Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 1

Hòa Thượng Châu Toàn (1933 - 1974) Chùa Trúc Lâm – Tp. Hồ Chí Minh

Hòa thượng Châu Toàn (1933 - 1974)

Chùa Trúc Lâm – Tp. Hồ Chí Minh

Hòa thượng Châu Tồn, tên thật Trần Hồng Minh, sinh năm 1933 tại làng Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, miền Trung Trung bộ, sau gia đình dời vào Huế.

Thuở nhỏ do vì chiến tranh xảy ra trên quê hương, cha mẹ mất sớm. Hòa thượng được Bà Nội cưu mang nuôi nấng và sau đó đem gởi vào chùa nương nhờ cửa Phật.

Năm lên 6 tuổi, Hòa thượng được gởi vào chùa Trúc Lâm, Huế để hành Điệu. Lúc này Hòa thượng Mật Thể đang là giảng sư và là giáo thọ cho các trường Phật học ở Huế, thấy Hòa thượng là người thông minh lanh lợi nên đã nhận làm đệ tử và đặt cho Pháp danh Nguyên Trí, tự Châu Tồn. Từ đó Hòa thượng vừa hành Điệu vừa học Kinh Luật Luận của bậc Sa-di như Hai thời công phu và Luật Tiểu gồm: Tỳ-ni, Sa-di, Oai nghi, Cảnh sách. Với bản tính thông minh hiếu học nên Hòa thượng được Bổn sư cho phép ra dự học các lớp Sơ Trung Phật pháp ở chùa Báo Quốc do quý Hòa thượng như:

Hòa thượng Mật Thể, Hòa thượng Hoằng Thơ, Hòa thượng Mật Nguyện, Hòa thượng Chánh Thống, Hòa thượng Thiện Siêu, Hòa thượng Trí Quang… Sau đó Hòa thượng được Hòa thượng Bổn sư cho phép thọ Cụ túc giới tại Giới đàn chùa Báo Quốc năm 1952.

Trong thời gian này chiến tranh ngày càng ác liệt, tồn dân đều tham gia chống Pháp cứu nước. Chính Bổn sư của Hòa thượng là Hòa thượng Mật Thể cũng tham gia kháng chiến, rồi sau đó tập kết ra Bắc. Cuộc sống trong chốn Thiền môn bấy giờ bị xáo trộn, Hòa thượng cũng ở trong tâm trạng đứng ngồi không yên. Năm 1955, Hòa thượng Đồng Bổn đang học ở Bắc quay trở vào Nam và ghé vào Trúc Lâm. Sau lần hội ngộ đó, Hòa thượng quyết định vào Nam tu học. Nơi đến và dừng chân ở Sài Gòn là chùa Trúc Lâm, Gò Vấp. Chùa Trúc Lâm khi đó tuy chỉ là gian nhà tranh vách đất, nhưng sau này cũng là chỗ lưu trú của quý Hòa thượng Đồng Bổn, Hòa thượng Nhất Hạnh… Chùa Trúc Lâm hiện vẫn còn dấu tích am thất của Hòa thượng Nhất Hạnh trong thời gian ngài nhập thất để hành thiền và viết sách. Nơi đây hiện lưu giữ tháp của Hòa thượng Châu Tồn.

Cũng cần nói thêm là đồng sáng lập ra chùa Trúc Lâm chính là Hòa thượng Đồng Bổn và Hòa thượng Châu Tồn.

Với vốn kiến thức Phật học vững chắc, khi vừa đặt chân vào Sài Gòn Hòa thượng đã ghi tên theo học cho xong chương trình Trung Học ở trường Nguyễn Du. Sau khi tốt nghiệp Trung học, Hòa thượng lại tiếp tục ghi tên học tại Đại học Văn khoa Sài Gòn cho tới khi tốt nghiệp Cử nhân Văn chương.

Trong phong trào đấu tranh chống chế độ độc tài Ngô Đình Diệm, Hòa thượng đã sát cánh với Chư tôn Thiền đức vận động học sinh, sinh viên và hướng đạo sinh tham gia các phong trào đấu tranh

chống chế độ độc tài. Không có cuộc biểu tình nào mà Hòa thượng không tham gia. Hòa thượng cũng bí mật in ấn tài liệu, thư truyền đơn chống chế độ Diệm để cung cấp cho đồn sinh viên, học sinh Sài Gòn thời bay giờ. Khi bị mật vụ vây bắt, Hòa thượng đã nhanh chóng ẩn mình trong nhà các Phật tử và nhờ đó mà Hòa thượng đã nhiều lần thốt được. Sau đó, chế độ Ngô Đình Diệm cáo chung, Giáo hội được thành lập, trường Thanh niên phụng sự xã hội được mở ra năm 1965, Hòa thượng Nhất Hạnh đã mời Hòa thượng làm Giám đốc từ năm 1967 đến năm 1974. Cũng trong thời gian này, các trường Bồ đề mở ra nhiều, Hòa thượng được mời tham gia giảng dạy về việt văn và Phật pháp ở nhiều trường như Bồ-đề Sài Gòn, Bồ-đề Bến Tre, Bồ đề Chợ Lớn, Bồ đề Bình Dương…

Vào ngày mùng 5 tháng 5 năm 1974, Hòa thượng đang thuyết trình về kế hoạch hoạt động của trường Thanh niên phụng sự xã hội tại chùa Từ Nghiêm để Ban Giám đốc bổ sung ý kiến hòng chuẩn bị báo cáo cho Đại hội được tổ chức ở Thái Lan hôm sau thì bất ngờ bị ngất xỉu. Hòa thượng được đưa vào bệnh viện cấp cứu nhưng người đã trút hơi thở cuối cùng ngay sau đó. Cái chết của Hòa thượng hết sức đột ngột nên có nhiều người cho rằng Hòa thượng bị đầu độc, có người nói do bị tăng-xông nhưng hiện vẫn không có gì để xác chứng. Tháp Hòa thượng được xây trong sân chùa Trúc Lâm và ghi dấu ngày mất là ngày mùng 5 tháng 5 năm 1974 tại Gò Vấp, Sài Gòn, thọ 41 tuổi đời với 22 hạ lạp.

Hòa Thượng Quang Phú (1921 - 1975) Chùa Châu Lâm – Huế

Hòa thượng Quang Phú (1921 - 1975)

Chùa Châu Lâm – Huế

Hòa thượng tên thật là Đỗ Quang Phú, hiệu Thiên Hồ. Sinh quán ở làng Bích Khê, phủ Triệu Phong, tỉnh Quang Trị. Năm 15 tuổi, Ngài đầu sư với Hòa thượng Viên Quang ở chùa Châu Lâm - Huế. Thân phụ là cụ ông Đỗ Năng Tú, hiệu Chánh Thiệt. Thân mẫu là cụ bà Dương Thị Tấn. Hòa thượng chỉ có một em gái là bà Đỗ Thị Tý. Cả gia đình đều vào sinh sống tại Huế. Hiện song thân Hòa thượng được thờ tại từ đường của gia tộc ở ngoại ô Huế, gần lăng Tự Đức. Tháp của Ngài cũng được xây cất trong vườn nhà của song thân.

Xuất gia từ thuở thiếu niên, học chữ Nho với thân sinh và Hòa thượng Bổn sư chùa Châu Lâm. Ngài vốn tính điềm tĩnh, tư chất thông minh, thích đọc sách và tham thiền. Năm 1938, Hòa thượng được Bổn sư cho phép thọ đại giới tại chùa Đại Bi - Thanh Hố do Hòa thượng Huệ Minh làm Đàn đầu, Hòa thượng Viên Quang làm Đệ tam tôn chứng và ngài đã đỗ thủ Sa di trong giới đàn này.

Chùa Hương Lâm do thân phụ của Ngài lập để tu tập vào cuối đời sau được vua Bảo Đại ban biển đề “Sắc tứ Hương Lâm tự”. Chùa này về sau bị giặc Pháp đốt phá vào năm 1947. Chùa hiện nay không còn nhưng biển hiệu chùa vẫn còn được gia tộc của Ngài cất giữ.

Sinh tiền, Ngài học Phật pháp với Hòa thượng Phước Huệ ở Phật học đường Tây Thiên. Năm 1947, Hòa thượng được mời ra dạy tại Phật học đường Báo Quốc một thời gian. Năm 1950, Hòa thượng vào Sài Gòn và được Giáo hội mời lên Cao Nguyên đảm trách chức vụ Giảng sư. Ở đây, Hòa thượng được Giáo hội tỉnh Tuyên Đức mời làm Trú trì chùa Giác Hồng, huyện Đơn Dương, Lâm Đồng. Sau một thời gian, Ngài được mời lên ở chùa Linh Sơn, đảm nhiệm chức vụ Hội trưởng Tỉnh hội Phật giáo Tuyên Đức - Đà Lạt. Sau năm 1963, Hòa thượng được cử giữ chức Chánh Đại diện miền Khuông Việt (phụ trách các tỉnh Cao Nguyên và Nam Trung Bộ). Hòa thượng được Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất cung cử làm thành viên của Hội đồng Viện Tăng thống. Chí nguyện của Ngài là chuyên tu thiền và sáng tác. Năm 1957, Hòa thượng chuyên tâm tham thiền, dịch sách và diễn giảng Phật pháp tại chùa Linh Sơn - Đà Lạt. Những tác phẩm của Hồ thượng còn lại là "Liễu sanh thốt tử", "Đại cương Triết học Phật giáo" do Huyền Trang xuất bản năm 1957 tại Đà Lạt và một số bài viết được đăng trên các tạp chí Phật giáo ở trong nước. Ngài viên tịch ngày 30 tháng 4 năm 1975 tại Sài Gòn, trụ thế 55 năm, 37 hạ lạp.

Cảm niệm

Tặng Thầy Quang Phú (Đạo Quang)

Tâm tính chất trực dáng kẻ tu

Đường đường tăng tướng chẳng phàm phu

Tương lai đạo pháp lo gìn giữ

Xuất hướng siêu trần chiếu áo nu (nâu).

Thích Vĩnh Thừa

(Bổn sư)

Hòa Thượng Trí Hữu (1913 – 1975) Chùa Linh Ứng – Đà Nẵng

Hòa thượng Trí Hữu (1913 – 1975)

Chùa Linh Ứng – Đà Nẵng

Hòa thượng thế danh Lê Thùy, pháp húy Thị Năng, tự Trí Hữu, hiệu Hương Sơn, nối pháp đời 42 dòng Lâm Tế, thế hệ thứ 9 pháp phái Chúc Thánh.

Hòa thượng sinh năm Quý Sửu (1913) tại làng Quá Giáng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Thân sinh là cụ ông Lê Tất Các, pháp danh Hồng Diễn, thân mẫu là cụ bà Kiều Thị Đỉnh. Về sau, cụ ông xuất gia với Hòa thượng Thích Tôn Bảo, thọ Sa di Bồ tát giới với pháp tự Giải Khánh, hiệu là Giác Tánh.

Vốn có túc duyên nhiều đời với Phật pháp nên vào năm Giáp Tuất (1934), Ngài xin phép cha mẹ đi xuất gia khi vừa tròn 11 tuổi, Ngài đến chùa Linh Ứng, núi Ngũ Hành bái Hòa thượng Như Thông – Tôn Nguyên làm thầy, được Hòa thượng thu nhận làm đệ tử và cho ban Pháp danh là Thị Năng. Đến năm Mậu Dần (1938), khi vừa tròn 25 tuổi thì Ngài thọ Cụ túc giới.

Sau một thời gian theo hầu Hòa thượng Bổn sư, thấy Ngài có căn tánh lanh lẹ nên vào năm Ất Hợi (1935), Ngài được Bổn sư cho theo học tại Đà Thành Phật học viện tại chùa Phổ Thiên – Đà Nẵng.

Năm Đinh Sửu (1937), sau khi tốt nghiệp tại Phật học viện Phổ Thiên, Ngài tiếp tục cầu học tại Phật học đường Báo Quốc – Huế.

Năm Ất Dậu (1945), Ngài tốt nghiệp chương trình Đại học Phật giáo tại Báo Quốc và bắt đầu cuộc hành trình vân du hóa đạo tại các tỉnh miền Nam.

Ban đầu, Ngài vào ngụ tại chùa Hưng Long và chùa Hưng Đạo do Hòa thượng Huệ Chấn làm Trụ trì. Sau mùa hạ năm Kỷ Sửu (1949), Ngài đến khu vực Vườn Lài lập thảo am lấy tên là Trí Tuệ Am. Sau khi xây Chánh điện và Tăng xá xong, Ngài đổi tên chùa là Ứng Quang. Trong thời gian này, Ngài cộng tác với tạp chí Từ Quang nhằm phổ biến giáo lý đến khắp các giới Phật tử, đồng thời là Giáo thọ sư của Phật học đường Nam Việt.

Đến năm Canh Dần (1950), Ngài cùng với các Hòa thượng Thiện Hòa, Thiện Hoa v.v… hợp nhất các Phật học đường Liên Hải, Sùng Đức thành Phật học đường Nam Việt, đồng thời Ngài nhượng lại ngôi chùa Ứng Quang cho Hòa thượng Thiện Hòa để làm trụ sở Giáo hội Tăng già Nam Việt cũng như Phật học đường Nam Việt. Sau đó, Hòa thượng Thiện Hòa trùng tu và đổi tên là Ấn Quang cho đến ngày hôm nay.

Năm Đinh Dậu (1957), Ngài về lại Ngũ Hành Sơn và nhận chức vụ Trụ trì Tổ đình Linh Ứng.

Năm Canh Tý (1960), Phật học viện Phổ Đà được thành lập tại chùa Phổ Thiên – Đà Nẵng, Hòa thượng được mời làm Giám viện cho đến năm 1975.

Năm Tân Sửu (1961), Ngài được sung cử vào chức vụ Trưởng Giáo hội Tăng già Quảng Nam Đà Nẵng.

Năm Nhâm Dần (1962), Ngài được cử nhận chức vụ Trụ trì chùa Tỉnh hội Đà Nẵng.

Năm Giáp Thìn (1964), sau khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất được thành lập, Ngài được Trung ương Giáo hội cử làm Chánh Đại diện miền Liễu Quán.

Năm Ất Tỵ (1965), Ngài được cung thỉnh làm Giáo thọ A-xà-lê tại giới đàn Sa di mở tại chùa Long Tuyền – Hội An.

Năm Mậu Thân (1968), Hòa thượng được cung thỉnh làm Đệ thất Tôn chứng cho giới đàn tại Phật học viện Hải Đức – Nha Trang để truyền trao giới pháp cho Tăng Ni sinh tu học.

Năm Canh Tuất (1970), Ngài được cung thỉnh làm Đệ ngũ Tôn chứng tại Đại giới đàn Vĩnh Gia tổ chức tại Phật học viện Phổ Đà – Đà Nẵng.

Năm Tân Hợi (1971), Ngài được cung thỉnh làm Giáo thọ A-xà-lê tại giới đàn Tu viện Quảng Đức, quận Thủ Đức – Sài Gòn.

Năm Nhâm Tý (1972), Ngài vận động đại trùng tu Tổ đình Linh Ứng.

Năm Quý Sửu (1973), Ngài được đức Tăng thống tấn phong lên hàng Giáo phẩm Hòa thượng và thỉnh vào Hội đồng Giáo phẩm Viện Tăng thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất.

Những sách Ngài phiên dịch và trước tác gồm: Kinh Viên Giác, Lời Phật Dạy (Phỏng dịch), Duy Thức Dị Giản, Kinh Phật Địa (ấn hành năm 1959), Phật Học Danh Số (đăng nhiều kỳ trên tạp chí Từ Quang), Lịch Sử Ngũ Hành Sơn (sáng tác).

Ngoài việc kế thế trùng tu Tổ đình Linh Ứng, Ngài đã khai sơn các chùa Ứng Quang (1949) (tức chùa Ấn Quang bây giờ) – Sài

Gòn, các chùa Hòa Phước (năm 1950), chùa Bảo Minh (1965) huyện Hòa Vang, chùa Từ Quang – Điện Bàn, Bích Trân, La Thọ tại Quảng Nam Đà Nẵng.

Năm Ất Mảo (1975), vào lúc 12 giờ ngày 28 tháng 11 âl (30.12.1975), Ngài đã thị tịch tại chùa Ấn Quang – Sài Gòn, nơi mà 37 năm về trước Ngài đã đặt những viên đá đầu tiên kiến tạo. Sau khi trà tỳ, hài cốt của Ngài được làm hai phần: một phần thờ tại chùa Ấn Quang và một phần đem về nhập bảo tháp tại chùa Linh Ứng – Ngũ Hành Sơn. Ngài thọ 63 tuổi và 37 hạ lạp.

Thượng Tọa Hạnh Minh (1940 – 1975) Chùa Từ Đàm – Huế

Thượng tọa Hạnh Minh (1940 – 1975)

Chùa Từ Đàm – Huế

Thượng tọa tên thật là Võ Trọng Trung sinh ngày 03.12.1940 tại thôn Chánh Đông, làng Thần Phù xã Thúy Châu, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, trong một gia đình thâm Nho tín Phật. Gia đình có 9 anh em mà Thượng tọa là con trưởng. Thân phụ là cụ ông Võ Trọng Ngạn, nhà nho có uy tín nhất vùng và thân mẫu là cụ bà Dương Thị Ngâït, Pháp danh Nguyên Hằng.

Năm lên 12 tuổi, Thượng tọa được Hòa thượng Thích Thiện Siêu (anh em cùng ông cố), đưa lên ở chùa Từ Đàm (1952) xuất gia. Lúc đó tỉnh Giáo hội Thừa Thiên đang tuyển con em đạo hữu trong tỉnh, ai có chí xuất gia thì làm đơn gởi về tỉnh hội để lựa chọn. Thượng tọa là người được chọn trong số hơn 50 người vào lớp dự bị xuất gia. Chương trình này do Tỉnh hội Thừa Thiên lúc bấy giờ chủ trương và Hòa thượng Thiện Siêu, Thiện Minh, Trí Thủ, Trí Quang, Linh Quang, Mật Hiển… đích thân giảng dạy. Song song với chương trình nội điển, lớp dự bị xuất gia còn cho học ngoại điển để chuẩn

bị ra làm giảng sư và hiệu trưởng các trường Trung học Bồ Đề. Chính vì vậy mà Thượng tọa sau khi tốt nghiệp Cao Trung Phật học, Thượng tọa đồng thời cũng đậu Tú tài, cử nhân văn khoa (Huế) và cữ nhân Hán học cũng tại Huế (1962).

Sau khi tốt nghiệp đại học, giáo hội Phật giáo Trung phần đã bổ nhiệm làm hiệu trưởng trường Bồ Đề Hữu Ngạn từ năm 1963 đến năm 1970. do nhân sự tại cao nguyên khiếm khuyết, Giáo hội đã cử Thượng tọa lên Pleiku đảm nhiệm chức vụ Giám học trường Bồ Đề Khuông Việt Pleiku từ năm 1970 – 1975.

Thượng tọa đã được phép của Hòa thượng Thích Thiện Siêu là Bổn sư cho thọ Cụ túc giới tại Giới đàn Vạn Hạnh năm 1965 tại Từ Hiếu với Pháp danh Nguyên Chi, Pháp tự Hạnh Minh.

Ngồi việc phục vụ cho sự nghiệp giáo dục Phật giáo, Thượng tọa còn là Giảng sư của Giáo hội thời bấy giờ.

Năm 1963, trong phong trào đấu tranh chống gia đình độc tài Ngô Đình Diệm, Thượng tọa là một trong những học Tăng đi đầu trong các buổi biểu tình chống gia đình trị Ngô Đình Diệm cho đến ngày gia đình họ Ngô bị cách mạng lật đổ.

Thượng tọa còn có các anh em chú bác cũng xuất gia tại chùa Từ Đàm trước đó là Hòa thượng Thích Thiện Giải (em ruột của Hòa thượng Bổn sư Thích Thiện Siêu) và Hòa thượng Thích thiện Lộc, Giám tự Tổ đình Từ Đàm Huế.

Thượng tọa hưởng thọ 35 tuổi đời và 23 ở trong đạo.

Hòa Thượng Phước Tịnh (1945 - 1975) Chùa Vạn Phước – Huế

Hòa thượng Phước Tịnh (1945 - 1975)

Chùa Vạn Phước – Huế

Hòa thượng Phước Tịnh tên thật là Hồ Văn Hào, sinh ngày 10.12.1945 tại làng Hương Cần, xã Hương Tồn, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Hòa thượng sinh ra trong một gia đình thuần kính Tam Bảo, gồm 4 anh em mà Hòa thượng là con thứ hai. Người em kế cũng xuất gia đó là Hòa thượng Thích Phước Tồn, hiện là Trụ trì chùa Vạn Đức tại Tp. Hồ Chí Minh. Thân phụ là cụ Hồ Văn Nhượng Pháp danh Nguyên Thân tự Tâm Cẩn, thân mẫu là cụ bà Trần Thị Lượng Pháp danh Nguyên Mãn tự Diệu Sung. Cả hai Cụ đều thọ Tam qui Ngũ giới và ăn chay trường.

Thuở nhỏ Hòa thượng học trường làng. Năm 12 tuổi (1954) theo cha mẹ lên Huế thăm chùa Vạn Phước và sau đó mến cảnh mến chùa và xin phép xuất gia tại đây. Được cha mẹ đồng ý và Hòa thượng đầu sư với Hòa thượng Tâm Hướng, Trụ trì chùa Vạn Phước ở Huế. Được cho nhập chúng hành điệu tại chùa. Trong thời gian ở chùa, Hòa thượng được cho học 4 cuốn Luật tiểu và những

bộ kinh căn bản sơ cấp của Phật giáo. Chẳng bao lâu Hòa thượng đã học thuộc 4 quyển Luật tiểu: Tỳ ni, Oai nghi, Sa di, Cảnh sách và đã thuộc lòng hai thời công phu sáng chiều. Khi ở chùa Hòa thượng được Thầy thương bạn mến. Thấy tư chất thông minh ham học, được sự cho phép của Hòa thượng Bổn sư, Hòa thượng xin vào học trường Trung học Hàm Long ở chùa Báo Quốc Huế. Sau khi học hết Trung học đệ nhất cấp và vào học Đệ nhị cấp (cấp III), Hòa thượng đã thi đỗ Tú tài II ban D (Cổ ngữ) năm 1962. Song với chương trình ngoại điển, Hòa thượng cũng thường theo học chương trình nội điển ở Linh Quang, Báo Quốc, Linh Mụ, Từ Đàm và Tây Thiên do các Hòa thượng nổi tiếng trong sơn môn dạy dỗ như Hòa thượng Đôn Hậu, Hòa thượng Mật Hiển, Hòa thượng Thiện Siêu, Hòa thượng Linh Quang, Hòa thượng Đức Tâm, Hòa thượng Chơn Trí giảng dạy. Để có kinh nghiệm và thâu thập thêm kiến thức cho việc nghiên cứu kinh điển sau này, Hòa thượng đã ghi tên vào học tại trường Đại học Văn Khoa Huế. Sau 4 năm đèn sách, Hòa thượng đã đậu Cử nhân Văn chương tại Đại học này.

Hòa thượng đã được Bổn sư cho thọ Sa-di năm 1963 tại chùa Vạn Phước và Tỷ-kheo Bồ-tát năm 1965 tại Giới đàn Từ Hiếu, Huế. Sau khi Tốt nghiệp Cử nhân và thọ Cụ túc giới xong, Hòa thượng được Giáo hội cử vào ngành Hoằng pháp và Giáo dục. Năm 1969, Ngài giữ chức vụ Giám học trường Bồ Đề Thành nội Huế, năm 1970 làm Hiệu trưởng trường Bồ Đề Hương Từ ở huyện Hương Thủy, ngoại ô Tp. Huế. Đồng thời cũng trong các năm này, Hòa thượng nhận làm Giáo thọ cho Phật học Viện Báo Quốc và Ni viện Diệu Đức, Huế.

Năm 1972, Hòa thượng xin phép Hòa thượng Bổn sư vào Sài gòn để ghi tên học Cao học tại Đại học Văn Khoa Sài Gòn và Cử

nhân Phật học tại Đại học Vạn Hạnh. Trong thời gian này, Hòa thượng nhận lời làm Phụ khảo cho Phân khoa Văn khoa Đại học Vạn Hạnh. Trong 3 năm vừa học vừa làm việc liên tục nên sức khỏe có phần sa sút, nhưng ý chí vươn lên cầu tiến thì rất mạnh mẽ. Hằng ngày Hòa thượng đạp xe gần 5 cây số để đi học và đi làm việc từ chùa Vạn Phước về Vạn Hạnh và qua Đại học Văn Khoa Sài Gòn, mặc dù được xa nhưng không chút than vãn. Thì giờ rảnh Hòa thượng vào các Thư viện tìm tài liệu với ổ bánh mì đơn sơ. Nhờ vậy nên Hòa thượng đã tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm cho việc nghiên cứu sau này, trong đó có luận văn Cao học như ảnh hưởng Phật giáo trong Văn chương bình dân. Hòa thượng cũng đã phụ giúp Giáo sư Tiến sĩ Lê Mạnh Thát nghiên cứu và dịch tác phẩm của ngài Chân Nguyên Thiền sư, một vị Đại sư nổi tiếng trong làng Văn học nước nhà thời cận đại.

Những tưởng ước mơ tươi sáng của Hòa thượng sẽ thành hiện thực, nhưng có ai ngờ cơn bệnh nan y ập đến cướp đi sinh mạng của vị tu sĩ chân tu đầy lòng nhiệt huyết và sự nghiệp nghiên cứu về Phật giáo đành bỏ dang dở. Để lại bao hồi bão ước mơ chưa thực hiện trọn vẹn. Chùa Vạn Phước tại Tp. Hồ Chí Minh và Tổ đình Vạn Phước Huế mất đi một tu sĩ trẻ chân tu đáng kính. Hòa thượng mất năm 1975 tại Sài gòn và nhục thân đưa về Tổ đình Vạn Phước Huế.

Tháp của Hòa thượng đã được lưu giữ tại chùa Sắc tứ Vạn Phước Huế.

Tiết 3: Chư Tôn Đức Ni. Ni Trưởng Khiết Bạch (1839 - ?) Chùa Tường Vân – Huế

Tiết 3

Chư Tôn đức Ni

Ni trưởng Khiết Bạch (1839 - ?)

Chùa Tường Vân – Huế

Thế gian quan niệm rằng “Côn sơn phiến ngọc, Quế lâm nhất chi” có nghĩa là Ngọc là lồi đá quý trong núi đá, Quế là lồi cây quý trong rừng cây. Trong xã hội thì cũng tương tự như vậy.

Trong chốn tòng lâm, Ni tự và hàng Ni chúng cũng khá nhiều, nhưng có người trong đó giới hạnh tinh nghiêm, cần cù bái sám thì chưa có ai giống như Ni trưởng ở chùa Tường Vân, đó là hình ảnh một viên ngọc sáng, một cành quế đẹp.

Ni trưởng người Tống Sơn, con gái của Cai đội Cảnh Tất Nguyễn Cửu Phước. Ni sư sanh năm Kỷ Hợi Minh Mạng thứ 20

(1839), lúc Sư tuổi còn nhỏ (8 tuổi), đã vào cung làm thị nữ. Dực Anh Tông hồng đế nhiều lần thương yêu vì thấy người có trí tuệ, học thức nhanh chóng lại là người đàn ca danh tiếng nhất trong cung. Năm 25 tuổi Sư cầu thọ ký với Hồ thượng Huệ Cảnh, được ban pháp danh Hải Bình tự Khiết Bạch và đã được Hồ thượng khen là người tuổi nhỏ đã sớm giác ngộ, vì không thể xuống tóc nên chỉ ở trong cung thường xuyên tụng kinh bái sám, Ni trưởng được xem là người có thủ pháp tinh xảo về kết cấu phối âm tạo nhịp trong thơ văn; cũng như tinh thông thiền cơ, mật hạnh.

Năm Tự Đức 35 (1882) nước ta có đánh nhau ở An Nghiệp Đông Kinh, Sư đã hướng về chùa Hoằng Ân (trong tử cấm thành) kỳ đảo; đêm đó mộng thấy thần nhân bảo rằng chỗ ở của bầy ong bị phá rối gây huyên náo cả núi rừng đến nỗi chuột hoang, chồn cáo không còn chỗ ẩn náu, chúng nó làm sao để ta yên ổn được. Khi tỉnh dậy, tìm xem thì mớihay sự việc được tâu đúng như vậy, và lúc này sự việc đánh nhau không còn nữa. Một đêm khác, Ni trưởng lại mộng thấy thần bảo: “Vua thích con nuôi Thiện Công (về sau là Kiến Phúc) rồi xem lòng bàn tay bấm ngón cái và ngón vô danh ám chỉ cung Mùi cho biết vận vua đến đây là hết. Tỉnh dậy, tìm xem thì được biết đó là thần bảo vệ.

Thế rồi năm sau (Quý Mùi) – Vua mang bệnh trầm kha. Nghe lời sớ tâu của Trang Ý Hồng thái hậu và Đoan Phi, vua ra lệnh cho Ni trưởng đến chùa Hoằng Ân cầu đảo; Sư chí thành khẩn thiết cầu nguyện nhưng lạ một điều tất cả pháp sự của Sư có vẻ đau buồn như có sự không tốt, và vua băng ở Ninh Lăng, sau đưa về Khiêm Cung. Đầu năm Hàm Nghi (1885) theo lệ thường Ni trưởng được trở về bổn tự, cầu sư huynh là ngài Giáo thọ (tức ngài Linh Cơ) chứng minh cho Sư xuống tóc, ngài đã sắp xếp cho Sư làm hương đăng trong chùa để hầu Phật. Ngồi ra, đối với những người bệnh nặng, tinh thần bất an họ tìm đến chùa làm việc công quả, Sư cũng đã âm thầm hồi hướng cầu

nguyện cho họ. Hơn 10 năm, Sư không hạ sơn, dân chúng ít khi thấy Ni trưởng. Ni trưởng chuyên trì kinh Pháp Hoa và không bỏ một buổi công phu sáng chiều nào. Năm Thành Thái thứ 3 (1891), Ni trưởng vâng lệnh Hồng thái hậu cho mời về Hoằng Ân tụng kinh cầu an được hiệu nghiệm nên đã được ban 1 y Ca-sa bảy màu có đính vàng còn mới. Năm Thánh Thái thứ 6 (1894) Ni trưởng được thọ giới Tỳ-kheo-ni với Hòa thượng Diệu Giác tại giới đàn Báo Quốc. Năm Thành Thái thứ 7 (1895) ngài Giáo thọ thấy tuổi Ni trưởng ngày càng cao Phật sự ngày càng chuyên cần mới cho nghỉ việc hương đăng để Ni trưởng biệt cư nơi hậu liêu tự lo công phu tu tập. Đến năm ngồi 60 tuổi, do trì kinh Pháp Hoa, sức khoẻ ngày càng khoẻ thêm. Đức hạnh của Ni trưởng cũng có thể theo kịp với Diệu Thiện, Hải Hiền, đương thời có thể đứng đầu trong các Ni trưởng cao minh mô phạm cho Ni chúng.

Ni Trưởng Hải Đăng (? - ?) Chùa Tường Vân - Huế

Ni trưởng Hải Đăng (? - ?)

Chùa Tường Vân - Huế

Ni trưởng thế danh là Đào Thị Để (Nguyễn Thị Phụng). Con nuôi của cụ Đào Duy Tâm, nguyên là Hùng Oai tướng quân chưởng vệ quản Thượng Tứ. Cụ trước là họ Đào, sau đổi thành họ Nguyễn nên tên của Ni trưởng cũng được đổi theo họ của cha nuôi.

Quê của Ni trưởng gốc ở Điện Bàn, Quảng Nam, trước khi chưa xuất gia là Thứ phi của Vua Tự Đức.

Sau khi rời cung vua, Ni trưởng xin xuất gia với Hòa thượng Tánh Hoạt Huệ Cảnh chùa Tường Vân và Hòa thượng ban cho Pháp danh là Hải Đăng, lúc này Ni trưởng mới thọ Sa-di-ni và Thức-xoa-ma-na.

Tự Đức năm thứ 8, Ni trưởng được Bổn sư cho thọ Tỷ-kheo-ni và cử Ni trưởng về trùng tu chùa Sư Lỗ Thượng thuộc môn phái Tường Vân (xã Phú Hồ, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên).

Trong quá trình tu tập và hoạt động Huế sự, Ni trưởng rất nghiêm túc thực hành phạm hạnh và hồn thành Huế sự trùng tu

chùa được Bổn sư giao nên được Tăng chúng nễ trọng và Huế tử kính nễ.

Sau thời gian tu học, tuổi Ni trưởng đã lớn và Ni trưởng đã tịch tại Tổ đình Tường Vân. Nhục thân Ni trưởng được quàng tại Tổ đình Tường Vân và sau đó đem về an táng tại Cồn Tốt, Sư Lỗ Thượng, Phú Hồ, Phú Vang, Thừa Thiên – Huế.

(Tư liệu lấy từ Hàm Long Sơn Chí của Như Như đạo nhân biên soạn)

Ni Trưởng Viên Thông (1813 – 1889) Chùa Đông Thiền – Huế

Ni trưởng Viên Thông (1813 – 1889)

Chùa Đông Thiền – Huế

Ni trưởng là con gái nhà quý tộc, thuộc dòng Kiến An Vương. Lúc nhỏ Ni trưởng được nuôi dạy kỹ lưỡng theo truyền thống Hồng gia. Lớn lên, song thân hứa hôn theo phép môn đăng hộ đối thời phong kiến. Nhưng chẳng may, Phu quân tương lai bị ngã bệnh và mất. Theo phép thủ tiết thờ chồng của Nho giáo, Ni trưởng cũng không ngồi thông lệ ấy.

Sau đó Ni trưởng xin phép song thân xuất gia. Ban đầu, Ni trưởng đến chùa Tường Vân ở Huế xin với Hòa thượng Tánh Hoạt Huệ Cảnh xuất gia. Thấy hồn cảnh thuận duyên, Hòa thượng đồng ý cho phép Ni trưởng xuất gia. Sau khi xuất gia, Ni trưởng ở với Trưởng Hồng cô là công chúa thứ 13 đang tu tại chùa Đông Thiền. Một thời gian, Ni trưởng được Trưởng Hồng cô giao chùa Đông Thiền cho Ni trưởng trông coi.

Ni trưởng đã thực hành công phu tu tập theo nếp sống thiền môn cùng với mẹ của ngài Như Như cũng đang tu tập tại đây.

Mẹ của ngài Như Như huý là Thanh Từ, từ khi thân phụ của ngài Như Như qua đời, bà đã phát nguyện vào chùa tu tập. Từ ấy, Ni trưởng đã có thêm bạn đạo cùng nhau sách tấn tu hành. Vì vậy, tình đạo ngày càng thắm thiết giữa Ni trưởng với mẹ của ngài Như Như làm bạn đạo.

Nghe tiếng Ni trưởng là người thủ tiết thờ chồng, giữ gìn phạm hạnh khi xuất gia, năm Đồng Khánh thứ 2 (1887), Ni trưởng được Vua phong ngân bài Tiết hạnh khả phong.

Từ đó, Ni trưởng ngày càng tinh tấn công phu tu tập và hướng dẫn Phật tử theo hạnh từ bi của đức Phật.

Tiếng lành đồn xa, cả vua, quan và quý bà mệnh phụ phu nhân đến tu học với Ni trưởng ngày càng đông. Lúc tuổi Ni trưởng đã cao, Ni trưởng phải vâng theo luật vô thường sanh lão bệnh tử, Ni trưởng đã nhẹ gót vân du miền tịnh cảnh để lại bao nỗi tiếc thương cho thân bằng quyến thuộc.

Ni trưởng thọ 76 tuổi (1889).

(Tư liệu lấy từ Hàm Long Sơn Chí của Như Như đạo nhân biên soạn)

Ni Trưởng Diên Trường (1863 - 1925) Chùa Trúc Lâm – Huế

Ni trưởng Diên Trường (1863 - 1925)

Chùa Trúc Lâm – Huế

Ni trưởng Diên Trường là vị Tỳ-kheo-ni đầu tiên của Ni bộ Thuận Hóa. Ni trưởng thế danh là Hồ Thị Nhàn, sinh năm Quý Hợi (1863), thuộc dòng dõi Hồ Đắc ở làng An Truyền, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên. Bà là con thứ ba của cụ Hồ Đắc Tuấn và bà Công nữ Thức Huấn, con gái của Tùng Thiện Vương.

Vốn sinh trưởng trong một gia đình Nho phong nề nếp đạo đức. Lớn lên bà đã lập gia đình với ông Nguyễn Đôn Lý, người làng Thế Lại, Hương Trà. Bà đã có hai người con, một trai, một gái. Khi người con trai lên 5 tuổi tự nhiên chết, sau đó hai năm, chồng bà mất. Người con gái của bà tên là Nguyễn Thị Kim Đính, sau này lấy Bác sĩ Trương Xướng, một trong những người có công với cuộc vận động phục hưng Phật học về sau.

Tuy còn người con gái, nhưng bà đã cảm nhận được cảnh đời đau khổ, vô thường nên bà đã phát tâm xuất gia học đạo.

Năm Mậu Tuất, niên hiệu Thành Thái thứ 10 (1898), lúc đó đã

được 36 tuổi, bà lên chùa Từ Hiếu xin phép với Ngài Trú trì là Hòa thượng Hải Thiệu Cương Kỷ, cho bà được thọ giáo xuất gia với Ngài. Đại sư chấp nhận, cho bà thọ Sa-di, Pháp danh Thanh Linh, Pháp tự là Diên Trường. Bà tu hành rất tinh tiến. Nên năm Canh Tuất, Duy Tân năm thứ 4 (1910), ở Quảng Nam có khai Đại giới đàn do Ngài Vĩnh Gia làm Đàn đầu Hòa thượng, bà được Bổn sư cho vào thọ Cụ túc giới Tỳ-kheo-ni.

Sau một thời gian, thấy Ni sư giới đức trang nghiêm, đạo hạnh thuần thục. Hòa thượng Cương Kỷ ủy thác Ni sư ra trùng tu lại ngôi chùa Phổ Quang gần dốc Bến Ngự để tương lai làm cơ sở cho Ni chúng tu học. Chùa vừa trùng tu xong thì nhà nước mở đường sắt xe lửa Huế - Hàn chạy ngang trước cổng chùa, làm cho cảnh chùa trở nên ồn ào, thiếu phần trang nghiêm. Ni sư đã tìm vào một ngọn đồi gần Cầu Lim thuộc thôn Thuận Hòa ở làng Dương Xuân Thượng, lập nên ngôi chùa Trúc Lâm. Ni sư lại ra chùa Tây Thiên xin với sư huynh là Hòa thượng Tâm Tịnh, cho phép Hòa thượng Giác Tiên vào làm vị khai sơn chùa và Ni sư xin y chỉ Hòa thượng ở đó tu học.

Ni sư lập một Ni xá riêng tại chùa Trúc Lâm và quy tụ một số các Ni sư khác tới học như các Ni cô Chơn Hướng, Diệu Hương, Giác Huệ... cùng nhau tu tập.

Năm Giáp Tý, Khải Định thứ 9 (1924) Sơn môn Giáo hội mở Đại giới đàn tại chùa Từ Hiếu, Sư trưởng đã làm y chỉ sư cho các vị Ni cô thọ Đại giới và Sa-di-ni giới.

Năm sau Ất Sửu (1925) đúng vào ngày Phật Đản, Ni trưởng cho rước các Hòa thượng Tâm Tịnh (chùa Tây Thiên), Huệ Pháp (chùa Thiên Hưng) đến chùa Trúc Lâm, cầu hai Ngài khai Kinh cho bà tụng bộ Pháp Hoa. Đến trưa ngày rằm tháng tư ấy, bộ Kinh được tụng xong, bà làm lễ tạ ơn hai vị Hòa thượng và đại chúng, rồi vào Thiền phòng nhẹ nhàng thị tịch. Thọ 64 tuổi. Tháp được xây dựng ở chùa Trúc Lâm.

Ni Trưởng Thanh Lương (1867 – 1928) Chùa Thiên Hưng – Huế

Ni trưởng Thanh Lương (1867 – 1928)

Chùa Thiên Hưng – Huế

Ni trưởng có Pháp danh là Thanh Lương, hiệu Hồng Tịnh, thuộc dòng Tôn thất, hệ 7, phòng 18, sinh ngày 16 tháng 3 năm Đinh Mão (1867) và viên tịch ngày 13 – 12 năm Mậu Thìn (1928).

Ni trưởng là con của cụ Thượng thư Tôn Thất Phan, hiệu Xuân Đình.

Các anh của Ni trưởng gồm Tôn Thất Mỹ, hiệu Tam Xuyên, Tôn Thất Linh, hiệu Ngũ Phong, Tôn Thất Trạm, hiệu Nhĩ Xuyên.

Ni trưởng là đệ tử của Hòa thượng Cương Kỷ. Ni trưởng là người vận động bà con trong Hồng thất cúng đất và vận động tài chính để xây dựng chùa Thiên Hưng trong giai đoạn này.

Ni trưởng thọ 61 tuổi, không rõ năm thọ giới.

Ni Trưởng Diệu Tấn (1910 - 1947) Chùa Từ Hóa – Gia Định

Ni trưởng Diệu Tấn (1910 - 1947)

Chùa Từ Hóa – Gia Định

Ni trưởng thế danh là Phạm Thị Xá, sinh năm 1910, húy Hồng Lầu, Pháp hiệu Diệu Tấn. Nguyên quán tỉnh Sa Đéc, gia đình thuộc hàng trung lưu. Thân phụ là cụ ông Phạm Văn Quyền, và thân mẫu là cụ bà Ngô Thị Hòa, Pháp danh Diệu Hậu. Ông bà sinh được hai người con gái, ai cũng dung mạo đoan trang, tư phong cao nhã. Vì ít con, nên ông bà rất cưng quý.

Ni trưởng là trưởng nữ, tánh tình thuần hậu, rộng rãi nhưng thẳng thắn và rất cương quyết như nam nhi. Nhờ căn lành với Tam Bảo nhiều đời, nên lớn lên Ni trưởng không thích xa hoa, không ham danh lợi, tâm tư lúc nào cũng muốn giúp đời, hướng về công việc từ thiện xã hội và lại mang hồi bảo xả tục xuất gia.

Năm 1927, khi trưởng thành, cha mẹ muốn gầy dựng gia thất nhưng bao nhiêu lần gợi ý đều nhận được sự từ khước của Ni trưởng; việc không thành, ông bà buộc phải dùng đến quyền lực. Biết không từ nan được nữa, đành phải “dục hoãn cầu mưu”.

Bình nhật thường nghe danh đức của Tổ Phi Lai Hòa thượng Chí Thiền - Như Hiển là bậc cao Tăng thạc đức thuở bấy giờ, nên chờ lúc thuận duyên Ni trưởng “nhẹ bước” tiến thẳng lên miền Châu Đốc, vào núi Tượng tầm sư học đạo.

Dặm đường xa, xứ lạ quê người nhưng Ni trưởng vẫn quyết chí tầm sư, đến Cổ tự Phi Lai xin Tổ xuất gia tu học.

Vừa nhìn qua phong độ, Tổ biết là người có căn lành Đại thừa sau này sẽ hoằng dương Đạo pháp, hướng dẫn hậu lai. Tổ liền nhận làm đệ tử, đặt cho Pháp tự Hồng Lầu, Pháp hiệu Diệu Tấn. Tu học tại đây chưa được bao lâu, người nhà tìm gặp, quyết đưa về nhà. Lúc này, Ni trưởng “ngộ biến tùng quyền”, đều giả bệnh thần kinh hét la đánh đuổi, nhờ có chút võ công nên tất cả người nhà không dám đến gần. Nhiều phen như thế, gia đình chán nản đành ra về . Từ đó Ni trưởng mới được an tâm nương với Bổn sư tu học.

Hạt giống Bồ-đề sẵn có nên Ni trưởng tu học tinh cần, Kinh sách qua mắt không quên. Ngồi sự học tu, Ni trưởng còn phải vào núi đốn củi, chặt tre, giã gạo, gánh nước, trồng rau... nhất nhất siêng năng, không sợ lao nhọc. Nhưng khi hết giờ công tác, vẫn không quên việc lo học giáo lý, trưởng dưởng sở tu sở học, chuyên tâm niệm Phật.

Trong thời gian theo Tổ tu học, Ni trưởng được Tổ cho phép lên Trảng Bàng (Tây Ninh) y chỉ và theo học với Hòa thượng An Hòa, nương thầy học đạo vừa được bảy năm, thì Tổ Chí Thiền viên tịch (1933).

Trở về chốn Tổ cư tang lo tròn hiếu đạo, Ni trưởng trở lại Trảng Bàng nương theo Hòa thượng An Hòa tiếp tục giồi mài Kinh luật, nghiên tầm giáo điển gần hai năm.

Trong thời gian này Ni trưởng có đi Gia Định, hợp tác với quý Ni sư Diệu Tịnh, Diệu Tánh, Diệu Thuận thành lập chùa Ni Từ Hóa (Tân Sơn Nhì - Gia Định). Sang năm 1935, Ni trưởng ra Huế, ban đầu dự thính lớp học ở chùa Từ Đàm, Báo Quốc.

Năm 1936, tham học tại Ni trường Diệu Đức - Huế với Tổ Tây Thiên, Tổ Phước Huệ. Mãn khóa học trên đường vào Sài Gòn, Ni trưởng ghé chùa Thập Tháp tiếp tục học với Tổ Thập Tháp.

Năm 1939, tại Sài Gòn Ni trưởng nhận chùa Kim Sơn do bà Năm Chanh hiến cúng. Lúc mới nhận chùa, nơi đây chỉ là một thảo am đơn sơ vách lá. Nhưng khi về, việc trước tiên là lo tu sửa ngôi Tam Bảo cho trang nghiêm, mở trường dạy Ni chúng cho đến năm 1945.

Trong thời gian kháng chiến chống Pháp, ngôi chùa Kim Sơn trở thành nơi nuôi giúp con em các gia đình hoạt động Cách mạng, người già bệnh, neo đơn, trẻ mồ côi.

Tháng 8 năm 1945, thành phố Sài Gòn - Gia Định tổng khởi nghĩa, lực lượng kháng chiến, anh em du kích chạy tản vào chùa đều được Ni trưởng che giấu, đùm bọc.

Trong thời Pháp thuộc, Phật pháp chưa được xương minh, tín đồ ít người thâm hiểu Phật pháp, nên sự hướng dẫn và hoằng truyền Chánh pháp gặp nhiều khó khăn, phần thì xứ lạ quê người, chùa chiền nhỏ hẹp, vật chất thiếu thốn mọi bề. Thế mà, Ni trưởng cương quyết khai giảng Ni trường Phật học đầu tiên (tại miền Nam), dắt dìu Ni chúng, lần lần Ni chúng câu hội khá đông. Ngài khuyến khích được ba vị thí chủ ủng hộ hàng tháng.

Đương thời, tại miền Nam chỉ có một Phật học Ni trường Kim Sơn, nên trường này rất có uy tín, các giới Phật tử quy ngưỡng rất đông, nhiều Đại đức Tăng Ni hoan hỷ và tán thán, giới trí thức, công chức, nhà báo, nhà văn thường đến lễ Phật viếng cảnh, đề thơ

ngâm vịnh. Sư trưởng là bậc Ni tài, nên luôn được sự thán phục của các nhà thơ và giới trí thức. Nhờ đó, Ni trường Kim Sơn ngày một phát triển không ngừng.

Năm 1945 vì biến cố lịch sử nước nhà, Nhật đảo chánh Pháp. Ni trưởng là bậc tu hành theo hạnh nguyện lợi tha của Bồ-tát nên động lòng từ bi, không thể bỏ qua đau thương và bất hạnh của đồng bào, do đó đã nỗ lực giúp bà con đang chịu cảnh thống khổ vì thời cuộc và giúp các cụ già không nơi nương tựa bằng nhiều hình thức như tận tâm giúp đỡ hoặc đem về chùa chăm sóc dưỡng nuôi (vì trong thời ấy rất ít Cô nhi - Ký nhi và Viện dưỡng lão), cố gắng ra sức đùm bọc cứu giúp qua ngày. Phần thì tài chánh hạn hẹp, công việc từ thiện đa đoan, một mình lèo lái con thuyền đạo pháp, cưu mang giúp đời, Ni trưởng bỏ ngủ quên ăn, sức khoẻ lần suy giảm.

Đến ngày Rằm tháng 2 năm Đinh Hợi (1947) vào lúc 9 giờ sáng, Ni trưởng bảo đệ tử mau lo sửa soạn hương đèn trên bàn Phật, nấu nước tắm gội sạch sẽ. Đến giờ Ngọ, Ni trưởng an nhiên viên tịch. Trụ thế 63 tuổi đời, 20 tuổi đạo.

Ni Sư Diệu Quang (1936 – 1963) Ni viện Vạn Thạnh – Nha Trang

Ni sư Diệu Quang (1936 – 1963)

Ni viện Vạn Thạnh – Nha Trang

Thế danh là Ngô Thị Thu Minh, tự Minh Nguyệt. Sinh năm 1936 trong một gia đình trung lưu tại làng Phú Cát, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên. Thân phụ là ông Ngô Đình Hòa, thân mẫu là bà Nguyễn Thị Nghĩa.

Khi còn nhỏ, Ni sư thường được song thân dẫn lên chùa lễ Phật. Sau khi đỗ bằng Trung Học Đệ Nhất Cấp; Ni sư đã trúng tuyển khóa Sư phạm đầu tiên tại Nha Trang. Sau một thời gian đi dạy học, Ni sư đã xin thôi, không đi dạy nữa, và xuất gia cầu Pháp với Sư bà Diệu Hoa tại Ni Viện Vạn Thạnh - Nha Trang.

Trước đó mấy lần tại Thành phố Nha Trang, Ni sư đã nguyện tự thiêu vì Chánh pháp nhưng bị can ngăn. Đến ngày 15 - 08 – 1963, Ni sư đi xe đò ra Ninh Hòa cách Nha Trang 35 cây số về hướng Bắc để thực hiện ý đồ của mình là tự thiêu để bảo vệ Chánh pháp, ý đồ đó được thực hiện. Vào lúc 8h30 trên một khoảng đất trong gần ga xe lửa Ninh Hòa cách chùa Chi Hội 1 cây số, Ni sư đã

châm lửa và tự thiêu tại đây. Trong lúc Ni sư tự thiêu, Tăng ni và Phật tử đang canh giữ nhục thân thì chính quyền dùng áp lực và phương tiện sẵn có để cướp thi hài Ni sư đi mất. Ông Quận trưởng Ninh Hòa đánh lừa quý Thầy và mọi người rằng: “đó là xác của người điên lâu nay ở trong quận”.

Tất cả những Di bút của Ni sư để lại cũng như thi hài của Ni sư lập tức bị cảnh sát đưa đi biệt tích, không ai biết nội dung của những bức thư mà Ni sư để lại.

Phẩn uất về thái độ của giới cầm quyền, ngày hôm sau (16/8/1963), ngay tại Thành phố Nha Trang, sáng sớm tinh sương tồn thể Tăng Ni và đồng bào Phật tử bắt đầu biểu tình để đòi nhục thân của Ni sư . Cuộc biểu tình này bị đàn áp dã man, hơn 200 người bị bắt giữ và gần 30 người bị đả thương. Thành phố Nha Trang biến thành một chiến trường, công an mật vụ dùng mọi khí giới để đánh đập những kẻ tay không nhưng những tiếng đả đảo, la ó vẫn vang lên một gốc trời. Phật học viện Hải Đức và chùa Hội quán bị phong tỏa, điện nước bị cắt trong 3 ngày liền. Khoảng 300 Tăng Ni và Cư sĩ thân cận chư Tăng bị cô lập trong hai địa điểm đó. Sau 3 ngày phong tỏa, một số Tăng Ni và Cư sĩ liều chạy ra ngồi cầu cứu nhưng họ bị đàn áp dữ dội, 4 vị Tăng, 1 vị Ni và 3 Cư sĩ bị trọng thương, 2 vị Tăng khác bị liệng xuống hồ, rất đông thanh thiếu Niên bị bắt. Việc chưa kết quả ra sao thì xảy ra biến cố 20/8/1963 lệnh giới nghiêm tồn quốc.

Mặc dù vậy, xác Ni sư Diệu Quang vẫn không được trả lại, chính quyền địa phương đã vội vả vùi dập một chổ nào không biết.

Tại Sài gòn, ngày hôm sau Hồ thượng Tịnh Khiết Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam đã gởi một kháng thư cho Tổng Thống Diệm phản đối về sự đàn áp này.

Khánh Hòa đã trải qua một thời kỳ sáng lạng nhất trong việc tranh đấu Phật giáo. Đây là khoảng thời gian đáng ghi nhớ cho Phật tử Khánh Hòa và người Phật tử Khánh Hòa luôn cầu nguyện cho Ni sư Diệu Quang sớm về cõi Niết Bàn.

Ni sư thọ 27 tuổi.

Ôi! Cao quý thay tấm lòng hy sinh của Ni sư Diệu Quang, làm sáng ngời lòng dũng cảm vì đạo của Ni giới Việt Nam trong phong trào bảo vệ Chánh pháp, bảo vệ dân tộc trong một thời khắc đen tối nhất của đất nước.

Ni Trưởng Diệu Huệ (1895 – 1965) Chùa Hồng Ân – Huế

Ni trưởng Diệu Huệ (1895 – 1965)

Chùa Hồng Ân – Huế

Thế danh Hồ Thị Huyên, Pháp danh Trừng Diên, Pháp tự Diệu Huệ, thuộc dòng Lâm tế Chánh Tông đời thứ 42

Ni trưởng sanh năm Ất Mùi (1895). Con thứ hai của cụ Khánh Mỹ Quận công Hồ Đắc Trung.

Chánh quán làng An Tuyền, xã Phú An, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên.

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình quyền quý, nền nếp nho phong. Ni trưởng được theo đòi nghiên bút rất sớm, nên tinh thông Nho học.

Năm Quý Sửu (1913), được 18 tuổi, vâng lời song thân lập gia đình với cụ Lễ bộ Thượng thơ Ưng Úy. Sanh hạ một trai là Nguyễn Phước Bửu Hội, sau này được gọi là nhà bác học Bửu Hội.

Năm Ất Hợi (1935), Ni trưởng xin xuất gia nhưng Hòa thượng Giác Tiên không đồng ý. Hòa thượng bảo ở nhà để lo việc ngoại hộ

cho Phật pháp và Hòa thượng thọ ký cho giữ 10 giới với Pháp tự là Diệu Huệ.

Tuy ở nhà, Ni trưởng vẫn giữ trai giới tập hạnh xuất gia. Hằng ngày Ni trưởng chuyên lo tụng kinh bái sám, cầu mong được Bổn sư cho chính thức xuất gia càng sớm càng tốt. Ni trưởng tuy biết nguyện chưa đến nhưng Ni trưởng vẫn không nản chí, Ni trưởng nghĩ ra một kế sách để được chồng đồng ý là tìm cách cưới vợ thứ cho chồng để chuẩn bị xuất gia.

Năm Mậu Tý (1948), Ni trưởng cùng cụ Ưng Úy ra Bắc.

Cơ duyên đã đến, năm Nhâm Thìn (1952), Ni trưởng trở về Nam rồi qua Pháp thăm con là Bửu Hội. Khi về nước, vì Ni trưởng đã được chính thức xuất gia sau khi đã hồn thành một vài việc trong nhà cũng như việc ngoại hộ cho Phật pháp ; Ni trưởng xuất gia học Phật tại Ni viện Hồng Ân, cách Tổ đình Trúc Lâm 800 mét.

Năm Ất Mùi (1955), Ni trưởng được thọ Tỳ kheo Ni giới tại giới đàn Bảo Quốc.

Năm Quý Mão (1963), chính quyền Ngô Đình Diệm đàn áp Phật giáo, Ni trưởng cùng sư Ni trưởng Diệu Không là chị em vào Nam để tổ chức biểu tình trước dinh Độc Lập đòi quyền bình đẳng tôn giáo.

Ni trưởng thừa lệnh đức Pháp chủ Thích Tịnh Khiết, ở lại luôn tại Sài Gòn. Ni trưởng đã tham gia tất cả các cuộc biểu tình cũng như tuyệt thực. Ni trưởng đã xin phép được tự thiêu để bảo vệ chánh pháp. Ý nguyện tự thiêu chưa thành thì chùa chiền bị phong tỏa, Tăng Ni Tín đồ bị tấn công tới tấp. Ni trưởng cũng bị bắt cũng như tất cả quý Tăng Ni Tín đồ Phật tử. Ni trưởng và đức Pháp chủ Thích Tịnh Khiết bị giam lỏng tại bệnh viện Cộng Hòa. Tuy vậy, Ni trưởng cũng có dịp nói rõ sự thật cho phái đồn Liên Hiệp Quốc

về sự đàn áp Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm và về Thư từ con (của Ni trưởng vàcon là Giáo sư Bửu Hội).

Bức thư của Ni trưởng làm chấn động cả trong và ngồi nước. Vì thời gian đó, Giáo sư Bửu Hội đã bị chính quyền nhà Ngô mua chuộc. Giáo sư Bửu Hội vì không rõ hư thực ra sao nên đã lên án Phật giáo theo luận điệu của nhà Ngô. (Vì, như vậy là Giáo sư Bửu Hội chỉ biết quyền lợi riêng chứ không nghĩ gì về Phật pháp cũng như quyền lợi của quần chúng).

Tuy nhiên, Giáo sư Bửu hội lại là người có công trong cuộc đấu tranh 63. chính Giáo sư là người đứng ra lo liệu tài chính chuyển tải tài liệu của cuộc đấu tranh Phật giáo cho Liên Hiệp Quốc và sau đó ông U-than Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc đã cử phái đồn qua điều tra vụ đàn áp của Chính quyền Diệm đối với Phật giáo.

Ni trưởng rất thông Hán tự từ thuở nhỏ nên đọc và học nhiều bộ Kinh Đại thừa rất cao siêu, đồng thời, Ni trưởng đã được hiểu rõ một phần lớn về thâm áo những gì trong kinh đã dạy.

Cuối năm Ất Tỵ (1965), Ni trưởng mơ thấy Địa Tạng Vương Bồ tát về đem Ni trưởng đi; Ni trưởng phát tâm trì tụng kinh Địa Tạng và nhờ sư huynh Mật Hiển chú nguyện đúc một pho tượng Địa Tạng. Khi tượng đã đúc xong, Ni trưởng ngồi trước tôn tượng để chiêm bái và lấy làm hoan hỷ lắm; đồng thời Ni trưởng vui vẻ nói :

- Thế là đủ. Bây giờ, bất cứ giờ nào con theo ngài cũng được.

Ngày 11 tháng 12 năm ấy, Ni trưởng lâm bệnh.

Ngày 14, sư huynh Mật Nguyện cho đón Ni trưởng từ Ni viện Diệu Đức ra Tổ đình Linh Quang.

Ngày 16, Ni trưởng thưa với sư huynh Mật Nguyện để cung thỉnh Hòa thượng Thuyền Tôn và sư huynh Mật Hiển cùng chư Đại đức Tăng Ni hộ niệm cho Ni trưởng.

Chư Tăng Ni đông đủ, Ni trưởng hỏi :

- Đã đến giờ Ngọ chưa ?

Quý sư cô đến bên cạnh thưa :

- Dạ, vừa đúng .

Ni trưởng nằm nghiêng người, miệng niệm Phật và từ từ trút hơi thở cuối cùng một cách nhẹ nhàng .

Trong lúc này cả gian phòng hòa đồng :

- Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật, để hộ niệm và phò chơn linh của Ni trưởng đi vào cõi tịnh.

Dù xuất gia hay tại gia, cuộc đời của Ni trưởng luôn luôn tận tụy với Phật pháp.

Tháp Ni trưởng được xây cất về phía Tây của khuôn viên chùa Trúc Lâm.

Trước tháp Ni trưởng, thiền sư Bích Phong chùa Quy Thiện có tặng câu đối:

Chánh đạo kiêm triêu quy tảo địa,

Phùng vinh chỉ nhật tiến trầm lung .

Ghi chú: Trước khi Sư Ni trưởng xuất gia dầu sư với tổ Giác Tiên, Ni trưởng đã thọ tam quy ngũ giới với Thiền sư Lương Duyên ở Tổ đình Từ hiếu, nên Sư Ni trưởng đã có đồng chữ Trừng với Tổ.

Điều cần nói thêm: Ni trưởng Thích Nữ Diệu Huệ được tổ Giác Tiên cho Pháp tự như xuất gia, nhưng phải ở nhà lo phần ngoại hộ cho Phật pháp. Tổ tịch từ lâu mà Ni trưởng mới được

chính thức là tu sĩ và Y chỉ theo hai vị sư huynh là ngài Mật Hiển và ngài Mật Nguyên. Sư Ni trưởng là chị ruột của sư Ni trưởng Diệu Không, nên khi xuất gia, nhập chúng tại chùa Hồng Ân do sư Ni trưởng Diệu Không khai sáng và được bảo bọc về mọi mặt. Ni trưởng có công lớn một phần nào trong những ngày pháp nạn 1963.

Ni Trưởng Thanh Quang (1920 – 1966) Ni viện Diệu Đức – Huế

Ni trưởng Thanh Quang (1920 – 1966)

Ni viện Diệu Đức – Huế

Ni trưởng húy Tâm Đạo hiệu Thanh Quang, thế danh Bùi thị Lệ, sinh năm Canh Thân (1920).

Ni trưởng nguyên quán Vĩnh Thanh tỉnh Nghệ An, thuộc gia đình khá giả. Thân phụ là cụ ông Bùi Định.

Năm 20 tuổi, Ni trưởng xuất gia tu học tại Ni viện Diệu Đức đầu sư với Ni trưởng huý Trừng Ninh hiệu Diệu Hương. Sư là người ưa tham thiền và thích làm việc từ thiện xã hội.

Năm 29 tuổi được Bổn sư cho phép, Ni trưởng thọ Tỷ-kheo-ni giới tại Giới đàn Hộ Quốc mở tại Tổ đình Báo Quốc Huế vào Năm 1949 do Hòa thượng Tịnh Khiết làm Đường đầu Hòa thượng.

Từ đây, Ni trưởng chuyên tinh nghiêm trì tu học Kinh Luật Luậnvà theo học các lớp Sơ Trung cấp tại Ni viện Diệu Đức.

Năm 1963, phong trào đấu tranh của Phật giáo đồ chống chính sách kỳ thị của chính quyền Ngô Đình Diệm nổ ra và lang rộng ra

cả miền Nam. Ni trưởng đã hăng hái tham gia cùng Tăng Ni Phật tử tại Huế trong phong trào đấu tranh chống lại các chế độ kỳ thị tôn giáo này.

Ngày 12-3-1966, hàng vạn tín đồ Phật giáo đã vân tập về chùa Diệu Đế để làm một cuộc metting lớn, và sau đó chùa Diệu Đế trở thành một trong những trung tâm của cuộc vận động đấu tranh đòi hỏi một chính phủ dân cử qua bầu cử Quốc hội lập hiến. Lúc đầu Ni trưởng định tự thiêu trước tồ Lãnh Sự Mỹ ở tại Huế. Nhưng hồn cảnh không thuận lơị. Khi Cao trào tranh đấu đã chín mùi, 4 giờ sáng ngày 26 tháng 5 năm 1966 tức 09.04 năm Bính Ngọ Ni trưởng đã tự thiêu tại chùa Diệu Đế. (10-4-1966 tại chùa Diệu Đế), Ni trưởng phát nguyện tự thiêu thân mình để góp phần vào ngọn lửa tranh đấu của đồng bào Phật giáo. Sau khi tự tay châm lửa Ni trưởng đã được hàng vạn Tăng Ni Phật tử hộ niệm cầu nguyện cho tâm nguyện của Ni trưởng được thành tựu.

Ni trưởng có để lại 4 bức thư:

- Một bức dâng lên Đức Tăng Thống.

- Một bức dâng lên Viện Hố Đạo.

- Một bức gửi cho Trung tướng Chủ tịch Uỷ ban Lãnh đạo Quốc gia.

- Một bức gửi cho Tổng Thống Mỹ.

Sau khi đại hạnh đã được toại nguyện, nhục thân của Ni trưởng được đưa về an táng tại khuôn viên chùa Viên Thông, sau đó cải táng về nghĩa trang Tổ đình Tây Thiên – Huế.

Ni trưởng thọ 46 tuổi và 17 hạ lạp.

Tư liệu về Ni trưởng Thanh Quang

1.Tưởng niệm

Tự tín liên hoa chính phát thì,

Bổn lai thanh tịnh bất tư nghì.

Thiện cư hành xử thanh tâm mục,

Lạc nhập thiền môn viễn đái nghi.

Tùy thuận vị tha nhi chuyển hố,

Chuyên tâm niệm Phật nhất tâm trì.

Hồng mai thuý trúc hồn như tại,

Thân cận Di-đà chính biến tri.

Phật lịch nhị ngũ tam ngũ niên

Tạm dịch:

Tự tín phát xuất đố sen vàng,

Xưa nay thanh tịnh chẳng luận bàn,

Khéo tu đi ở, tâm trong sáng,

Vui cảnh thiền môn, xa thế gian.

Tuỳ thuận vị tha mau chuyển hố,

Chuyên tâm niệm Phật một lòng ta.

Mai vàng trúc biếc tâm tự tại,

Gần gũi Di-đà chánh biến tri.

2. Điện tín

Nơi gửi: Giáo hội PGVNTN Miền Vạn Hạnh

Nơi nhận: Viện Hóa Đạo tại Sài Gòn

Thượng tọa Thiện Minh, Chủ tịch Uỷ ban Lãnh đạo LLPTVN Viện Hóa Đạo Sài Gòn

Giáo hội PGVNTN các Tỉnh

Thân điện: Trân trọng thông báo Sư Cô Thích Nữ Thanh Quang đã tự thiêu lúc 4 giờ 30 ngày 29/5/66 để phản đối Tổng Thống Mỹ ủng hộ Thiệu Kỳ tiêu diệt Phật giáo.

Thích Đôn Hậu

3. Khẩn điện

Nơi nhận: Kính gửi hai ông Nguyễn Văn Thiệu

và Nguyễn Cao Kỳ

Kính hai ông,

Không biết có bao giờ hai ông nghĩ rằng địa vị mà hôm nay hai ông đang ngồi chính được xây đắp bởi xương máu của Tăng Ni, Phật tử và Đồng bào tồn quốc. Tôi rất lấy làm đau đớn khi thấy chùa chiền bị phá huỷ, máu của Tăng Ni và Đồng bào Phật tử đã đổ quá nhiều khắp nơi trên lãnh thổ Việt Nam, nhất là ở Đà Nẵng mà nguyên nhân chỉ vì sự thiếu sáng suốt và lòng cuồng vọng của hai ông.

Trước cảnh đau thương này tôi nguyện tự thiêu mình để làm ngọn đuốc soi đường cho hai ông và cũng để chứng tỏ cho thế giới biết rằng nền văn minh của Dân tộc Việt đang còn.

Cầu nguyện cho lòng nhân đạo và sự sáng suốt sớm trở về của hai ông.

Trước khi về cõi Phật, tôi có bấy nhiêu lời gửi đến hai ông.

Kính thư,

Thích Nữ Thanh Quang

Nơi gửi: Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tại Huế.

4. Thư của Sư cô Thanh Quang gửi Tổng thống Hoa Kỳ

Huế, ngày 29 tháng 5 năm 1966

Kính gửi: Tổng thống Quốc hội và Nhân dân Hoa Kỳ

Kính thưa quý Ngài,

Máu của đồng bào chúng tôi đã chảy nhiều vì cuộc chiến phi lý hơn hai mươi năm qua. Máu của đồng bào chúng tôi lại chảy nhiều vì cuộc nội chiến tương tàn, hậu quả của những biến động chính trị và quân sự vừa qua.

Chúng tôi nghĩ rằng, Trung Tướng Nguyễn Văn Thiệu và Thiếu Tướng Nguyễn Cao Kỳ trong hành động quân sự tại Đà Nẵng đang âm mưu phân hóa tiềm lực chống Cộng và cố tâm tiêu diệt tín ngưỡng của chúng tôi.

Thái độ vô trách nhiệm của Chính phủ do quý Ngài lãnh đạo và của những nhân vật Mỹ tại đất nước chúng tôi là mặc nhiên chấp nhận và tán thành hành động tàn sát Tăng Ni, Phật tử và đồng bào chúng tôi.

Cầu nguyện cho sự sáng suốt và lòng nhân đạo trở về với những kẻ đang nuôi tham vọng cuồng sát. Cầu nguyện cho sự thông cảm của người Mỹ đối với những nỗi đau khổ mà Dân tộc chúng tôi đang phải chịu đựng. Cầu nguyện cho sự an lạc đến với Dân tộc chúng tôi. Trong niềm tin ở sự cầu nguyện đó, Tôi, Thích Nữ Thanh Quang phát nguyện tự thiêu để mong được nói lên tiếng kêu đau thương của Dân tộc chúng tôi.

Trước khi về cõi Phật, tôi hy vọng và tin tưởng quý Tổng Thống, Quốc hội và Nhân dân tại Hoa Kỳ sẽ chứng tỏ sự sáng suốt và niềm thông cảm để luôn luôn là người bạn đồng minh của Dân tộc chúng tôi.

Kính thư,

Thích Nữ Thanh Quang.

5.Cảm niệm

Ni sư Thích Nữ Thanh Quang

Sáng nay, khi trời chưa hé ánh bình minh, khi bóng đêm đang chan hòa vạn vật, Sư Cô đã thắp lên ngọn lửa dũng, để từ đó, bước về miền Cực Lạc Tây Phương.

Ngọn lửa của Sư Cô thắp lên, trong sáng như Pháp danh của Sư Cô, đó là ngọn lửa Thanh Quang đang bừng lên từ một ý thức khổ đau, từ một tâm hồn đang trĩu nặng buồn thương trước cảnh cuồng sát vô nhân những người đồng loại mà những người đao phủ đang tận dụng bảo vệ uy quyền. Ngọn lửa của Sư Cô thắp lên, vì thế, như trước cả bình minh thế giới, cho nhân loại thấy rõ hào quang của Phật giáo đang thể hiện trong một nghĩa cử hy sinh, một sự hy sinh cháy rực, một sự hy sinh soi sáng, một sự hy sinh làm bùng dậy ánh mặt trời từ nơi thân xác của chính mình. Chỉ có tinh thần Trí-Dũng của chúng ta mới tạo dựng được ánh Thanh Quang ấy trong đêm dày Pháp nạn, khi tín ngưỡng bị xúc phạm, tín đồ bị thảm sát, Tăng Sĩ bị hành hung, chết chóc, chùa chiền chịu đạn bom, tượng Phật bị phỉ báng.

Kính lạy Đức Phật A Di Đà đang tiếp dẫn Sư Cô, xin Ngài chứng giám cho lòng thành hàng triệu tín đồ Phật giáo Việt Nam đang cúi đầu đãnh lễ trước nhục thân cháy sáng của Sư Cô, để biết ơn Sư Cô trước cơn lửa đạn hãi hùng đang hăm dọa đêm ngày những người con Phật. Sư Cô thắp đuốc lên đường giữa lúc Phật giáo đang bị xâm phạm nặng nề nhất trong lịch sử hoằng pháp của Giáo Hội. Kể từ khi cờ Phật giáo bị hạ đến nay trọn đã ba năm, chưa bao giờ Giáo Hội lâm vào một tình cảnh xót thương như những ngày vừa qua tại Miền Trung nước Việt: Cảnh Tăng sĩ chết gục dưới đạn bom, cảnh chùa chiền bốc cháy dưới phi cơ khu trục, cảnh hàng

trăm Phật tử không phân biệt lớn nhỏ bị tàn sát phơi thây, hình ảnh những đứa con thơ lăn lóc bên xác mẹ, cảnh tượng những xác chết không được đưa chôn, nghĩa địa Đà Nẵng đang trở thành một Hiroshima của Phật giáo, với hàng vạn người đang bị bơ vơ lạc lõng, đánh đập giam cầm làm tâm hồn Sư Cô sáng lên lửa Dũng vì tiếng gọi Từ Bi từ thân tâm không chỉ trào lên bằng nước mắt, mà còn biểu thị bằng một cuộc hiến dâng tấm thân cao quí và tinh khiết của mình trong ý thức nguyện cầu cho Đạo pháp, cho Tăng Ni, cho đệ tử. Làm sao quên được Sư Cô trong những ngày gần đây tại Chùa Từ Đàm, quê hương của Phật giáo chúng ta, khi nghe tin Đạo pháp lâm nguy bởi tham vọng cuồng sát của những người chấp chánh đang thi hành một chính sách độc ác của ngoại bang.

Hình ảnh Sư Cô, nguyện cầu trước Điện Phật, dáng Sư Cô trầm lặng trước hiên chùa, cái nhìn thiết tha như hàm chứa một một hành vi tự nguyện khi Sư Cô trò chuyện hỏi thăm những người đồng đạo từ Đà Nẵng vừa trốn thốt ra. Trong màu áo lam thanh bình của người Tăng sĩ, Sư Cô đã dấu được một ý chí can cường và giữ riêng cho mình hành vi dâng hiến cúng dường cho đến giờ quyết định. Bước chân lặng lẽ của Sư Cô mỗi chiều rời khỏi cổng chùa như bắt đầu trổ những đóa sen giác ngộ, khi trên đường về một mình Sư Cô đem theo ý nguyện để những đêm thiền định thấy rõ được hạnh bố thí cúng dường. Hành vi của Sư Cô vì thế đã được diễn biến trong một sự thức tỉnh của Trí tuệ, định hướng được tâm hồn trước khổ đau thống thiết của chúng sinh, để quyết một lòng vì đạo hy sinh tấm thân tứ đại.

Thế rồi sau những ngày cầu nguyện, Sư cô đã bình thản theo đồn Tăng Ni tuyệt thực để phản đối chính sách của Chính phủ Hoa Kỳ đang hỗ trợ cho một thiểu số quân nhân Việt Nam dùng khí giới viện trợ chống cộng để tiêu diệt Phật giáo. Sư Cô hòa mình

trong bước đi của đồn Tăng Ni Phật giáo, trong im lặng khẩn thiết của những tâm hồn biết chế ngự những phẫn uất u buồn trong tiếng kinh trang nghiêm được cử lên mỗi sớm mỗi chiều trước điện thờ chùa Diệu Đế để nguyện cầu cho vong linh Phật giáo đồ đã vì nước, vì đạo bỏ mình.

Và sáng nay, cũng trong bao nhiêu trầm lặng ấy, trong bao nhiêu bình tỉnh ấy, trong bao nhiêu thương yêu đạo pháp và chúng sinh, Sư Cô đã ra trước sân chùa, bỏ guốc lại trên bờ cát bụi để bước chân vào ngồi tĩnh tọa trong cảnh giới trang nghiêm của Chư Bồ tát, thắp lên ngọn lửa thiêu thân. Đôi tay hiền hòa của Sư Cô chắp lên trước ngực, đôi mắt thiền định hướng về cảnh giới Niết Bàn, nụ cười trong sáng trên môi, khuôn mặt của Sư Cô đã dịu hiền lại còn dịu hiền hơn nữa. Lửa lên, lửa cháy lên rực sáng, lửa Thanh Quang: lửa Bi, lửa Trí, lửa Dũng, lửa cúng dường, lửa soi sáng, lửa mở màng vô minh, để đem nhân ái và an lạc về cho quần sanh. Nét mặt thanh thản của Sư Cô không chút đổi thay, nụ cười vẫn sáng lên trong lời kinh tiếp dẫn, đôi tay dang ra trong biển lửa rồi từ từ khép lại chắp trước ngực, chứng tỏ một niềm tin vô lượng vô biên ở hành vi tự nguyện của mình.

Lửa lên, lửa cháy lên, lửa bùng dậy réo gọi hồn thiêng đất nước cùng anh linh của bao nhiêu vị Thánh tử đạo, lửa Thanh Quang giữa mùa Pháp nạn mở đầu cho cuộc vận động cứu nguy Phật giáo không khác gì ngọn lửa mà Bồ Tát Quảng Đức đã thắp lên tại Sài Gòn gần trên ba năm trước đây để cầu nguyện cho non sông, để bảo vệ cho tín ngưỡng.

Lửa đỏ rực cả một phương trời, tiếng chuông trống Bát Nhã hào hùng giữa tiếng khóc thương của hàng nghìn đệ tử đang phủ phục trước ánh sáng Thanh Quang; vừa niệm kinh tiếp dẫn vừa khóc, khóc không thôi, khóc không ngớt, không đến ngẹn tiếng

khản lời, trong khi ánh sáng của Sư Cô đang đi về cõi Phật vẫn rạng ngời giữa bình minh vừa mới hé. Ánh sáng Thanh Quang đã làm mặt trời trong đêm dày pháp nạn, một đêm hãi hùng mà người ta đã nghe tiếng la tiếng hét, tiếng súng nổ dòn ở những vùng ngoại ô tối thẳm. Ánh sáng Thanh Quang đã sáng lên để xua đuổi những quần ma đen tối, để đem về cho cuộc đời niềm tin vững mạnh ở khả năng vô uý của Phật giáo, ở đức tin dũng mãnh mà Chư Phật đã dày công dạy dỗ cho ức triệu tín đồ, ở tinh thần tinh tấn mà mỗi một đệ tử ngày đêm ước nguyện tu hành, cũng như ở tấm lòng thanh khiết từ bi nhưng luôn luôn oai hùng trí dũng. Ánh sáng Thanh Quang hôm nay đang nở một bình minh trong đêm pháp nạn còn dài, nhưng một khi lửa trí tuệ đã sáng soi thì nhất định Phật giáo đồ đã tìm thấy con đường cứu nguy tự giải thốt.

Kính lạy Đức Bổn Sư Từ Phụ, Kính lạy Đức A Di Đà, Kính lạy Đức Quán Thế Âm Bồ Tát, ý nguyện của chúng con là nguyện theo ánh lửa Thanh Quang như một điện sứ tinh thần đem hòa bình về cho cảnh đời đau thương tăm tối.

Chúng con xin đãnh lễ trước giác linh Sư Cô và đồng niệm Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.