Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Lời Giới Thiệu

Chư tôn Thiền đức

& Cư sĩ hữu công

Phật giáo Thuận Hóa

Tập 2

“Trong cuốn sách này, chúng tôi lấy năm mất để trước do dễ sắp thứ tự, đó là lý do. Ngồi ra, trong cuốn này chúng tôi cho công bố một số danh tánh các vị Cư sĩ hữu công mà chúng tôi hiện đang có tư liệu. Còn các vị Cư sĩ hữu công khác chúng tôi chưa có tư liệu nên chưa công bố trong cuốn sách này. Quý vị nào có tư liệu của các Cư sĩ hữu công mà chưa có danh tính trong cuốn sách này xin hãy gởi cho chúng tôi để kỳ tái bản tới sẽ bổ sung. Xin thành thật đa tạ. Điều cuối cùng chúng tôi xin giải thích : có ba loại Chư tôn đức đưa vào cuốn trước đây cũng như cuốn này là : 1. Các vị nguyên là gốc người Thuận Hóa nhưng đã có công đi hoằng hóa ở các nơi xa. 2. Chư vị Tôn đức nổi tiếng các nơi về Phật sự tại Thuận Hóa. 3. Chư vị Tôn đức các nơi đã về học tập tại Thuận Hóa và đã về trú xứ hoằng đạo. Vậy chúng tôi xin thưa trước để Quý Ngài và quý vị biết”.

THÍCH TRUNG HẬU – THÍCH HẢI ẤN

CHƯ TÔN THIỀN ĐỨC

& CƯ SĨ HỮU CÔNG

PHẬT GIÁO THUẬN HÓA

Tập 2

NHÀ XUẤT BẢN TP. HỒ CHÍ MINH

序文

順 化 佛 教 與 僧 伽 一 書、乃 近 現 代 最 新 之 一 史 篇 也。我 国 自 佛 教 傳 来、千 有 余 年、就 中 不 免 盛 衰 盈 虚 底 事。然 而 十 九 世 紀 以 降、春 京 之 佛 教 與 僧 伽、有 一 特 殊 之 面 目。

毎 於 夜 静 燈 明、手 中 披 閲、一 頁 又 一 頁、 其 人 其 事、無 不 柄 乎 於 記 憶 之 中、使 讀 者 誰 不 尋 得 似 我 之 師、且 與 先 輩 法 侶、有 時 同 住 同 學 同 修 同 行 佛 事 之 音 容。

巻 在 手 中、眼 前 事 顕、恰 似 夢 幻 泡 影、而 非 不 流 出 自 真 如。豈 不 是 順 化 佛 教 與 僧 伽 之 廣 眺 望 者 乎。

忠 厚、海 印、両 大 禅 師、不 辭 佛 事 多 忙、敢 忘 舊 跡、多 年 捜 集 見 聞、奔 走 四 方 拾 得。今 此 一 書、史 之 寶 庫。

過 去 之 明 鏡 使 我 鍳 形 而 自 荘 厳。二 師 之 功 徳 是 永 世 後 學 蒙 恩 之 至 矣。

佛 暦 二 千 五 百 五 十 三 年

春 京 都 大 学 教 育 学 博 士

元 萬 行 大 学 教 育 学 部 学 部 長

李 金 花 法 名 源 洪　謹序

Lời giới thiệu

Đêm vắng bốn bề tĩnh mịch, dưới ánh đèn lần giở từng trang, quá khứ như một dòng thác đổ về trong ký ức. Trừ các thế hệ xa xưa của liệt vị Tổ sư thế kỷ XIX trở về trước, những khuôn mặt của thời hiện đại trong sử liệu này, có lẽ ít ai trong Tăng Ni Phật tử chúng ta không gặp hình ảnh một Bản sư, một Thế độ sư, một Giáo thụ sư, một Truyền giới sư, một Y chỉ sư, cho đến các bậc tiền bối, pháp lữ, đồng sư, đồng trụ, đồng học, đồng tu, đồng hành Phật sự, và cả đến đàn em hậu bối đã sớm nhẹ nhàng giải thốt thân mộng huyễn.

Mỗi vị trong đây là một mẩu lịch sử ghép lại thành bức tranh tồn cảnh lịch sử của Phật giáo đất Thuận Hóa nói riêng, một phần của tồn đất nước nói chung, trong một giai đoạn lịch sử còn rất mới, nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa.

Thật vậy, nếu Nara là kinh đô của Phật giáo Nhật Bản thì Huế, kể từ sau khi Nhà Nguyễn thống nhất đất nước, có thể nói là kinh đô Phật giáo Việt Nam, như một người Pháp, nhà nghiên cứu lịch sử Việt Nam đã gọi” Hue, la Capitale du Bouddhisme”.

Tác phẩm Chư tôn Thiền đức Phật giáo Thuận Hóa là một công trình biên khảo sử dụng nhiều tư liệu gốc bằng chữ Hán, lưu trữ trong các tổ đình, văn bia các chùa tháp, Châu bản triều Nguyễn v.v…,bằng tiếng Pháp như B.A.V.H, B.E.F.E.O, cùng các tạp chí có độ tin cậy cao về mặt lịch sử, là một tập hợp các hành trạng hóa duyên của liệt tổ ở đất Thuận Hóa rồi từ đó tỏa đi các miền đất nước, đặc biệt là ở xứ Đàng trong.

Điều đáng ghi nhận công đức của hai tác giả là tìm đến khảo sát thực địa, tiếp xúc các nhân vật am hiểu tình hình Phật giáo cũng như tình hình đất nước trong các giai đoạn từ 1945 đến nay. Có thể nói tác giả đã kết tập được những tư liệu sống, chưa hề in ấn xuất bản. Những tư liệu kết tập trong tác phẩm này, tuy nói là tư liệu Phật giáo, là tiểu sử và hành trạng chư Tăng Ni, nhưng nó góp phần nói lên ý nghĩa lịch sử của Phật giáo và dân tộc.

Chắc không ít độc giả không khỏi xúc động khi đọc qua tác phẩm này bắt gặp bóng dáng của chính mình, đâu đó bên cạnh những mẩu đời của chư vị trong quá vãng.

Ta phải tán thán công đức kết tập đó, bởi nếu không có người sưu tầm ghi nhận, thời gian sẽ mai một, như bao nhiêu sử liệu quý đã bị mai một.

Quá khứ là tấm gương để ta soi mình trong hiện tại và trang nghiêm mình cho tương lai.

Tác phẩm này là một bổ sung cho sử liệu Phật giáo xứ Huế, một sử liệu quý cho Tăng Ni Phật tử, các nhà nghiên cứu lịch sử Phật giáo Huế, lịch sử Phật giáo Việt Nam. Mong mỗi tự viện, chư Tăng Ni Phật tử chúng ta nên có tác phẩm này để giữ gìn những gì đáng trân trọng.

Cám ơn hai tác giả đã cho tôi viết mấy dòng này, vậy xin giới thiệu cùng chư phương độc giả./.

Sàigòn, Xuân 2011

Nguyên Hồng

Lời Nói Đầu

Lời nói đầu

Sau nhiều năm sưu tập tài liệu, vào năm 2010, chúng tôi trình độc giả quyển “Chư tôn Thiền đức Thuận Hóa” mà chúng tôi xem là phần đầu của một công trình đòi hỏi nhiều thời gian và công sức: Ghi lại tiểu sử và công đức của chư vị có công với Phật giáo Thuận Hóa, bao gồm cả chư tôn Thiền đức lẫn các cư sĩ.

Lần này, chúng tôi tái bản quyển sách nói trên, có bổ sung tiểu sử của các cư sĩ hữu công đối với Phật giáo Thuận Hóa, đồng thời, chúng tôi cũng cho ra mắt quyển tiếp theo, cả hai quyển được ghi lần lượt là Tập I và Tập II. Tập I thể hiện hành trạng của 149 vị Chư tôn Thiền đức Tăng, 26 vị Chư tôn đức Ni, có bổ sung thêm một số bài tưởng niệm và tiểu sử của 27 vị Cư sĩ mà chúng tôi đã có tư liệu. Tập II gồm tiểu sử của 79 vị Chư tôn Thiền đức Tăng và 16 vị Chư tôn đức Ni cùng 35 vị Cư sĩ mà chúng tôi đã sưu tầm được. Để tiện tra cứu, chúng tôi lập một danh sách liệt kê tên của những vị có hành trạng nêu trong cả hai tập sách theo thứ tự chữ cái, đối chiếu với thứ tự ghi trong mục lục của từng tập; nhờ vậy, độc giả có thể nhanh chóng tìm đến bài viết liên quan đến hành trạng của người mà mình quan tâm.

Với thành ý tri ân những người đã có công lao gây dựng và phát triển Phật giáo trên vùng đất Thuận Hóa, chúng tôi chỉ đưa vào trong các tập sách này Chư tôn Thiền đức đã viên tịch cũng như những vị cư sĩ đã qua đời. Chúng tôi mong công việc sưu tầm này được tiếp tục mãi mãi để có thể ghi nhận đầy đủ và thể hiện lòng

biết ơn của người Phật tử đối với tất cả những vị hiện vẫn đóng góp công sức cho sự phát triển của Phật giáo ở vùng đất này.

Đã nhiều năm qua, chúng tôi được Giáo hội Phật giáo Việt Nam ủy nhiệm phụ trách Ban Văn hóa Trung ương. Qua các Phật sự liên hệ đến Văn hóa Phật giáo, chúng tôi nhận thấy vùng đất Thừa Thiên-Huế xứng đáng là một trong những cái nôi của Phật giáo Việt Nam với các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể rất quan trọng, phong phú và đa dạng; trong đó, sự đóng góp của Chư tôn Thiền đức và các cư sĩ hữu công mang tính cách quyết định, cần được ghi nhận để người đời sau hiểu được hồn cảnh khó khăn, ý chí sắt đá, và công hạnh lớn lao của tiền nhân. Từ đó, chúng tôi phát tâm nghiên cứu, sưu tập về Phật giáo Thuận Hóa và đó là lý do hình thành các tập sách này. Công trình tuy khiêm tốn, còn cần bổ sung, cần sự chỉ giáo của chư thiện tri thức để được hồn thiện hơn; nhưng chúng tôi nghĩ, những gì chúng tôi đã nỗ lực thực hiện cũng phần nào thỏa tấm lòng chân thành của chúng tôi đối với Phật giáo Thuận Hóa, đối với những người có công trong việc gây dựng và phát triển chánh pháp tại nơi đây.

Sau cùng, chúng tôi ghi nhận công đức của Chư tôn Thiền đức, chư thiện tri thức và chư vị cư sĩ Phật tử đã góp ý, khích lệ và ủng hộ chi phí để hồn thành hai tập sách này.

Thuận Hóa, mùa Phật đản Phật lịch 2555 (DL : 2011)

Tỷ-kheo Thích Trung Hậu

Tỷ-kheo Thích Hải Ấn

Mục Lục

Mục lục

Chư tôn Thiền đức

và Cư sĩ hữu công Phật giáo Thuận Hố

Tập 2

Lời giới thiệu.........................................................7

Lời nói đầu............................................................9

Mục lục...............................................................11

Chương III

Bối cảnh lịch sử từ giữa thế kỷ XX đến nay

Tiết 1 :

Phần khái quát

Tiết 2:

Chư tôn Thiền đức

Phật giáo Thuận hóa giai đoạn này

(Tiếp theo tập 1)

Hòa thượng Viên Quang (1895 - 1976)

Chùa Châu Lâm – Huế......................................33

Hòa thượng Tôn Thắng (1889 - 1976)

Chùa Phổ Thiên – Đà Nẵng............................42

Hồ thượng Viên Giác (1912 - 1976)

Chùa Giác Hải – Khánh Hòa.........................46

Hòa thượng Thiện Minh (1922 - 1978)

Chùa Thuyền Tôn – Huế ..............................................50

Hồ thượng Thiện Hồ (1907 - 1978)

Chùa Ấn Quang – Sài gòn...........................................56

Hòa thượng Trí Độ (1894 - 1979)

Tùng Lâm Kim Sơn – Huế............................................60

Hòa thượng Giác Nhiên (1878 - 1979)

Chùa Thuyền Tôn – Huế..............................................66

Hồ thượng Huyền Tân (1911 - 1979)

Chùa Thiền Lâm – Ninh Thuận..................................88

Hòa thượng Chí Niệm (1918 – 1979)

Chùa Từ Hiếu – Huế.....................................................91

Hòa thượng Giác Nguyên (1877 - 1980)

Chùa Tây Thiên – Huế.................................................93

Hòa thượng Thiên Ân (1924 - 1980)

Chùa Việt Nam tại Mỹ..................................................96

Hòa thượng Giác Hạnh (1880 - 1981)

Chùa Vạn Phước – Huế...............................................99

Hòa thượng Tâm Hồn (1924 – 1981)

Chùa Long Khánh – Bình Định..............................105

Hòa thượng Diệu Khai (1908 - 1981)

Chùa Viên Thông – Huế............................................109

Hòa thượng Diệu Hoằng (1914 - 1983)

Chùa Kim Quang – Huế ...........................................111

Hòa thượng Huyền Không (1906 - 1983)

Chùa Quốc Ân – Huế ...............................................116

Hòa thượng Trí Thủ (1909 - 1984)

Chùa Báo Quốc – Huế..................................................118

Hòa thượng Hành Trụ (1904 - 1984)

Chùa Đông Hưng – Tp.Hồ Chí Minh........................140

Hòa thượng Thanh Trí (1919 - 1984)

Chùa Báo Quốc – Huế .................................................143

Hồ thượng Giới Nghiêm (1921 - 1984)

Chùa Phật Bửu – Tp.Hồ Chí Mih................................153

Hồ thượng Chánh Pháp (1913 - 1985)

Chùa Phổ Quang – Huế...............................................158

Hồ thượng Thiện Lộc (1930 - 1985)

Chùa Từ Đàm – Huế .....................................................173

Hồ thượng Thiện Giải (1930 - 1985)

Chùa Phước Huệ - Bảo Lộc.........................................179

Hòa thượng Phúc Hộ (1904 – 1985)

Tổ đình Từ Quang - Phú Yên......................................182

Hòa thượng Như Ý (1908 – 1987)

Chùa Tra Am – Huế .....................................................193

Hòa thượng Minh Cảnh (1906 – 1986)

Tổ Đình Linh Quang – Đà Lạt ..................................196.

Hòa thượng Bích Nguyên (1898 - 1987)

Chùa Linh Sơn – Đà Lạt.............................................199

Hòa thượng Nhật Lệ (1927 - 1987)

Chùa Hải Quang – Tp.Hồ Chí Minh...........................202

Hòa thượng Giác Tánh (1911 - 1987)

Chùa Thiên Đức – Bình Định....................................205

Hòa thượng Đức Tâm (1928 - 1988)

Chùa Pháp Hải – Huế....................................................210

Hòa thượng Huyền Giác (1940 - 1989)

Chùa Già Lam - Tp. Hồ Chí Minh.....................................219

Hòa thượng Lưu Đức (1935 – 1990)

Chùa Trúc Lâm – Huế.......................................................221

Hòa thượng Đồng Chơn (1914 – 1990).

Chùa Bát Nhã – Đà nẵng.................................................223

Hòa thượng Hưng Từ (1911 - 1991)

Chùa Pháp Hội – Bình Thuận.........................................227

Hòa thượng Giác Thanh (1905 - 1992)

Chùa Linh Mụ- Huế ..........................................................231

Hòa thượng Mật Hiển (1907 - 1992)

Chùa Trúc Lâm – Huế........................................................237

Hòa thượng Trí Quảng (1915 - 1992)

Chùa Từ Ân – Huế.............................................................248

Hòa thượng Đức Thiệu (1911 - 1993)

Chùa Liên Trì – Đà Lạt....................................................250

Hòa thượng Tương Ưng (1912 - 1994)

Chùa Từ Quang – Huế .....................................................253

Hòa thượng Chánh Trực (1931 - 1995)

Chùa Tỉnh hội Quảng Trị – Quảng Trị.........................257

Hòa thượng Minh Tánh (1923 – 1995)

Chùa Thiên Khánh – Long An........................................260

Hòa thượng Kế Châu (1922 – 1996)

Chùa Thập Tháp – Bình Định.......................................263

Giảng sư Thanh Thùy (1922 – 1996)

Tịnh thất Liên Hoa – Sài gòn...............................................269

Thượng tọa Viên Tịnh (1949 – 1996)

Chùa Linh Sơn, Đà Lạt..........................................................279

Hòa thượng Tâm Hướng (1923 - 1997)

Chùa Vạn Phước – Tp.Hồ Chí Minh..................................281

Hòa thượng Thiện Châu (1931 - 1998)

Thiền viện Trúc Lâm – Pháp................................................286

Hòa thượng Hưng Dụng (1915 - 1998)

Chùa Kim Tiên – Huế..........................................................300

Hòa thượng Thiện Phước (1930 - 1998)

Chùa Bửu Sơn – Lâm Đồng..............................................305

Hòa thượng Như Thượng (1914 – 1998)

Chùa Lâm Huê – Gia Định................................................309

Hòa thượng Tâm Thông (1916 – 1999)

Chùa Vọng Cung – Nam Định........................................ 312

Hòa thượng Khế Hội (1921 - 1999)

Chùa Long Sơn Bát Nhã – Phú Yên................................324

Hòa thượng Chánh Nguyên (1935 - 1999)

Chùa Thiên Hưng – Huế....................................................328

Hòa thượng Thiện Trí (1907 - 2000)

Chùa Hiếu Quang – Huế....................................................330

Hòa thượng Chơn Hiền (1939 – 2000)

Chùa Tường Vân – Huế....................................................337

Hòa thượng Thiện Siêu (1921 - 2001)

Chùa Từ Đàm và Thuyền Tôn – Huế.............................342

Hòa thượng Đức Trì (1928 - 2001)

Chùa Ba-la-mật – Huế....................................................366

Thượng toạ Trường Định (1950 - 2002)

Chùa Phú Hậu – Huế......................................................374

Hòa thượng Hộ Nhẫn (1924 – 2002)

Chùa Thiền Lâm (Théravada) – Huế.............................376

Hòa thượng Giới Hương (1937 - 2002)

Chùa Diệu Đế – Huế......................................................378

Hòa thượng Giải An (1914 – 2003)

Chùa Từ Quang – Quảng Ngãi....................................380

Hòa thượng Thiện Trì (1934-2003)

Tổ đình Thập Tháp-Bình Định.....................................383

Hồ thượng Trí Nghiêm (1911 – 2003)

Chùa Long Sơn – Nha Trang.......................................386

Hòa thượng Quang Tạng (1934 - 2004)

Chùa Tâm Bửu – Huế.....................................................389

Hòa thượng Đức Tánh (1946 - 2004)

Chùa Báo Quốc – Huế .................................................392

Thượng toạ Từ Phong (1946 – 2004)

Chùa Thiên Hương – Huế.............................................396

Hòa thượng Đổng Minh (1927 - 2005)

Chùa Long Sơn – Nha Trang.......................................399

Hòa thượng Quang Thể (1922 - 2005)

Chùa Phò Quang – Đà nẵng..........................................406

Hòa thượng Từ Phương (1946 - 2005)

Chùa Tây Thiên – Huế...................................................420

Hòa thượng Tịnh Giác (1942 – 2005)

Chùa Tịnh Quang – Đà Nẵng...............................................425

Thượng toạ Minh Đức (1946 - 2005)

Chùa Tra Am – Huế ..........................................................427

Hòa thượng Phước Châu (1944 – 2006)

Chùa Sắc tứ Tịnh Quang – Quảng Trị..................................430

Hòa thượng Tâm Hòa (1923 – 2006)

Chùa Thiên Minh – Huế.....................................................433

Hòa thượng Mãn Giác (1929 - 2006)

Chùa Việt Nam tại Mỹ......................................................437

Hòa thượng Từ Mẫn (1932 - 2007)

Chùa Phổ Đà – Đà Nẵng...................................................443

Hòa thượng Từ Mãn (1918 – 2007)

Chùa Linh Sơn – Đà Lạt.....................................................449

Hòa thượng Minh Tuệ (1931 – 2008)

Chùa Già Lam – Tp.Hồ Chí Minh.........................................457

Hòa thượng Phước Thành (1948 - 2008)

Chùa Châu Lâm – Huế........................................................460

Thượng tọa Chơn Hướng (1954 – 2008)

Chùa Phật Quốc(Đơn Dương)-Lâm Đồng..............................464

Hồ thượng Huyền Quang (1920 - 2008)

Tu viện Nguyên Thiều – Bình Định.......................................466

Hòa thượng Chánh Liêm (1938 – 2008)

Chùa Tỉnh hội Phật học Quảng Trị ......................................472

Hòa thượng Quảng Liên (1926 – 2009)

Tu viện Quảng Đức – Sài gòn..............................................477

Hòa thượng Chí Mậu (1948 – 2009)

Chùa Từ Hiếu – Huế............................................................483

Hòa thượng Nhật Liên (1923 – 2010)

Chùa Long Thọ – Đồng Nai..............................................486

Hòa thượng Giác Ngộ (1924 – 2010)

Chùa Bửu Thắng – Pleiku................................................493

Hòa thượng Thuyền Ấn (1927 – 2010)

Chùa Bát Nhã – Hoa Kỳ...................................................499

Hòa thượng Lưu Đoan (1943 – 2010)

Chùa Như Pháp – Trà Vinh.............................................501

Hòa thượng Khả Tấn (1917 – 2011)

Chùa Giác Lâm – Huế......................................................506

Tiết 3

Chư Tôn đức Ni

(Tiếp theo tập 1)

Ni trưởng Thể Quán (1911-1982)

Chùa Hoàng Mai-Huế.......................................................516

Ni trưởng Chơn Tịnh (1911-1982)

Chùa Hoa Nghiêm-Huế.....................................................520

Ni trưởng Giải Huệ (1917-1987)

Chùa TỊnh Nghiêm-Quảng Ngãi.....................................522

Ni trưởng Thể Thanh (1923-1988)

Chùa Diệu Đức-Huế...........................................................524

Ni trưởng Thể Yến ( 1908-1989)

Ni viện Diệu Đưc-Huế.......................................................527

Ni trưởng Như Hoa (1909-1989)

Chùa Phước Huệ-Sa-Đéc........................................................ ......530

Ni sư Tịnh Giải (1921-1990)

Chùa Hồng Ân-Huế..................................................................535

Ni trưởng Chơn Thông (1924-1990)

Chùa Diệu Viên-Huế................................................................538

Ni trưởng Diệu Trí (1927-1992)

Chùa Diệu Quang-Quảng Nam..............................................543

Ni trưởng Đàm Minh (1912-1992)

Chùa Bảo Quang- Đà Nẵng....................................................547

Ni sư Diệu Châu (1943- 1992)

Chùa Hoa Nghiêm-Huế..........................................................553

Ni trưởng Diệu Không (1905 - 1997)

Chùa Hồng Ân – Huế ....................................................... 555

Ni trưởng Minh Bổn (1935 - 1998)

Chùa Hương Sơn – Huế.................................................... 564

Ni trưởng Như Thanh (1911 – 1999)

Chùa Huê Lâm – Tp.Hồ Chí Minh................................... 568

Ni trưởng Như Hường (1920 – 2000)

Chùa Bảo Thắng – Hội An................................................ 574

Ni Trưởng Bảo Châu (1937 – 2003)

Ni viện Kiều Đàm – Huế................................................... 577

Ni trưởng Trí Hải (1938 - 2003)

Tuệ Uyển Vạn Hạnh – Tp.Hồ Chí Minh.......................... 580

Ni trưởng Chơn Nguyên (1928 – 2004)

Chùa Phò Quang – Huế.................................................... 583

Ni trưởng Tâm Đăng (1915 – 2005)

Chùa Linh Sơn – Khánh Hòa........................................... 586

Ni trưởng Từ Hương (1917 – 2006)

Chùa Linh Phong – Đà Lạt...............................................590

Ni trưởng Hồng Chí (1913 – 2007)

Chùa Thiền Quang – Tp. Hồ Chí Minh........................... 594

Ni sư Diệu Phương (1936 – 2007)

Chùa An Lạc – Tp. Hồ Chí Minh......................................600

Ni trưởng Diệu Tâm (1937 – 2009)

Chùa Liên Trì – Tp. Hồ Chí Minh.................................... 603

Ni trưởng Thể Chánh (1913 – 2009)

Ni Viện Diệu Đức – Huế ................................................... 606

Ni trưởng Diệu Trí (1907 – 2010)

Chùa Diệu Nghiêm – Huế ................................................ 609

Ni trưởng Tịnh Bích (1931 – 2010)

Chùa Phước Hòa – Tp. Hồ Chí Minh.............................. 615

Ni Trưởng Bảo Nguyệt (1943 – 2011)

Chùa Diệu Giác – Tp. Hồ Chí Minh ...............................620

Chương IV

Chư vị Cư sĩ hữu công Phật giáo Thuận hóa

(Tiếp theo tập 1)

Cư sĩ Bình Nam Nguyễn Khoa Tân (1869-1938)

Pháp danh: Thanh Tú( Thọ Bồ-tát giới tại gia)..............631

Cư sĩ Nguyễn Khoa Tòan (1899 – 1965)

Pháp danh : Tâm Tấn...........................................................634

Cư sĩ Phan Duy Trinh (1925 – 1965)

Pháp danh : Tâm Khiết..................................................... 636

Nữ Cư sĩ Nguyễn Thị Vân (1949 – 1966)

Pháp danh : Không Gian .................................................639

Cư sĩ Nguyễn Đại Thức (1929 – 1966)

Pháp danh : Tâm Dũng .................................................... 641

Cư sĩ Võ Đình Dung (1900 – 1967)

Pháp danh : Tâm Thuần................................................... 643

Cư sĩ Nguyễn Hữu Tuân (1897 – 1967)

Pháp danh : Tâm Thắng................................................... 645

Cư sĩ Đỗ Trọng Ân (1921 – 1968)

Pháp danh : Tâm Ngộ (hiệu Trúc Diệp)......................... 648

Cư sĩ Lê Đình Thám (1897 – 1969)

Pháp danh : Tâm Minh.....................................................650

Cư sĩ Nguyễn Tâm Thăng (1900-1970)

Pháp danh: Tâm Định........................................................672

Cư sĩ Phan Gia Ly (1952 – 1971)

Thánh tử đạo – Thừa Thiên.............................................. 675

Cư sĩ Tôn Thất Tùng (1901 – 1974)

Pháp danh : Thanh Tịnh................................................... 677

Cư sĩ Lương Hồng Chuẩn (1920 – 1976)

Pháp danh : Nguyên Y...................................................... 679

Cư sĩ Lê Khắc Quyến (1915 – 1978)

Pháp danh : Nhật Thắng.................................................. 681

Cư sĩ Lê Văn Dũng (1927 – 1979)

Pháp danh : Tâm Đại ....................................................... 684

Cư sĩ Lê Văn Định (1893-1980)

Pháp danh : Chơn An.........................................................686

Nữ Cư sĩ Hồng Thị Cúc (1890 – 1980)

Pháp danh : Trừng Loan.................................................. 693

Cư sĩ Lê Bá Ý (1898 – 1982)

Pháp danh : Nguyên Hòang ........................................... 697

Nữ Cư sĩ Đặng Tống Tịnh Nhơn (1931-1982)

Pháp danh : Tâm Liên ...................................................... 699

Cư sĩ Nguyễn Phúc Bửu Bác (1898-1984)

Pháp danh: Trừng Bạc,tự Dã Kiều..................................706

Cư sĩ Nguyễn Phúc Tráng Đăng (1910 – 1987)

Pháp danh : Tâm Huệ.........................................................710

Cư sĩ Văn Đình Hy (1924 – 1987)

Pháp danh : Tâm Huyền................................................... 714

Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc (1913 - 1989)

Pháp danh : Tâm Chánh .................................................. 716

Cư sĩ Cao Hữu Đính (1917 – 1991)

Pháp danh : Tâm Nguyên................................................. 725

Cư sĩ Nguyễn Văn Viện (1939 – 1991)

Pháp danh : Nguyên Tú (hiệu Hải Thanh).....................729

Cư sĩ Phạm Đăng Siêu (1912 – 1994)

Pháp danh : Tâm Thành .................................................. 732

Cư sĩ Nguyễn Khắc Từ (1928 – 1994)

Pháp danh : Như Tâm........................................................744

Cư sĩ Nhạc sư Nguyễn Hữu Ba (1914 - 1997)

Pháp danh : Tâm Đạo.......................................................748

Cư sĩ Phạm Văn Siêu (1908 – 1999)

Pháp danh : Tâm Ngộ....................................................... 751

Cư sĩ Nguyễn Xuân Quyền (1918 – 2001)

Pháp danh : Tâm Thiệt...................................................... 755

Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (1939 – 2001)

Pháp danh : Nguyên Thọ.................................................. 757

Cư sĩ Lê Quý Quang (1926 – 2002)

Pháp danh : Tâm Thành................................................... 764

Cư sĩ Tôn Thất Hàng (1902 - 2003)

Pháp danh : Tâm Đạo....................................................... 767

Cư sĩ Đinh Văn Vinh (1921 – 2006)

Pháp danh : Tâm Thông................................................... 771

Cư sĩ Lê Mộng Đào (1919 – 2006)

Pháp danh : Tâm Hùng .................................................... 775

Cư sĩ Phan Xuân Sanh (1927 – 2006)

Pháp danh : Tâm Đạo....................................................... 779

Cư sĩ Võ Đình Cường (1918 – 2008)

Pháp danh : Nguyên Hùng ..............................................781

Sách tham khảo................................................................ 788

Mục lục

xếp theo vần A,B,C…

Vần A

Hòa thượng Thiên Ân (1924 - 1980)

Chùa Việt Nam tại Mỹ ............................................................96

Hòa thượng Giải An (1914 – 2003)

Chùa Từ Quang – Quảng Ngãi........................................ 380

Hòa thượng Thuyền Ấn (1927 – 2010)

Chùa Bát Nhã – Hoa Kỳ................................................... 499

Vần C

Hòa thượng Minh Cảnh (1906 – 1986)

Tổ Đình Linh Quang – Đà Lạt......................................... 196

Hòa thượng Đồng Chơn (1914 – 1990)

Chùa Bát Nhã – Đà nẵng................................................. 223

Hòa thượng Kế Châu (1922 – 1996)

Chùa Thập Tháp – Bình Định......................................... 263

Hòa thượng Thiện Châu (1931 - 1998)

Thiền viện Trúc Lâm – Pháp quốc.................................. 286

Hòa thượng Phước Châu (1944 – 2006)

Chùa Sắc tứ Tịnh Quang – Quảng Trị......................... 430

Vần D, Đ

Hòa thượng Trí Độ (1894 - 1979)

Tùng Lâm Kim Sơn – Huế ................................................ 60

Hòa thượng Lưu Đức (1935 – 1990)

Chùa Trúc Lâm – Huế....................................................... 221

Hòa thượng Hưng Dụng (1915 - 1998)

Chùa Kim Tiên – Huế ....................................................... 300

Thượng toạ Trường Định (1950 - 2002)

Chùa Phú Hậu – Huế ....................................................... 374

Thượng toạ Minh Đức (1946 - 2005)

Chùa Tra Am – Huế ..........................................................427

Hòa thượng Lưu Đoan (1943 – 2010)

Chùa Như Pháp – Trà Vinh.............................................. 501

Vần G

Hồ thượng Viên Giác (1912 - 1976)

Chùa Giác Hải – Khánh Hòa........................................... 46

Hồ thượng Thiện Giải (1930 - 1985)

Chùa Phước Huệ - Bảo Lộc................................................ 179

Hòa thượng Huyền Giác (1940 - 1989)

Chùa Già Lam - Tp. Hồ Chí Minh................................... 219

Hòa thượng Tịnh Giác (1942 – 2005)

Chùa Tịnh Quang – Đà Nẵng......................................... 425

Hòa thượng Mãn Giác (1929 - 2006)

Chùa Việt Nam tại Mỹ....................................................... 437

Vần H

Hồ thượng Thiện Hồ (1907 - 1978)

Chùa Ấn Quang – Sài gòn.................................................. 56

Hòa thượng Giác Hạnh (1880 - 1981)

Chùa Vạn Phước – Huế......................................................... 99

Hòa thượng Tâm Hồn (1924 – 1981)

Chùa Long Khánh – Bình Định.......................................105

Hòa thượng Diệu Hoằng (1914 - 1983)

Chùa Kim Quang – Huế.................................................... 111

Hòa thượng Phúc Hộ (1904 – 1985)

Tổ đình Từ Quang - Phú Yên............................................ 182

Hòa thượng Mật Hiển (1907 - 1992)

Chùa Trúc Lâm – Huế ...................................................... 237

Hòa thượng Tâm Hướng (1923 - 1997)

Chùa Vạn Phước – Tp.Hồ Chí Minh............................... 281

Hòa thượng Khế Hội (1921 - 1999)

Chùa Long Sơn Bát Nhã – Phú Yên................................ 324

Hòa thượng Chơn Hiền (1939 – 2000)

Chùa Tường Vân – Huế.................................................... 337

Hòa thượng Giới Hương (1937 - 2002)

Chùa Diệu Đế – Huế ....................................................... 378

Hòa thượng Tâm Hòa (1923 – 2006)

Chùa Thiên Minh – Huế .................................................. 433

Thượng tọa Chơn Hướng (1954 – 2008)

Chùa Phật Quốc – Đơn Dương........................................ 464

Vần K

Hòa thượng Diệu Khai (1908 - 1981)

Chùa Viên Thông – Huế................................................... 109

Hòa thượng Huyền Không (1906 - 1983)

Chùa Quốc Ân – Huế........................................................ 116

Vần L

Hồ thượng Thiện Lộc (1930 - 1985)

Chùa Từ Đàm – Huế.......................................................... 173

Hòa thượng Nhật Lệ (1927 - 1987)

Chùa Hải Quang – Tp.Hồ Chí Minh............................... 202

Hòa thượng Chánh Liêm (1938 – 2008)

Chùa Tỉnh hội Phật học Quảng Trị................................ 472

Hòa thượng Nhật Liên (1923 – 2010)

Chùa Long Thọ – Đồng Nai............................................. 486

Vần M

Hòa thượng Thiện Minh (1922 - 1978)

Chùa Thuyền Tôn – Huế ................................................... 50

Hòa thượng Đổng Minh (1927 - 2005)

Chùa Long Sơn – Nha Trang........................................... 399

Hòa thượng Từ Mẫn (1932 - 2007)

Chùa Phổ Đà – Đà Nẵng.................................................. 443

Hòa thượng Từ Mãn (1918 – 2007)

Chùa Linh Sơn – Đà Lạt................................................... 449

Hòa thượng Chí Mậu (1948 – 2009)

Chùa Từ Hiếu – Huế.......................................................... 483

Vần N

Hòa thượng Giác Nhiên (1878 - 1979)

Chùa Thuyền Tôn – Huế .................................................. 66

Hòa thượng Chí Niệm (1918 – 1979)

Chùa Từ Hiếu – Huế.......................................................... 91

Hòa thượng Giác Nguyên (1877 - 1980)

Chùa Tây Thiên – Huế...................................................... 93

Hồ thượng Giới Nghiêm (1921 - 1984)

Chùa Phật Bửu – Tp.Hồ Chí Mih..................................... 153

Hòa thượng Bích Nguyên (1898 - 1987)

Chùa Linh Sơn – Đà Lạt................................................... 199

Hòa thượng Chánh Nguyên (1935 - 1999)

Chùa Thiên Hưng – Huế................................................... 328

Hòa thượng Hộ Nhẫn (1924 – 2002)

Chùa Thiền Lâm (Théravada) – Huế ............................. 376

Hồ thượng Trí Nghiêm (1911 – 2003)

Chùa Long Sơn – Nha Trang........................................... 386

Hòa thượng Giác Ngộ (1924 – 2010)

Chùa Bửu Thắng – Pleiku................................................ 493

Vần P

Hồ thượng Chánh Pháp (1913 - 1985)

Chùa Phổ Quang – Huế................................................... 158

Hòa thượng Thiện Phước (1930 - 1998)

Chùa Bửu Sơn – Lâm Đồng.............................................. 305

Thượng toạ Từ Phong (1946 – 2004)

Chùa Thiên Hương – Huế................................................. 396

Hòa thượng Từ Phương (1946 - 2005)

Chùa Tây Thiên – Huế ......................................................420

Vần Q

Hòa thượng Viên Quang (1895 - 1976)

Chùa Châu Lâm – Huế ..................................................... ...33

Hòa thượng Trí Quảng (1915 - 1992)

Chùa Từ Ân – Huế ............................................................ 248

Hồ thượng Huyền Quang (1920 - 2008)

Tu viện Nguyên Thiều – Bình Định................................. 466

Vần S

Hòa thượng Thiện Siêu (1921 - 2001)

Chùa Từ Đàm và Thuyền Tôn – Huế ............................. 342

Vần T

Hòa thượng Tôn Thắng (1889 - 1976)

Chùa Phổ Thiên – Đà Nẵng.............................................. 42

Hồ thượng Huyền Tân (1911 - 1979)

Chùa Thiền Lâm – Ninh Thuận......................................... 88

Hòa thượng Trí Thủ (1909 - 1984)

Chùa Báo Quốc – Huế...................................................... 118

Hòa thượng Hành Trụ (1904 - 1984)

Chùa Đông Hưng – Tp.Hồ Chí Minh.............................. 140

Hòa thượng Thanh Trí (1919 - 1984)

Chùa Báo Quốc – Huế...................................................... 143

Hòa thượng Giác Tánh (1911 - 1987)

Chùa Thiên Đức – Bình Định........................................... 205

Hòa thượng Đức Tâm (1928 - 1988)

Chùa Pháp Hải – Huế...................................................... 210

Hòa thượng Hưng Từ (1911 - 1991)

Chùa Pháp Hội – Bình Thuận.......................................... 227

Hòa thượng Giác Thanh (1905 - 1992)

Chùa Linh Mụ- Huế .......................................................... 231

Hòa thượng Đức Thiệu (1911 - 1993)

Chùa Liên Trì – Huế ......................................................... 250

Hòa thượng Chánh Trực (1931 - 1995)

Chùa Tỉnh hội Quảng Trị – Quảng Trị........................... 257

Hòa thượng Minh Tánh (1923 – 1995)

Chùa Thiên Khánh – Long An......................................... 260

Giảng sư Thanh Thùy (1922 – 1996)

Tịnh thất Liên Hoa – Sài gòn...........................................269

Thượng tọa Viên Tịnh (1949 – 1996)

Chùa Linh Sơn – Đà Lạt................................................... 279

Hòa thượng Như Thượng (1914 – 1998)

Chùa Lâm Huê – Huế........................................................ 309

Hòa thượng Tâm Thông (1916 – 1999)

Chùa Vọng Cung – Nam Định ........................................ 312

Hòa thượng Thiện Trí (1907 - 2000)

Chùa Hiếu Quang – Huế ................................................. 330

Hòa thượng Đức Trì (1928 - 2001)

Chùa Ba-la-mật – Huế...................................................... 366

Hòa thượng Thiện Trì (1934 – 2003)

Tổ đình Thập Tháp – Bình Định.....................................383

Hòa thượng Quang Tạng (1934 - 2004)

Chùa Tâm Bửu – Huế........................................................ 389

Hòa thượng Đức Tánh (1946 - 2004)

Chùa Báo Quốc – Huế ..................................................... 392

Hòa thượng Quang Thể (1922 - 2005)

Chùa Phò Quang – Đà nẵng............................................ 406

Hòa thượng Minh Tuệ (1931 – 2008)

Chùa Già Lam – Tp.Hồ Chí Minh.................................... 457

Hòa thượng Phước Thành (1948 - 2008)

Chùa Châu Lâm – Huế......................................................460

Hòa thượng Khả Tấn (1917 – 2011)

Chùa Giác Lâm – Huế....................................................... 506

Vần U

Hòa thượng Tương Ưng (1912 - 1994)

Chùa Từ Quang – Huế ..................................................... 253

Vần Y

Hòa thượng Như Ý (1908 – 1987)

Chùa Tra Am – Huế........................................................... 193

Tiết 2 : Chư Tôn Thiền Đức Phật Giáo Thuận Hóa Trong Giai Đoạn Này (Tiếp Theo Tập 1). Hòa Thượng Viên Quang ( 1895-1976) Chùa Châu Lâm-Huế

Tiết 2:

Chư tôn Thiền đức

Phật giáo Thuận hóa giai đoạn này

(Tiếp theo tập 1)

Hòa thượng Viên Quang (1895 - 1976)

Chùa Châu Lâm – Huế

Hòa thượng thế danh là Nguyễn Hữu Duy, sinh ngày 20 tháng 11 năm Ất Mùi niên hiệu Thành Thái (1895), nguyên quán thôn Đa Nghi, Tổng An Nhơn, huyện Phong Điền, tỉnh Quảng Trị. Năm 15 tuổi, Ngài phát tâm xuất gia tại chùa Tường Vân, thờ Hòa thượng Tịnh Nhãn làm thầy, được Bổn sư cho Pháp danh Tâm Ấn. Sau đó lại phú cho kệ Đắc Pháp Đại sư:

心 印 圓 明 悟 道 先

參 禪 了 達 透 真 源

拈 花 付 汝 如 來 藏

續 焰 玄 燈 萬 古 傳。

Phiên âm: Tâm ấn viên minh ngộ đạo tiên,

Tham thiền liễu đạt thấu chân nguyên.

Niêm hoa phó nhữ như lai tạng,

Tục diệm huyền đăng vạn cổ truyền.

Nguyên Hồng dịch:

Tâm ấn viên minh ngộ đạo thiền

Tư duy thấu triệt lý chân nguyên

Cành hoa phú pháp Như Lai tạng

Nối ngọn đèn tâm vạn cổ truyền.

Sau khi Bổn sư viên tịch, Ngài xin y chỉ với Pháp thúc là Hòa thượng Thích Tịnh Khiết; sau đó Ngài vào chùa Thiên Hưng học với Hòa thượng Huệ Pháp. Năm Giáp Tý (1924) Ngài thọ Cụ túc giới tại giới đàn Từ Hiếu, Pháp tự là Vĩnh Thừa, Pháp hiệu là Viên Quang. Năm Đinh Mão (1927) Ngài vào chùa Thập Tháp theo học với Hòa thượng Phước Huệ. Năm Quí Dậu (1933) Ngài trở về Thuận Hóa, đến Ấp Cư Sĩ, làng Dương Xuân lập thảo am, đặt tên là Pháp Uyển Châu Lâm, nay là chùa Châu Lâm ở phía phải đường lên chùa Từ Hiếu; cách Nam Giao độ 01 km. Năm Đinh Sửu (1937), Ngài được cử làm Trú trì Quốc tự Thánh Duyên. Năm Mậu Dần (1938), Ngài được thỉnh làm đệ tam Tôn chứng tại giới đàn chùa Đại Bi tỉnh Thanh Hóa. Năm Canh Thìn, Bảo Đại thứ 15 (1940), chùa Châu Lâm được vua "Sắc tứ". Năm Tân Tị (1941), Ngài được mời làm Tăng cang chùa Diệu Đế. Năm Nhâm Ngọ (1942) Ngài được Sơn Môn mời làm Trú trì chùa Từ Đàm. Đến năm Giáp Thân (1944), Ngài trở về chùa Châu Lâm giảng kinh và tiếp Tăng độ chúng. Năm 1953, Ngài được mời làm Giáo thọ tại giới đàn Báo Quốc.

Vào buổi sáng ngày 14 tháng giêng năm Bính Thìn (1976), Ngài viên tịch. Thọ 81 tuổi đời và 60 hạ lạp.

Tưởng niệm

1.

Văn Tưởng niệm của Cư sĩ Võ Như Nguyện :

Đạo hữu thâm tín, thường hay lên chùa đàm đạo, ông chính là Viện trưởng viện Hán môn ở Huế Võ Như Nguyện. Đồng thời, đạo hữu này có ghi lại lược trạng về Hòa thượng như sau :

“Sư vốn người họ Nguyễn, sinh thời Thành Thái năm Ất Mùi (1895), người làng Đa Nghi phủ Hải Lăng tỉnh Quảng Trị. Năm lên 15 sư Lễ Đại sư Tịnh Nhãn chùa Tường Vân thế phát với Pháp danh Tâm Ấn tự Vĩnh Thừa chuyên cần học tập và làm việc rất được thầy ưa thích. Sau khi Đại sư tịch, ngài đã nương Hòa thượng Huệ Pháp chùa Thiên Hưng tu học giáo quán. Năm Giáp Tý (1924) chùa Từ Hiếu khai Giới đàn ngài được Bổn sư cho thọ Cụ túc rồi tìm vào chùa Thiên Hưng tham học, đến năm Đinh Mão (1927) ngài vào Bình Định chùa Thập Tháp Di Đà lễ Hòa thượng Phước Huệ liên tục trong 5 năm học về Giáo lý Hạnh quả và đã được nhiều phần thâm nhập. Năm Quý Dậu (1933) ngài trở về lại Thuận Hóa kiến lập thảo am ở sơn phần Dương Xuân đặt tên Châu Lâm viện. Năm Đinh Sửu (1937) ngài được sung Trú trì quốc tự Thánh Duyên, năm sau (1938) tỉnh Thanh Hóa khai giới đàn ngài được thỉnh đệ tam tôn chứng, năm Canh Thìn (1940) Châu Lâm viện được vua ban Sắc tứ Châu Lâm tự. Năm Tân Tỵ (1941) lại được sung vào Tăng Cang quốc tự Diệu Đế. Năm Nhâm Ngọ (1942) phong trào phát triển Phật giáo, sư lại được thỉnh làm Trú trì chùa Từ Đàm một tâm điểm của Phật học. Năm Giáp Thân (1944)

) ngài lại trở về chùa Châu Lâm giảng kinh niệm Phật đệ tử tín đồ quy y ngày càng đông mỗi năm lên đến số nghìn. Năm Nhâm Thìn (1952), chùa Báo Quốc khai đại giới đàn ngài được sung chức Hòa thượng Giáo thọ; năm Canh Tý (1960) chùa Châu Lâm Đại trùng tu chánh điện, xây thêm thiền đường, tháp Khả thê vân trì, cảnh trí đẹp đẽ nghiểm nhiên đã trở thành chốn Phạm vũ nơi thanh tu của bậc đại sư và để ngày sau chúng đệ tử luôn nhớ mãi đấng khai sơn tổ đức.

Đại sư là bậc tinh nghiêm giới luật, tông và giáo đều tinh thông, luôn nhàn tịnh ít nói, có lúc ngâm vịnh thì tỏ ra là bậc xuất thần; thường khuyên mọi người niệm Phật và ngồi ra còn tán thán các bậc chí sĩ hiền nhân trong đời, cũng như từ gốc căn bản trí phát sinh trí hậu đắc vậy. Còn thơ văn của ngài giàu tính bi nhưng lại kèm dũng khí, nên ngưỡng mong Hòa thượng trao truyền giáo giới thường khuyên thực hành tham bái để được lên chốn cao xa vậy.

Ngày Trọng Hạ Phật lịch 2507 năm Quý Mão (1963) Lễ Phật Đản.

Ưu-bà-tắt Võ Như Nguyện, Pháp danh Nguyên Chí

2.

Văn bia tưởng niệm của Hòa thượng Trí Siêu:

Sau khi Hòa thượng viên tịch, Hòa thượng Trí Siêu có viết Bài Minh ca ngợi công đức của Ngài và chúng tôi xin trích nguyên văn như sau :

Nước Việt Nam ta, từ khi được tắm gội những con sóng lớn của mưa pháp, được bước theo dấu chân của bậc Đại Thánh mà chứng chân, thì đời đời vẫn không thiếu người tiếp ngọn đèn tâm huệ mạng của Phật, nối hạt trí của chân thân Pháp, để dẫn dắt hậu sinh,

giáo hố bốn chúng. Hòa thượng Tâm Ấn Vĩnh Thừa ngày nay chính là một người trong số đó.

Hòa thượng họ Nguyễn, người thôn Đa Nghi, phủ Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, sinh năm Ất Mùi (1895) niên hiệu Thành Thái thứ mười. Thuở ấu thời Hòa thượng thông minh trác tuyệt, đến khi trưởng thành thì vào kinh đô Phú Xuân, đến thế phát với Đại sư Tịnh Nhãn chùa Tường Vân, được ban Pháp danh Tâm Ấn, đạo hiệu Vĩnh Thừa. Chẳng bao lâu Bổn sư thị tịch, Hòa thượng Y chỉ Đại sư Hụê Pháp chùa Thiên Hưng, thọ Cụ túc ở giới đàn Từ Hiếu, rồi vẫn tiếp tục học trong suốt bốn năm. Năm Đinh Mão (1927) Hòa thượng lại vào tham thỉnh Đại sư Phước Huệ chùa Thập Tháp Di Đà ở Bình Định. Giữa năm Quý Dậu (1933) niên hiệu Bảo Đại, Hòa thượng trở về Phú Xuân, dừng bước ở núi Dương Xuân, kiến lập thảo Am, để tiện việc tu trì. Năm 45 tuổi, Trú trì Quốc tự Thánh Duyên. Năm sau Hòa thượng lại làm Đệ tam Tôn Chứng giới đàn ở Thanh Hố. Cũng vào năm đó, thảo Am của Ngài được Vua ban tấm biển Sắc Tứ Châu Lâm tự, lại kiêm nhiệm Tăng Cang Quốc tự Diệu Đế và Trú trì chùa Từ Đàm là nơi học Phật vào thời đó. Không lâu đã đến 60 tuổi, Hòa thượng trở về chùa cũ, giảng học, tham thiền; ít năm sau lại được mời làm Giáo thọ Hòa thượng giới đàn chùa Báo Quốc vào năm Nhâm Thìn (1952). Đến năm Canh Tý (1960), Hòa thượng trùng tu Đại Hùng BẢo Điện và tái thiết Thiền đường chùa Châu Lâm. Lúc đó đã 70 tuổi, nhưng vẫn liên tiếp được thỉnh làm Yết-ma Hòa thượng giới đàn Từ Hiếu ở Thuận Hố và giới đàn Vĩnh Gia ở Quảng Nam. Tháng giêng năm Bính Thìn (1976), vào ngày trước tết Nguyên Tiêu, Hòa thượng an nhiên thị tịch, lịch nghiệm thế trần đúng tám mươi ba năm.

Hòa thượng một đời tu học gian khổ. Sau khi thọ Cụ túc Ngài du hố khắp nơi để tham vấn Thiền đức, dạy dỗ chúng Tăng không hề

mệt mỏi. Những vị thành tài chẳng phải là ít, các bậc cao tăng như Đại sư Thiên Hồ, Thiên Ân, không dưới bao người, lại được trưởng thành trong cái thanh cao của Phạn điển; thật không hỗ danh là bậc truyền thừa của Tăng-già Việt Nam; mỗi khi thị hiện thì đạo trường xán lạn, ngát toả danh thơm. Ngồi ra, Hòa thượng còn là bậc kỳ tài trong thi ca Quốc ngữ, đề tài phong phú, ngôn từ trác tuyệt.

Siêu tôi vốn nghe danh Hòa thượng mà chưa hề diện kiến. Nay đệ tử của Ngài lập tháp để lễ Ân sư. Tháp vừa xây xong, tìm đến Siêu tôi, thỉnh làm bài từ. Siêu tôi chẳng quản bút mực hoang sơ, xin làm bài minh răng:

Mai Lĩnh cao vút

Thạch hãn phấn chấn

Khí thiêng hội tụ

Un đúc thành người

Tuổi xuân mộ Phật

Chí hướng siêu trần

Giới hạnh nghiêm cẩn

Ngọc ban chúng dân

Dựng nghiệp Dương Xuân

Chỉ Đạo là quý

Này huyễn này hố

Là thực là chân

Già xả báo thân

Thần cư Lạc Quốc

Một đời tịch chiếu

Bảy chúng hàm ơn.

Phật lịch 2544, ngày 15 tháng 6 Canh Thìn (2000)

Thiện thệ tử Thích Trí Siêu bái soạn.

3.

Trích một số bài thơ của Hòa thượng

1. Vịnh con mèo

Chú mĩu bình sinh tính đảo điên

Làm cho nhà bếp mãi ưu phiền

Tài năng luốn léo xoong tôm luộc

Trí xảo mưu mô đĩa cá chiên

Sớm tối toan rình ba chú mối[1]

Ngày đêm hăm dọa mấy ông thiêng[2]

Oai vang thế lực ngồi ngang chủ

Sẩy bước sa chân chó ngoạp liền.

4. Đề tặng Thầy Quang Phú (Đạo Quang)

Tâm tính chất trực dáng kẻ tu

Đường đường tăng tướng chẳng phàm ngu

Tương lai đạo pháp lo gìn giữ

Xuất hướng siêu trần chiếc áo nu[3]

5. Đề tặng thầy Thiên Ân[4]

Tuệ đức song hành chí trượng phu

Xa thầy hương nước mấy xuân thu

Châu lâm rừng thẳm còn ghi nhớ

Đất lạ quê người giữ áo nu.

———

[1] Chú mối: con rắn mối, các đại gia

[2] Ông thiêng: con chuột, các Thầy tu

[3] áo nữ: áo nâu của thầy tu

[4] Hòa thượng Thiên Ân người truyền Phật giáo đầu tiên ở Mỹ

6. Vịnh ông Táo

Chụm miệng ba ông nói chuyện chi

Thân hình lem luốt lọ đen sì

Trên đầu lửa cháy đành trơ vậy

Dưới đít tro nung chẳng sợ chi

Gió thổi nhà xiêu không nhúc nhích

Mưa sa nước sẩy cứ ngồi lì

Ham ăn lủi thủi trong khung bếp

Tháng chạp hăm ba tống cổ đi.

7. Mất tiền

Tết nhất năm nay quá lạnh lùng

Bạc tiền vơ hết để rương không

Lồng đèn lỏng dỏng treo vài ngọn

Bánh tét lưa thưa nấu nửa thùng

8. Tết đau bệnh cúm

Tết nhất năm nay chẳng thấy vui

Cúm đi cúm lại mỏi hai cùi

Ngày thì đắp chiếu nằm co rút

Đêm lại sương mù lạnh nứt mui.

9. Tặng thầy Trí Quang sau khi tuyệt thực

Tuyệt thực trăm ngày sống giỏi ghê

Gandi Ấn Độ sánh đâu tề

Tây âu hào kiệt còn kiêng nể

Nam á anh hùng chẳng dám chê

Ý chí vững bền như ngọc thạch

Tinh thần sáng suốt tợ pha lê

Hy sinh tranh đấu cho nền đạo

Chuộng nước yêu dân khắp bốn bề.

10. Bác đội Thăng bị bắt

May tui chút nữa xúc lên xe

Đau đớn Tâm Thăng bị khẻ què

Thân thể ngay đơ không nhúc nhích

Tay chân bủn rủn chẳng ngo ngoe

Bệnh lành trở lại giam lao xá

Phóng thích lui ra viếng bạn bè

Cầu trời khấn Phật mau sức khỏe

Châu Lâm vãng cảnh tiệc xôi chè.

11. Cảnh Thu Ất Mão

Ngắm cảnh trời thu luống đoạn trường

Thiết tha lắm nỗi cảnh tang thương

Rừng thiền vắng vẻ Tăng lui gót

Cửa Phật trang nghiêm quỷ châïn đường

Đuốc tuệ không người soi ánh sáng

Hoa sen ít kẻ biết mùi hương

Đến đời mạt pháp đành như vậy

Sợ nỗi tương lai khó được thường.

12. Tuổi 82

Tuổi tác năm nay đã tám hai

Mừng cuộc chiến tranh khỏi kéo dài

Phản lực phi cơ bay về Mỹ

Độc lập hồn tồn chẳng sợ ai

Hòa Thượng Tôn Thắng (1889 - 1976) Chùa Phổ Thiên – Đà Nẵng

Hòa thượng Tôn Thắng (1889 - 1976)

Chùa Phổ Thiên – Đà Nẵng

Hòa thượng Thích Tôn Thắng, Pháp danh Trừng Kệ, Pháp tự Như Nhu, thế danh là Dương Văn Minh, sinh ngày 29 tháng 2 năm Kỷ Sửu (1889) tại làng Hà My, tổng Bích La, phủ Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, thân phụ là cụ ông Dương Văn Hiếu và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Tiện.

Ngài sinh trong một gia đình thâm Nho học tín Phật. Ngài được nuôi dạy theo khuôn mẫu, nên buổi thiếu thời Ngài đã sớm được tiếp cận với kinh sách thánh hiền.

Năm 1904, lúc lên 16 tuổi, Ngài được phép mẫu thân đến cầu xuất gia với Hòa thượng Tâm Truyền, Tăng Cang chùa Báo Quốc và được Hòa thượng cho Pháp danh Trừng Kệ. Năm này miền Bắc bị mất mùa, đói kém, Ngài thân hành ra Bắc để thăm hỏi, cứu trợ cho đồng bào.

Năm Bính Ngọ (1906), Ngài được Bổn sư cho thọ Sa-di giới và được Pháp tự là Như Nhu. Ngay sau đó, vua Thành Thái truyền

lệnh cho bộ Lễ sung Ngài vào ngạch Tăng chùa Diệu Đế (Gia Hội – Huế).

Năm Canh Tuất (1910), vua Thành Thái bị khâm sứ Trung Kỳ Lévêque buộc thối vị, nhường ngôi cho vua Duy Tân (1907). Ngài được phép Bổn sư cho tạm rời xa kinh thành Huế, vào Quảng Nam, Khánh Hòa và Bình Thuận để cầu học và tu hành tại làng Thạch Châu.

Năm Quý Sửu (1913), Ngài trở về Huế thọ tang Hòa thượng Bổn sư Tâm Truyền đã viên tịch. Môn đồ cung thỉnh Hòa thượng Tâm Khoan kế vị trụ trì chùa Báo Quốc và Ngài được Hòa thượng cử làm Tri sự.

Năm Mậu Ngọ (1918), cuộc khởi nghĩa của vua Duy Tân thất bại (1916), Ngài lại một lần nữa trở vào Đà Nẵng. Nơi đây Ngài khai sơn chùa Phổ Thiên tại làng Bình Thuận (nay là chùa Phổ Đà – Đà Nẵng).

Năm Quý Hợi (1923), Ngài 34 tuổi, mới thọ Cụ túc giới tại Đại giới đàn chùa Phước Quang, tỉnh Quảng Ngãi do Hòa thượng Hoằng Tịnh làm Đàn đầu truyền giới.

Năm Giáp Tý (1924), Ngài đến cầu pháp với Hòa thượng Phước Trí chùa Tam Thai, núi Ngũ Hành, Quảng Nam được Hòa thượng phú pháp với Pháp hiệu là Tôn Thắng.

Năm Mậu Thìn (1928), Ngài được cung thỉnh làm Trị sự tại Đại giới đàn chùa Từ Vân, Đà Nẵng do Hòa thượng Quảng Hương làm Đàn đầu.

Năm Kỷ Tỵ (1929), Ngài được mời làm Dẫn thỉnh tại Đại giới đàn Phước Lâm – Hội An do Hòa thượng Phước Trí làm Đàn đầu.

Năm Canh Ngọ (1930), Ngài đảm đương trụ trì chùa Phổ

Thiên, đồng thời được Giáo hội Tăng già Đà Nẵng cung thỉnh giữ chức vụ Kiểm Tăng.

Năm Nhâm Thân (1932), hưởng ứng phong trào chấn hưng Phật giáo nổi lên ở khắp ba miền đất nước, Ngài đứng ra sáng lập Đà Thành Phật học Hội và cung thỉnh Hòa thượng Bích Liên làm Hội trưởng. Trụ sở đặt tại chùa Phổ Thiên và cho xuất bản tạp chí Tam Bảo làm cơ quan ngôn luận chính thức của Hội trong việc hoằng dương chánh pháp.

Năm Ất Hợi (1935), Ngài vào khai sơn chùa Tịnh Độ tại thị xã Tam Kỳ, nay là trường Cơ bản Phật học của tỉnh Quảng Nam.

Năm Bính Tý (1936), để phát triển việc hoằng hóa Ni giới, cũng tại làng Bình Thuận – Đà Nẵng, Ngài lại khai sơn chùa Diệu Pháp để làm Phật học Ni viện.

Năm Mậu Dần (1938), Ngài được cung thỉnh vào ngôi Tôn Chứng tại Đại giới đàn chùa Tịnh Quang, làng Ái Tử – Quảng Trị, do Hòa thượng Phước Huệ làm Đàn đầu.

Năm Kỷ Mão (1939), tại Đại giới đàn chùa Liên Trì, Khánh Hòa, Ngài được mời làm Yết-ma A-xà-lê, giới đàn này cũng do Hòa thượng Phước Huệ làm đàn đầu.

Năm Tân Tỵ (1941), Ngài được cung thỉnh làm Đàn đầu tại Đại giới đàn chùa Bình Quang Ni tự tại tỉnh Bình Thuận.

Năm Nhâm Ngọ (1942), việc hóa đạo khắp nơi đã khởi sắc do sự đóng góp tích cực của Ngài trong phong trào chấn hưng Phật giáo, nhưng Ngài cũng không quên nghĩ về quê hương bản sở. Do đó, sau bao nhiêu năm trời xa cách Ngài về lại Quảng Trị, việc đầu tiên là Ngài thành lập ngay Phật học đường tại chùa Hội Quán và làm Giám đốc trong ba năm.

Năm Ất Dậu (1945), do biến chuyển lớn của thời cuộc, Ngài lại trở vào Đà Nẵng tiến hành trùng tu các chùa Phổ Thiên, Tịnh Độ và chùa Hội Quán.

Năm Bính Tuất (1946) ý thức về tiền đồ Phật giáo mai sau, Ngài quyết định hiến cúng chùa Phổ Thiên (sau là chùa Phổ Đà) cho Giáo hội để mở Phật học viện có tầm vóc quy mô hơn. Đó chính là chi nhánh Phật học viện Trung phần ở Trung Trung bộ.

Năm Giáp Thìn (1964), Ngài được tiến cử làm Chứng minh Đạo sư Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất thị xã Đà Nẵng.

Năm Bính Ngọ (1966), Ngài được tiến cử vào Hội đồng Trưởng lão Viện Tăng Thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất.

Năm Canh Tuất (1970), Ngài làm Chánh chủ Đàn tại Đại giới đàn Vĩnh Gia, được tổ chức tại chùa Phổ Đà – Đà Nẵng (chùa Phổ Thiên trước đây).

Năm Bính Thìn (1976) Ngài được thỉnh làm thành viên Hội đồng Giáo phẩm Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất.

Ngày 16 tháng 3 năm Bính Thìn (1976), Ngài an nhiên thị tịch, trụ thế 87 năm, giới lạp 53 tuổi hạ.