Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 1

Hòa Thượng Chánh Kiến (1909 - 1972) Chùa Phò Quang – Huế

Hòa thượng Chánh Kiến (1909 - 1972)

Chùa Phò Quang – Huế

Hồ thượng sinh năm 1909 ở làng Vĩnh Xương, xã Điện Môn, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên. Xuất gia từ nhỏ ở chùa Từ Hiếu, là đệ tử của Hòa thượng Huệ Minh, với Pháp danh là Tâm Lễ, Pháp tự là Chánh Kiến, hiệu là Nghĩa Hội.

Năm 1938, ngài được Hòa thượng Bổn sư cho thọ Cụ túc giới tại chùa Đại Bi ở Thanh Hóa, do Hòa thượng Huệ Minh làm đường đầu.

Sau đó, Hồ thượng được cử làm Tri sự Tổ đình Từ Hiếu. Cũng năm này, Hồ thượng trùng tu tiền đường Tổ đình, hiện nay vẫn còn.

Đương thời, Hồ thượng là người rành về Khoa nghi Phật giáo, tụng kinh hay và tán tụng giỏi nên được Sơn môn hay mời chứng minh chủ sám cho các trai đàn trong lẫn ngồi tỉnh.

Năm 1963, khi chế độ Ngô Triều đàn áp Phật giáo, trong các thời kinh cầu nguyện ở chùa Từ Đàm, Hồ thượng luôn luôn có mặt để hướng dẫn nghi lễ cho các thời cầu nguyện đó.

Do sự sắp đặt của Tổ đình và lời cầu thỉnh của Phật tử Tôn Thất Hưng là Quan đầu triều của Bảo Đại, vị quan này hết tâm ủng hộ Phật pháp, nên đã xuất tiền riêng để tạo thêm một ngôi Phạm Vũ ở xã Thủy An, ngoại thành Huế, lấy tên là Phổ Quang Tự và mời Hồ thượng về Trú trì chùa này.

Đầu năm 1972, do tuổi cao sức yếu, lại lâm trọng bịnh, Sơn môn đã mời Hồ thượng trở lại Tổ đình để dưỡng bịnh. Nhưng do bịnh nặng, Hồ thượng đã trút hơi thở cuối cùng tại Tổ đình nơi ngài xuất gia vào ngày 13. 10 Â.L. (1972), hưởng thọ 63 tuổi đời, 34 hạ lạp.

Hòa Thượng Viên Dung (1903 - 1972) Chùa Khánh Vân – Huế

Hòa thượng Viên Dung (1903 - 1972)

Chùa Khánh Vân – Huế

Hòa thượng thế danh Nguyễn Văn Dung, sinh ngày 19 tháng 3 năm 1903 tại làng Lựu Bảo, Thành phố Huế. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Đắc Truyền và cụ bà Hồng Thị Lựu. Ngài sinh ra trong một gia đình 6 anh em, 2 gái 4 trai.

Hòa thượng xuất gia lúc nhỏ với Hòa thượng Đắc Quang chùa Quốc Ân. Năm 1938 được Bổn sư cho thọ Cụ túc giới tại chùa Đại Bi - Thanh Hố do Hòa thượng Huệ Minh làm đàn đầu, và Hòa thượng được Bổn sư cho pháp danh Hồng Cảnh, tự Viên Dung, hiệu là Huyền Nghĩa.

Hòa thượng đã dự lớp học Phật pháp ở Tây Thiên do Hòa thượng Phước Huệ giảng và sau đó ra Báo Quốc học. Hòa thượng đã học Nghi lễ với quí Hòa thượng trong sơn môn và nhất là với Hòa thượng Pháp Đăng, chùa Quốc Ân. Do có sự thỉnh cầu của Sơn môn và dòng tộc ở Lựu Bảo, Hòa thượng được cử giữ chức vụ trú trì chùa Khánh Vân. Năm 1947 chùa Khánh Vân bị giặc Pháp đốt

cháy, Ngài phải qua chùa Linh Mụ tu học một thời gian. Sau đó, Giáo hội cử Hòa thượng giữ chức Nghi lễ cho tỉnh nhà.

Khi thấy giặc giả tạm vắng, Hồ thượng trở về lo việc trong chùa, tiếp Tăng độ chúng tu học, hướng dẫn và quy y cho các Phật tử thập phương xa gần.

Hòa thượng lúc sinh tiền là một bậc chân tu, dung mạo khả kính, chuyên tu Tịnh độ, tụng kinh bái sám theo truyền thống Phật giáo Huế. Sau thời gian trụ thế hành đạo, thuận lẽ vô thường, Hòa thượng đã xả bỏ huyễn thân để về với Phật vào ngày 3.2.1972, hưởng thọ 70 tuổi và 34 hạ lạp.

Hòa Thượng Viên Nhơn (1921 – 1972) Chùa Viên Ngộ – Khánh Hòa

Hòa thượng Viên Nhơn (1921 – 1972)

Chùa Viên Ngộ – Khánh Hòa

Hòa thượng họ Phạm, huý Văn Đắc, Pháp danh Nguyên Đạt, hiệu Viên Nhơn, sinh năm Nhâm Tuất (1921), tại Khuôn Phò, Quảng Điền, Thừa Thiên. Ngài là con trưởng trong gia đình nhiều đời thâm tín Phật giáo, phụ thân là Phạm Văn Vĩnh, mẫu thân là Ngô Thị Nuôi.

Năm 11 tuổi (1932), ngài xuất gia với Hòa thượng Tâm Chánh Quảng Tuyên tại chùa Sắc tứ Báo Ân, An Cựu - Huế.

Năm 19 tuổi (1940), thọ giới Sa-di, năm 27 tuổi (l948) thọ giới Tỳ-kheo, tự pháp đời thứ 44 dòng thiền Lâm tế thuộc môn phong Tổ đình Từ Hiếu.

Sau khi Hòa thượng Bổn sư viên tịch, ngài kế thưa chùa Sắc tứ Báo Ân, Y chỉ thọ học với Hòa thượng Trí Thủ, Giám đốc Phật Học đường Báo Quốc - Huế, được Hòa thượng đặt Pháp hiệu là Viên Nhơn.

Năm 1957 ngài được Tổng hội Phật giáo Trung phần cử Trụ trì chùa Phước Huệ, Bảo Lộc - Lâm Đồng.

Năm 1961, Ngài Trụ trì chùa Phật giáo, Ninh Hòa, Khánh Hòa, khai sơn chùa Phước Điền và trùng tu nhiều ngôi chùa khác trong huyện.

Năm 1964, Trụ trì chùa Tỉnh hội Phật giáo Bình Thuận, cùng trong năm này, một Phật tử ở Ninh Hòa hiến cúng cho Ngài khu vườn xồi và 1 mẫu ruộng hiện nay là ngôi Tam Bảo Viên Ngộ.

Năm 1968, được Giáo hội bổ nhiệm Trụ trì chùa Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Kum Tum, nay là chùa Hồng Từ, trong thời gian ấy Ngài đã cùng Chư Tăng và tín đồ trùng tu ngôi Tam bảo này.

Ngồi công tác Phật sự Giáo hội giao phó, với tâm nguyện tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức, ngài độ chúng xuất gia tu học mà hiện tại có những vị đang đảm trách công việc Giáo hội như Thích Ngộ Tánh, Thích Ngộ Tịnh, Thích Ngộ Trí, Thích Ngộ Minh, Thích Nữ Diệu Liên, Thích Nữ Diệu Tường.

Nguyện Bồ-đề đã mãn, hạnh hóa đạo viên thành, ngài an nhiên thị tịch lúc 1 8 giờ ngày 27 - 4 Nhâm Tý (1972), tại tu viện Quảng Hương Già Lam- Sài gòn, tại thế 52 năm 24 hạ lạp.

Nhục thân của ngài được hàng đệ tử cử hành lễ trà tỳ, dựng bảo tháp Viên Mãn Tạng trên đồi Tại Thuỷ chùa Long Sơn, thành phố Nha Trang, Long vị được thờ tại Báo Ân bảo tháp chùa Viên Ngộ- Ninh ích, Ninh An, Ninh Hòa, Khánh Hòa.

Thượng Tọa Hải Tịnh (1941 – 1973) Chùa Từ Đàm - Huế

Thượng tọa Hải Tịnh (1941 – 1973)

Chùa Từ Đàm - Huế

Thế danh là Trần Hữu Thuần, sinh năm 1941 (Tân Tỵ) tại làng Kim Long, Huyện Hương Hà, Thành phố Huế. Thân phụ là cụ ông Trần Hữu và cụ bà là Lê Thị Hảo. Thượng tọa sinh trong gia đình kính tín Tam bảo, gồm 4 trai và 1 gái.

Năm lên 12 tuổi, được song thân cho phép, Thượng tọa được Hòa thượng Thích Thiện Siêu nhận làm đệ tử, xuất gia tại chùa Từ Đàm năm 1954, sau đó cho thọ Sa-di năm 1956 và thọ Cụ túc năm 1965 tại Từ Hiếu – Huế. Thượng tọa được Bổn sư cho học nội ngoại điển song song tại Huế, Báo Quốc và Phật học viện Trung phần tại Nha Trang.

Cụ thể, quá trình tu học của Thượng toạ diễn ra như sau:

1954 – 1956 : Tu học ở Báo Quốc

1956 – 1960 : Tu học ở Nha Trang

1963 Thượng toạ được Giáo hội cử lên dạy trường Bồ Đề Ban mê thuột kiêm Giảng sư ở vùng Cao nguyên.

1963 đấu tranh và bị bắn bị thương phải vào bệnh viện Măng cá ở Huế.

Trong một chuyến công tác Phật sự từ Sài gòn trở về Ban mê thuột, Thượng tọa đã tử nạn do máy bay bị rớt ngày 15/02/1973. Sau đó mộ phần được an táng tại Tùng Lâm Kim Sơn Huế.

Thượng tọa hưởng thọ 33 tuổi và 9 hạ lạp.

Hòa Thượng Thiện Hoa (1918 - 1973) Chùa Ấn Quang – Tp. Hồ Chí Minh

Hòa thượng Thiện Hoa (1918 - 1973)

Chùa Ấn Quang – Tp. Hồ Chí Minh

Hòa thượng pháp danh Thiện Hoa, hiệu Hồn Tuyên, sanh ngày 07 tháng 8 năm Mậu Ngọ (1918), tại làng Tân Qui, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh. Vì Quy y từ thuở ấu thơ, Ngài lấy pháp danh là thế danh, nên húy là Trần Thiện Hoa. Thân phụ Ngài là ông Trần Văn Thế pháp danh Thiện Huệ, thân mẫu là bà Nguyễn Thị Sáu pháp danh Diệu Tịnh. Ngài là con út trong gia đình tám anh chị em, ba người anh chị của Ngài cũng xuất gia đầu Phật.

Cả gia đình Ngài đều quy y với Tổ Thiền chùa Phi Lai núi Voi, Châu Đốc, pháp danh Thiện Hoa là do Tổ đặt cho Ngài.

Nhân đi chùa Phước Hậu, làng Đông Hậu, huyện Trà Ôn làm lễ kỳ siêu cho cha. Ngài quyết xin mẹ cho ở chùa xuất gia, lúc ấy Ngài được 7 tuổi. Sau đó, Ngài được gởi tới chùa Đông Phước, huyện Cái Vồn theo học với Tổ Khánh Anh, được Tổ đặt pháp hiệu là Hoàn Tuyên.

Năm 1931, Tổ Khánh Anh lãnh chùa Long An ở Đồng Đế, Trà Ôn và khai lớp học gia giáo tại đây. Ngài được nhập chúng theo học, lúc ấy Ngài 14 tuổi.

Năm 1935, Phật học đường Lưỡng Xuyên khai giảng, Ngài được theo học tại đây, và ngay năm ấy, Ngài thọ giới Sa Di, lúc 17 tuổi.

Năm 1938, Ngài được Ban Giám Đốc Phật học đường cử ra Huế học cùng với các Tăng sinh khác trong lớp đầu tiên, lúc ấy Ngài 20 tuổi, Ngài học ở Phật học đường Tây Thiên hai năm. Sau đó Ngài vào chùa Long Khánh, Qui Nhơn học Phật pháp với Tổ Phước Huệ chùa Thập Tháp hết một năm tròn. Ngài lại trở ra Huế dự học tại Phật học đường Báo Quốc ngót bốn năm, rồi đến tòng lâm Kim Sơn một năm. Sau tám năm theo học Ngài trở về miền Nam.

Năm 1945, Ngài hợp tác cùng Hòa thượng Trí Tịnh khai giảng Phật học đường Phật Quang tại rạch Bang Chang, xã Thiện Mỹ, Trà Ôn. Số Tăng sinh đến học trên ba mươi vị. Năm 29 tuổi, Ngài thọ giới Tỳ Kheo Bồ Tát tại giới Đàn chùa Kim Huê, Sa Đéc.

Năm 1946 - 1947, phong trào chống Pháp cứu nước đã làm ảnh hưởng đến trường học.

Hòa thượng Trí Tịnh trở lên Sài Gòn, chỉ còn Ngài ở lại. Vừa dạy học vừa mở phòng thuốc giúp đỡ nhân dân, Ngài hướng dẫn Tăng Ni vừa công tác chẩn trị y học vừa học kinh điển. Ngài lại mở những lớp học Bình Dân dạy ban đêm để chống nạn mù chữ. Học viện đạt kết quả nhanh chóng nhờ Ngài có sáng kiến soạn tập sách Vần Chữ O.

Năm 1953, Giáo Hội Tăng Già Nam Việt cử Ngài giữ chức Trưởng Ban Giáo Dục và Trưởng Ban Hoằng Pháp Giáo Hội Tăng Già Nam Việt, kiêm Đốc Giáo Phật học đường Nam Việt chùa Ấn Quang, Sài Gòn.

Ngoài việc đích thân giảng dạy cho học Tăng ở trường này, Ngài còn dạy các Phật học Ni trường Từ Nghiêm và Dược Sư. Số lượng Tăng Ni được đào tạo ra từ các trường đều là những vị xuất sắc sau này phụ lực với Ngài đảm đang các Phật sự của Giáo hội cũng như công tác hoằng pháp và giáo dục.

Năm 1957, Ngài lại chủ xướng mở những khóa huấn luyện trụ trì lấy tên là Như Lai Sứ Giả. Tăng giới đặt tại chùa Pháp Hội, Ni giới đặt tại chùa Dược Sư. Những vị tốt nghiệp các khóa này được bổ về chùa khắp lục tỉnh tập sự hoằng pháp. Phong trào này làm dấy lên sự tu học của tín đồ Phật tử và là mơ ước của mọi Tăng Ni muốn trở thành sứ giả Như Lai.

Với trách nhiệm Trưởng ban Giáo dục trong Giáo Hội Tăng Già Nam Việt, Ngài đã khuyến khích, hỗ trợ mở trường Phật học tại khắp các tỉnh miền Tây và chính Ngài giảng dạy khắp nơi để động viên các trường. Hầu hết Tăng Ni miền Nam đương thời đều chịu ân giáo dục của Ngài ít nhiều, dù gián tiếp hay trực tiếp.

Với trách nhiệm Trưởng Ban Hoằng Pháp Giáo Hội Tăng Già Nam Việt, đích thân Ngài huấn luyện Tăng Ni thành Giảng viên thật sự có thể đi diễn giảng các nơi. Ngài còn huấn luyện hàng cư sĩ theo học có khả năng truyền đạt lại cho các lớp học sau.

Ngài đã mở các lớp giáo lý Phật học phổ thông do Ngài chủ trương tại các chùa Ấn Quang, Phước Hòa, Xá Lợi, Giác Tâm, Dược Sư.... để giảng dạy cho Phật tử, làm cho phong trào học Phật miền Nam trỗi dậy mạnh mẽ, người người hăng say tu học.

Năm 1956, Ngài giữ chức vụ Ủy viên Hoằng Pháp của Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam, cùng với Hồ thượng Nhất Hạnh xuất bản nguyệt san Phật Giáo Việt Nam. Ngài tổ chức phát thanh Phật giáo hằng tuần trên đài phát thanh Sài Gòn. Ngoài ra, Ngài còn lập nên

nhà xuất bản Phật giáo lấy tên Hương Đạo do Ngài chịu trách nhiệm, và chủ trương một Phật học Tùng thư với tám chuyên đề sách.

Năm 1963, chống sự áp bức của chế độ nhà Ngô, Ngài đã tích cực đấu tranh cho Phật giáo, Ngài nhận chức Phó Chủ Tịch Ủy Ban Liên Phái Bảo Vệ Phật Giáo. Với uy tín sẵn có, Ngài kêu gọi Tăng Ni và Phật tử miền Nam đứng lên bảo vệ Đạo pháp, đã được sự đáp ứng nồng nhiệt của Tăng tín đồ đấu tranh kiên trì cho đến ngày thành công.

Năm 1964, Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất ra đời, Ngài nhận chức Đệ Nhất Phó Viện Trưởng Viện Hóa Đạo, kế đến nhận chức trụ trì Việt Nam Quốc Tự.

Năm 1966, Ngài đảm nhận chức Viện trưởng Viện Hóa Đạo (Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất). Trong giai đoạn này mặc dù có nhiều sóng gió, nhưng Ngài vẫn vững vàng chèo chống, lấy sự tồn tại của đạo pháp trong sự tồn tại của dân tộc và nhân loại làm đường lối lãnh đạo.

Năm 1968, Ngài được tồn thể đại biểu bỏ thăm lưu nhiệm chức Viện Trưởng Viện Hóa Đạo. Lúc ấy dù căn bệnh đã bộc phát, nhưng Ngài vẫn không nề hà gánh lấy trách nhiệm Giáo Hội càng ngày càng nặng nề. Trong giai đoạn này, mọi Phật sự đáng kể ở miền Nam đều được Ngài khuyến khích trợ giúp đến thành công.

Năm 1973, bệnh tình càng nặng Ngài phải giải phẩu và không trở dậy được nữa. Cho đến ngày 20 tháng Chạp năm Nhân Tý, nhằm ngày 23 tháng Giêng năm 1973, Ngài đã an lành viên tịch, thọ 55 tuổi đời và 26 tuổi đạo.

Các tác phẩm của Ngài để lại rất nhiều, là những nấc thang Giáo lý có giá trị đặt nền tảng học Phật cho Tăng tín đồ. Xin lược ghi những danh mục lớn như sau:

- Phật Học Phổ Thông (12 quyển). - Bản đồ Tu Phật (10 quyển). - Duy thức học (6 quyển). - Phật học giáo khoa các trường Bồ Đề. - Giáo lý dạy Gia đình Phật tử. - Nghi thức tụng niệm. - Bài Học Ngàn Vàng (8 tập). - Đại cương kinh Lăng Nghiêm. - Kinh Viên Giác lược giải. - Kinh Kim Cang. - Tâm kinh. - Luận Đại Thừa Khởi Tín. - Luận Nhơn Minh. - Và các loại tạp luận, sự tích.....

Tổng cộng là 80 quyển trong 8 loại chuyện.

Tưởng niệm

Điếu văn của Hội đồng Viện Tăng Thống và Viện Hóa Đạo

Kính bạch Giác linh Hòa thượng Viện trưởng,

Thừa lịnh đức Tăng Thống và Hội đồng Viện Tăng Thống, thay mặt Hội đồng Viện Hóa đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất và tồn thể Tăng Ni tín đồ Phật tử. Chúng tôi xin kính cẩn nghiêng mình trước anh linh Hòa thượng cố Viện trưởng, trong giờ phút thiêng liêng ngàn thu vĩnh biệt này.

Trước giờ lâm chung, Hòa thượng có dạy các đệ tử rằng : “sinh, lão, bệnh, tử là luật vô thường của cuộc sống. không ai tránh khỏi cái chết, thì dù chết hôm nay hay sống thêm năm mười năm nữa cũng thế thôi”. Câu nói thật chí lý, chứng tỏ sự giác ngộ về lẽ vô thường của một bậc chân tu. Hòa thượng không sợ chết, nên Hòa thượng đã sống một cuộc sống tuyệt đẹp. Và vì tuyệt đẹp, nên chúng tôi nghĩ rằng, nếu cuộc đời Hòa thượng kéo dài thêm được năm mười năm nữa, thì quý hóa biết bao nhiêu; quý hóa cho chúng tôi, những đồng hành với Hòa thượng; quý hòa cho tăng ni và tín đồ mà Hòa thượng đang lãnh đạo, quý hóa cho đạo pháp và dân tộc mà Hòa thượng đã đem cả cuộc đời mình ra phụng sự.

Làm sao không tiếc nuối được, khi nghĩ rằng từ nay chúng tôi vĩnh viễn mất đi một vị chân tu khả kính, một mẫu người lý tưởng của Phật giáo, với những đức tính bao dung và cởi mở đối với mọi người, mà lại cương quyết nghiêm khắc với mình và lý tưởng mà mình theo đuổi; một người luôn luôn tinh tấn, dũng mãnh tiến đều, mặc dù bệnh tật cứ theo đuổi khuấy rầy ngăn đường cản lối; một người ngồi trên danh vọng mà vẫn khiêm nhường, không để cho danh vọng làm hoen ố, một người lúc bình thường, thì rất mực mềm mỏng hiền hòa, nhưng gặp cơn tai biến lại rất đổi hiên ngang hùng dũng, cương quyết vượt qua cho được mọi trở lực gian nguy.

Với những đức tính quý báu ấy, Hòa thượng đã phục vụ đắc lực cho đạo pháp và dân tộc, và đã tạo dựng một sự nghiệp lớn lao hiếm có ở cõi đời này.

Đối với đạo, Hòa thượng là một nhà giáo dục lỗi lạc, đã đào tạo hết lớn này đến lớp khác không biết bao nhiêu Tăng tài cho miền Nam này. Trong địa hạt sáng tác và phiên dịch kinh điển Hòa thượng đã đóng góp một phần lớn cho công cuộc xây dựng Tam tạng kinh điển Việt Nam. Hòa thượng là người đầu tiên trong giới Tăng-già đã có sáng kiến thành lập và điều hành một nhà xuất bản kinh sách nổi tiếng mà không một độc giả Phật tử thường nghiên cứu kinh điển nào lại không biết đến. Trong địa hạt chèo lái con thuyền đạo pháp Việt Nam, Hòa thượng là người trong gần 3 năm nay, đã giữ nhiều chức vụ quan trọng nhất : Trưởng ban Hoằng pháp Hội Phật học Nam Việt và Giáo hội Tăng-già Nam Việt, Trưởng ban Giáo thụ Tăng-già tồn quốc, Ủy viên Giáo dục Tổng hội Phật giáo Việt Nam thống nhất được thành lập (1964). Hòa thượng là đệ nhất Phó Viện trưởng Viện Hóa Đạo, và từ năm 1967 là năm Giáo hội bắt đầu gặp nhiều tai biến nhất cho đến nay (1973), liên tiếp trong mấy nhiệm kỳ, Hòa thượng được cử giữ chức Viện trưởng và

đã tận tụy làm tròn trách vụ lớn lao của mình, trong niềm tin yêu quý trọng của mọi người, mọi giới, trong cũng như ngồi Giáo hội.

Đối với dân tộc, Hòa thượng là một người yêu nước sáng suốt. trong thời kháng chiến chống Pháp, mặc dù lo việc tu hành, Hòa thượng vẫn không quên nhiệm vụ của một công dân đối với đất nước, nên đã đứng ra nhận lãnh chức vụ Ủy viên Giáo dục để thanh tốn nạn mù chữ và đã sáng chế ra lối tập đọc theo “vần O”, hiện nay vẫn còn thông dụng. Trong giai đoạn chiến tranh hiện tại, trước cảnh huynh đệ tương tàn và cảnh ngoại bang dày xéo đất nước thân yêu. Hòa thượng vẫn không ngớt đứng lên kêu gọi các phe dừng tay bắn giết, kêu gọi lấy tình thương xóa bỏ hận thù, trong suốt mười năm chiến tranh bộc phát, không một phút nào Hòa thượng không xót xa cho đất nước điêu linh vì bom đạn. một câu nói của Hòa thượng đủ biểu lộ tâm trạng đó : “nếu phải đem thân xác này chia xẻ làm trăm ngàn mảnh để đổi lấy hòa bình cho Việt Nam tôi cũng rất sẵng sàng”. Hòa thượng đã bất chấp nguy hiểm đứng ra đỡ đầu cho bao phong trào phản chiến tại Việt Nam; và với chức Viện trưởng Viện Hóa Đạo, không một huấn từ nào mà Hòa thượng không nhắc nhở đến đức hiếu sinh của chư Phật, tình thương yêu giữa đồng loại, đồng bào; trước cuộc chiến tranh diệt chủng không một điệp văn nào Hòa thượng lại không hô hào chủ trương hóa giải hận thù, hòa đồng dân tộc mà Giáo hội đã đề ra.

Hòa thượng đã đau khổ vì chiến tranh, đã thiết tha với hòa bình, thế mà nay chiến tranh vừa chấm dứt, hòa bình đang ló dạng, Hòa thượng lại ra đi! Hòa thượng ra đi, để lại bao thương tiếc trong lòng người còn ở lại. Hòa thượng ra đi để lại một khoảng trống vắng giữa lòng Giáo hội, trong khi Tăng Ni tín đồ đang cần hơn bao giờ hết một vị lãnh đạo sáng suốt gương mẫu suốt đời tận tụy hy sinh cho đạo pháp như Hòa thượng. Hòa thượng ra đi, trong lúc đất

nước đang rẽ vào khúc quanh lịch sử, đang cần những người con yêu, suốt đời không biết đến hận thù, luôn luôn sẵng sàng dang tay ra để liên kết những bàn tay của những anh em cùng chung một mẹ, bất luận từ đâu, miễn là biết thương mẹ, thương mẹ Việt Nam.

Kính bạch Giác linh Hòa thượng cố Viện trưởng,

Giờ đây, Hòa thượng vĩnh viễn đi vào trong vắng lặng, không một điệp văn bằng ngôn từ nào nữa của Hòa thượng sẽ phát ra. Nhưng cuộc đời của Hòa thượng là một thông điệp lớn. thông điệp ấy nhắn nhủ với chúng tôi những gì đây trong giờ phút vĩnh biệt lần cuối này? Phải chăng Hòa thượng đang bảo với chúng tôi, tất cả những người có mặt hôm nay ở đây và những người vắng mặt nhưng lòng vẫn tiếc thương hướng về Hòa thượng, rằng :

- “Hãy gieo nhân lành mà không cần nghĩ đến quả, vì chính nhân chứ không phải quả mà cuộc đời trở thành đẹp đẽ, có giá trị”.

Rằng : - “Những người con chung của đức Từ phụ Thích Ca hãy thương yêu nhau như anh em ruột thịt để nền thống nhất của Phật giáo Việt Nam được trường tồn. hãy đặt đạo pháp lên trên tất cả mọi nguyện vọng, xu hướng riêng tu, để phục vụ dân tộc, nhân loại và đạo pháp một cách hữu hiệu”.

Rằng : “Những người con chung của mẹ Việt Nam hãy xóa bỏ hận thù, xích lại gần nhau hơn, để xây dựng lại đất nước thân yêu sau một phần tư thế kỷ bị chiến tranh tàn phá tan hoang, và cùng nhau nổ lực đưa dân tộc đến bến vinh quang”.

Thôi từ nay xin Hòa thượng hãy an nghĩ, xin Giác linh Hòa thượng hãy tiêu diêu miền cực lạc. Chúng tôi có lắng nghe rõ bản thông điệp của đời sống Hòa thượng rồi. Nó đang âm vang trong tai chúng tôi, nó đang sống dậy trong lòng chúng tôi, nó sẽ thúc đẩy chúng tôi mạnh bước trên con đường hóa giải mà Giáo hội đã vạch

sẵn, mà Hòa thượng đã đi được một đoạn dài, và chúng tôi nguyện sẽ tiếp tục đi cho đến đích.

Nam mô Tây phương Giáo chủ Đại từ, Đại bi tiếp dẫn đạo sư A Di Đà Phật chứng minh.

Hòa Thượng Tịnh Khiết (1891- 1973) Chùa Tường Vân – Huế

Hòa thượng Tịnh Khiết (1891- 1973)

Chùa Tường Vân – Huế

Thân thế.- Ngài tên thật là Nguyễn Văn Kính, sinh ngày 17 tháng 11 năm Tân Mão (1890) tại làng Dưỡng Mong Thượng, xã Phú Mỹ, quận Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên, con trai thứ 3 của cụ Nguyễn Văn Tốn và bà Tôn Nữ Thị Lý.

Ấu thời.- Năm lên chín tuổi, Ngài bắt đầu theo học chữ Nho. Với tư chất thông minh, chẳng bao lâu Ngài đã tinh thông những bộ sách căn bản của Nho học. Nhưng có lẽ do túc duyên nhiều đời, chí xuất trần đã sẵn, nên sau sáu năm sách đèn theo Khổng học, Ngài quyết chí xin song thân được cùng người anh ruột xuất gia tu học tại chùa Tường Vân, làng Dương Xuân Hạ, quận Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, thụ giáo ngài Thanh Thái (dòng thiền Lâm Tế) đệ tam tổ chùa Tường Vân. Ngài được Tổ nhận làm đệ tử ban pháp danh là (thượng ) Trừng (hạ) Thông, tự Chơn Thường.

Sau 3 năm, Ngài đã học xong chương trình trung đẳng Phật học. Mặc dù trong thời gian mới nhập đạo này, đúng theo truyền

thống Thuyền Tông, Ngài phải chấp tác rất nặng nhọc, ngồi việc học hành kinh kệ.

Vốn bẩm tính thông minh, sẵn có một đạo phong uy nghi từ lúc hãy còn nhỏ tuổi, nên Ngài rất được các bạn đồng tu kính nể. Cũng do tư chất đặc biệt xuất chúng ấy, mà Ngài đã được đặc cách miễn tuổi để thụ tam đàn cụ túc vào năm 19 tuổi (năm 1910), chỉ 3 tháng sau khi thụ Sa di giới. Đại giới đàn này do Ngài Vĩnh Gia làm Đàn đầu. Ngài Tâm Truyền làm Yết Ma và ngài Hoằng Phú làm Giáo thụ. Sau khi thụ cụ túc giới trở về chùa. Ngài phát tâm lạy bộ vạn Phật nhất tự nhất bái suốt ba năm liền. Và đến năm 23 tuổi thì song thân Ngài từ trần cùng một lượt, ứng theo một lời nguyện khi sinh tiền của hai Cụ là được vãng sinh cùng một lúc.

Hoằng pháp.- Năm 26 tuổi, Ngài được bổ xứ Trụ trì chùa Phước Huệ là chùa của Tuy Lý Vương lập cho một vị công tôn xuất gia tại Vỹ Dạ.

Năm 30 tuổi (1921) Ngài đắc Pháp và được Bổn sư cho kệ:

澄 聰 心 法 本 同 然

付 汝 真 常 道 志 堅

非 有 非 無 非 所 見

寂 然 開 悟 主 人 前

Phiên âm: Trừng Thông tâm pháp bổn đồng nhiên,

Phó nhữ chơn thường đạo chí kiên.

Phi hữu phi vô phi sở kiến,

Tịch nhiên khai ngộ chủ nhơn tiền.

Tạm dịch: Tâm, pháp Trừng Thông vốn tự đồng

Đạo thường, chí vững gởi trao ông

Chẳng không, chẳng có, không gì thấy

Trước chủ nhân khai ngộ lặng trong.

và cho đạo hiệu là Tịnh Khiết. Ngài thuộc đời thứ 42 dòng thiền Lâm Tế, đời thứ 8 pháp phái Liễu Quán Nam Hà. Năm Ất Hợi (1935) đời vua Bảo Đại triều Nguyễn; Pháp huynh của Ngài trú trì Tổ đình Tường Vân viên tịch, Ngài được kế thế ngôi vị Trú trì từ đây. Năm này Ngài được 44 tuổi đời. Ngài thường được thỉnh vào cung nội để giảng Pháp cho Hồng gia, nhất là cho Tam tôn cung tức là các bà Thánh cung, Tiên cung, và Từ cung.

Năm 32 tuổi, Ngài trở về Tổ đình cư tang Nghiệp sư viên tịch. Sau đó Ngài theo học lớp Cao đẳng Phật học với Hòa thượng Huệ Pháp chùa Thiên Hưng. Ngài Phước Huệ chùa Thập Tháp, tham cứu kinh điển Đại thừa suốt thời gian 5 năm. Năm 42 tuổi, Ngài làm dẫn thỉnh sư tại Đại giới đàn Từ Hiếu. Năm 44 tuổi, Ngài trở về trú trì chùa Tường Vân, kế vị Hòa thượng Tịnh Hạnh là anh ruột Ngài vừa viên tịch. Năm 1938 Ngài làm Chứng minh Đạo sư sáng lập An Nam Phật Học hội. Năm 1940 Ngài làm Giám đốc Đạo hạnh, Cao đẳng Phật Học viện mở tại Tổ đình Tường Vân và Báo Quốc, có những Tăng sinh về sau trở thành những bậc pháp khí như cố Hòa thượng Thiện Hoa, Hòa thượng Thiện Hòa, Hòa thượng Hành Trụ, Thượng tọa Trí Tịnh, Thượng tọa Thiện Siêu, Thượng tọa Thiện Minh, Thượng tọa Trí Quang… Năm 1944, Ngài làm Yết Ma Đại giới đàn mở tại Tổ đình Thuyền Tôn. Năm Ất Dậu (1945), Ngài phó pháp cho Pháp tử Pháp danh Tâm Ấn, tự Vĩnh Thừa, hiệu Viên Quang đời thứ 43. Trong dịp này, Ngài ban cho đệ tử đắc pháp bài kệ dưới đây:

Tâm ấn viên minh ngộ đạo tiên

Tham thuyền liễu đạt thấu chơn nguyên

Niên hoa phó nhử Như lai tạng

Tục diệm huệ đăng vạn cổ truyền.

Tạm dịch: Sớm ngộ đạo mầu Tâm ấn sáng

Tham thiền đạt trọn thấu nguồn chơn

Nên học, ta gởi Như lai tạng

Đèn tuệ muôn năm vẫn nối truyền.

Năm 1947, Ngài thụ phong chức vị Tùng Lâm Pháp chủ Trung Việt. Năm 1949 (Kỷ sửu), Ngài làm đàn đầu Hòa thượng cho đại giới đàn Báo Quốc và năm 1950 thì được suy tôn chức vị Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam. Năm 1951, Ngài ra Bắc chủ tọa Đại hội Giáo hội Tăng già tồn quốc tại chùa Quán Sứ, Hà Nội. Năm 1952, Ngài trở vào Nam chủ tọa lễ truy phong Pháp chủ Phật giáo Nam Việt tại chùa Ấn Quang. Năm 1955 Ngài tham dự đại hội Phật giáo Thế giới tại Tích Lan và chiêm bái Phật tích tại Ấn Độ. Trong cuộc hành hương này Ngài có cảm tác hai bài kệ chữ nho như sau:

Bài thứ 1:

Đạp tuyết phong vân quá hải hà.

Du du hốt kiến lâu đài đa

Bảo tháp thất từng kim tú lệ,

Bồ Đề thiên trượng ngọc bích hoa.

Cảnh tối thâm u tần đáo tự

Duy thường ái tịch niệm Thích Ca

Nhân duyên Bồ-tát khai phương tiện

Nhiếp tận chúng sinh lễ Phật đà.

Nguyên Hồng dịch :

Lướt mây cỡi gió mấy dặm xa,

Lâu đài chợt hiện tựa sao sa.

Tháp báu bảy tầng vàng chói lọi,

Bồ-đề muôn trượng ngọc đơm hoa.

Cảnh giới trang nghiêm từng đặt bước,

Tâm tâm niệm niệm lễ Thích-ca.

Nhân duyên Bồ-tát khai phương tiện,

Độ khắp chúng sinh trở lại nhà.

Bài thứ 2:

Lâm quang tịnh mậu trước thi biên

Phật quốc du ký hữu đại duyên

Tận địa kim ngân triệt vũ trụ

Thanh phong châu ngọc mãn nhân gian

Bồ đề thành đạo trang nghiêm cảnh

Lộc uyển sơ niên chuyển pháp tiên

Ấn Độ hoa khai chân tịnh xứ

Kỳ viên trùng kiến tợ thiền thiên.

Tạm dịch : Cây rừng là bút viết nên thơ,

Nước Phật bao năm những đợi chờ.

Trải khắp bạc vàng nghiêm cõi Phật,

Ngàn phương châu ngọc lẽ đâu mơ.

Bồ-đề cổ thụ nay còn đó,

Lộc uyển vườn xưa đã xứng cơ.

Ấn Độ khai hoa chân thị hiện,

Kỳ viên hội ngộ tự bao giờ.

Nhiếp hóa đồ chúng.- Mặc dù công việc đối ngoại của Giáo hội đa đoan, Ngài vẫn không bao giờ xao lãng việc nhiếp hóa đồ chúng tùy căn cơ trình độ. Trong một mùa an cư, Ngài đã gởi đến quí vị Đại đức Tăng Ni những lời huấn dụ như sau: “Đạo Phật tồn tại không chỉ y cứ vào những hình thức chùa tháp, lễ nghi, kinh điển – mặc dù kinh điển là kim chỉ nam hướng dẫn ta trên đường đi tới đạo quả vô thượng Bồ đề. Nhưng sự tồn tại đích thực chính là sự thể

hiện đạo phong, những nếp sống gương mẫu của các bậc tăng già nghiêm trì giới luật và biết tận lực phục vụ chính pháp để chính pháp mãi mãi tồn tại với con người, cuộc đời và làm lợi ích cho chúng sinh.” Và có lần Ngài gửi huấn dụ cho một đệ tử ở hải ngoại: “Vạn vật biến chuyển không ngừng, dục vọng con người khởi diệt thế nào con đã rõ. Bên trong thì tâm niệm sát na vô thường, bên ngồi thì thanh sắc quyến rũ mãnh liệt, trong không chỗ nương, ngồi không chỗ tựa, bậc trượng phu giữa đời lại hiếm có, tự mình dễ cảm thấy lẻ loi. Nếu không phải là người nuôi chí xuất trần, quyết lánh vọng tìm chân, thì thật khó bảo tồn chí nguyện sơ tâm vậy.” Đối với những đồ đệ được diễm phúc sống gần gũi bên Ngài đều cảm nhận: Ngài là hiện thân của một Bài thuyết pháp hùng vĩ linh động qua đạo phong cốt cách, qua những lời giáo huấn vàng ngọc đề cao trí tuệ và đức tự chủ tự giác. Ngài luôn luôn khuyến khích sự học hỏi Phật pháp cũng như thế pháp, nhưng đồng thời Ngài vẫn thường khuyến cáo môn đệ đừng rơi vào cạm bẫy của trí thức suông. Trong việc tu trì, Ngài khuyên đệ tử hãy luôn luôn nhiếp tâm chánh niệm trong bốn uy nghi vào tất cả các thời và phải tự chủ đối với pháp môn tu tập, chớ để bị pháp biến chuyển. Ngài khuyên môn đệ sau mỗi thời tụng kinh, lễ bái hay niệm Phật, nên tập ngồi thiền, để tâm an trú ở chỗ vắng lặng, không nghĩ thiện, không nghĩ ác, đừng mãi bám víu vào 1 câu trì chú hay niệm Phật. Ngài thường khuyên dạy bằng một lời vắn tắt: “Gắng tự làm chủ lấy!”. Đối với những phật tử tại gia phải gánh vác nhiều bổn phận, Ngài khuyên một phương pháp giản dị: “Mỗi tối trước khi ngủ, hãy ngồi thẳng trên giường, chí thành tha thiết niệm thong thả 10 lần cầu hồng danh Nam mô A Di Đà Phật. Trong những năm sau này, khi một số đông Tăng Ni còn sơ cơ phải ra làm công tác xã hội thực thi hạnh cứu khổ, Ngài không ngừng khuyên hãy thận trọng gìn giữ sơ

tâm, nghiêm trì giới luật. Ngài nhấn mạnh phương châm “Tùy duyên bất biến” và khuyên đệ tử đừng bao giờ lợi dụng địa vị, tuổi trẻ, chức phận mà dễ dãi với bản thân và làm những chuyện phương hại đến đạo nghiệp. Trong những năm gần đây, khi tuổi đã già, sức đã kiệt, Ngài thường dạy đệ tử: “Trước, ta dạy các con bằng lời nói, có khi bằng roi gậy, nhưng nay thì ta dạy bằng sự im lặng.” Ai đã từng có duyên lành hầu cận Ngài, đều phải công nhận Ngài có một uy nghi hùng vĩ trong tất cả các thời. Mặc dù già yếu, Ngài luôn luôn ngồi thẳng người theo thế nhập định. Dáng đi oai vệ như sư tử chúa. Đôi tay dài quá gối buông thẳng khoan thai mỗi khi Ngài đi bách bộ. Đôi mắt luôn luôn nhìn thẳng uy nghiêm. Và đặc biệt, Ngài rất ít khi ngồi ở chỗ không phải chỗ ngồi thường nhật của Ngài trong tự viện. Thế nên chỗ Ngài ngồi trong Tổ đình Tường Vân đã trở thành một nơi thiêng liêng đối với Phật tử miền Trung. Dù cho Ngài phải xa xứ Huế trong nhiều năm, nhưng suốt thời gian này, và có lẽ mãi mãi từ đây, Phật tử nào bước chân đến Tổ đình cũng vẫn tự nhiên cúi đầu cung kính khi đi ngang qua pháp tòa của Ngài là bộ phản gỗ đơn sơ. Một làn hương không tên nhưng có thật, tỏa ra từ nơi thiêng liêng ấy, khiến mọi người phải cúi đầu úy phục, không dám bước mạnh nói lớn hay có những cử chỉ thiếu uy nghi hay ngay cả một tâm niệm bất chính. Làn hương đó có lẽ là di tích vô hình, vô thanh, vô hương, nhưng linh động nhất của Ngài, đó là làn hương của Giới, Định, Tuệ, làn hương của hạnh kham nhẫn, của đức giải thốt vô vi. Trong những tháng Ngài ngọa bệnh phải vào điều trị tại dưỡng đường Duy Tân và Sùng Chính, những lúc bệnh tình trầm trọng, đệ tử có thăm hỏi: “Bạch Cố, Cố có mệt lắm không?” thì Ngài trả lời: “Thân ta mệt, nhưng tâm ta thì không”. Hạnh giải thốt vô vi của Ngài biểu lộ trong đức tính “Tùy duyên nhiếp hóa”. Ngài không bao giờ tham cầu đệ tử hay nghĩ đến việc mở mang ngôi Tổ đình cho lớn

rộng. Hình thức, nghi lễ không phải là mối quan tâm chính yếu của Ngài. Nhưng có lẽ do định luật y báo, chính báo không rời nhau, nên Ngài đến đâu thì trang nghiêm y báo, đồ chúng sum vầy, đông đúc, mừng vui như con thơ gặp lại mẹ hiền, như nắng hạn gặp cơn mưa lớn. Ngôi Tổ đình Tường Vân đã bao năm điêu tàn vì thời gian và chiến cuộc, nhưng Ngài không bao giờ cho phép đồ đệ quyên góp trùng tu, vì cảm thông tình trạng kinh tế eo hẹp của Phật giáo đồ hiện tại. Mãi đến gần đây, trong thời gian Ngài xa Huế, một số đệ tử thân tín mới khởi công tái thiết. Lễ khánh thành sắp tổ chức thì được tin Ngài tỏ ý mong trở về, và những căn rạp dựng lên cho cuộc khánh thành, than ôi, bây giờ lại được sử dụng cho tang lễ.

Những ngày cuối cùng.- Mãi cho đến ngày rằm tháng 11 năm Nhâm Tý, từ Sài Gòn (lúc bấy giờ Ngài an trú tại Tu viện Quảng Hương Già Lam, do Hòa thượng Thích Trí Thủ làm giám viện), Ngài quyết liệt bày tỏ ý muốn trở về Huế. Trong lúc Hội đồng Lưỡng Viện tới làm lễ tiễn đưa Ngài về Huế, Thượng tọa cố Viện tưởng Thích Thiện Hoa có bạch: “Xin cung thỉnh Đức Tăng Thống sau khi về thăm cố đô ít ngày, rồi xin Ngài trở lại thủ đô để lãnh đạo Giáo Hội.” Ngài nghiễm nhiên đáp: “Thôi, tôi không vô nữa”.

Sau khi trở về cố đô, Ngài lần lượt viếng thăm các Tổ đình Huế như Thuyền Tôn, Tây Thiên, Từ Đàm, Báo Quốc, Linh Quang, Quốc Ân, Kim Tiên v.v… và các Phật học viện cùng Ni viện. Không ngờ, lần viếng thăm này lại là lần vĩnh biệt cuối cùng ! Trong dịp đầu Xuân Quý Sửu, khi quý vị Thượng tọa Giáo hội Phật giáo Thừa Thiên đến Tổ đình Tường Vân đảnh lễ chúc thọ đầu năm, dường như linh cảm trước sự ra về vĩnh viễn, Ngài đã ân cần phú chúc những lời huấn dụ hết sức cảm động: “Tôi thấy sức khỏe tôi đã kém nhiều, tôi khuyên các Tăng Ni Phật tử cố gắng lo việc tu hành để báo đáp công ơn Tam Bảo, thương mến mà đoàn kết với

nhau để xây dựng Giáo hội và góp phần vào nền hòa bình dân tộc.” Ngài khuyên nhủ Tăng Ni cố gắng nghiêm trì giới luật để giữ gìn mối đạo và đừng bỏ rơi chúng sinh thời mạt pháp.

Chỉ sau vài ngày pháp thể khiếm an, Ngài an tường xả báo thân vào lúc 20 giờ 45 phút ngày 23 tháng giêng năm Quý Sửu (nhằm 25-12-1973).

Ngài trụ thế 83 năm, hạ lạp 62.

Tháp Ngài do môn đồ phụng lập tại khuôn viên Tổ đình Tường Vân.

1.

ĐIẾU VĂN

Của Hội đồng Lưỡng Viện Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất

(Đọc trong lễ tưởng niệm Đại lão Hòa thượng Tăng Thống trước khi nhập Tháp)

… Mới đây trong dịp đầu xuân, tin ngừng bắn chấm dứt tương tàn vừa phổ biến, chúng đồ khắp nơi chốn hăm hở hướng về đảnh lễ chúc thọ đầu năm, tưởng là góp vui cùng Hòa thượng trong chuỗi ngày xế bóng.

Nào ngờ chẳng được ba tuần, hoa mai chưa kịp rụng cánh, tiếng súng chưa kịp lặng yên, lòng chục triệu tín đồ khắp nước ngẩn ngơ đau xót, nghe tin Hòa thượng đã vội vã lìa trần cao đăng Phật quốc.

Vẫn biết, sinh là ký tử là quy, biển trầm luân vốn sắc không chuyển hóa, thế nhưng nay cảnh sắc Tổ đình còn đó, sự nghiệp hoằng pháp của Giáo hội đương độ dở dang, Hòa thượng đã vội ra đi lòng chúng con ngậm ngùi thương tiếc!

Hòa thượng đã vĩnh viễn giã từ đồ chúng, giã từ đất nước Việt Nam thân yêu mà cho đến phút lâm chung Hòa thượng vẫn còn trìu mến !

Một bước ra đi để lại muôn triệu niềm thương tiếc, trong lẽ tịch diệt hôm nay đã trở thành điều bất diệt.

Suốt một phần tư thế kỷ trên con đường đạo hạnh, Hòa thượng đã không từ tuổi già sức kiệt, rời bỏ chốn thuyền lâm thanh tịnh để hướng dẫn chúng con trên đường phục vụ quê hương, Đạo pháp.

Hơn 83 năm cuộc sống kéo dài, non thế kỷ Hòa thượng đã cùng với Giáo hội, non sông gắn liền trong những bước gian nguy thống khổ ! Hòa thượng đã vui cái vui của mọi người, Hòa thượng đã khổ cái khổ của non sông Đạo pháp.

Trên con đường phục vụ vừa nặng nề vừa gian khổ, chúng con đã gượng lại sau nhiều phen ngã gục khi nhìn lại sự hy sinh tận tụy của Hòa thượng cho chúng con, cho Giáo hội, cho non sông đất nước. Chúng con quên sao được những hình ảnh tuy trầm tư song cương nghị mà Hòa thượng đã nêu gương cùng đồ chúng trong phong trào chống lại bạo quyền bảo vệ tín đồ,tín ngưỡng.

Chúng con quên sao được khi tấm thân gầy yếu của Hòa thượng đã đầy thương tích trong đêm pháp nạn 20-8-1963. Trong hơn một thế hệ, cuộc sống của Hòa thượng là cuộc sống của Đạo pháp, nỗi vui buồn của Hòa thượng là nỗi vui buồn của thế nhân, trong chuỗi thời gian dằng dặc cả dân tộc chịu đựng quá nhiều thống khổ đắng cay cho nên Hòa thượng những mong cho quốc gia thái bình và chúng sinh an lạc. Niềm ước mong đó Hòa thượng đã thể hiện trọn vẹn trong khổ hạnh tu trì, cầu mong tế độ. Không một phút lãng xao, không một ngày ngơi nghỉ, hạnh nghiệp của Hòa thượng chiếu sáng như ngọn hải đăng, từ muôn nẻo xa xăm tín đồ vọng về chiêm ngưỡng. Nay Hòa thượng đã cao đăng Phật quốc mà ánh sáng đạo hạnh vẫn đời đời tỏ rạng. Công đức của Hòa thượng thực như:

Ánh rạng trời Nam, muôn thuở người gương Quốc Tổ.

Mây doanh cõi tịnh, nghìn thu tỏa bóng Cao tôn.

Hòa thượng đã cao đăng Phật quốc, những lời nhắn nhủ của Hòa thượng trước khi lìa trần như văng vẳng bên tai chúng con:

“Các Thầy hãy thực hiện lục hòa, Tăng đồ phải trau dồi phẩm hạnh. Quần chúng Phật tử nên đồn kết thương yêu nhau để giữ vững đạo tâm và gắn lo cho Hòa bình đất nước.”

Ngưỡng bạch Giác linh Hòa thượng, cuốn rún không thể lìa đôi, cành cây không sao có hai cội cho nên lịch sử Việt Nam chỉ có một, thì Phật giáo Việt Nam không thể tách làm hai, bởi từ ngàn xưa như một dòng suối tâm linh tưới mát cho đồng cỏ dân tộc, dân tộc Việt Nam đang cần có một dòng suối tươi mát trong hiển vinh của Hòa thượng để lại trong hào quang của chư Phật, chư Bồ-tát, chư Thánh tử đạo Việt Nam. Chúng con nguyện sẽ làm những đứa con đi tìm lại những anh em lạc lối lầm đường để cùng nhau tu học, chúng con quyết tâm hàn gắn lại những đổ vỡ đau thương, hóa giải hận thù cho quê hương bớt tang tóc và đồng bào sống trong an lạc. Chúng con lắng nghe những lời vàng của Phật đã dạy bảo đệ tử Ananda:

“Ta phải có thái độ của đàn voi lâm trận, mạnh tiến giữa rừng gươm dao, giáo mác bình tĩnh hứng lấy những nỗi chua cay của đời và thản nhiên vững bước trên đường phẩm hạnh !”

… Hôm nay Hòa thượng không còn nữa, Hòa thượng đã ra đi giữa lúc quê hương đang tràn đầy đau khổ, Đạo pháp đang gặp lúc ngửa nghiêng. Chúng con mất đi một vị minh sư, Giáo hội mất đi gương lãnh đạo, chúng đồ đạo Phật tử vắng bóng một bậc cha già đạo hạnh.

Vẫn biết:

“Sắc tướng vốn không, nương huyền cảnh độ người mê muội.

Tử sanh nào có, mượn thuyền từ vớt kẻ trầm luân.”

Đành rằng: Sanh ký tử quy, lẽ vô thường ai dễ khỏi, song chúng con không khỏi ngậm ngùi thương tiếc khi hình bóng từ hòa của Hòa thượng từ nay vĩnh biệt.

Hôm nay chúng con Hội Đồng Lưỡng Viện thay mặt hàng triệu Tăng Ni Phật tử khắp trong nước thành kính đốt nén hương thành tiễn đưa Hòa thượng lên vân lộ xa xôi, cầu nguyện Hòa thượng cao đăng Phật quốc, hồi nhập Ta bà để hướng dẫn chúng con trên đường đạo hạnh.

Kính mong Hòa thượng thùy từ chứng giám.

2.

ĐIẾU VĂN

của Ni bộ Bắc Tông[1]

Ngưỡng bạch… …

Hôm nay, chúng con Đại diện Ban Chấp hành Ni bộ Bắc tông, kính cẩn bái lễ trước Kim quan Cố Hòa thượng để tỏ lòng kính ngưỡng bậc thạnh đức siêu trần đã sớm lìa Giáo hội vào cõi Niết Bàn.

Hỡi ôi!

Sóng khổ hải lao xao

Trời Chơn như tịch mịch.

Bực đống lương một phút xa lìa,

Ngôi Long tượng nghìn thu cách biệt.

———

[1] Do Thượng tọa Thiện Trí đọc trước kim quan cố Đại lão Hòa thượng đương kim Tăng Thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất, ngày 06.3.1973

Nhớ Giác linh xưa!

Tánh đức trang nghiêm,

Tinh thần cao khiết.

- Đạo hạnh thấm ưa từ trẻ, linh tâm rực rỡ tuổi già;

Thiền quan hôm sớm chuyên tu, Giới đức tháng năm mài miệt.

- Quyết trau dồi kinh kệ, bén mùi thiền tâm thể ôn nhu;

Mong rèn luyện tánh tình, thấm hương vị linh nguyên nhã khiết.

- Phản vọng sớm tầm câu yếu lý,

Qui chơn thêm thấu lẽ huyền vi.

- Bội trần đà rõ tánh Siêu kỳ,

Hiệp giác sẵn nêu tâm cao việt.

- Trọn cuộc đời, thanh tịnh chơn tu,

Suốt một kiếp, siêu trần tinh khiết;

- Đã hiến thân cho đạo, sá chi phần lao nhọc, đem tuổi già, nêu gương cả, đề huề lui tới khắp Nam Trung;

Nguyện lập chí vì đời, ngại đâu lẽ gian nguy, noi hạnh lớn, sánh người xưa, hoằng hóa mở mang cùng Quốc Việt.

- Khi Xá Lợi từng phen Trụ tích, thương sanh linh đồ chúng lắm trung trinh;

Khi Ấn Quang đà bao thuở lưu hình, vì Đại sự thắng duyên thêm thắm thiết.

- Thuyền lục độ thung dung,

Pháp nhứt thừa thấu triệt.

- Những tưởng, bánh xe cửu trụ, vạn kiếp vần xoay,

Nào ngờ, cơn lốc vô thường, một thân tạm biệt.

Ôi!

- Giấc mộng tỉnh say,

Đời trần hư thiệt.

- Trăm năm cuộc thế, nào khác đêm dài,

Một phút siêu linh, còn đâu bóng chiết.

- Đó đây hiu quạnh, chốn rừng thiền tịch mịch bóng hình hài huyễn ảnh lắng xa;

Sau trước êm đềm, nơi lan nhã vắng không; tiếng pháp nhủ, thanh âm cách tuyệt;

- Đau xót nỗi ! bơ ngơ chiều vắng lạnh, nào thiền sàn, đâu nữa bậc cao minh !

Ngẩn ngơ thay ! Thâm thẩm tấm u hồi, kìa bửu tháp, nêu cao gương thanh khiết.

- Vuông tròn một niệm, ngàn kiếp thảnh thơi;

Trong lặng suốt đời, muôn duyên tuyệt diệt.

- Niết Bàn dành sẵn bực cao kiên,

Lạc Quốc sớm chờ trang Thánh triết.

Ôi Thôi !

- Huyễn ảnh xa rồi,

Chơn thân há diệt.

- Mây từ vần vũ, mưa pháp dầm dề,

Trăng tánh rạng ngời, trời tâm thấu triệt.

- Trà thơm một chén, lễ bạc kính dâng, văn điếu đôi câu, hết lòng thành kính.

Ngưỡng cầu Giác linh, thượng phẩm cao đăng, Kính nguyện tôn Sư, Liên Trì tịch diệt.

- Đảnh lễ cao tôn

Phục duy giám cách

Hiếu đồ Ni giới “Ni Bộ Bắc Tông"

Đồng Kính Bái.

3.

Tưởng niệm

Hòa thượng Qui Thiện trứ tác một bài châm thay cho Chư Tăng ở cố đô Huế tán thán công đức Ngài và Hòa thượng Tịnh Hạnh (anh Ngài) ví như Vô Trước và Thế Thân của thời mạt pháp.

Hương giang chi nguyệt Ngự lĩnh chi vân

Sơn xuyên dục tú Đĩnh xuất Kỳ nhân

Giác trần thị huyễn Duy đạo vi trân

Nghi huynh nghi đệ Vô Trước Thiên Thân

Chấn khởi thuyền phong Chiết phục tà thái

Hỏa mãn diêm phù Kỳ huynh nan tái

Vân án trường thiên Ba cuồng đại hải

Huệ chúc từ phàm Duy sư thị lại.

Vi giáo hội chủ Vi chúng trung tôn

Giáo lưu nam độ Thục dự tỉ luân.

Pháp hoằng gia vụ Đạo kế tông môn

Nghi đoan biểu chính Mục kích đạo tồn.

Bổng xướng tùy nghi Nhân hàm kính ngưỡng

Thanh tịnh nan danh Ứng dụng vô lượng

Phật pháp đồng lương Tông môn bảo chướng

Tuyển Phật tràng trung Lễ tôn Hòa thượng

Xuân thành hậu tấn Cửu phụ đức âm

Vô nhĩ biểu thành Kiền bị chuyết châm.

Nguyệt thùy liên nhãn Phủ giám quy thâm

Vĩnh phụng trần sát Tương thử thâm tâm.

Tạm dịch:

Trăng sông Hương, mây núi Ngự, tinh anh sông núi khéo đúc nên bậc khác thường. Giác ngộ trần lao như huyễn, chỉ Đạo là quí.

Xứng huynh xứng đệ như Vô Trước, Thiên Thân. Chấn hưng thiền phong, chiết phục tà thái. Hóa độ cõi Ta bà đã xong, thì anh Ngài về chầu Phật. Than ôi! Mây phủ ngất trời, sóng gầm biển lớn. Đuốc tuệ thuyền từ chỉ còn Ngài làm chỗ cậy nương. Làm pháp chủ Giáo hội, làm bậc chúng trung tôn. Giáo pháp lưu truyền đất Nam, mấy ai sánh kịp. Xem việc hoằng pháp là việc nhà, nối tiếp đạo thống tông môn. Hình nghi đoan chánh, mắt trừng ánh đạo, đánh hét tùy cơ nghi. Người người kính ngưỡng. Thanh tịnh khó bàn, ứng dụng vô lượng, đống lương của Phật pháp, bình phong che chở tông môn. Trong trường tuyển Phật, suy tôn Hòa thượng. Kẻ hậu lai ở cố đô từ lâu nương nhờ âm đức, không biết lấy gì bày tỏ lòng thành, xin cung soạn bài châm vụng về này, ngưỡng mong Ngài hạ cố chứng giám lòng tinh thành, nguyện đem thâm tâm này vĩnh viễn phụng sự chúng sinh.

Ngồi ra, cụ Phan Bội Châu lúc sinh tiền là bạn tâm giao với Ngài có họa bài thơ tặng ngài như sau:

Bài vịnh Hoa Ngọc lan của Phan Sào Nam

Nguyên văn chữ Hán :

前身種出自蓬莱

唯向菩提院裏栽

素蕊光争冬夜雪

奇芳品奪領頭梅

真香王者天垂賞

荘此嫦娥月暗猜

唯佛從来能識佛

慇勤惠我此花魁

Phiên âm :

Tiền thân chủng xuất tự bồng lai,

Duy hướng bồ-đề viện lý tài.

Tố nhụy quang tranh đông dạ tuyết,

Kỳ phương phẩm đoạt lãnh đầu mai.

Chân hương vương giả thiên thùy thưởng,

Trang thử thường nga nguyệt ám sai.

Duy Phật tùng lai năng thử Phật,

Ân cần huệ ngã thử hoa khôi.

Nguyên Hồng dịch:

Giống tự Bồng lai đến cõi này,

Bồ-đề viện nội trỗ nên cây.

Sắc màu rực rỡ đêm đông tuyết,

Hương tỏa đầu non tựa lão mai.

Vương giả chân hương trời bủa xuống,

Hằng nga cốt cách nguyệt nhường ngôi.

Chỉ Phật mới hay thân Phật Tổ,

Ân cần trao gửi nhánh hoa tươi.

Hòa Thượng Chơn Thức (1938 - 1973) Chùa Tường Vân – Huế

Hòa thượng Chơn Thức (1938 - 1973)

Chùa Tường Vân – Huế

Hòa thượng là người làng Triều Thủy, xã Phú An, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên. Tên thật là Nguyễn Đình Hiệp, sinh năm 1938, mất năm 1973 tại Sài Gòn. Sinh trong một gia đình thuần Phật có 9 anh em 4 trai 5 gái mà Giảng sư là con út. Thân phụ là cụ Nguyễn Đình Thắng, Pháp danh Tâm Minh, tự Diệu Dụng. Thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Lang, Pháp danh Tâm Lạc.

Hòa thượng xuất gia năm 12 tuổi với Đại lão Hòa thượng Thích Tịnh Khiết, Trú trì chùa Tường Vân - Huế. Thọ giới năm 1962 tại chùa Linh Quang, trụ sở của Giáo hội Tăng già Thừa Thiên, được Hòa thượng Bổn sư cho Pháp danh là Tâm Thành, hiệu Chơn Thức. Trong lúc Hòa thượng Bổn sư đi hoằng đạo phương xa nên việc chùa được giao bớt lại cho các thầy trong sơn môn lo liệu. Kể từ đó, năm 1964, Hòa thượng được Hòa thượng Bổn sư giao giữ chức Giám tự Tổ đình cho đến ngày viên tịch năm 1973.

Vốn thích hoằng pháp lợi sinh, gánh vác việc chùa, việc Giáo hội, Hòa thượng không nề hà Phật sự mà Giáo hội giao cho: Nào là Đặc ủy Thanh niên năm 68, Đặc ủy Cư sĩ năm 1970.

Ngồi việc Giáo hội, Hòa thượng cũng xin phép Bổn sư cho tu sửa ngôi chánh điện, nhà Tổ, tháp Tổ, nhà Tăng ngày càng khang trang hơn. Để có thêm thu nhập nuôi chúng, Giảng sư còn mở xưởng cưa gỗ, làm hương để bổ túc thêm kinh tế cho chùa. Bất cứ việc gì có lợi cho chùa, Hòa thượng đều làm hết. Đặc biệt, về nghi lễ, Người có giọng tụng kinh rất thiền vị nên các băng tụng hiện nay vẫn còn được lưu hành.

Sau khi bệnh cũ tái phát, Hòa thượng vào Sài Gòn chữa trị nhưng không kịp nên đã thị tịch tại bệnh viện Grall - Sài Gòn năm 1973. Sau đó kim quang được đưa ra quàng tại Huế, nơi Hòa thượng gắn bó suốt cuộc đời mình và nhập tháp tại đồi Yết Ma, ngoại ô thành phố Huế.

Hòa thượng hưởng dương 35 tuổi, 11 hạ lạp.

Hòa Thượng Hưng Phước (1884 – 1974) Chùa Từ Hố – Huế

Hòa thượng Hưng Phước (1884 – 1974)

Chùa Từ Hố – Huế

Hòa thượng húy là Võ Văn Phước, pháp danh Trừng Diên, pháp tự Vạn Sanh, pháp hiệu Hưng Phước, thuộc dòng thiền Lâm Tế, đời thứ 42.

Hòa thượng sinh năm Giáp Thân (1884) tại xã Diên Phước, huyện Bình Sơn, tổng Bình Trung, tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Võ Văn Hồng, và cụ bà Đặng Thị Chung. Dòng tộc nhiều đời làm quan võ. Hồ thượng là người con duy nhất trong gia đình.

Lúc lên 5 tuổi theo thân phụ ra kinh kì Phú Xuân để theo đòi chốn đèn sách. Dòng dõi gia đình nhiều đời quy y Tam bảo, bản thân Ngài được thân phụ thường đưa đến các Tổ đình chiêm bái, nhờ vậy mà Hòa thượng sớm thâm tín Tam bảo.

Năm 16 tuổi (Canh Tý – 1900), Hòa thượng xin thân phụ xuất gia, đầu sư học đạo với Đại lão Hồ thượng huý Thanh Đức hiệu Tâm Khoan tại núi Hàm Long, chùa Thiên Thọ Báo Quốc - xứ Thuận Hóa.

Năm Nhâm Dần (1902), Trưởng lão Hòa thượng Bổn sư cho thọ phương trượng giới Sa di.

Năm Kỷ Dậu (1909), Hòa thượng được Bổn sư cho thọ cụ túc giới tại giới đàn Phước Quang - Quảng Ngãi.

Suốt cuộc đời, Hòa thượng tinh tấn tu học nên am hiểu khá sâu về Kinh Luật Luận. Đương thời Hòa thượng được bổn sư tín cẩn và giao phó các chức vụ như: Thư ký, Huấn đạo đồ chúng, Tri sự Tổ đình Báo Quốc.

Để ấn chứng sự tu hành của đệ tử, Trưởng lão Hòa thượng Bổn sư đã phú kệ đắc pháp cho Hòa thượng như sau:

Trừng tâm hiện Bát-nhã sắc sắc

Diên trường vọng Bồ đề không không.

Vạn duyên giai thị pháp,

Sinh diệt bổn lai không.

Hưng long chánh đạo truyền không đế,

Phước huệ tu trì sắc thị không.

Năm Kỷ Mùi (1919), đã thỉnh Ngài làm Tôn chứng sư tại đại giới đàn Từ Lâm ở Quảng Ngãi.

Năm Ất Sửu (1925), Hòa thượng lập thảo am tại làng An Cựu, thôn Tứ Tây, thể theo gương Phật tổ, Hòa thượng đã lập nguyện khổ hạnh tu thân, với niệm tiếp dẫn hậu lai, thiệu long Tam bảo.

Năm Kỷ Mão (1939), đầu xuân, Hòa thượng về quê bán ba mẫu đất hương hoả, phần gia tộc dành riêng cho Hòa thượng, ngày 19 tháng 02 cùng năm, Hòa thượng tu tạo lại thảo am bằng vật liệu gỗ, ngói kiên cố, đặt tên hiệu chùa là Từ Hóa, trước để thờ Tam bảo sau thờ gia tiên.

Đệ tử của Hồ thượng lên đến vài chục vị. Trưởng pháp tử của Trưởng lão Hòa thượng là Hòa thượng Thích Thanh Trí, Giám tự

Tổ đình Báo Quốc, rồi Chánh Đại diện, Trưởng ban Trị sự Phật giáo tỉnh Bình Trị Thiên, sau này là tỉnh Thừa Thiên Huế.

Về sau tuổi già sức yếu nhưng Hòa thượng vẫn tinh tấn trì kinh và bái sám Hồng danh Phật tổ không ngơi nghỉ. Đương thời Hồ thượng thường nhắc nhở đồ chúng và thập phương bá tánh như sau:

“Sáu chữ Di Đà chuyên tâm niệm,

Mãn phần Tịnh Độ toạ Liên Hoa”.

Duyên trần đã mãn, Hồ thượng gọi đồ chúng căn dặn:

“Chánh tâm khai giác lộ,

Pháp tánh độ quần sanh,

Viên dung vô quái ngại,

Tam-miệu Tam-bồ-đề”.

Hòa thượng thác hố quy Tây vào giờ Hợi, ngày 14 tháng 4 năm Giáp Dần, 1974. Tháp mộ của Ngài toạ hướng Đông Nam trong khuôn viên chùa Từ Hố, nên người đời sau đã có bài kệ tán thán:

Sáu lăm hạ lạp,

Tinh tu phạm hạnh.

Hướng dẫn quần sanh

Đầu thành Tam bảo.

Chín mươi tuổi đời

Trụ thế tu thân,

Hoa Vô ưu rụng

Thoang thoảng mùi hương.