Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Cư Sĩ Lê Khắc Quyến (1915 – 1978) Pháp Danh : Nhật Thắng

Cư sĩ Lê Khắc Quyến (1915 – 1978)

Pháp danh : Nhật Thắng

Cư sĩ Lê Khắc Quyến sinh ngày 15 – 9 – 1915 tại làng Văn Xá, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên. Cư sĩ sinh ra trong một gia đình kính tín Tam bảo. Cả nhà đều là đệ tử của chùa Quốc Ân. Cha mẹ là đệ tử quy y với Hòa thượng Đắc Quang, Trú trì chùa Quốc Ân bấy giờ, riêng Cư sĩ thì Quy y với Hòa thượng Huyền Không (1906 – 1983) Trú trì Tổ đình Quốc Ân hiện tại nên Bác sĩ có Pháp danh Nhật Thắng. Thuở nhỏ học tại Huế, sau đó ra Hà Nội học Trung học và tốt nghiệp Trung học tại Albert Sarrault.

Cư sĩ đã học nghành y tại Hà Nội và tốt nghiệp y khoa Bác sĩ tại Hà Nội năm 1943.

Sau khi ra trường, Cư sĩ đã được bổ nhiệm đảm đương các chức vụ: Năm 1945, Giám đốc bệnh viện Nha Trang. Năm 1946, Cục trưởng Quân y Trung bộ Huế. Năm 1947 – 1966, Bác sĩ bệnh viện Huế. Năm 1958 đến năm 1963, Giám đốc Y tế và Giám đốc bệnh viện Huế. Năm 1958 – 1965, Khoa trưởng Đại học Y khoa Huế. Năm 1970 – 1978, Giám đốc bệnh viện Sùng Chính. Ngòai ra, Cư sĩ

còn là Tổng biên tập Nguyệt san Y khoa Đại học Huế lấy tên Lành Mạnh và biên soạn quyển Từ điển Danh từ Y học.

Trong một tài liệu do Giáo sư Thạc sỹ Y khoa Trần Ngọc Ninh viết nơi trang 37 trong một tác phẩm một chút lịch sử y khoa Đại học đường Sài gòn 1954 – 1975 do Hội y sĩ Việt Nam tại Canada xuất bản năm 2002 viết như sau: trường y khoa Huế lập ra năm 1962 với một chương trình 5 năm, không có năm dự bị. Người chủ động chính trong sự lập ra trường này là Bác sĩ Lê Khắc Quyến, khi ấy là Bác sĩ riêng của ông Ngô Đình Cẩn, nhưng Bác sĩ Quyến chỉ lợi dụng ông Cẩn để được phép và có phương tiện mở trường. Chương trình của trường đặt nặng vào sự phòng bệnh và hướng về những bệnh nhiệt đới đặc biệt của Việt Nam. Nhưng vì ông Khoa trưởng có những khuynh hướng chính trị rõ ràng nên sự tranh đấu ở đây được sự đồng tâm của cả thầy và trò : tất cả chống lại những chính phủ quân nhân từ đời Nguyễn Khánh đến đời Nguyễn Văn Thiệu. Trường Y khoa Huế lại được Tây Đức viện trơ, với sự đánh giá của phái đồn viện trợ Mỹ, và một giáo sư Đức, dạy về sinh lý và Thần kinh học thì cho Bác sĩ là một người thân Cộng sản.

Tôi dạy ở trường Huế một khóa ba tháng về “những bệnh bẩm sinh chữa được” và tham gia cuộc vận động chống lại chính phủ Nguyễn Khánh trong đó các giáo sư mặc y phục đại học, có sinh viên hộ tống, biểu dương lực lượng từ Viện Đại học đến tòa Đại sứ Hoa Kỳ. Ở Huế không co vấn đề sinh viên tranh đấu phá trường, trường tự phá.

Bác sĩ Lê Khắc Quyến ở Huế là một Phật tử thuần thành, hễ có thầy cô nào đau ốm, xuống phòng mạch của Bác sĩ khám và cho thuốc về uống là lành ngay. Bác sĩ có nhiều kinh nghiệm về các loại bệnh nhất là bịnh của các vị tu sĩ Phật giáo.

Sau một thời gian phục vụ cho đời, đóng góp cho Đạo, Cư sĩ đã thuận thế vô thường, với căn bệnh nan y, Cư sĩ đã ra đi năm 1978, thọ 63 tuổi.

Cư Sĩ Lê Văn Dũng (1927 – 1979) Pháp Danh : Tâm Đại

Cư sĩ Lê Văn Dũng (1927 – 1979)

Pháp danh : Tâm Đại

Cư sĩ Tâm Đại tên thật là Lê Văn Dũng, sinh ngày 26 tháng 10 năm Đinh Mão (1927) tại xã Lộc Thọ, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên.

Năm 1949, Cư sĩ tham gia Ban Hướng dẫn Gia đình Phật Hố Phổ (tiền thân của tổ chức Gia đình Phật tử) cùng với các Cư sĩ Võ Đình Cường, Lê Cao Phan, Phan Xuân Sanh v.v… Cư sĩ cùng các Huynh trưởng Ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử đã tổ chức nhiều trại huấn luyện Huynh trưởng, tham gia nhiều Phật sự và các cuộc vận động của Phật giáo năm 1963, 1966.

Cư sĩ tham gia thực hiện các chương trình phát thanh Phật giáo trên làn sóng đài phát thanh Huế trong suốt 20 năm từ năm 1951. Cũng trong thời kỳ này, Cư sĩ thường xuyên điều khiển chương trình các đại lễ của Phật giáo Huế như lễ Phật đản và các lễ lớn khác của Tỉnh Giáo hội Thừa Thiên Huế. Cư sĩ đã tổ chức sưu tầm, ghi âm các tư liệu âm thanh Phật giáo, từ những nghi thức tán tụng, các làn

điệu tụng kinh, bài giảng Pháp, các diễn văn của các vị Tôn túc trong Giáo hội cho đến các chương trình ca nhạc Phật giáo.

Cư sĩ làm việc tại trường Bồ Đề Thành nội Huế với cương vị Quản lý từ năm 1955 đến 1970. Năm 1970, Cư sĩ thành lập Trung tâm Hoa Đàm là Trung tâm xuất bản, phát hành các băng ghi âm Phật giáo lớn nhất thời bấy giờ. Trung tâm Hoa Đàm đã xuất bản 24 bộ kinh tụng, bài giảng và ca nhạc Phật giáo. Sau năm 1972, Cư sĩ và gia đình di chuyển vào sinh sống tại Sài Gòn và tiếp tục điều hành Trung tâm Hoa Đàm tại Sài Gòn.

Cư sĩ qua đời vì bệnh vào ngày 6 tháng 8 năm 1979 tại Sài Gòn, thọ 57 tuổi.

Cư sĩ là tác giả phần lời trong hai ca khúc nổi tiếng về Phật giáo, viết chung với nhạc sĩ Văn Giảng (Nguyên Thông): Từ Đàm quê hương tôi và Có những hồi chuông.

Cư Sĩ Lê Văn Định (1893-1980) Pháp Danh : Chơn An

Cư sĩ Lê Văn Định (1893-1980)

Pháp danh : Chơn An

Cư sĩ Lê Văn Định, Pháp danh Chơn An, tự Nguyên Tịnh, hiệu Vĩnh Xuyên, sinh ngày 23 tháng 6 năm Quý Tỵ (04-8-1893) tại làng La Qua, hữu ngạn sông Vĩnh Điện, tỉnh Quảng Nam.

Cư sĩ là con thứ ba của Ngài Tiền quân Đại thần Lê Văn Bá (làng Hương Cần, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên) và cụ bà nguyên phối Trần Thị Kiều (làng La Qua, tỉnh Quảng Nam). Vì hai người anh của Cư sĩ mất sớm, ngay lúc sơ sinh, nên Cư sĩ trở thành vị thừa kế của Đại thần Lê Văn Bá.

Năm lên 10, Cư sĩ được thân phụ đưa đến chùa Triều Tôn, tỉnh Phú Yên xin quy y Tam Bảo ngày 15 tháng 10 năm Quý Mão (03-12-1903) do Hòa thượng Tuệ Hương truyền giới .

Lúc thiếu thời, Cư sĩ có vài năm theo học chương trình Pháp – Việt, nhưng sau đó lại theo học chữ Hán. Cư sĩ lập gia đình năm Tân Hợi (1911). Vị nguyên phối của Cư sĩ là bà Tôn Nữ Thị Xuân,

Pháp danh Tâm Thứ, sinh năm Quý Tỵ (1893), là con gái thứ tư của Đông các Đại học sĩ Tôn Thất Trạm và bà Tạ Thị Quỳnh.

Cư sĩ đậu Tú tài Hán học khoa Ất Mão (1915). Sau khi tốt nghiệp Chánh ban trường Hậu Bổ, được bổ nhiệm giữ nhiều chức vụ hành chánh trong chính phủ Nam triều. Năm 1944, được thăng thọ Tuần vũ tỉnh Quảng Ngãi.

Suốt thời gian dài 25 năm làm quan ở các tỉnh miền Trung, Cư sĩ là người thanh liêm, cương trực, không nhận hối lộ của dân, không tham nhũng, không lạm công quỹ, chỉ mong cầu được nếp sống thanh bạch, ấm no, chẳng bao giờ nghĩ đến làm trái đạo để vinh thân, phì gia.

Vào các năm cuối thập niên 30 và đầu thập niên 40, có nhiều sự việc xảy ra làm thay đổi quan niệm sống của Cư sĩ. Nhờ “tàm”, “quý” trợ duyên và nhờ lòng “chí hiếu” đối với nghiêm phụ làm “Tăng thượng duyên”, Cư sĩ đã kịp tìm bước quay đầu trở lại hướng về Tam Bảo.

Từ đây, ở trong gia đình, Cư sĩ thật sự mang lại an vui, đầm ấm, hạnh phúc; ở trong Giáo hội Cư sĩ trở thành một vị “hộ pháp” trung kiên.

Cũng từ đó, Cư sĩ bắt đầu tham khảo kinh sách. Nhờ tinh thông Hán học nên đọc kinh sách Phật rất mau hiểu. Là người học Phật, với sự đam mê cố hữu của mình, Cư sĩ đã biến sự đam mê thế gian thành niềm tin vững chắc nơi Tam Bảo; dõng mãnh, tinh tấn trên bước đường học đạo. Cư sĩ đã thỉnh Hòa thượng Đôn Hậu từ Huế vào Quảng Nam (1941), mời lưu lại trên hai tháng để giảng Pháp, vào những năm 1942-1943, ngay sau khi nhận chức Bố chánh tỉnh Bình Định. Cư sĩ lại cũng có duyên lành gặp Hòa thượng Mật Nguyện đang hoằng Pháp ở trong tỉnh nên Cư sĩ đã nghe Hòa

thượng giảng Kinh, Luận và cùng được đàm luận về diệu lý nhiệm mầu trong biển cả Phật pháp. Cũng do Hòa thượng Mật Nguyện mà Cư sĩ được nhiều dịp diện kiến Quốc sư Phước Huệ. Mặc dù công việc đa đoan, nhưng Cư sĩ cũng đã thu xếp thời gian về chùa Thập Tháp để thọ Pháp.

Để tỏ lòng tôn kính đấng Đại giác, Cư sĩ đã bỏ nhiều công phu trang trí nơi thờ phụng. Cư sĩ đúc một pho tượng Phật Thích Ca bằng đồng, cao 7 tấc tây, an vị trên một tòa sen bằng gỗ huỳnh tâm, chạm trổ rất tinh vi. Nơi gian nhà thờ Phật có chuông to, mõ lớn; có đủ lư nhang, chân đèn; tràng phan, bảo cái... chẳng khác gì một ngôi chùa nhỏ.

Năm 1945, sau đảo chánh Nhật, Cư sĩ về hưu trí, sống ở quê làng Hương Cần. Thời bấy giờ, kinh tế ngưng trệ, gia đình quá thanh bạch nếu không nói là quá túng thiếu, nên bất đắc dĩ Cư sĩ phải cùng với con cháu quay sang làm ruộng, làm đất khô để nuôi sống gia đình. Cuối năm 1947, Cư sĩ cùng với gia đình dời nhà lên Huế.

Một năm sau (1948), Cư sĩ được Giáo hội mời làm Chánh Hội trưởng Tổng Trị sự Hội Việt Nam Phật học ở Trung phần. Ngay sau khi nhận trách nhiệm tại Hội Việt Nam Phật học, Cư sĩ liền mời Cư sĩ Cao Hữu Đính cộng tác trong chức vụ Tổng Thư ký của Hội.

Với lòng biết ơn sâu dày đối với đức Từ phụ Như Lai, Cư sĩ đã dành nhiều thời giờ để xúc tiến Việt hóa và thống nhất hóa của giới Cư sĩ; soạn thảo nhiều bài sám, bài phát nguyện, bài tụng... kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm như: Phật Đản, Phật Xuất gia, Phật Thành đạo, Phật nhập Niết-bàn, Vu-Lan...; quen thuộc nhất đối với giới Phật tử là bài tụng Phát nguyện và Quy y.

Đầu năm 1950, Cư sĩ được Giáo hội mời đứng làm chủ nhiệm để tục bản tờ báo “Viên Âm”, cùng với Hòa thượng Trí Quang làm chủ bút và Cư sĩ Tôn Thất Tùng làm quản lý.

Năm 1951, Cư sĩ thôi làm Hội trưởng Tổng Trị sự Hội Việt Nam Phật học Trung phần, năm đó lại được bầu làm Phó Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam.

Cuối mùa hè năm 1955, Cư sĩ vào Sài gòn tham dự Đại hội kỳ II của Tổng Hội Phật giáo Việt Nam tại chùa Phước Hòa. Đại hội đã tái bầu Hòa thượng Tịnh Khiết làm Hội chủ, Hòa thượng Huệ Quang và Cư sĩ Chơn An làm Phó hội chủ, Cư sĩ Mai Thọ Truyền làm Tổng thư ký.

Năm 1958, Cư sĩ ra Nha Trang thọ Bồ-tát giới tại Đại giới đàn Hải Đức do Đại lão Hòa thượng Giác Nhiên làm Đàn đầu. Cư sĩ Chơn An lúc bấy giờ được 66 tuổi, đã dâng lên Ban Chứng minh Đại giới đàn một bài Phát nguyện đầy ý thức cảnh giác và phản tỉnh:

Sự trục nhãn tiền quá,

Lão tùng đầu thượng lai,

Trót lầm mê đắm đuối hình hài,

Đếm đốt đã sáu tuần thêm sáu tuổi.

Triều quận trong ngồi rong ruổi,

Nợ áo xiêm luồn cúi lấy làm vinh,

Bởi căn trần bưng bít tâm linh,

Không thấy đạo Bồ-đề cao cả.

Vạn pháp duyên sinh đô thị giả,

Tốn lai danh lợi hữu hồn vô,

Bể trần ái sóng dợn lô nhô,

Cảnh phù thế cái vui lồng cái khổ.

Thân tập nhiễm không sớm lo tự độ,

Đời kiếp nào cho hiển lộ Pháp thân?

Trước đài sen Vô thượng Năng nhân,

Sụp mình lạy nguyện làm đệ tử:

Giới Bồ-tát con thề trọn giữ,

Đời đời noi Đại sự độ sanh,

Mong cho thế giới an lành.

Cũng vào cuối năm 1958, Cư sĩ Chơn An xin từ chức Phó hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam. Cư sĩ Chánh trí Mai Thọ Truyền thay thế ở chức vụ này.

Cuối năm 1962, Cư sĩ Chơn An dọn nhà vào Sài gòn. Từ đây, hằng ngày chỉ vui với con cháu, lo vun tưới vài cây cảnh ở mảnh vườn trước nhà. Cư sĩ cũng hay họp mặt với các bạn đạo đàm luận về giáo lý, xướng họa thơ văn.

Vào khoảng năm 1978, Cư sĩ bị bệnh và sức khỏe cũng sút kém cho đến lúc lâm chung tối ngày 05 tháng 11 năm 1980 lúc 17 giờ 25 (28-09 Canh Thân) giữa tiếng niệm Phật của con cháu1.

Nhớ Phật tử Chơn An - Lê Văn Định

Sách có dạy: “Nhơn năng hoằng đạo phi đạo hoằng nhơn” (Con người mới có thể hoằng đạo chớ đạo không thể hoằng người). Đó là lời nhắn nhủ của chư Tổ đối với hàng Tăng Ni Phật tử chúng ta, những người có tâm niệm cầu giải thốt, thao thức với việc lợi tha tự giác. Muốn lợi tha tự giác thì chính bản thân mình làm thế nào xứng đáng là một người xuất gia cũng như một người Phật tử tại gia biết tôn trọng Pháp và biết hoằng dương Pháp. Đặc biệt là biết đặt sự hoằng dương chính pháp lên trên tất cả

———

1 Theo bài soạn của người con: Cư sĩ Tâm Viên Lê Vă Lâm

mọi việc, khi ấy cái chí nguyện tu hành độ sanh mới có ý nghĩa viên mãn.

Cụ Chơn An - Lê Văn Định là bậc cư sĩ lớn đã có công lao nhiều đối với Phật pháp. Cụ vốn là một ông Tuần Vũ quan lớn của triều đình, thế nhưng vẫn giữ phong cách một nhà Nho chân chính, quân tử, thanh liêm, không bị danh lợi làm ô uế. Cụ sớm hiểu đạo và biết đạo mà phát tâm theo đạo một cách vững vàng. Cùng chung với Chư Tăng lãnh đạo Phật giáo phát huy Hội Phật học miền Trung trong giai đoạn cuối năm 1940-1952. Đó là thời gian chiến tranh chống Pháp rất gian nan khắc nghiệt, khó khăn và rất cực khổ. Cụ đảm đương chức vụ Hội trưởng Hội Phật học Trung phần, trong lúc đó tôi là Hội trưởng Tỉnh hội Thừa Thiên, cùng với Hòa thượng Trí Quang, Hòa thượng Thiện Minh với Cụ coi như là anh em, huynh đệ sát cánh bên nhau cùng chung lo Phật sự, nên bấy giờ có người nói tới hoặc nhắc tới cụ Chơn An - Lê Văn Định thì ai ai cũng biết cả.

Người ta quan niệm Cụ cũng gần gần như cụ Tâm Minh Lê Đình Thám. Trong giới đàn tổ chức tại Nha Trang năm 1958 Cụ đã thọ Bồ-tát tại gia, ở tại đó với một lời phát nguyện như thế này:

Sự trục nhãn tiền quá,

Lão tùng đầu thượng lai,

Trót mê lầm đắm đuối hình hài,

Bấm đốt đã sáu tuần thêm sáu tuổi.

Triều nội trong ngồi giong ruổi,

Nợ áo cơm luồn cúi lấy làm vinh,

Bởi căn trần lấp bít tâm linh,

Không thấy đạo bồ-đề cao cả,

Vạn pháp nhơn sanh đô thị giả,

Hóan lai danh lợi hữu hòan vô,

Biển trần ai sóng dậy lô nhô,

Cảnh phù thế cái vui lầm cái khổ.

Tâm tạp nhiễm không sớm lo tự độ,

Biết kiếp nào tỏ lộ pháp thân,

Trước đài sen vô thượng năng nhân,

Sửa mình lại nguyện làm đệ tử,

Đời đời noi đại sự độ sanh,

Mong cho thế giới an lành,

Qua lời phát nguyện của Cụ, ta biết tâm nguyện của Cụ như thế nào. Cụ đã phát tâm theo tinh thần đại thừa, tự lợi lợi tha, coi thân mạng, coi danh lợi như rơm như rác, chỉ biết phụng sự đạo pháp để lợi lạc quần sanh. Do đó đã ảnh hưởng đến trong gia đình và bao nhiêu người khác, mà ngày hôm nay, như lời tác bạch của con gái Cụ là Phật tử Tâm Quảng, chính cũng nhờ cái đức, cái tâm, cái sự hiểu biết chính đáng của Cụ đã gieo rắc và đã thành tựu viên mãn.

Giờ phút này, trước một tâm chí thành của các Phật tử, Chư Tăng xin nhớ lại công ơn của Cụ Chơn An - Lê Văn Định, Chư Tăng cũng xin hết lòng cầu nguyện cho song thân, tiền nhân của Phật tử được siêu thăng Lạc quốc, cũng y như là tiền nhân của các Phật tử, của các vị hảo tâm giúp đỡ cho việc hoằng dương Phật pháp được mọi điều lợi lạc, được siêu thăng Lạc quốc.

Nam-mô Tiếp dẫn Đạo sư A-di-đà Phật.

(Mồng 07 tháng 07 năm Giáp Tuất)

(Cụ Chơn An Lê Văn Định nguyên Hội trưởng Tổng hội Phật giáo Trung phần từ năm 1945-1950)

Phát biểu của Hòa thượng Thích Thiện SIêu

Nữ Cư Sĩ Hồng Thị Cúc (1890 – 1980) Pháp Danh : Trừng Loan

Nữ Cư sĩ Hồng Thị Cúc (1890 – 1980)

Pháp danh : Trừng Loan

Bà Hồng Thị Cúc (tức Đoan Huy Hồng Thái Hậu, mẹ vua Bảo Đại) xuất thân trong một gia đình Quan lại, có nhiều người đỗ đạt làm quan. Quê ở làng Mỹ Lợi, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên. Thân sinh là cụ ông Huỳnh Văn Tích, làm Tri huyện Hòa Đa (Phan Thiết) và thân Mẫu là cụ bà La Thị Sơn.

Bà lớn lên thì Thân phụ mất, vì có nhan sắc, tính tình đoan hậu, nên được tiến vào làm thị nữ hầu hạ bà Thánh cung và Tiên cung – vợ vua Đồng Khánh.

Năm 1916, Phụng Hố Công Bửu Đảo được tôn lên làm vua lấy niên hiệu Khải Định. Năm 1917, Bà được phong Tam Giai Huệ Tần, rồi Nhị Giai Huệ Phi (1918). Là người được vua Khải Định sủng ái nhất. Cuối năm 1925 vua Khải Định băng hà, con trai Bà nối ngôi lấy niên hiệu là Bảo Đại, tấn tôn Bà là Đoan Huy Hồng Thái Hậu (ngày 25/3/1933).

Từ sau ngày tồn quốc kháng chiến (19/12/1946), đền miếu và lăng mộ các vua Nguyễn hư hại nhiều. Chính Nữ cư sĩ đã đứng ra xây dựng lại Thái Miếu và sửa chữa nhiều di tích đã xuống cấp.

Là một Phật tử hộ pháp đắc lực, Nữ cư sĩ có nhiều đóng góp cho Phật giáo.

Năm 1932, Bà đã tác động với vua Bảo Đại giúp cho Phật giáo thành lập Hội An Nam Phật học và chính Bảo Đại nhận làm Hội trưởng danh dự của Hội. Nhờ thế lực của Bảo Đại, lãnh đạo Hội An Nam Phật học loại trừ được những người làm tay sai cho Pháp. Người lãnh đạo Hội An Nam Phật học được Bà tín nhiệm nhất là Bác sĩ Lê Đình Thám.

Năm 1951, Nữ cư sĩ giao cho Bà Bùi Mộng Điệp cùng với ông Hồng Trọng Quang xây dựng chùa Khải Đoan ở Buôn Mê Thuột (Khải là Khải Định, Đoan là Đoan Huy) - ngôi chùa Sắc tứ đầu tiên ở Tây Nguyên và cũng là ngôi chùa Sắc tứ cuối cùng của triều Nguyễn.

Đối với Nữ cư sĩ, hễ có việc phước thiện là không từ nan. Chùa chiền nào bị hư hại, có đánh tiếng giúp đỡ là Nữ cư sĩ tác động các Phu nhân quan lại và con cháu đóng góp để trùng tu. Nữ cư sĩ đã từng giúp đỡ cho các lớp học Tăng ở Tây Thiên và Báo Quốc trong những năm 1940 – 1950 có học bổng hoặc trợ giúp trực tiếp để có điều kiện tu học. Chùa nào, quý Tôn túc nào bị bọn giặc Pháp bắt nạt, dọa dẫm, đe dọa tính mạng, Nữ cư sĩ liền sai người can thiệp ngay. Trong đó có Hòa thượng Đôn Hậu. Chuyện kể rằng : Giặc Pháp càng quét vùng Kim Long, Hòa thượng Đôn Hậu bị bọn chúng nghi là Việt Minh nên bắt tự đào hầm để chúng xử bắn, nghe tin ấy từ Cư sĩ Tráng Đinh báo, Nữ cư sĩ liền can thiệp với chính quyền thời ấy bảo họ ngưng bắn giết và chôn sống. Chỉ

thị ra kịp thời và bọn giặc Pháp phải cởi trói và đưa Hòa thượng về bệnh viện chăm sóc. Nói về Phật sự của Nữ cư sĩ thì không kể hết. Nữ cư sĩ Quy y với Hòa thượng Tâm Khoan, có Pháp danh là Trừng Loan, tự Thiện Trú.

Trong Nguyễn Phúc Tộc, Thế phả, Thuận Hóa xuất bản năm 1995 ghi rằng : Nữ cư sĩ húy là Hồng Thị Cúc, con gái của Thái Thường tự Khanh Nghi quốc công Hồng Văn Tích. Nữ cư sĩ sinh ngày 8 tháng giêng năm Canh Dần. Nữ cư sĩ vào hầu Phụng Hóa Công Bửu Đảo. Năm quý sửu (1913), Nữ cư sĩ sinh được Công tử Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy mà sau này lên nối ngôi là Bảo Đại.

Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, vào các năm 1968, 1972,… Chính phủ đưa máy bay ra Huế mời Bà vào Sài Gòn để tránh bom đạn. Nhưng lần nào Nữ cư sĩ cũng trả lời rằng: “Đồng bào còn đây, xã tắc còn đây, sống chết gì tôi cũng ở đây. Xin cám ơn!”

Trong Tết Mậu Thân 1968, mặc cho bom rơi đạn nổ quanh nhà 79 Phan Đình Phùng (Huế), suốt ngày người ta vẫn thấy Nữ cư sĩ ngồi dưới cầu thang tụng kinh cầu nguyện cho chiến tranh sớm chấm dứt, cầu cho quốc thái dân an.

Đến mùa thu năm 1980, Bà bệnh nặng, biết mình không thể sống thêm được nữa, bèn cho người mời đại diện chính quyền Thành phố Huế đến và nói : Tôi vốn xuất thân trong một gia đình nghèo, không có tài sản chi hết. Tất cả những gì tôi có hôm nay đây đều là của nhà Nguyễn. Nay nhà Nguyễn không còn nữa thì đây là tài sản của nhà nước. Tôi xin bàn giao cho các ông.

Ông Nguyễn Vương, Chánh văn phòng Ủy ban Nhân dân thành phố Huế lúc ấy thay mặt chính quyền cám ơn Nữ cư sĩ. Nhờ quyết định cuối cùng của Nữ cư sĩ mà ngày nay nhà số 79 Phan

Đình Phùng – Huế trở thành di tích do nhà nước quản lý - kỷ niệm của Nữ cư sĩ Hồng Thái Hậu cuối cùng của Việt Nam.

Con cháu nội ngoại của Nữ cư sĩ rất đông nhưng trước khi Nữ cư sĩ mất, không hề cho con cháu một cái chén, một đôi đũa nào. Đầu năm 2000 vừa rồi, người ta còn được biết Nữ cư sĩ đã có công giao cho Thị vệ Nguyễn Đức Hồ bí mật giữ cho nhà nước Cách mạng hai két sắt ngọc ngà châu báu của các vua Nguyễn để lại mà Nữ cư sĩ đã chuyển lên Dinh Ba (Đà Lạt) hồi còn chiến tranh chống Pháp.

Nữ cư sĩ mất ngày 3/10/1980, hưởng thọ 91 tuổi. Lăng của Nữ cư sĩ được xây dựng gần Tư Lăng (lăng Đồng Khánh), Hiện nay Nữ cư sĩ được thờ ở nhà riêng tại 79 Phan Đình Phùng, Huế.

Cư Sĩ Lê Bá Ý (1898 – 1982) Pháp Danh : Nguyên Hồng

Cư sĩ Lê Bá Ý (1898 – 1982)

Pháp danh : Nguyên Hồng

Cư sĩ Lê Bá Ý sinh năm 1898 tại làng Dương Xuân Thượng, Tổng Cư Chánh, huyện Hương Thủy, phủ Thừa Thiên.

Lúc sinh thời, Cư sĩ làm Thư ký sở kho bạc Huế của nhà nước bảo hộ.

Sẵn gốc con nhà Nho, Cư sĩ sớm tu tầm học đạo tại chùa Hồng Khê và quy y tại chùa Bảo Lâm ở xóm Lịch Đợi quê nhà.

Cư sĩ là một trong những vị tiền bối sáng lập Hội An Nam Phật học (Trung phần) và đã khai sinh ra tổ chức Gia đình Phật tử Việt Nam.

Năm 1945, theo tổ chức ra Bắc, Liên khu 4 (Thanh, Nghệ, Tỉnh) làm Cán bộ sở Ngân khố Trung bộ.

Lúc này, Cư sĩ vẫn chu tồn việc đời việc đạo trong hồn cảnh mới.

Năm 1946 – 1947, vào ngày nghỉ việc công, Cư sĩ thường sinh

hoạt việc đạo cùng cố Hòa thượng Thích Mật Thể tại chùa Đá, đồi Linh Cảm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tỉnh.

Khi ở tỉnh Thanh Hóa, Cư sĩ thường sinh hoạt việc đạo với các Sư thầy chùa Mật Sơn.

Sau đó, do yêu cầu công vụ, thường phải đi lại nhiều nơi và theo tinh thần Phật pháp lưu thông, nên Cư sĩ đã biếu tặng tồn bộ kinh sách vốn đã mang theo từ quê nhà biếu cho bạn đạo tại tỉnh Hà Tĩnh.

Cuối năm 1947 đến năm 1954, Cư sĩ được bổ nhiệm phái về làm Chủ sự Ty Ngân khố tỉnh Thừa Thiên.

Lúc này Cư sĩ vẫn tiếp tục tu học và trau dồi Phật pháp, tự nghiên cứu giáo lý Phật đà theo khẩu hiệu : “Tùy duyên phương tiện, tùy thủ đắc thụ”.

Cuối năm 1954, Cư sĩ về tại quê nhà tại xã Thủy Xuân tiếp tục Phật sự, trau dồi đạo hạnh.

Cư sĩ Lê Bá Ý Pháp danh Nguyên Hồng, tự Hồng Nguyên, thọ Bồ-tát giới tại gia là Hội viên kỳ cựu của Hội An Nam Phật học, người đã có công xiển dương giáo lý và tổ chức Gia đình Phật tử trong giai đoạn đầu. Giáo hội đã tuyên dương công đức và ghi nhận sự đóng góp Phật sự của Cư sĩ, vì tuổi cao sức yếu, Cư sĩ đã mất ngày 20 tháng 3 năm 1982, hưởng thọ 83 tuổi.

Nữ Cư Sĩ Đặng Tống Tịnh Nhơn (1931-1982) Pháp Danh : Tâm Liên

Nữ Cư sĩ Đặng Tống Tịnh Nhơn (1931-1982)

Pháp danh : Tâm Liên

Nữ Cư sĩ Đặng Tống Tịnh Nhơn là con gái duy nhất của ông Đặng Ngọc Chương và bà Tống Thị Viện. Hai ông bà đều thuộc gia đình danh gia vọng tộc. Bà Tịnh Nhơn sinh năm Tân Mùi (1931), quê quán phường Vĩnh An thành phố Huế. Thân phụ của Bà làm quan tại Nam Trung bộ và thân mẫu quá vãng khi Bà mới 4 tuổi, vì bận công việc quan trường, không thể gần gũi săn sóc con, ông đành gởi bà về Huế sống với cô ruột. Sau đó ông được bổ nhiệm về Huế giữ chức Tham tá triều Bảo Đại, một thời gian ngắn ông bị bệnh và qua đời.

Thời niên thiếu, Nữ Cư sĩ Nữ Cư sĩ thiếu tình phụ mẫu thâm sâu, sống côi cút, nhưng Nữ Cư sĩ được hai người cô ruột là những người thâm tín Phật giáo nên đã nuôi dưỡng chăm sóc rất chu đáo, giai đoạn nầy gia đình đã đem Nữ Cư sĩ lên chùa Thuyền Tôn Quy y với Hòa thượng Giác Nhiên và được cho Pháp danh là Tâm Liên, đồng thời cũng cho Nữ Cư sĩ ăn học đến nơi đến chốn. Nữ Cư sĩ là một thiếu

nữ xinh đẹp và thông minh, Nữ Cư sĩ đã theo học trường Đồng Khánh Huế, tốt nghiệp bằng Thành Chung năm 1946. Sau đó Nữ Cư sĩ học chuyên khoa tại trường Khải Định, đậu Tú Tài I năm 1950 và rồi Tú Tài II năm 1951.

Năm 1948, Nữ Cư sĩ cùng với Cư sĩ Văn Đình Hy điều khiển Gia đình Phật hóa phổ Gia Thiện, sinh hoạt tại chùa Quan Công, phường Phú Cát, Huế.

Đại hội Gia đình Phật tử (từ 24 đến 26/4/1951 tại Từ Đàm, Huế) đã thuận đề nghị của Cư sĩ Lương Hồng Chuẩn và Nữ Cư sĩ Tịnh Nhơn đổi danh xưng Ngành Đồng niên thành Ngành Oanh vũ đồng thời giao Cư sĩ Chuẩn và Nữ Cư sĩ Tịnh Nhơn soạn lại mẩu chuyện Chim Oanh Vũ và phác họa mẫu đồng phục cho Ngành Oanh.

Năm 1956, Nữ Cư sĩ được xếp cấp Tín theo Quyết định số 84-HDTH/HT ngày 10/3/1956 của Ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Tổng hội được Thượng tọa Trí Quang, Chánh Hội trưởng Tổng Trị sự Hội Việt Nam Phật giáo duyệt y số 656-HC/TT ngày 13/3/1956.

Đại hội Gia đình Phật tử Kỳ VI năm 1967 và tiếp các Kỳ Đại hội sau, Chị Đặng Tống Tịnh Nhơn được cử giữ Ủy viên Thiếu nữ Ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Trung ương.

Năm 1952, Nữ Cư sĩ được mời dạy tại trường Đồng Khánh hai môn Văn và Sử. Đến năm 1959 được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng trường này. Sau đấu tranh Phật giáo năm 1963, Nữ Cư sĩ xin đổi vào Sài Gòn và dạy tại trường Gia Long. Sau năm 1975, Nữ Cư sĩ tiếp tục giảng dạy.

Nữ Cư sĩ Tâm Liên Tịnh Nhơn là cô giáo mẫu mực, đem tài năng và tình thương dạy dỗ học sinh, vì vậy Nữ Cư sĩ rất được học sinh thương yêu quý mến và được bạn bè trọng nể.

Hoạt động trong các Gia đình Phật tử, sau một thời gian xuất hiện nhiều Phật tử có khả năng hoạt động giáo dục xã hội theo tinh thần Phật giáo. Nhiều đồn thể nam, nữ Phật tử ra đời. Về phía nữ, năm 1952, có hai đồn Nữ Phật tử Hương Trang và Liên Hương hoạt động rất có uy tín với các đồn viên nổi tiếng như Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc (giáo viên dạy Gia chánh ở trường Đồng Khánh), Nữ Cư sĩ Lương Thị Đào (Thư ký ở trường Đồng Khánh, sau là bà Nguyễn Khoa Dánh), Tâm Liên Nguyễn Thị Đồn (sau là bà Châu Trọng Ngô), và nhất là Tâm Liên Đặng Tống Tịnh Nhơn - (sau lập gia đình với thầy giáo Văn Đình Hy) - một huynh trưởng Gia đình Phật tử thông minh, yêu đạo và nhiệt tình yêu nước.

Năm 1956, Tâm Liên Đặng Tống Tịnh Nhơn được tổ chức xếp vào hàng Huynh trưởng cấp Tín thuộc Tổng hội Phật giáo Trung phần do Thượng tọa Thích Trí Quang (nay là Hòa thượng Thích Trí Quang) làm Chánh Hội trưởng. Thời điểm nầy tồn Hội chỉ có 34 Huynh trưởng cấp Tín.

Tâm Liên Đặng Tống Tịnh Nhơn có một sức hút đối với các đồn viên, không những vì Nữ Cư sĩ thấm nhuần Đạo Phật phổ biến giáo lý rất hấp dẫn mà còn vì sự thông minh, năng khiếu tổ chức - điều khiển và học vấn xuất sắc của Nữ Cư sĩ. Nữ Cư sĩ giỏi ngoại ngữ, giỏi văn và giỏi cả tốn. Những năm sau Ngày tồn quốc kháng chiến, các trường học chưa được mở lại, Nữ Cư sĩ sang An Cựu ở lại nhà bạn Nguyễn Thị Đồn để đi học Tốn với thầy Châu Trọng Ngô ở gần đó. Đến khi trường Khải Đinh mở lại, Nữ Cư sĩ tiếp tục học và thường đứng đầu lớp. Tịnh Nhơn là một nữ sinh đặc biệt. Ông Nguyễn Hữu Thứ - Hiệu trưởng trường Quốc Học (lúc đó còn mang tên Khải Định) rất ngạc nhiên về phong cách của Nữ Cư sĩ. Lần đầu tiên ông gặp một cô nữ sinh mới học lớp Đệ nhị (lớp 11 bây giờ) dám lên gặp Hiệu trưởng để góp ý về việc điều hành học

sinh nhà trường. Điều đáng ngạc nhiên hơn nữa là những góp ý đó rất sát thực tế, rất đúng. Lúc sắp từ giả cuộc đời, ông Nguyễn Hữu Thứ viết cuốn “Một thời Quốc Học” đã dành 4 trang (tr,87 đến tr.91) cho kỷ niệm tiếp cô nữ sinh Đặng Tống Tịnh Nhơn ở Văn phòng trường Khải Định năm ấy.

Học xong Tú Tài, Đặng Tống Tịnh Nhơn được bổ dạy học tại chính ngôi trường Nữ Cư sĩ đã học là trường Đồng Khánh. Dù đã lập gia đình (1954), vừa lo Phật sự, vừa đi dạy học, Nữ Cư sĩ vẫn tự học để cập nhật kiến thức hiện đại của mình. Nữ Cư sĩ thường trao đổi với thầy giáo và bạn bè (trong đó có thầy Nguyễn Văn Trung, bạn Hồng Văn Giàu, bạn Hồng Phủ Ngọc Tường.v.v.) về những tiểu thuyết, sách mới, những tư tưởng mới từ Âu Mỹ mới du nhập đến miền Nam Việt Nam. Nữ Cư sĩ ghi danh học các Chứng chỉ ở Đại học Văn khoa Huế. Khi Nữ Cư sĩ sắp học xong Cử nhân Văn chương thì được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng trường Đồng Khánh. Làm Hiệu trưởng bốn niên khóa (từ 1960 đến 1964), niên khóa nào Nữ Cư sĩ cũng tổ chức lễ Hai Bà Trưng vừa để tôn vinh người Phụ nữ Việt Nam yêu nước vừa tuyển chọn những nữ sinh đẹp, học giỏi, hạnh kiểm tốt tiêu biểu của nữ sinh Huế.

Đầu năm 1963, khi nghe tin các bạn của vợ chồng Nữ Cư sĩ là Tiến sĩ Trần Quang Thuận vừa du học Anh quốc về và bác sĩ Tôn Thất Chiểu đứng ra thành lập Đồn Sinh viên Phật tử Sài Gòn, vợ chồng Nữ Cư sĩ mời thêm một số bạn bè lên chùa Từ Đàm xin ý kiến của Thượng tọa Thích Trí Quang - Chánh Hội trưởng Hội Phật giáo Trung phần, xin thành lập Đồn Sinh viên Phật tử Huế để tạo điều kiện cho giới Sinh viên Đại học Huế học Phật. Được Thượng tọa Thích Trí Quang - (người đã chứng minh cho đám cưới của vợ chồng Nữ Cư sĩ tại chùa Báo Quốc năm 1954) - đồng ý. Đến tháng 3-1963 Đồn Sinh viên Phật tử Huế ra đời do Cư sĩ Hòang Văn

Giàu - Phụ khảo triết học Đại học văn khoa Huế, một người bạn thân của gia đình Nữ Cư sĩ làm Đòan trưởng. Đòan Sinh viên Phật tử ra đời được mấy tháng thì xảy ra cuộc Vận động của Phật giáo chống chính sách kỳ thị tôn giáo, kỳ thị Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm. Với nhiệt huyết của tuổi trẻ có ăn học, thấm nhuần tinh thần bi trí dũng, các đòan viên Sinh viên Phật tử Huế đã đóng góp cho cuộc vận động của Phật giáo nhiều hoạt động nổi trội trong các cuộc tuyệt thực, mít-tin, biểu tình, phát thanh, báo chí chống chế độ Ngô Đình Diệm. Đến tối ngày 20 rạng ngày 21-8-1963, chính quyền Ngô Đình Diêm thực hiện “Kế hoạch Nước lũ” tấn công các chùa chiền đã có những hoạt động cho cuộc vận động của Phật giáo trên tồn miền Nam Việt Nam, bắt hết các sư sãi, sinh viên, học sinh và đồng bào Phật tử đã lãnh đạo và tham gia các hoạt động chống chính quyền kỳ thị tôn giáo. Hầu hết các đòan viên Sinh viên Phật tử đều bị bắt. Nữ Cư sĩ Tâm Liên Đặng Tống Tịnh Nhơn không tham gia Đòan Sinh viên Phật tử nhưng cũng bị bắt với tội danh đứng sau lưng các hoạt động tranh đấu của Sinh viên Phật tử và trí thức Huế. Lúc đầu Nữ Cư sĩ bị giam chung với Phật tử và Sinh viên tranh đấu ở Hội trường Nha Công An (đường Nguyễn Thị Giang), ít lâu sau Nữ Cư sĩ bị đưa lên giam riêng ở Chín Hầm vì tội Nữ Cư sĩ là Hiệu trưởng trường Đồng Khánh và là Chủ tịch Hội Phụ nữ Liên đới Thành phố Huế mà bí mật tham gia các hoạt động chống chế độ Ngô Đình Diệm. Mãi cho đến sau ngày chế độ Ngô Đình Diệm sụp đổ (1-11-1963) bà mới được thả ra và trở về với chức vụ Hiệu trưởng trường Đồng Khánh. Thời gian bị biệt giam ở Chín Hầm, để lại nhiều di chứng cho sức khỏe của Bà.

Đoàn Sinh viên Phật tử do vợ chồng Nữ Cư sĩ và bạn bè đề xướng buổi đầu đã thu hút được nhiều trí thức trẻ ở Huế và miền

Trung. Nhiều đồn viên Sinh viên Phật tử Huế về sau vào đời dù phải đi vào nhiều lĩnh vực, nhiều hồn cảnh khác nhau, nhưng vẫn thành danh với tinh thần bi trí dũng cố hữu của người theo Đạo Phật. Hồng Văn Giàu - một cư sĩ cầm bút ở Úc; Võ Văn Thơ - môt Tiến sĩ Tốn ở Canada; Thái Thị Kim Lan - Một Giáo sư Tiến sĩ ở Đức, dạy Triết học phương Đông cho người Phương Tây; Phạm Thị Xuân Quế – một bác sĩ hy sinh cả cuộc đời cho các hoạt động xã hội từ thiện, nuôi già, dưỡng trẻ; Bửu Hồ xuất gia đi theo bước chân Phật với Pháp hiệu Phụng Sơn đứng đầu một tu viện ở Hoa Kỳ, Trần Xuân Kiêm - Giáo sư Đại học; Trần Anh Tuấn - Tiến sĩ Luật ở Hoa Kỳ, đứng đầu ngành hành chính công ở Việt Nam và nhiều trí thức khác. Ngày nay, những ai còn tự hào mình từng xuất thân Đồn Sinh viên Phật tử Huế đều không thể quên ơn Cư sĩ Văn Đình Hy và Nữ Cư sĩ Tâm Liên Đặng Tống Tịnh Nhơn năm xưa.

Nữ Cư sĩ mất vào ngày 15-9-1982 (nhằm ngày 28-7 Nhâm Tuất) tại TP HCM. Thi hài của Nữ Cư sĩ được quàng tai trường Nguyễn Thị Minh Khai và được hỏa thiêu. Đến ngày 22-10-1982 , một người bạn là bà Phó Thị Hoa đưa tro cốt của Nữ Cư sĩ về Huế giao cho các ông bà Châu Trọng Ngô, ông bà Nguyễn Đức Đồng tổ chức mai táng. Với sự vận động của Sư bà Thích nữ Diệu Không và Thượng tọa Thích Đức Tâm, Hòa thượng Thích Mật Hiển đồng ý dành một khoảnh đất phía sau chùa Trúc Lâm để thực hiện ước mong trước khi Nữ Cư sĩ qua đời. Ước mong của Nữ Cư sĩ đã được các Tôn đức Phật giáo và bạn bè của Nữ Cư sĩ biến thành sự thực: Một khu mộ dành cho gia đình họ Đặng hình thành. Hài cốt thân sinh, thân mẫu và người cô của Nữ Cư sĩ ở các nơi được cải táng về đây. Mộ phần của Nữ Cư sĩ được ở bên cạnh mộ phần của cha mẹ và người cô đã nuôi nấng suốt tuổi thơ của Nữ Cư sĩ.

Bài vị của Nữ Cư sĩ được thờ ở chùa Trúc Lâm. Từ đó, hằng năm cứ vào ngày 27 tháng 7 âm lích, bằng hữu Đồng Khánh chủ trì xin phép quý thầy chùa Trúc Lâm cho đến dâng hương tưởng niệm người đã mất. Suốt đời Nữ Cư sĩ sống cho Phật giáo, sâu nặng tình người nên công đức của Nữ Cư sĩ sẽ sống mãi với Phật giáo và người dân xứ Huế.

Gác Thọ Lộc, 11-2010

Tâm Hằng N.Đ.

Cư Sĩ Nguyễn Phúc Bửu Bác ( 1898-1984) Pháp Danh: Trừng Bạc. Tự Dã Kiều

Cư sĩ Nguyễn Phúc Bửu Bác ( 1898-1984)

Pháp danh: Trừng Bạc. tự Dã Kiều

Cư sĩ Nguyễn Phúc Bửu Bác sinh ngày 12 tháng 12 năm 1898 ( Bính Tuất) tại Cố đô Huế, và mất ngày 3.8.1984 ( Mậu Tý) tại Thành phố Hồ Chí Minh. Pháp danh Trừng Bạc, vợ là Nguyễn Thị Vệ, Pháp danh Tâm Hải. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Phước Ưng Vũ, tự Hiếu Mỹ và cụ bà là Nguyễn Thị Trí, Pháp danh Tâm Huệ, tự Như Hải. Cả hai ông bà đều là người Thừa Thiên- Huế. Cả gia đình đều là Phật tử thuần thành, nên Cư sĩ đã sinh hoạt trong chốn Thiền môn từ khi còn nhỏ. Lớn lên Cư sĩ sinh hoạt trong các hội đoàn Phật giáo ở Huế.

Ban đầu Hội An Nam Phật học chỉ khuyến khích hội viên cho con em đi chùa lễ Phật, tập cho các em các bài hát cổ nhạc và dâng hoa trong cac buổi lễ Phật giáo, đặc biệt vào dịp Đại lễ Phật đản, chưa lập các đội chúng và chưa có chương trình sinh hoạt tu học cụ thể.

Vào năm 1934, Cư sĩ Bửu Bác, Hội viên Hội An Nam Phật học thành lập ban Đồng Ấu Phật tử đầu tiên gồm 52 em, sinh hoạt tại chùa Phước Điền-Huế. Ban này được chia từng đội, chúng, có chương trình tu học cụ thể. Đồng phục của ban thời đó, nam mặc áo dài đen, nữ mặc áo dài trắng, đi guốc mộc.

Cư sĩ Bửu Bác là một Nhạc sĩ cổ nhạc có tiếng ở Huế, đã soạnbaif Cúng dường chư Phật theo điệu Hải Triều Âm tập cho ban Đồng Ấu hát trong các buổi lễ Phật trước khi sinh hoạt. Đây là bài nhạc lễ Phật giáo đầu tiên viết bằng ký âm pháp phương Tây.

TRẦM HƯƠNG ĐỐT

Nhạc và lời: Bửu Bác

Trầm hương đốt xông ngát mười phương,

Nguyện nguyện kính Đức Nghiêm từ vô lượng,

Cầu cầu xin chúng tâm thành chúng con.

Vận vận khói kết mây lành cúng dường,

Đạo nhiệm màu đã lan truyền nơi cùng nơi,

Nhờ chân lý chúng sanh đều thoát luân hồi,

Đồng quý kính quỳ dưới Đài Sen,

Dâng hoa thơm tinh khiết màu thắm tươi cành.

Đài quang vinh xem huy hoàng trang nghiêm,

Ơn mười phương đều ngự hào quang an lành,

Nhìn đạo uyển chuyển soi khắp cùng quần sanh,

Phật đạo đồng cùng nhau tu tinh tấn mau viên thành.

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu Ni Phật.

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu Ni Phật.

Bài hát Trầm Hương Đốt này vào năm 1944, Gia đình Phật Hóa Phổ chọn làm bài chính thức. Đến đại hội gia đình phật

hóa phổ vào hạ tuần tháng 4/1951 đổi danh xưng thành Gia đình Phật tử, bìa Trầm Hương Đốt trở thành bài nhạc lễ trong nghi thức tụng niệm Gia đình Phật tử. Nguyễn Phước Bữu Bác cũng là người đầu tiên soạn bằng tiếng Việt cho Ban Đồng Ấu Phật tử, trong đó có bài Phát Nguyện Quy Y. Đây là bước đột phá mở đầu cho việc dịch kinh nghĩa sau này.

Ngoài ra, Cư sĩ Bữu Bác cũng đã soạn nhiều bài cổ nhạc cho Ban Đồng Ấu Phật tử hát trong các buổi sinh hoạt, nội dung kể sự tích Đức Phật Thích Ca hoặc nhắc nhở làm lành, lánh dữ, như bài Khuyến Tu theo điệu Kim Tiền dưới đây:

Muốn tu long diệu minh,

Phải chăm giữ giới luật cho rành,

Phải chăm giữ cho rành chớ nên khinh,

Dừng sát sinh,

Không dâm tà,

Không uống rượu,

Không nói xàm

Chẳng tham quấy,

Chăm lòng mựa đừng sai,

Kìa những ai hôm mai kinh kệ,

Đèn tuệ soi lòng dặn lòng chay lòng,

Xa vòng tham ái sân si ( 2 ười lần)

Khá ghi giới luật nhà Phật,

Những bậc xuất gia khá ghi giới luật nhà Phật.

( Điệu Kim Tiền)

Trong ban Đồng Ấu Phật tử thời đó có mấy người con Ông

‘ Ngũ đại ‘ là cháu nội vua Thành Thái, mấy người con gái và con trai của Cư sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám. Cư sĩ Nguyễn Hữu Huỳnh

và người anh ruột là Nguyên Hữu Sanh cũng cung sinh hoạt trong ban Đồng ấu Phật tử này.

Tiếp theo khoảng vào năm 1938-1939 phát triển thêm Ban Đồng ấu Phật tử Dương Biều (Phước Đúc) do cư sĩ Tâm Thắng Nguyễn Hữu Tuân- thường gọi là cư sĩ Nghè Đường- hướng dẫn ;Ban Đồng ấu Phật tử Phú Lâu ( tại chợ Cống) ; Ban Đồng ấu Phật tử Kim An ( tại Kim Long) do Cư sĩ Vĩnh Bội hướng dẫn.

Mấy năm sau, Đoàn Thanh niên Phật học Đức dục cử Cư sĩ Tráng Thông làm Trưởng ban hướng dẫn Đồng Ấu Thừa- Thiên, các Cư sĩ Tráng Cử, Đinh Văn Nam ( nay là Hòa thượng Thích Minh Châu), Tráng Đinh, Phạm Hữu Bình, Lê Bối…là Ủy viên để hướng dẫn chung các Ban Đồng ấu Phật tử.

Từ đó sinh hoạt tu học các Ban Đồng ấu Phật tử có chương trình cụ thể qua các môn học giáo lý( Tam quy, Ngũ giới, lịch sử đức Phật…) và các môn học về hoạt động Thanh niên. Để được công nhận Đồng Ấu chính thức, phải qua một thời gian sinh hoạt tu học và phải qua một kì kiểm tra.

Công lao của Cư sĩ Bửu Bác đối với Phật giáo Huế rất nhiều và là người anh cả trong nhác lễ Phật giáo đưa vào lòng thanh, thiếu, nhi đồng ấu bước đầu. Đó là tấm gương vì đạo, nền nhạc lễ Phật giáo được phổ biến trong quần chúng rộng rãi sau này, công lao ấy có phần của Cư sĩ Bữu Bác.

Cư Sĩ Nguyễn Phúc Tráng Đăng (1910 – 1987) Pháp Danh : Tâm Huệ

Cư sĩ Nguyễn Phúc Tráng Đăng (1910 – 1987)

Pháp danh : Tâm Huệ

Cư sĩ Tráng Đinh gốc người Gia Miêu ngoại trang tỉnh Thanh Hóa, tên thật là Nguyễn Phúc Tráng Đăng, tự Tráng Đinh, sinh năm 1910 tại huyện Phú Vang, nay là phường Vỹ Dạ, tỉnh Thừa Thiên. Cư sĩ vốn xuất thân dòng Vua chúa [Nguyễn Phúc Cảnh – Anh Duệ Hồng Thái tử], thuộc phòng 1, đệ nhất chánh hệ nên có bài thơ phiên hệ như sau :

Mỹ Duệ Tăng Cường Tráng

Liên Huy Phát Bội Hương

Lịnh Nghi Hàm Tốn Thuận

Vỹ Vọng Biểu Khôn Quang.

Chính vì thế mà Cư sĩ có chữ Tráng, Tráng Đăng, Tráng Đinh.

Lúc nhỏ học trường Quốc học và đổ Thành Chung khoảng năm 1920 – 1930. Sau ra trường, Cư sĩ sinh hoạt trong làng báo chí thời bấy giờ. Trong thời gian này

phát hành báo, Cư sĩ còn thành lập nhà xuất bản Thuận Hóa và cũng là cộng tác viên với các tờ báo ở Huế thời ấy. Trong đạo, Cư sĩ đã nhiệt tình cợng tác với các tờ Viên Âm nguyệt san, Giác Ngộ trong nhiều vai trò : khi thì Quản lý kiêm phát hành, khi thì Thủ quỷ, Phóng viên…

Thân sinh của là cụ ông Nguyễn Phúc Cường Trực, tự Căn Sanh, Pháp danh Trừng Kim, giữ chức Thái Thường Tự Khanh, người làng Vỹ Dạ thuộc Phú Vang và cụ bà Nguyễn Thị Hưu, Pháp danh Nguyên Thanh, người làng Văn Giang, Tam Giáp, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên.

Năm 1932, Cư sĩ lập gia đình với bà Trần Thị Ngọc Yến (1908 – 1986), Pháp danh Diệu Hải, người làng An Cựu và sinh hạ được bốn người con : Nguyễn Phúc Liên Phú (tức Hòa thượng Chơn Kim hiện đang Trú trì chùa Tường Vân, Đơn Dương – Lâm Đồng). Nguyễn Phúc Liên Bảo – Tiến sĩ Dược Khoa, hiện đang định cư ở Pháp. Nguyễn Phúc Liên Đàm (chết) và Nguyễn Phúc Thanh Quang (nhà Doanh Nghiệp). Các con của Cư sĩ là những người thành đạt trong xã hội và đã theo nghiệp cha, tùy theo hồn cảnh tất cả đều có chí hướng phục vụ cho Đạo Pháp, khi có cơ hội.

Công tác của Cư sĩ khi còn ở Huế được mời giữ Tập Tước Tá Quốc Lang, được chức Tam Phẩm Tế Tửu (tức Hiệu trưởng hay Giám đốc trường Quốc Tử Giám) từ năm 1932 – 1945.

Năm 1947 bọn Pháp sai lính lê dương càn quét vùng Kim Long vì nghi nơi này là nội gián cho Việt minh. Khi vào lục sốt chùa Linh Mụ, chúng bắt một số thanh niên và Hòa thượng Đôn Hậu, mà chúng nghi là Việt cọng, ra phía sau chùa tự đào hào để chúng bắn. Cũng may là Hòa thượng yếu

đuối, đào chậm nên chưa kịp bắn thì Cư sĩ nghe hung tin ấy liền báo cho đức Từ Cung biết, ngài điện cho trưởng cơ quan mật thám hay và yêu cầu thả ngay Hòa thượng ra. Khi bọn chúng đến thì chưa bị bắn nên bọn chúng đã đưa Hòa thượng về nhà thương Trung ương Huế để chữa trị.

Nhận thấy thực dân Pháp, tay sai Ngô Đình Diệm ngày càng táo tợn, chém giết đồng bào, hãm hiếp phụ nữ, nên Cư sĩ đã gia nhập phong trào hòa bình thế giới trong đó có Bác sĩ Lê Khắc Quyến, Bác sĩ Phùng Hữu Phước, Tôn Thất Dương Kỵ, Nhạc sĩ Hồng Nguyên… nên cả nhóm đã bị bắt giam và sau đó cấm cả gia đình Cư sĩ không được ở Huế và tóng vào ở tại Sài Gòn từ những năm 1954 – 1955.

Từ năm 1952 đến 1963 Cư sĩ luôn luôn hộ trì các chùa, hể nghe chùa nào có khó khăn về kinh tế hay bị bọn tay sai Pháp làm khó dễ là có mặt Cư sĩ ngay.

Chính Cư sĩ, Sư bà Diệu Không, Hòa thượng Trí Thủ… là những người đầu tiên ủng hộ Hòa thượng Minh Châu và Trí Không (Trần Quang Thuận) xuất dương du học.

Năm 1946 Phủ chúa Nguyễn Phúc Cảnh – Anh Duệ Hồng Thái tử ở Vỹ Dạ bị giặc Pháp đốt phá, chính Cư sĩ đã xin cột kèo và vật liệu còn lại đem cúng chùa Từ Đàm để xây Giảng đường thời bấy giờ.

Cũng trong những năm này, ở phòng nhì mật thám Pháp có tên Mười Ba là giáo gian khét tiếng ở Huế thường hay bắt nạt các chùa và ngầm theo dõi các thầy hằng ngày, nghe vậy, Cư sĩ thường hay đối diện với tên giáo gian này để dằn mặt. Tên giáo gian này sợ Cư

sĩ tâu với đức Từ Cung nên mỗi khi gặp Cư sĩ thường hay lánh mặt. Tên Mười Ba này mỗi khi ra đường gặp các thầy xách giỏ mang đãy đi làm lễ cho Phật tử là liền sốt xét và tịch thu giấy tờ nên các thầy rất sợ.

Năm 1959 Đại hội Phật giáo kỳ III và 1962 Đại hội thống nhất Phật giáo 3 miền tại chùa Từ Đàm Huế, Cư sĩ là người hộ trì và là đại biểu tham dự các kỳ đại hội này.

Năm 1963 Đại hội Phật giáo thống nhất họp tại Sài gòn, Cư sĩ được bầu vào chức vụ Phó tổng Thư ký Viện Hóa Đạo (đặc trách ngoại vụ).

Từ nằm 1965 – 1975, Cư sĩ quay sang làm kinh tế và thuê tàu Viễn Dương để buôn bán với Nhật, nhưng bị nghi ngờ nên chính quyền bây giờ không cho phép.

Những năm sau đó, 1985, cả hai ông bà vì tuổi cao sức yếu nên Hòa thượng Chơn Kim là con trai trưởng đã đưa hai Ông bà cụ thân sinh lên ở với Hòa thượng tại chùa Tường Vân, Đơn Dương và đã qua đời năm 1987, thọ 77 tuổi.

Cư Sĩ Văn Đình Hy (1924 – 1989) Pháp Danh : Tâm Huyền

Cư sĩ Văn Đình Hy (1924 – 1989)

Pháp danh : Tâm Huyền

Cư sĩ Văn Đình Hy, Pháp danh Tâm Huyền, sinh năm Giáp Tý - 1924, quán làng Vân Thê, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, con trai út của ông Văn Đình Tư đỗ Tú tài Tứ trường được bổ làm Thừa phái, và bà Trần Thị Lệ Trinh. Cư sĩ có 2 người anh, hai người chị.

Lúc nhỏ Cư sĩ Văn Đinh Hy đã học các trường Phú Xuân, Hồ Đắc Hàm và Quốc Học, Huế. Sau khi đậu Tú tài Tồn phần năm 1950, Cư sĩ đi Hà Nội (nương náu trong chùa Quán Sứ), học Đại học Y khoa của Pháp và Cao đẳng Sư phạm. Năm 1952 vừa tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm thì có giấy gọi động viên học Khóa I Trường Sỹ quan Nam Định, Cư sĩ bèn bỏ về Huế vận động xin đi dạy ở trường Quốc Học để được hỗn dịch.

Từ năm 1958 đến 1963 làm Giám học trường Quốc Học, Huế. Năm 1964 đổi về Bộ Giáo dục Sài Gòn, được cử sung vào phái đồn đi Mỹ quan sát giáo dục, khi về được cử đến Viện Đại học

Vạn Hạnh, làm Giám đốc Nha học vụ kiêm Phụ tá Khoa trưởng Phân khoa Giáo dục Viện Đại học Vạn Hạnh. Ngồi công tác tại Đại học Vạn Hạnh, Cư sĩ còn được mời dạy tại trường Đại học An Giang. Năm 1972 Cư sĩ trở về Bộ Giáo dục đảm trách Trưởng đồn chuyên viên kế hoạch giáo dục cho đếân năm 1975.

Cư sĩ Văn Đình Hy có nhiều công trình biên khảo như: Văn học Phật giáo đời Lý; Văn học Phật giáo đời Trần, Triết học Việt Nho của Nguyễn Trãi (Tiểu luận thi Cao học Văn chương); Tìm hiểu Nguyễn Hữu Thỉnh; Tư liệu về Nguyễn Bỉnh Khiêm và một số biên khảo về văn học nhân gian Chăm Thuận Hải; Chăm Châu Đốc; Chăm Nam Bộ; Biên sơ khảo tự vựng chữ Nôm (xếp theo nét và bộ) v.v… nhưng chưa kịp in ấn phát hành thì Cư sĩ bị bệnh.

Cư sĩ Tâm Huyền Văn Đình Hy mất vào ngày 22 tháng 5 năm Kỷ Tỵ (Nhằm ngày 25 tháng 6 năm 1989) tại Sài Gòn, hưởng thọ 66 tuổi.

Một số cựu Giáo sư thân hữu Quốc Học và Đồng Khánh cũ, cùng Gia đình Phật tử theo tâm nguyện của Cư sĩ, đã tổ chức đưa hóa phần của Cư sĩ từ Sài Gòn về quê an táng tại Diên Đại, thờ tại làng Vân Thê, huyện Hương Thủy và làm lễ cầu siêu ký tự hương linh tại Tổ đình Tường Vân ngày 3 tháng 7 năm 1999.

Nữ Cư Sĩ Hồng Thị Kim Cúc (1913 - 1989) Pháp Danh : Tâm Chánh

Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc (1913 - 1989)

Pháp danh : Tâm Chánh

Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc, Pháp danh Tâm Chánh, Tự Thể Hạnh, sinh ngày mồng 8 tháng 11 năm Quý Sửu, tức ngày 05.12.1913.

Thân phụ là ông Hồng Phùng, thân mẫu là bà Tôn Nữ Thị Khuê. Chánh quán làng Xuân Tùy, Thừa Thiên. Trú quán tại thôn Vỹ Dạ, Thành phố Huế.

Buổi thiếu thời, sau những năm theo chân Cha Mẹ công tác ở một số tỉnh nam Trung bộ, Bà học xong bậc sơ học và tiểu học, sau về Huế học trường Đồng Khánh hết cấp trung học rồi tiếp tục giảng dạy tại đây cho đến tuổi về hưu.

Vốn sinh ra và lớn lên trong một gia đình truyền thống Nho phong, lại được nung đúc với niềm tin Phật rạt rào và sâu sắc, Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc trong khoảng thời gian trưởng thành gần 50 năm đã trọn vẹn đem hết tâm hồn, tình cảm và ý chí phục vụ cho lợi ích của mọi người, nhất là đối với giới trẻ trong bao cảnh

thăng trầm của đất nước vào những năm trước mùa thu 1945 và mãi cho đến tận bây giờ.

Từ những năm 1930, bấy giờ Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc đang độ tuổi 20, đủ bề công, dung, ngôn, hạnh, mặc dù vốn có một dẫn lực tân kỳ, đầy ý vị của “ngọn nắng mới lên” của “mảnh vườn xanh như ngọc”[1]. Nữ Cư sĩ Kim Cúc như luôn luôn nghe rõ bước đi lên của tâm thức mình, ngừng lại nơi đâu chỉ là tùy duyên, mà lòng trong trắng tiếp tục đi lên mãi là bất biến, ấy là tất cả cuộc đời của Nữ Cư sĩ.

Bởi vậy cho nên từ khi rời ghế nhà trường cũ, trường nữ trung học Đồng Khánh Huế, nơi đây hầu như là tâm điểm đào tạo độc nhất giới trẻ Miền Trung và Huế thuộc phái nữ bấy giờ để có một trình độ kiến thức trước khi ra xã hội chen vai cùng nam giới xây dựng cuộc đời, xây dựng gia đình và đất nước.

Tại trường Đồng Khánh, thuộc thành phần giảng huấn, Nữ Cư sĩ vẫn chỉ nhận một nhiệm vụ rất khiêm tốn là chăm lo giáo dục cho các nữ sinh có đủ khả năng làm tròn thiên chức người con gái, làm vợ, làm mẹ trong gia đình trước khi dấn thân vào công tác xã hội. Nữ Cư sĩ thường phụ trách những ngành giáo dục như y tế, dưỡng nhi, nữ công gia chánh, tổ chức kinh tế và quản lý gia đình, vừa giảng dạy, vừa nghiên cứu, vừa nghiên cứu, vừa giảng dạy trong hơn 35 năm làm việc. Nữ giới Việt Nam lứa tuổi trung niên trở xuống ít ai không biết đến

———

[1] Bấy giờ các thi sĩ Bích Khê, Hàn Mặc Tử thường có thơ tặng Chị Hoàng Thị Kim Cúc, trong bài thơ Thôn Vỹ có mấy câu:

“Sao anh không về chơi thôn Vỹ

Nhìn nắng hàng cau, nắng mới lên

Vườn ai mướt quá, xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền”

tên Hồng thị Kim Cúc: Sách báo của Bà viết về các vấn đề trên hiện nay trong nước và ngồi nước chú ý xuất bản khá nhiều như Huế, Tp. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Pháp, Hoa kỳ ... đều tái bản sách của Nữ Cư sĩ và có những ấn bản lên đến 20.000 cuốn.

Cuộc sống mỗi ngày cũng như mọi ngày. Ít khi Nữ Cư sĩ được rỗi rảnh, vì ngồi việc giảng dạy còn phải gánh vác nhiều công việc khác của đồn thể: Vận dụng vốn hiểu biết từ nhà trường ra xã hội, từ xã hội xây dựng một lý tưởng gia đình cao hơn.

Giai đoạn 1945 trở về sau, đúng vào lúc thành phố Huế trải qua những ngày kinh hồng, ly loạn: Giặc Pháp trở lại, dân chúng tứ tán, cuộc kháng chiến bùng nổ. Đến khi thành phố Huế tương đối yên tĩnh vào những năm 1946-1947, trở về ngôi trường Đồng Khánh cũ với tâm trạng khắc khoải qua những ngày đối diện với cảnh xác xơ của thành phố. Từ cái vẻ tiêu điều của cảnh trí bên ngồi đến nỗi cô đơn, trống trải bên trong. Giai đoạn này cô Hồng Thị Kim Cúc cảm nhận sâu sắc lời Phật dạy về cái khổ, phương pháp diệt khổ, về Bát Chánh đạo, về Lục độ, Thập nhị nhân duyên để từ quan điểm nhân sanh và vũ trụ Phật giáo soi sáng cho chính mình, nâng cao kiến thức và đóng góp công sức xây dựng đồn thể, sống kết hợp chặt chẽ, tương thân tương trợ theo tinh thần Phật giáo.

Cuối Đông năm 1946 và đầu Xuân 1947, Nữ Cư sĩ bắt đầu sinh hoạt thường xuyên với tổ chức Gia đình Phật hóa phổ Hướng Thiện - Gia đình đầu tiên sau ngày hồi cư tại nhà bác Phan Cảnh Tú có đầy đủ thành phần thiếu niên, thiếu nữ và nam nữ Phật tử. Từ nơi này, Nữ Cư sĩ đã tận tụy chăm sóc chỉnh đốn tổ chức các ngành nữ.

Đầu năm 1948, số lượng nam nữ thanh thiếu nhi Phật tử càng ngày càng đông, phải chuyển nơi học tập và nhóm họp xuống trường tiểu học Thanh Long (nay là trường Huỳnh Thúc Kháng) rồi

lên trường tiểu học Thượng Tứ. Qúa trình sinh hoạt tại hai nơi này, Nữ Cư sĩ đã tận tâm chăm sóc tổ chức, tích cực học tập, tham dự các lớp Phật pháp ngắn hạn, dài hạn, mặc dầu chưa muốn tự nhận mình là một đồn viên chính thức.

Tháng 2 năm 1948, thời gian bước đầu tìm hiểu và nghiên cứu tổ chức với tư cách là bạn đồn.

Mãi gần một năm sau, tháng 12/1948, Nữ Cư sĩ chính thức nhận nhiệm vụ Đồn trưởng đồn nữ Hương Trang, làm Ủy viên nữ Phật tử Gia đình Phật tử Thừa Thiên, rồi lần lượt giữ các chức vụ:

- Ủy viên nữ Phật tử Ban hướng dẫn Gia đình Phật tử Tổng hội

- Phó Trưởng ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Thừa Thiên kiêm Phó ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Tổng hội

Trong suốt quá trình mười năm thực hiện các nhiệm vụ đã ghi trên, từ năm 1948 đến cuối năm 1958, với tư cách Huynh trưởng cấp Dự Tập và cấp Tín, Nữ Cư sĩ đã làm việc tích cực không bao giờ gián đoạn, mặc dầu sức khỏe có hạn, công việc nội bộ của Đồn thể ngày càng nhiều.

Tình hình bên ngồi đa đoan và phức tạp đến nỗi vai trò lãnh đạo chính Gia đình Phật tử Thừa Thiên và Tổng hội Phật giáo Trung phần không thể giao cho một ai bên phía Nam, mà Nữ Cư sĩ Hồng thị Kim Cúc phải nhận lãnh để đương đầu.

Những năm 1958 trở về sau, Nữ Cư sĩ chính thức thọ Huynh trưởng cấp Tấn, nhận nhiệm vụ Trưởng Ban Hướng Dẫn cả hai cấp Tỉnh hội Thừa Thiên và Tổng hội Trung phần cho đến tháng 8 năm 1964 bàn giao công tác lãnh đạo Gia đình Phật tử Trung phần cho Ban Hướng Dẫn Trung ương hoạt động trong cả nước từ Bắc vào Nam.

Năm 1964, sau khi Gia đình Phật tử Việt Nam thống nhất tồn quốc, Nữ Cư sĩ được bầu vào Ban lãnh đạo Gia đình Phật tử Trung ương với chức vụ Phó Trưởng ban Hướng dẫn phụ trách ngành Nữ tồn quốc, một công tác vô cùng trọng đại và khó khăn đối với Nữ Cư sĩ vì tuổi ngày càng cao, sức khỏe yếu kém dần, lại thường xuyên ở Huế, khó lòng điều hành việc chỉ đạo Trung ương. Ngại rằng không chu tồn nhiệm vụ cho nên năm 1965 Nữ Cư sĩ có đơn xin Trung ương thay người khác nhưng không được chấp thuận cho nên phải tiếp tục gánh vác trách nhiệm, bao nhiêu thì giờ nghỉ ngơi trong các dịp nghĩ lễ lớn và tồn bộ thời gian nghĩ hè Nữ Cư sĩ phải tập trung làm việc không hở từ các công tác tổ chức, thăm viếng dự và mở các trại huấn luyện tồn quốc, các trại huấn luyện cấp Tỉnh khắp ba bốn mươi tỉnh miền Trung và miền Nam, liên tục cho đến năm 1968.

Mùa xuân năm Mậu Thân 1968 với cuộc chiến kéo dài đã làm chùng bước Gia đình Phật tử không ít, nhất là đối với ngành Nữ, một phần do đời sống và vấn đề giao lưu liên lạc ngày càng khó khăn. Giai đoạn này với tư cách là cấp lãnh đạo cao nhất của ngành Nữ, với tư cách huynh trưởng cấp Dũng do Trung ương truy phong, Nữ Cư sĩ tự thấy không sao yên tâm ngồi nhìn Đồn thể cứ theo thời gian mà lặng khuất dần, mùa hè năm 1974, vượt qua mọi khó khăn, trắc trở Nữ Cư sĩ quyết tâm thực hiện một hành trình dài với kế hoạch họat động rộng rãi trong nhiều tỉnh miền Trung và miền Nam với chủ đích thăm viếng, chấn chỉnh tổ chức hay mở lớp huấn luyện tùy theo yêu cầu từng địa phương. Nữ Cư sĩ đích thân lãnh đạo đồn huynh trưởng Trung ương bắt đầu rời Huế ngày 10.06.1974, sinh hoạt trong 45 tỉnh, thành: Quảng Trị, Thừa Thiên, Đà Nẵng, Quảng Nam, Tam Kỳ, Quảng Ngãi, Bồng Sơn, Qui Nhơn, Tuy Hòa, Nha Trang, Phan Rang, Phan

Thiết, Lâm Đồng, Đà Lạt, Di Linh, Ban Mê Thuột, Pleiku, Phú Bổn, Kontum ....

Đến Kontum xem như đã hồn thành tương đối tốt đẹp kế hoạch thăm viếng miền Trung, củng cố các tổ chức sinh hoạt ngành Nữ Gia đình Phật tử cả ba hệ thống: Oanh vũ, Thiếu nữ Phật tử và Nữ Phật tử(thanh nữ). Nữ Cư sĩ lại chuẩn bị kế hoạch vào Nam. Tại miền Nam, Gia đình Phật tử bấy giờ cũng đã được thành lập khắp nơi nhưng mọi sinh hoạt vì còn mới, cần uốn nắn nhiều điểm nên công tác của Nữ Cư sĩ tại đây có phần vất vả nhất là vấn đề ổn định tổ chức cho thật qui cũ về cả hai mặt nhân sự bộ khung huynh trưởng các ngành và vấn đề huấn luyện huynh trưởng về mặt chuyên môn và trau dồi kiến thức Phật pháp. Chuyến đi Nam này đánh dấu một bước tiến quan trọng về mặt rộng lẫn mặt chiều sâu trong lịch sử phát triển của Gia đình Phật tử Việt Nam đến tận các miền xa xôi nơi cuối cùng của đất nước, chặng cực Nam cũng như cực Đông và cực Tây nơi mà cuộc sống tinh thần của quần chúng vốn Chịu ảnh hưởng sâu nặng các trào lưu tín ngưỡng pha tạp. Những tỉnh miền Nam Nữ Cư sĩ đã đến, cùng các Gia đình Phật tử địa phương làm việc có chiều sâu như Phước Long, Long An, Vũng Tàu, Sa Đéc, Vĩnh Long, Cần Thơ, Hậu Giang, Củ Chi, Hậu Nghĩa, Tây Ninh, Bạc Liêu, Cà Mau, Hồng Ngự, Rạch Giá, Long Khánh, Thủ Đức, Giaray, Vĩnh Nghiêm, Vĩnh Bình, Gia Định, Sàigòn.

Sinh hoạt của Nữ Cư sĩ trong mùa sen nở 1974 có một giá trị điển hình về số lượng và chất lượng để cho thế hệ Thanh thiếu nhi Phật tử Việt Nam đương thời và hậu tiến nhận chân và thấm thía rằng nếu tổ quốc Việt nam không thể thiếu Hoa sen thì tuổi trẻ Việt Nam cũng không thể thiếu tấm lòng tin Phật, cũng như gia đình Việt Nam không thể thiếu những đàn con đức hạnh quả cảm, đầy vị tha.

Cuối năm 1974, bước sang đầu năm 1975, khi cuộc chiến đấu chung của dân tộc đang hồi kết thúc, đất nước thống nhất. Các Nam nữ huynh trưởng, các Phật tử trong giới thanh niên tạm thời phân tán làm bổn phận và trách nhiệm khẩn cấp của mỗi người, Nữ Cư sĩ Hồng Thị Kim Cúc không có ai giao mà cũng chẳng chờ ai ủy thác, tự xem như có trách nhiệm của người Chị Trưởng cao nhất và trên tất cả mọi tình huống khác biệt, hết lòng an ủi khuyến khích người sống, tưởng nhớ người đã khuất, duy trì giềng mối tổ chức, giữ gìn tài liệu, thành tích của Gia đình Phật tử Việt Nam trong quá trình gần 50 năm sinh hoạt mọi mặt: con người, hành chánh, văn nghệ, văn hóa…

Sau năm 1975, từ đáy lòng, tâm hồn Nữ Cư sĩ đã khắc sâu và hơn bao giờ hết những dòng sắc sảo: tất cả cho lý tưởng người huynh trưởng. Người Huynh trưởng lớn lao với hàng triệu các em đồng đạo âm thầm và bền bĩ đã sống, đang sống và sẽ sống mãi.

Mùa đông năm nay, mùa đông Mậu Thìn 1988 sau một chuyến sinh hoạt thăm viếng tại miền nam, Nữ Cư sĩ lâm nạn và được đưa về Huế khi bệnh tình quá trầm trọng, tuy không nói được, nhưng còn có thể nhìn, còn có thể chảy nước mắt khi hé mở thấy các em lớn nhỏ đến thăm bên giường. Nữ Cư sĩ cứ nhìn và chảy nước mắt như thế cho đến lúc 12g00 ngày 27 tháng 12 năm Mậu Thìn tức ngày 03/02/1989, trút hơi thở cuối cùng, thọ 75 tuổi.

Kể từ ngày 05/12/1913 khi mầm cúc vàng hé mở đến ngày cây cúc vàng nằm xuống sau 75 mùa xuân tiếp nhận ánh sáng mặt trời, cũng là 75 mùa xuân đạo hạnh trong vườn xuân ấm của gia đình Phật tử Việt Nam.

Cảm niệm

Hương linh Phật tử Hồng Thị Kim Cúc hãy lắng nghe!

Đức Phật dạy đời sống thật bấp bênh, nhưng cái chết luôn chắc chắn. Không ai biết rằng mình sẽ sống mấy tháng, mấy ngày, nhưng ai cũng biết chắc chắn rằng mình sẽ chết. Như những trái cây ở trên cành, trái rụng sớm, trái rụng muộn, trái rụng xanh, trái rụng khi già, nhưng tất cả trái cây đều phải rụng xuống, rụng xuống để hóa thành cây cỏ dại, hoặc hóa thành cành hoa thơm.

Chúng ta từ đâu đến, không ai biết được, sẽ đi về đâu, không ai hay. Nhưng chúng ta đã có thân ở giữa cõi này, thân chúng ta cũng phải chết, chết lúc thơ ấu, chết lúc thanh niên, chết lúc lão thành để tái sinh theo nghiệp lực của mình. Một mình một thân, chúng ta đến một mình một thân, chúng ta đi cũng một mình một thân, điều đó ai cũng như ai. Nhưng chỉ khác nhau trong khoảng thời gian ngắn ngủi của kiếp nhân sinh ta đã sống như thế nào. Ta đã sống, gieo rắc an lạc hay là gieo rắc đau khổ, đã sống gieo rắc tình thương hay là gieo rắc hận thù, đã sống gieo rắc hạnh phúc hay là gieo rắc điều bất hạnh, đã sống gieo rắc hân hoan hay là gieo rắc sợ hãi, đã sống vì ích kỷ, ngã nhân, hẹp hòi hay là đã sống tâm hỷ xả theo hạnh lợi tha.

Phật tử đã được sinh ra trong một gia đình lễ giáo, có duyên lành sớm gặp Phật, có lòng tin Phật vững chắc, có sự hiểu biết thật thâm sâu, có sự hành trì theo giáo pháp của đức Phật, sống một cuộc đời thanh đạm, khiêm tốn, một cuộc đời chan hòa tình thương cho tất cả mọi người. Phật tử làm trợ duyên rất tốt cho lớp thanh niên đến với đạo Phật. Đến với đạo Phật để cùng nhau học cách sống của đức Phật, gieo rắc từ bi, gieo rắc hỷ xả, gieo rắc tình thương, gieo rắc an lạc, gieo rắc hạnh phúc. Đó là niềm vui

của Phật tử, đó là thiện căn phước đức của Nữ Cư sĩ, đó là điều để cho các Phật tử hôm nay thương tiếc Nữ Cư sĩ, hộ niệm đưa tiễn Nữ Cư sĩ đến nơi an nghỉ cuối cùng. Trong giờ phút mà khoảnh khắc trở thành thiên thu này, tôi nguyện cầu đức Phật phóng hào quang tiếp độ Phật tử, nhứt niệm siêu sanh, an lành về cõi Phật.

Nam-mô Tiếp dẫn Đạo sư A-di-đà Phật.

Hòa thượng Thích Thiện Siêu