⁴⁹ Đây gọi là chủng tính của bản tính trụ. b. Thủy khởi. Nó hiện hữu do được thường xuyên huân tạp bởi hiện hành. Thế Tôn y⁵⁰ trên đây mà nói, tâm của các hữu tình do được huân tập bởi các pháp nhiễm, tịnh; nó là cái được tích tập bởi vô lượng chủng tử. Các luận cũng nói, chủng tử nhiễm, tịnh phát sinh do bởi sự huân tập của các pháp nhiễm, tịnh.

Đây gọi là chủng tử được tập thành.⁵¹ (1) Phê bình thuyết bản hữu Nếu duy chỉ là bản hữu, chuyển thức không thể là duyên tính như là nhân⁵² cho a-lại-da. Như Khế kinh nói, “Các pháp được chứa trong thức; thức trong các pháp cũng vậy, hỗ tương làm quả tính cho nhau, và cũng thường làm nhân tính.”⁵³ Đại ý bài tụng nói, thức a-lại-da và các chuyển thức trong tất cả mọi thời lần lượt hỗ tương sinh khởi, hỗ tương làm nhân quả.

Luận Nhiếp Đại thừa nói,⁵⁴ thức a-lại-da hỗ tương cùng với các pháp tạp nhiễm làm nhân duyên. Như bấc đèn và ngọn lửa lần lượt phát sinh sự cháy. Lại cũng như các cọng lau bó lại, chúng tựa nhau mà đứng. Duy chỉ y trên hai điều kiện này⁵⁵ mà thiết lập nhân duyên. Các trường hợp nhân duyên khác không thể có được.

Nếu chủng tử được sản sinh mà không do huân tập, làm thế nào chuyển thức cùng với a-lại-da có ý nghĩa là nhân duyên ?⁵⁶ Không phải do huân tập khiến cho tăng trưởng mà gọi là nhân duyên. Không thể cho rằng nghiệp thiện ác làm nhân duyên cho quả dị thục.⁵⁷ Lại nữa, quan điểm ấy trái với các Thánh giáo, theo đó, có chủng tử được sản sinh do huân tập. Cho nên, cho rằng duy chỉ có chủng tử bản hữu là trái với lý và giáo. (2) Phê bình thuyết tân huân Nếu sự sinh khởi của chủng tử có khởi thủy, vô lậu hữu vi không thể sinh vì không có nhân duyên.⁵⁸ Hữu lậu không thể là chủng tử của vô lậu.⁵⁹ Vì không thể nên nói rằng chủng tử vô lậu sản sinh hữu lậu. Nếu chấp nhận điều này, hữu lậu có thể sinh trở lại nơi chư Phật; thiện v.v. không thể là chủng tử của bất thiện các thứ.

(3) Phê bình phân biệt luận Các nhà phân biệt luận⁶⁰ tuy nói rằng, tính của tâm vốn tịnh, nhưng do bị ô nhiễm bới phiền não khách trần nên trở thành tạp nhiễm. Khi dứt sạch phiền não, bấy giờ nó chuyển thành vô lậu. Như vậy, pháp vô lậu phát sinh không do nhân.

Nhưng, nói là tính của tâm, các vị ấy nói theo nghĩa nào? Nếu nói đó là Không lý;⁶¹ nhưng Không không phải là nhân của tâm. Pháp thường hằng chắc chắn không phải là chủng tử của các pháp. Vì tự thể trước sau không có chuyển biến.

Nếu nói đó là tâm, thế thì cũng đồng với Số luận.⁶² Tướng tuy chuyển biến, nhưng thể thường nhất tính.

Vã lại, như thế tâm ác, vô ký cũng có thể là thiện.⁶³ Nếu thừa nhận,⁶⁴ nó hẵn phải tương ưng với tín v.v.;⁶⁵ nếu không thừa nhận, nó có thể không phải là thể của tâm thiện. Từ thiện còn không được nói đến, huống nữa là vô lậu.

Tâm thiện hữu lậu đã được nói là tạp nhiễm, như tính của ác tâm vốn không phải là vô lậu, do đó không thể là nhân cho vô lậu. Khổng thể nói rằng thiện ác v.v. hỗ tương làm nhân cho nhau.

Nếu tính của tâm hữu lậu mà là vô lậu, thế thì tính của tâm vô lậu hẵn cũng có thể là hữu lậu. Vì không thể có khái niệm về nhân duyên sai biệt.⁶⁶ Lại nữa, tâm của dị sinh nếu là vô lậu; thế thì vô lậu hiện hành trong trạng thái dị sinh, và (dị sinh) được gọi là Thánh giả. Nếu tự tính của tâm dị sinh tuy là vô lậu nhưng tướng của nó có ô nhiễm nên không gọi là vô lậu, cho nên không có sai lầm như vậy; thế thì chủng tử của tâm cũng không phải là vô lậu, tại sao Luận của ngài nói có hạng dị sinh duy chỉ thành tựu chủng tử vô lậu?⁶⁷ Vì tính và tướng của chủng tử và hiện hành là đồng nhất.

Nhưng, Khế kinh nói,⁶⁸ tính của tâm vốn tịnh, ấy là nói chân như được hiển thị bởi lý Không của tâm.⁶⁹ Vì chân như là tính chân thật của tâm.

Hoặc nói, thể của tâm không phải là phiền não, do đó nói là bản tịnh; chứ không phải vì tự tính của tâm hữu lậu là vô lậu mà nói là bản tịnh.⁷⁰ Do vậy, nên xác tín rằng có hạng hữu tính có chủng tử vô lậu từ vô thủy đến nay, thành tựu một cách tự nhiên (pháp nhĩ) chứ không phải bởi huân tập. Về sau, trong giai đoạn thắng tiến,⁷¹ nó được huân tập để phát triển. Do nguyên nhân này, pháp vô lậu sinh khởi. Khi vô lậu sinh khởi, nó lại huân tập thành chủng tử. Về chủng tử hữu lậu, lọai suy theo đó mà biết.

(4) Giải thích nan đề a. Huân tập nội chủng Tuy được nói trong các Thánh giáo rằng chủng tử nội tại một cách xác định có huân tập, nhưng không xác quyết nói hết thảy chủng tử sản sinh đều do huân tập. Vậy, đâu có thể thể hoàn toàn bác bỏ không tồn tại chủng tử bản hữu. Tuy nhiên, chủng tử bản hữu cũng phải do huân tập mới có thể phát triển để dẫn đến thành quả. Do đó nói, chủng tử nội tại xác đinh có huân tập.⁷² b. Huân tập bởi nghe Sự huân tập do bởi nghe không phải duy chỉ là hữu lậu. Khi nghe Chánh pháp, chủng tử vô lậu bản hữu cũng được huân tập để phát triển thêm lên, lần lượt cho đến tâm xuất thế. ⁷³ Do đó chủng tử này cũng được gọi là huân tập bởi nghe. Trong cái huân tập bởi nghe, những gì là tính hữu lậu thì thuộc tu sở đoạn.⁷⁴ Nó chịu ảnh hưởng của dị thục đặc sắc để làm tăng thượng duyên cho chủng tử của tâm xuất thế. Những gì là tính vô lậu thì thuộc phi sở đoạn,⁷⁵ làm nhân duyên trực tiếp cho pháp xuất thế. Nhân duyên trực tiếp này vi tế, ẩn mật, khó nhận thức được, nhưng dựa trên loại tăng thượng duyên đặc sắc thô hiển, phương tiện nói là chủng tử của tâm xuất thế.

c. Chủng tính và chủng tử Nói y trên sự chướng ngại⁷⁶ mà thiết lập sự sai biệt về chủng tính, ý muốn nói rõ chủng tử vô lậu tồn tại hay không tồn tại. Nếu hoàn toàn không tồn tại chủng tử vô lậu, chủng tử của hai chướng kia vĩnh viễn không thể bị trừ hại, y theo đó là lập pháp phi niết-bàn. Nếu chỉ tồn tại chủng tử vô lậu của hai thừa, sở tri chướng kia vĩnh viễn không thể bị trừ hại, theo đó một phần lập chủng tính Thanh văn, một phần lập chủng tính Độc giác.

Nếu cũng tồn tại cả chủng tử vô lậu của Phật, chủng tử của hai chướng kia đều có thể vĩnh viễn bị trừ hại, theo đó lập chủng tính Như lai.

Như vậy, do bởi chủng tử vô lậu tồn tại hay không tồn tại mà có ý nghĩa chướng có thể bị đoạn trừ hay không bị đoạn trừ. Nhưng chủng tử vô lậu vốn vi tế, ẩn mật, khó nhận thức được, do đó chuẩn theo hai chướng kia để nêu rõ sự sai biệt về chủng tính. Nếu không thế, hai chướng kia có nguyên nhân cá biệt nào để có thể bị hay không bị trừ hại?

Nếu do pháp nhĩ tự nhiên mà có sự sai biệt về chướng này, sao không thừa nhận chủng tử vô lậu cũng vậy? Nếu bản lai hoàn toàn không tồn tại chủng tử của pháp vô lậu, các Thánh đạo sẽ vĩnh viễn không thể sinh khởi. Vậy, cái gìi sẽ có thể trừ hại chủng tử của hai chướng để nói y chướng mà lập nên sự sai biệt về chủng tính? Sự sinh khởi của Thánh đạo kia đã không có ý nghĩa, nói răng sẽ sinh khởi thì nhất định là phi lý.

Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các Tánh giáo nói có chủng tử bản hữu; thảy đều mâu thuẫn với ý nghĩa kia. Cho nên, cho rằng chỉ có thủy khởi, điều đó trái với cả lý và giáo.

Do vậy, nên biết, mỗi chủng tử của các pháp đều có hai loại, bản hữu và thủy khởi.

iii. Đặc tính của chủng tử

Một cách tổng quát, có sáu đặc tính của chủng tử.

(1) Sát-na diệt. Thể của nó vừa sinh tức thì diệt một cách vô gián, có công lực đặc sắc⁷⁷ mới có thể thành chủng tử. Đặc tính này loại ra những gì là pháp thường hằng. Cái gì thường hằng không biến chuyển thì không thể nói nó có khả năng phát sinh tác dụng.⁷⁸ (2) Quả câu hữu. Cái cùng với pháp là quả hiện hành đã được sản sinh, cùng hiện hữu và cùng hòa hiệp, mới có thể làm chủng tử.^{79 80} Đặc tính này loại bỏ những gì tồn tại trước nó, sau nó và ly cách nó.⁸¹ Hiện hành và chủng tử khác loại, không chống nhau, đồng thời hiện hữu trong cùng một thân, cái đó mới có khả năng phát sinh tác dụng. Không phải như chủng tử cùng loại sinh sản lẫn nhau, cái trước và cái sau chống nhau, tất không thể cùng hiện hữu. ⁸² Tuy nhân và quả có trường hợp cùng hiện hữu hay không cùng hiện hữu, nhưng chỉ trong thời hiện tại mới có thể có tác dụng như là nhân, vì cái chưa sinh và cái đã diệt không có tự thể.⁸³

Y trên cái sản sinh quả hiện tại mà đặt tên chủng tử, chứ không phải y trên trường hợp nó dẫn sinh cái cùng loại mà gọi là chủng tử, do đó cần phải nói chủng tử là cái cùng tồn tại với quả. (3) Hằng tùy chuyển. Trong một thời gian dài cần phải tồn tại như một chủng loại duy nhất liên tục cho đến giai đoạn cứu cánh,⁸⁴ như thế mới có thể thành chủng tử. Đặc tính này loại trừ các chuyển thức⁸⁵ vốn chuyển dịch một cách gián đoạn, vì như vậy không tương ưng với chủng tử. Đặc tính này cũng chỉ rõ tính cách tự loại sinh sản lẫn nhau của chủng tử. (4) Quyết định tính. Chủng tử phải là cái quyết định bản chất của công năng dẫn sinh thiện ác tùy theo ảnh hưởng của nhân.⁸⁶ Đặc tính này bác bỏ quan điểm của các bộ phái khác cho rằng nhân của dị tính sản sinh quả của dị tính cũng mang ý nghĩa nhân duyên.⁸⁷ (5) Đãi chúng duyên. Chủng tử là loại công năng đặc biệt khi hội hiệp đủ các điều kiện riêng biệt của nó.⁸⁸ Đặc tính này bác bỏ quan điểm của Ngoại đạo cho rằng do nguyên nhân tự nhiên,⁸⁹ chứ không do hội đủ các điều kiện, quả thường xuyên được sản sinh một cách đột nhiên. Hoặc bác bỏ quan điểm các bộ phái khác cho rằng các duyên vốn hằng hữu chứ không phải không tồn tại.⁹⁰ Ở đây nêu rõ các điều kiện (duyên) cần hội đủ không có tính hằng hữu. Do đó, chủng tử không thường xuyên ngẩu sinh quả.

(6) Dẫn tự quả. Dẫn sinh kết quả của riêng nó.⁹¹ Chủng tử là cái, từng loại riêng biệt, dẫn sinh các quả sắc, tâm từng loại riêng biệt. Đặc tính này bác bỏ quan điểm của ngoại đạo cho rằng một nhân độc nhất sản sinh hết thảy quả. Cũng bác bỏ các bộ phái khác cho rằng sắc tâm các thứ làm nhân duyên cho nhau.⁹² a. Duy chỉ công năng sai biệt trong bản thức mới có đủ sáu đặc tính này để thành chủng tử; ngoài ra là không thể. Ở ngoại giới, như thóc lúa các thứ, vốn là biến thái của thức, cho nên giả lập chúng là chủng tử, nhưng không phải là chủng tử thực nghĩa.⁹³ b. Thế lực của loại chủng tử này sản sinh quả chính thức và gần gũi nhất được gọi là sinh nhân. Khi nó dẫn sinh quả dư tàn xa khiến không đột nhiên dứt tuyệt, bấy giờ được gọi là dẫn nhân.⁹⁴ c. Nội chủng sinh trưởng tất do huân tập; trực tiếp sản sinh quả. Đó là nhân duyên tính. Ngoại chủng hoặc được huận tập hoặc không; nó làm tăng thượng duyên để tác thành quả được sản sinh. Nhân duyên của quả kia như vậy phải là nội chủng. Vì quả được sản sinh từ chủng tử có đặc tính chung.