Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Ni Trưởng Như Hoa ( 1909 – 1989) Chùa Phước Huê- Sa Đéc

Ni trưởng Như Hoa ( 1909 – 1989)

Chùa Phước Huê- Sa Đéc

Ni trưởng sinh năm 1908 ( Mậu Thân) tại huyện Thanh Hưng, tỉnh Đồng Tháp, thế danh Chế Thị Ngàn, Pháp danh Như Hoa, Pháp hiệu Chơn Ngạn. Ni trưởng là con cae trong một gia đình trung nông, Nho giáo nhưng có lòng tin Phật. thân phụ là cụ ông Chế Văn Cảnh, Pháp danh Tế Thời và thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Xương, Pháp danh Huệ Phụng, lúc xế chiều song thân đều xuất gia học Phật.

Ngay từ lúc 7 tuổi, ngoài việc học ở trường làng, Ni trưởng còn được cụ ông hướng dẫn chắt chiu về Nho học.

Ni trưởng có hai người em gái, một người thuận theo dòng đời để kế thừa gia nghiệp, còn người em út về sau cùng nối gót Ni trưởng xả tục cầu chân ( đó là Ni trưởng Như Ngọc- Viện chủ chùa Phước Huệ tỉnh Đồng Tháp).

Với lứa tuổi trăng tròn tràn nhứ sống, Ni trưởng nhiều lần xin xuất gia học đạo và đều bị song thân ngăn cấm nhưng không làm lây chuyển được tấm lòng quyết chí của nữ nhi.

Năm 1928 khi 19 tuổi, với ý chí kiên định, Ni trưởng quyết định xuất gia dù biết rằng song thân sẽ buồn. Ni trưởng cầu xin hòa thượng Tọa chủ chùa Kim Huê cho phép được cắt tóc xuất gia, học đạo và đã được Hòa thượng chấp thuận. Tuy học đạo ở chùa Tăng, Nhưng lúc nào Ni trưởng cũng khép mình theo quy luật của thiền môn, một mực tinh cần nghiêm thân tấn đạo, được hai giới xuất gia và tại gia quý mến.

Năm 1932, Ni trưởng ra Huế tham học tại Ni trường Diệu Đức, trong thời gian này, Ni trưởng tiếp thu được nhiều tinh hoa từ giáo điển.

Năm 1936, chiến sự bùng nổ ở các tỉnh miền Tây nhất là tại Đồng Tháp và đạo pháp cũng không ngoài sự thịnh suy của đất nước. Được tin quê nhà đang có chiến sự, Ni trưởng xin phép Ban Giám viện cho trở về để hòa mình trong thương đau.

Khi trở về quê nhà, Ni trưởng một mặt khắc phục khó khăn trong đời sống do thời cuộc, một mặt vẫn tham cưu đạo mầu với quý Hòa thượng như : Hòa thượng Vạn An, Bửu Chung, Phước An, Long An…

Năm 1941 lúc cuốc chiến gay go, kinh tế chùa Kim Huê ngày càng eo hẹp, Hòa thượng Kim Huệ có ý định lãnh ngôi chùa Phước Huệ và đưa Ni chúng trên 30 vị về đây tu học và giao cho Ni trưởng đảm trách, Hòa thượng chỉ làm cố vấn.

Năm 1946, Hòa thượng Kim Huê giao việc Trụ trì chùa Phước Huệ cho Ni trưởng, vì biết Ni trưởng có đủ trình đọ Phật pháp lại có bản chất hài hòa lịch thiệp. Trong giai đoạn này, chùa đang lâm vào cảnh kinh tế khó khăn mà Ni chúng thì đông, nhưng với tài thao lược của Ni trưởng nên mọi việc trong ngoài đều ổn định. Một mặt lo kinh tế nhà chùa, mặt khác lo chỉnh đốn sự tu

học của Ni chúng, kiến tạo lại ngôi Tam Bảo đã bị hỏa hoạn do chiến tranh.

Từ năm 1958 đến năm 1960, Ni trưởng làm giám viên Ni trường Dược Sư, nhận thấy không thể bó mình trong môi trường nhỏ hẹp cá nhân mà phải có trách nhiệm dấn thân lợi tha vô kỷ. Với suy nghĩ này, Ni trưởng dốc hết sức lực, tâm trí vào việc xiển dương Phật pháp làm cho Ni trường Dược Sư chuyển mình mạnh mẽ, một sự canh tân phù hợp giữa trách nhiệm, quyền lợi và kết quả là Ni trường Dược Sư ngày càng phát triển, Ni tài được đào tạo ngày càng đông.

Cũng trong giai đoạn này ( năm 1959), Ni trưởng lãnh thêm chùa Thiên Hậu ( Phước Hậu ngày nay) để làm cơ sở cho Ni chúng tu học.

Pháp nạn 1963, nhiều Tăng, Ni bị bố ráp, giam cầm trên khắp hai miền Trung-Nam đất nước, có một số vị bị đày đi Rạch Cát,bị giam cầm ở Chí Hòa…Trong hoạn nạn đó Ni trưởng đều chung lo chia sẻ.

Sau Pháp nạn năm Quý Mẹo ( 1963), Ni trưởng đã tích cực tham gia vào việc thành lập Ni bộ có trụ sở Trung ương tại chùa Từ Nghiêm.

Năm 1963-1969, lại một biến cố bi đát của thời đại đã đưa Phật giáo lâm vào đại nạn, nhiều Thượng tọa, Đại đức Tăng, Ni bị chính quyền Sài Gòn giam cầm, nhiều cuộc biểu tình đòi quyền sống, chấm dứt chiến tranh của Tăng Ni, Phật tử diễn ra làm chấn động thế giới. Ý thức hệ từ cuộc chiến chống Mỹ cứu nước đã đưa nội bộ Phật giáo lúc đó ngày càng mâu thuẫn chia ngăn và điển hình là Việt Nam Quốc Tự ngôi chùa hiện hữu do thành quả tranh đấu bình đẳng tôn giáo đã chìm trong tang tóc.

Từ năm 1968 đến năm 1975, biến cố thiên tai bão lụt khủng khiếp xảy ra tại miền Trung, ở Hải ngoại thì bà con Việt kiều đang sinh sống tại Campuchia bị chế tại đây đàn áp nên phải hương hồi. Đây là trọng tâm cứu trợ của Giáo hội, Ni trưởng là một trong những cán bộ đắc lực theo phương châm :’ Nơi nào Phật sự cần thì đến, Phật tử cần thì đi, không ngại gian lao chẳng từ khó nhọc’.

Những tưởng thời gian nhàn hạ trong lúc tuổi già để tấn tu niệm Phật, cùng sớm hôm với mẫu từ tuổi quá 80. Nhưng không ! Gánh nặng còn mang, ân Phật pháp phải đền.

Thế rồi, một sáng tinh sương theo tiếng gọi của tinh thần trách nhiệm, Ni trưởng đã đến Từ Nghiêm để dấn thân vào công tác với chức năng Giám Viện Phật học Từ Nghiêm trong nhiệm kỳ hai năm, Ni trưởng luôn tỏa ra xứng đáng với trách nhiệm lợi mình lợi người.

Mùa xuân Đại thắng 1975, nước nhà thống nhất, Đảng và nhà nước đặt trọng tâm kiến taọ lại quê hương cho giàu đẹp ; Phật giáo Việt Nam cũng cần phải thống nhất thành một thể, theo nguyện vọng của Tăng Ni, Phật tử.

Năm 1981, Đại hội Đại biểu Phật giáo Việt Nam lần thứ nhất đã diễn ra tại Thủ đô Hà Nội, Ni trưởng đã tham dự tại Đại hội này và được Đại hội suy cử chức vụ Ủy viên Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Tiếp theo năm 1982, là thành viên Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh.

Nhiều lần không kháng cự nổi với huyễn thân tứ đại, Ni trưởng vào điều trị tại bệnh viện An Bình, Chợ Rẫy, tại những nơi này Ni trưởng thường động viên, tâm sự với các bệnh nhân nhằm xoa dịu cơn đau bệnh tật.

Mặc dù đã điều trị nhưng bệnh nhưng bệnh không thuyên giảm, Ni trưởng về lại chùa, sẵn sàng đón nhân sự phân ly khi vô thường đã đến, Ni trưởng vẫn cứng rắn với nội tâm, nụ cười luôn nở trên môi, vẫn thường giảng dạy đạo pháp cho đệ tử.

Để thanh nhàn trong đường bệnh, Ni trưởng trở về ngôi chùa Phước Huệ và đại chúng thân thương tỉnh Đồng Tháp, nơi đã chan hòa sức sống, tình nghĩa đệ huynh thuở xa xưa.

Hơn 80 năm với cuộc đời và 60 năm làm Phật sự, Ni trưởng đã dâng trọn niềm tin lên ngôi Tam Bảo

Với 8 tháng kể từ khi lâm trọng bệnh, âu cũng chỉ dòng sông đổ về biển, những khoảng khắc âu lo hồi hộp lướt nhẹ, những phút giây tím ngắt cõi lòng của người đệ tử, giờ đã trở thành sự thật.

Trong một buổi sáng mờ sương, chùa Phươớc Huệ đón nhận một tin dữ-Ni trưởng đã viên tịch lúc 8 giờ 40 ngày 28 tháng 9 năm Kỷ Tỵ ( ngày 27/10/1989), trụ thế 81 năm và 60 năm Hoằng đạo.

Ni Sư Tịnh Giải ( 1921-1990) Chùa Hồng Ân- Huế

Ni sư Tịnh Giải ( 1921-1990)

Chùa Hồng Ân- Huế

Ni sư pháp danh Tâm Huệ, Pháp hiệu Tịnh Giải, thế danh Trương Thị Bích Vân. Sinh ngày 15-11-1921. Nguyên quán làng Vân Thê, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên ( nay là xã Thủy Thanh thị xã Hương Thủy tỉnh Thừa Thiên). Ni sư xuất thân trong một gia đình danh gia vọng tộc nhiều đời thâm tín Phật giáo. Thân phụ là cụ ông Trương Xướng, Pháp danh Tâm Hòa, Bác sĩ tại bệnh viện Trung ương-Huế. Thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Kim Đính, Pháp danh Thanh Khương, Y tá tại bênh viện Trung ương- Huế. Song thân của Ni sư là Phật tử thuần thánh kính tin Tam bảo và làm việc phước thiện cứu dân độ thế, chữa bệnh cho những gia đình gặp khó khăn, khi lâm bệnh. Bà ngoại của Ni sư đã phát tâm hỷ cúng chùa Trúc Lâm- Huế cho Hòa Thượng Giác Tiên. Ni sư là con trưởng trong gia đình có ba chị em.

Bởi có túc duyên sau đối với Phật pháp như thế nên thuở thơ ấu, Ni sư thường được theo song thân đến chùa lế phật. Do đó, Ni

sư sớm biết Phật mến đạo. Từ thuở thiếu thời, Ni sư học văn hóa chương trình Pháp tại chùa Đồng Khánh. Với trí thông minh nhạy bén, học giỏi nên được các bạn bè thầy cô thương mến. Ni sư rất ham học, nhưng vì thời cuộc, hai em theo tiếng gọi non sông gia nhập đoàn quân chống Pháp. Ni sư phải nghỉ học ở nhà phụ với mẹ gánh trọng trách trong gia đình

Ni sư tánh tình thùy mị hiền hòa, mực thước và lễ độ. Biết kính trên nhường dưới, biết kính trọng kẽ phải, cư xữ với người khác rất nhân hậu.

Năm 1967, Ni sư quyết dứt trần duyên, xuất gia y chỉ với Ni trưởng Diệu Không tại chùa Hồng Ân- Huế. Vào chùa Ni sư tinh cần học tập nghiên cứu giáo nghĩa Phật đà, nói năng hiền hòa khiêm tốn nên năm sau ( 1968) Ni sư được thọ Sa-di-ni giới với pháp tự Tịnh Giải. Năm 1970, Ni sư thọ Thức-xoa-ma-na. Năm 1972, Ni sư được thọ Tỷ-kheo-ni giới tại giới đàn chức tại chùa Linh Quang do đại lão Hòa thượng đệ nhị Tăng Thống Giáo hội Phậy giáo Việt Nam, Trừng Thủy tự Chí Thâm, hiệu Giác Nhiên làm đường đầu Hòa thượng.

Sau khi thọ giới, ngoài công hạnh tu tập Ni sư còn được Ni trưởng Diệu Không cử làm thư ký trường mẫu giáo Kiều Đàm và dạy trường Hàm Long. Bên cạnh đó, Ni sư còn tham gia Ban cứu tế xã hội của Giáo hội Phật giáo, để cứu trợ đồng bào nạn nhân chiến tranh, thiên tai bão lụt cùng các mặt xã hội khác. Với tinh thần’ Phụng sụ chúng sanh và cúng dường chư Phật’.

Ni sư Tịnh Giải là tấm gương tiêu biểu cho giới đức đạo hạnh để hàng Phật tử tại gia học tập.Ni sư luôn sống giản dị, lúc nào cũng nghiêm khắc với bản thân, khiêm tốn với mọi người. Ai đã gặp Ni sư một lần đều sinh lòng khính ngưỡng.

Những ngày tháng cuối cùng, Ni sư rất minh mẫn, tự tại, dù sắc thân tứ đại theo luật vô thường. Mùa thù năm 1990, Ni sư an nhiên quy tịch trong tiết thu lá vàng về cội, hưởng thọ 69 tuổi đời, 17 Hạ lạp. Nhục thân của Ni sư được lưu và bảo tháp trong vườn tháp Tổ đình Trúc Lâm- Huế, với câu đối nói lên cuộc đời của Ni sư do Hòa thượng Thiên Siêu viết tặng :

‘ Phù sanh hạnh ngộ bồ đề đạo

Tịnh độ hân phùng thượng thiện nhân’

Ni Trưởng Chơn Thông ( 1924 -1990) Chùa Diệu Viên – Huế

Ni trưởng Chơn Thông ( 1924 -1990)

Chùa Diệu Viên – Huế

Ni trưởng Chơn Thông Pháp danh Tâm Huyền, Pháp hiệu Chơn Thông, thế danh Hoàng Thị Lan.Sinh ngày 19-02-1924 ( Giáp Tý), tại phường Phú Hòa, thành phố Huế.Thân phụ là cụ Hoàng Công Viết, thân mẫu là cụ bà Lê Thị Lý, được sinh ra và lớn lên trong một gia đình Nho giáo thuần hậu.

Trong thiếu thời, Ni trưởng học Nho lẫn Giáo trong thời gian bốn năm dưới sự hướng dẫn của ông cậu và đã chữa được nhiều bệnh nhân.

Khi hội An Nam Phật ra đời, Phật Pháp lan truyền khắp nơi. Ni trưởng đã có cơ duyên gặp được nhiều thiện tri thức hướng dẫn, nên biết con đường mình đi chưa đúng chánh pháp. Từ đó Ni trưởng, đã quay về với Tam bảo.

Lúc tuổi chưa đầy 20, Ni trưởng đã quyết chí lập chùa, cụ bà thân sinh đã chiều ý con lập chùa Vô Vi và cũng là nơi sinh hoạt hằng ngày của nhóm từ thiện do Cư sĩ Phạm Đăng Siêu làm trưởng ban.

Năm 1948, Ni trưởng đã đến chùa Diệu Viên xin xuất gia với Sư cụ Trừng Thành tự Hướng Đạo, hiệu Kim Sa là người khai sơn Diệu Viên Ni Tự.

Chùa Diệu Viên ban đầu còn hoang dã, núi rừng trùng trùng, điệp điệp, suối chảy róc rách, chim chóc hòa reo, đúng là bức tranh và bản nhạc mà thiên nhiên đã dành riêng cho những bậc ‘ xuất trần thượng sĩ’. Với cảnh trí nơi đây, Ni trưởng đã dừng chân tu học và hành đạo.

Năm 1950 Ni trưởng thọ Sa-di-ni giới.

Năm 1953 theo học tại Ni viện Diệu Đức thời gian 4 năm. Cũng trong năm này, Ni trưởng thọ Tỳ-kheo-ni giới tại Giới đàn chùa Hải Đức- Nha Trang. Trong giới đàn này, Ni trưởng là Thủ khoa trong mấy năm giới tử.

Ban đầu chùa Diệu Viên chỉ là cảnh đơn sơ, Ni trưởng đã cùng với sư phụ trú trì và các huynh đệ ra công trùng tu lại chùa.

Năm 1955, Ni chúng càng ngày càng đông, để giải quyết vấn đề kinh tế hàng ngày, Ni trưởng lập tiểu công nghệ để chúng vừa tu học vừa làm.

Năm 1959, theo sự chỉ dạy của Hòa thượng Trí Thủ, Ni trưởng lập bệnh xá để giúp đỡ cho số đồng bào nghèo quanh vùng và đã đào tạo một số sư cô làm việc tại bệnh viện Huế.

Năm 1961, bệnh xá được khánh thành và sinh hoạt từ đó cho đến năm 1975.

Trong 15 năm sinh hoạt Ni trưởng đã điều hành mọi hoạt động một cách đều đặn, không những các sư cô trong chùa là việc ở đây mà mời cả y bác sĩ tại bệnh viện Huế về khám bệnh hằng tuần. Vấn đề thuốc men thì do lợi tức nghề nghiệp của các cô cùng với sự hỗ trợ của một số thí chủ ở Sài Gòn do Ni trưởng liên lạc. Vì

thế, tuy là một bệnh xá ở thôn quê hẻo lánh nhưng thuốc men và y bác sĩ vẫn đầy đủ, đáp ứng nhu cầu của đông đảo đồng bào trong các tỉnh địa phương suốt một thời gian khá dài.

Năm 1963, Ni trưởng mở trường Sơ học Diệu Viên để hướng dẫn con em Phật tử vừa biết chữ vừa học Phật pháp.

Năm 1964, vì biến cố nên trường phải dời về chùa Diệu Đế lấy tên là Lâm Tỳ Ni.

Năm 1968, Hòa thượng Mật Nguyện mở lớp Liễu Quán với tâm ngưỡng mộ đào tạo Tăng tài, Ni trưởng tham gia vào ban bảo trợ. Cũng trong năm ấy, Ni trưởng lập nhà dưỡng lão nhằm xoa dịu phần nào bệnh tạt và neo đơn của những người gìa yếu do chiến tranh gây nên.

Năm 1970, thừa lệnh Giáo hội ủy nhiệm, đảm trách Giám đốc Cô nhi viện Tây Lộc trong thời gian bốn năm, nuôi dưỡng hơn 200 em cô nhi.

Năm 1971, cơn đại nạn chiến tranh đã qua, tất cả Ni chúng đều an toàn, dân cư vùng cũng đều an ổn. Cảm niệm ân đức che chở của Phật Tổ, Ni trưởng phát tâm xây dựng động Quán Thế Âm tại chùa Diệu Viên, mà hiện nay là một thắng cảnh tín ngưỡng tâm linh của chùa.

Năm 1974, bàn giao Cô nhi viện Tây Lộc trở về chùa tu học.

Năm 1980, ban trị sự Giáo hội Thừa Thiên- Huế đề cử Ni trưởng vào thành viên của Ban Trị sự.

Năm 1981, Ni trưởng cúng trường tiểu học Bồ Đề Lâm Tỳ Ni để Giáo hội mở Tuệ Tĩnh đường.

Năm 1982, thao thức với sự tu học của Ni chúng, ngoài những giờ tu học hằng ngày Ni trưởng thỉnh Hòa thượng Pháp Hải mở đạo

tràng tịnh tu ba ngày trong mỗi tháng. Điều đó chứng tỏ rằng dù Phật sự đa đoan trải thân tham gia việc xã hội, nhưng lúc nào Ni trưởng cũng lo việc hành trì cho mình và cho đại chúng. Là người con trung thành cuat Giáo hội, Ni trưởng đem hết khả năng phụng sự Tam bảo, không một viêc thiện nào mà Ni trưởng từ khước, sống hết lòng với mọi người, sống hết lòng với mọi người, dù lớn hay nhỏ dù tăng hay tục, Ni trưởng không phân biệt thân sơ, miễn sao mọi người được an vui là Ni trưởng mãn nguyện.

Năm 1987, với tuổi già sức yếu, dù đang lâm trọng bệnh, người vẫn thao thức với chí nguyện của mình, tiếp tục cho các sư cô đi học và mở Tuệ Tĩnh đường tại chùa Diệu Viên. Trong đời sống hằng ngày, Người thường dạy : Cuộc đời tu hành của mình, theo khả năng của mỗi người, phải làm một công việc gì đó, để gọi là báo đáp thâm ân Phật Tổ và gia tâm tu niệm để khỏi cô phụ chí hướng xuất gia của mình.

Hạnh nguyện tự lợi lợi tha, một đời tu hành của Ni trưởng đã mãn nguyện, gần đến ngày lâm chung Ni trưởng đã dự chi thời chí, để lại di chúc cho hàng môn đệ, gởi gắm các đệ tử mình cho quý Hòa thượng cùng quý Ni trưởng dạy dỗ.

Những ngày cuối lúc sắp lâm chung, Ni trưởng vẫn còn tỉnh táo.

Ngày 17 tháng 5, Ni trưởng trú trì chùa Diệu Nghiêm hỏi Ni trưởng rằng :

_ Cô còn ước nguyện gì nữa không ?

Ni trưởng thưa :

_ Bạch Sư cụ, con đã mãn nguyện.

Sư cụ hỏi :

_ Mãn nguyện rồi sao cô chưa chịu xả báo thân ?

Ni trưởng cười, im lặng.

Khi biết tin các đệ tử đã về, vào lúc 3 giờ, ngày 19 tháng 5 ( nhuận) năm 1990 ( Canh Ngọ), Ni trưởng đã an nhiên thị tịch hưởng thọ 66 tuổi đời, 37 tuổi đạo.

Ni Trưởng Diệu Trí ( 1927 -1992) Chùa Diệu Quang – Quảng Nam

Ni trưởng Diệu Trí ( 1927 -1992)

Chùa Diệu Quang – Quảng Nam

Ni trưởng thế danh Võ Thị Lạc, Pháp danh Đồng An, Pháp tự Diệu Trí, sinh ngày 20 tháng 5 năm Đinh Mão ( 1927) tại huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên, là con thứ ba của cụ Võ Khắc Xương và cụ bà Hồ Thị Tùng. Vốn có nhiều thiện duyên nên Ni trưởng được sinh ra trong một gia đình nhiều đời có truyền thống kính tin Tam bảo.

Nhận thấy con mình có chỉ xuất gia nên song thân đã động viên Ni trưởng dõng mãnh phát tâm xuất gia trong tuổi đồng chơn. Hữu duyên đã đến, Ni trưởng được Hòa thượng Ni khai sơn Ni viện Diệu Đức thâu nhận và độ cho xuất gia.

Vào thời điểm đó có việc giới nữ xuất gia cố đô Huế là rất ít, một phần do định kiến và một phần do hoàn cảnh khách quan nên sự tu học của tu sĩ kém phần rộng rãi. Nhưng với lòng quyết chí cầu đạo, Ni trưởng vượt qua bao điều bất như ý đến với cửa Phật để hoàn thành tâm nguyện.

Năm Kỷ Sửu ( 1949), Ni trưởng thọ Đại giới đàn chùa Báo Quốc- Huế do Hòa thượng Tịnh Khiết làm đàn đầu truyền giới. Ni trưởng đắc pháp với Hòa thượng Thị Bình, hiệu Diệu Khai trụ trì chùa Viên Thông- cố đô Huế thuộc đời thứ 43 dòng thiền Lâm Tế, thế hệ thứ 10 pháp phái Chúc Thánh. Từ khi sơ phát tâm Diêu Đức cùng chung tu học với quý Ni ở miền Nam, Ni trưởng nhận được sự mến chuộng của các đồng môn. Trải qua nhiều năm trau dồi kinh điển, nhờ sự giảng dạy của quý Hòa thượng nên Ni trưởng đã tốt nghiệp lớp Cao đẳng Phật học. Từ đó, Ni trưởng đem sở học của mình để giảng dạy cho giới Ni trẻ và Ni trưởng cũng thường xuyên trau dồi ngoại ngữ nhằm tạo thêm kiến thức trong sự nghiệp hoằng hóa độ sanh.

Trong suốt thời gian vừa tu học, vừa giảng dạy cho Ni giới tại Ni viện Diệu Đức, Ni trưởng vẫn luôn tâm niệm dù khó khăn sở lại Ni viện để dìu dắt đàn em có trình độ như mình. Lúc này ‘ củi quế gạo châu’, gia đình cố gắng san sẻ trợ duyên tứ sự để Ni trưởng an tâm lo Phật sự nhưng không vì thế mà Ni trưởng chủ quan, người vẫn sống với tương rau đạm bạc.

Với đồ chúng, Ni trưởng thường xuyên răn dạy bảo phải tinh tấn tu trì.Ni trưởng đã mở nhiều lớp Phật học để dào tạo giới Ni trẻ, đảm nhiệm chức vụ trong ban Giám đốc cùng chung sức với quý Ni trong việc đào tạo mà không ngại gian lao khó nhọc. Tuy dáng vẻ mảnh khảnh nhưng vẫn nhiệt tâm trong công việc, thay thế cho quý Ni trưởng niên cao điều hành tất cả công việc trong Ni viện.

Ni trưởng thường nhắc nhở các Ni sinh luôn ghi nhớ lời Phật dạy, trọn đời kiên trì giới luật để cải hóa thân tâm và hoàn cảnh

hầu báo đáp hồng ân Tam bảo, phụng sự đạo pháp, phục vụ dân tộc trong giai đoạn đầy đau thương của xã hội bấy giờ.

Có những lúc tưởng chừng Ni viện không trụ nổi do thời cuộc, viễn cảnh chia ly thầy trò sẽ xa nhau xảy ra bất cứ lúc nào, nhưng nhờ sự lèo lái của quý Ni trưởng nên Ni viện sớm ổn định và Ni trưởng ở lại phục vụ cho Ni viện. Vì muốn du hóa khắp nơi, nên Ni trưởng đành từ giã Ni viện bắt đầu cho hành trình hóa đạo.

Năm Giáp Dần (1974), Hòa thượng Từ Ý – Viện chủ chùa Hòa An, Tam Kỳ nhận thấy tỉnh Quảng Tín chưa có chùa dành cho Ni giới, nên Hòa thượng hợp tác với Phật tử xây dựng một ngôi chùa đơn sơ, tuy điều kiện kinh tế khó khăn nhưng nhằm mục đích để hướng dẫn Ni giới xuất gia và tại gia, cũng là môi trường sinh hoạt Phật sự, có cơ duyên thuận tiện giảng dạy giáo lý của Đức Phật cho quần chúng địa phương. Hữu duyên đã đến, Ni trưởng trong lúc đang phục vụ cho Ni viện thì được Ni bộ cử nhận chùa Sư nữ Diệu Quang để hướng dẫn Ni chúng và tín đồ.

Nhận thấy hoằng hóa lợi sanh là là bổn phận người con của đấng Như Lai, xuất gia từ tuổi nhỏ đến năm trưởng thành trong giới pháp, đến lúc này Ni trưởng phải rời xa quê hương thân yêu và Ni viện Diệu Đức trìu mến, khi ra khi ra đi vì trọng trách Phật sự nơi sứ lạ quê người không. Nhưng với tấm lòng phụng sự đạo pháp, phục vụ chúng sanh trải qua bao thăng trầm, Ni trưởng vẫn cố gắng dìu dắt Ni chúng, tín đồ đẻ chỉnh đốn hàng ngũ Ni giới tỉnh nhà trên tinh thần không phân biệt vùng miền, không phân biệt thân sơ giàu nghèo, một lòng đào tạo lớp kế thừa để không khổ danh là hàng Thích Tử.

Suốt cuộc đời, Ni trưởng dùng tấm thân mọn làm phương tiện để hoằng dương Chánh pháp và phục vụ xã hội.

Sau một thời gian phục vụ đạo Pháp và Dân tộc, cái gì sanh thì phải diệt, Ni trưởng cũng theo định luật vo thường thâu thần viên tịch vào ngày 22 tháng Chạp năm tân Mùi ( 26.01.1992) hưởng thọ 65 tuổi, Hạ lạp 43 năm.

Ni Trưởng Đàm Minh ( 1912- 1992) Chùa Bảo Quang – Đà Nẵng

Ni trưởng Đàm Minh ( 1912- 1992)

Chùa Bảo Quang – Đà Nẵng.

Ni trưởng thế danh Hoàng Thị Bút, Pháp danh Tâm Quang, tự Đàm Minh, hiệu Minh Đức, sinh ngày 20 tháng 4 năm Nhâm Tý ( năm 1912) tại xã Hưng Yên, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An.

Thân sinh là cụ ông Hoàng Nguyên Hoa, Pháp danh Tâm Chánh, thân mẫu là cụ bà Lý Thị Hợp. Gia đình có 5 người con gồm 1 trai 4 gái và Ni trưởng là chị cả.

Vốn xuất thân trong đình khoa bảng, thấm nhuần giáo lý đạo Phật, trong gia tộc có người cô ruột xuât gia tại chùa Điệt, thành phố Vinh là Sư bà Đàm Thanh. Nhờ có nhân duyên quá khứ cùng với thiện duyên hiện tại tạo nên cơ duyên thuận lợi cho Ni trưởng xuất gia, tầm sư học đạo.

Năm 17 tuổi, Ni trưởng phát tâm xuất gia, mặc dù lúc bấy giờ hai cụ thân sinh luôn cần sự có mặt của các con bên cạnh, nhưng với chí nguyện xuất trần, Ni trưởng quyết tâm thoát cảnh trần duyên, tìm đến Cố đô Huế thượng đẹ nhất Tăng thống

Thích Tịnh Khiết cầu xuất gia và được hòa thượng cho thọ Sa-di-nitaij Giới đàn chùa Tường Vân, thuộc dòng Lâm Tế Chánh tông đời thứ 43, thế hệ thứ 9 pháp phái Liễu Quán. Sau đó,Ni trưởng cùng quý Sư bà an trú taỊ chùa Từ Đàm, lúc bấy giờ là cơ sở đầu tiên của Ni bộ Trung phần Việt Nam.

Năm canh ngọ (1930), hưởng ứng phong trào chấn hưng Phật giáo, Sư bà Diệu Không cùng quý Sư bà Trung Nam được sự chỉ đạo của Giáo hội Tăng già Trung phần đứng ra xây dựng Ni trường Diệu Đức, làm cơ sở đào tạo Ni giới ngõ hầu xương minh Phật Pháp, Từ đó, Ni trưởng cùng quý Sư bà miền Nam chuyển về Diệu Đức Ni viện đảm nhận công việc Ni trường từ lúc phôi thai đến lúc hoàn thành ( hiện nay Ni trường Diệu Đức trở thành trung tâm đào tạo Ni của Ni bộ Trung phần). Ni trưởng đảm nhận chức vụ lo kinh tế, tài chính của Ni trường.

Năm Giáp Thân ( 1944), Ni trưởng được phép của Bổn sư đăng đàn thọ Đại giới tại giới đàn tổ chức ở chùa Thuyền Tôn do cố Hòa thượng Thích Giác Nhiên- Đệ nhị Tăng thống làm Đàn đầu Hòa thượng.

Ngoài việc chăm lo đời sống và dìu dắt Ni chúng, Ni trưởng còn được Giáo hội Thừa Thiên cử đi giảng dạy giáo lý các khuôn hội vùng sâu vùng xa trong tỉnh, đoàn sứ giả của Như Lai đã mang ánh sáng chánh pháp đến miền thôn dã. Phong trào chấn hưng Phật giáo mỗi ngày càng lan rộng, nhu cầu tu học của Phật tử mỗi ngày một đông ; vì lẽ đó Giáo hội Tăng già Quảng Nam- Đà Nẵng. Khi ngôi tam bảo hoàn thành, được quý tôn đức Tăng-già giao quyền cho Ni bộ Trung phần và dưới sự chỉ đạo của Hòa thượng Thích Đôn Hậu ( Viện chủ chùa Linh

Mụ), Ni bộ đề cử Ni trưởng đảm nhận chức vụ Trụ Trì chùa Bảo Thắng vào năm 1956.

Về đây, Ni trưởng đã xây dựng nhà Đông, nhà Tây, Chânhf điện trang nghiêm để quy tụ Ni chúng, hướng dẫn tín đồ, góp phần thăng hoa Phật sự tại phố cổ Hội An.

Vào thời gian này, thị xã Đà Nẵng trên đà phát triển, đạo phật được xiển dương, hầu hết tín nữ tại đây mong muốn được một ngôi chùa Ni để có nơi sinh hoạt, tu học. Đáp ứng nguyện vọng tha thiết ấy, Giáo hội Tăng già Quảng Nam- Đà Nẵng cùng Hòa thượng Thích Tôn Bảo và Hòa Thượng Thích Trí Giác đứng ra mua đất, chịu trách nhiệm về mặt pháp lý và bàn giao cho Ni trưởng việc xây dựng Bảo Quang Ni tự. Còn ngôi Bảo Thắng giao lại cho quý Sư bà Như Hường và Diệu Hạnh đảm nhiệm.

Năm Nhâm Dần ( 1962), Ni trưởng cùng hàng đệ tử ở Bảo Thắng chuyển ra Đà Nẵng và thâu nhận chúng điệu tu học. Từ đây, ngôi chùa Bảo Quang trở thành trụ sở của Ni bộ Quảng Nam- ĐÀ Nẵng dưới sự lãnh đạo của Ni trưởng.

Vào những năm 1963 và 1966, phong trào đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng, chống lại chế độ độc tài gia đình trị Ngô Đình Diệm và chế độ Ngụy quyền Sài Gòn đang dâng cao, Ni trưởng và Ni chúng Bảo Quang tích cực tham gia các cuộc biểu tình tuyệt thực. Sự nhiệt tâm của Ni trưởng và chư Ni Bảo Quang trong phong trào này được thể hiện qua sự hy sinh của Sư cô Diệu Định, một trong những đệ tử lớn của Ni trưởng vào ngày Rằm tháng 4 năm Bính Ngọ ( 1966). Bảo Quang Ni Tự là ‘ hậu phương’ cho phong trào yêu nước của Tăng Ni và Phật tử miền Trung Nam bộ.

Vào các năm 1967 và 1971, Ni trưởng thường mở các đàn truyền giới Sa-di-ni và Thức-xoa cho chư Ni tu học.

Tháng 5 năm Ất Mão ( 1975),Ni trưởng được cung thỉnh làm đệ nhị Tôn chứng tại Đại giới đàn chùa Từ Nghiên- Sài Gòn.

Sau năm 1975, với sự quan tâm của Ni trưởng về việc tu học của Ni chúng, Ni trưởng đã sư dụng ngôi Bảo Quang- trụ sở của Ni bộ Bắc tông Quảng Nam – Đà Nẵng làm nơi an cư tập trung cho Ni giới tỉnh nhà và mở các khóa Bát Quan Trai cho Phật tử tu tập. Ngoài ra, ngôi chùa Bảo Quang Ni tự còn là nơi giao lưu của quý Sư bà, Ni sư khắp ba miền đất nước.

Ni trưởng cẩn trọng trong từng lời nói khi giao tiếp, kỷ cương trong giới luật. Đối với Ni chúng rất nghiêm xử phạt công minh, nhắc nhở từ oai nghi tế hạnh : Đi, đứng, nằm, ngồi, nhất nhất đều y giới luật. Về đời thường lúc nào Ni trưởng thương yêu và lo lắng cho Ni chúng từ việc nhỏ đến việc lớn, từ người gần đến người xa.

Trên đường hành đạo, Ni chúng theo học ngày càng đông nhưng cơ sở vật chất ngôi Bảo Quang đến nay đã có trên 30 chùa Ni rải rác trê 11 huyện thị, quy tụ hơn 100 Ni chúng và hàng vạn tín đồ về thọ pháp với Ni trưởng.

Sau một thời gian đóng góp công sức cho ngôi chùa Phật giáo Việt Nam, sức khẻo Ni trưởng dần dần suy yếu thường hay ốm bệnh. Chúng đệ tử đã thỉnh Ni trưởng ra trụ ở Diệu Đức- Huế để bác sĩ Bách điều trị nhưng bệnh tình ngày một xấu đi, lại đi vào Nam tiếp tục điều trị. Thấy bệnh không thuyên giảm,Ni trưởng

quyết định trở về ngôi Bảo Quang là nơi Ni trưởng đã gắng bó suốt cuộc đời hành đạo.

Được tin Ni trưởng trở về, môn đồ đệ tử vân tập đông đủ thăm hỏi và chăm sóc, trong dịp này, Ni trưởng đã dặn dò : ‘ mấy con giới pháp đã tạm đầy đủ, cả đạo lẫn đời, chị em phải y thei lời phật dạy, sách tấn cùng nhau tu học, thương yêu đoàn kết đùm bọc lẫn nhau. Trên lấy nhiệm vụ hoằng pháp lợi sanh làm sự nghiệp, dưới vâng lời dạy dỗ của quý Sư bà. Có được như thế, tôi mới an tâm về cõi Phật.’

Khi quý Ni trưởng, Ni sư các tỉnh về thăm vấn an sức khỏe, Ni trưởng mở nụ cười hoan hỷ và nói :’ Nhân duyên chúng ta đến đây tạm mãn, cảm ơn quý Sư bà xa xôi đã đến thăm, tôi xin đa tạ. Để được an tâm giải thoát, nhờ Sư bà Từ Hạnh ( Tọa chủ chùa Châu Phong) hoan hỷ thay tôi làm Trưởng ban Ni bộ Quảng Nam- Đà Nẵng chăm lo cho Ni chúng trong tỉnh nhà. Đệ tử xuất gia của tôi tuy đông nhưng Dịu Tâm và Diệu Cảnh là lớn, nay Diệu Tâm ở xa tôi biết rất thương tôi, Diệu Cảnh thay thế chăm lo Bảo Quang cố gắng giữ gìn như lúc tôi còn tại thế. Sau khi tôi vãng, nhờ Giáo hội và Ni bộ đưa tôi về hầu Tổ ( Tại nghĩa trang tổ dình Tường Vân ) nơi mà tôi y chỉ và đắc pháp tại đây.’

Những lời thống thiết đạo tình đầy trách nhiệm của Ni trưởng ; một con người trước sau, sống chết đều chăm lo cho Ni chúng. Sau mùa Phật đản- phật lịch năm 2536 vào lúc 16 giờ 15 phút ngày 18 tháng 4 năm Nhâm Thân ( 1992), Ni trưởng đã xả báo thân, an nhiên viên tịch giữa sự luyến tiếc mến thương của môn đồ, giữa ban hồi chuông trống Bát nhã và những tiếng niệm Di Đà tiễn đưa Ni trưởng về cõi Phật.

Suốt cuộc hành trình 80 năm trong trần thế và 58 năm hành đạo, Ni trưởng Thích nữ Đàm Minh là một trong những vị Ni trưởng

đầy tài năng và đức độ tích cực hoằng dương Phật pháp. Ngày nay Ni bộ Quảng Nam- Đà Nẵng được vũng mạnh là cũng nhờ phần lớn công lao giáo hóa của Ni trưởng. Công hạnh và đạo nghiệp của Ni trưởng vẫn mãi là tấm gương sáng cho đàn hậu học Ni chúng noi theo.

Ni Sư Diệu Châu ( 1943- 1992) Chùa Hoa Nghiêm-Huế

Ni sư Diệu Châu ( 1943- 1992)

Chùa Hoa Nghiêm-Huế

Ni sư Diệu Châu Pháp danh Nguyên Anh thế danh Nguyễn Thị Tuyết sinh ngày 15.05.1943 tại làng Lương Văn, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên- Huế. Thân sinh là cụ ông Nguyễn Văn Quế và thân mẫu là cụ bà Phan Thị Thảo. Cha mẹ đều mất sớm khi Ni sư đang còn nhỏ.Ni sư sinh trong một gia đình có 5 anh em mà Ni sư là con út. Được sự nuôi dưỡng của anh chị đến năm 1954 là hai người anh đi tập kết ra Bắc, còn lại 3 anh em. Lúc đó được người dì ruột tại An Cựu thành phố Huế đem về nuôi dưỡng. Trong một hoàn cảnh như vậy, Ni sư cảm nhận được sự vô thường mong manh trong cuộc sống nên đã lên chùa Từ Đàm Huế xin quy y với Hòa thượng Thiện Siêu năm 1961, tiếp đó tại chùa Diệu Viên có thành lập một bệnh xá, xin về đây học lớp y tá, khi học xong lớp Y tá thì Ni sư xin Ni trưởng Chơn Tịnh tại chùa Diệu Viên cho được xuất gia đầu Phật và Ni trưởng đã cho pháp tự là Diệu Châu.

Năm 1968 Ni sư được cho thọ Sa-di-ni giơi tại chùa Diệu Viên rồi đến năm 1970 được thọ Thức Xoa giới và tiếp đến là Tỳ Kheo Ni tại Đại giới đàn Phước Huệ thành phố Nha trang tỉnh Khánh Hòa do ngài Phước Hộ làm đường đầu Hòa thượng.

Ni sư có theo học lớp Phật học trung cấp tại Ni viện Diệu Đức và tham gia làm việc từ thiện với Bổn sư tại bệnh xá Diệu Viên cho đến năm 1975 thì hầu Bổn sư tại chùa Diệu Viên mãi cho đến năm 1982 thì theo về chùa Hoa Nghiêm với Bổn sư để tu tập và hầu thầy.

Năm 1984 Bổn sư viên tịch, từ đó Ni sư phải đảm nhận trọng trách trong chúng vì Ni sư là trưởng tử của Ni trưởng Chơn Tịnh. Nhưng thời gian vô thường đã đến với Ni sư trong một tai nạn giao thông làm cho Ni sư bị trọng thương và sau đó đã quá vãng ngày 22 thang 06 năm 1992, thọ 49 tuổi đời và 19 Hạ lạp. Tháp được xây dựng trong khuôn viên chùa Hoa Nghiêm với bia đề : « Hoa Nghiêm tự chúng thủ Tỳ kheo ni Thích Nữ Diệu Châu pháp danh Nguyên Anh Nguyễn Thị Tuyết sinh Quý Mùi Tịch Nhâm Thân chơn linh chi tháp ».

Ni Trưởng Diệu Không (1905 - 1997) Chùa Hồng Ân – Huế

Ni trưởng Diệu Không (1905 - 1997)

Chùa Hồng Ân – Huế

Ni trưởng thế danh Hồ Thị Hạnh, Pháp danh Trừng Hảo, hiệu là Nhất Điểm Thanh, sinh năm 1905, là con gái út của quan Đông Các Đại học sĩ Hồ Đắc Trung và bà Châu Thị Lương, người làng An Truyền, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên.

Xuất thân từ một danh gia vọng tộc, gặp buổi giao thời giữa hai nền văn hóa cũ và mới, nên từ tấm bé Ni trưởng đã được hấp thụ một nền giáo dục dung hòa cả hai truyền thống Đông Tây. Thân phụ muốn cho du học Pháp quốc, nhưng Ni trưởng không đi. Chí hướng của Ni trưởng là khôi phục truyền thống Á Đông và nâng cao tinh thần phụ nữ. Bản hồi cao rộng đó thật khó mà thực hiện nếu không thốt ly đời sống gia đình nhỏ hẹp, bởi thế Ni trưởng đã nhiều lần xin cha mẹ xuất gia. Nhưng vào thập niên 1920, ở Huế chưa có chùa Ni, chỉ có các bà lớn tuổi mới được vào chùa Tăng làm dì vải giúp việc. Ni trưởng lại là con gái út của một vị đại thần đương thời, được nâng niu như cành vàng lá ngọc, cha

mẹ không bao giờ cho phép. Trước trở ngại lớn lao đó, Ni trưởng đành ở nhà cho trọn hiếu, chờ dịp thuận tiện. Song thân mong Ni trưởng yên bề gia thất, cứ khuyến khích tham dự các tiệc tùng, dạ hội, nhưng Ni trưởng một mực nuôi chí xuất trần. Thế rồi năm 23 tuổi (1928), vì cảm từ tâm của song thân, Ni trưởng bằng lòng kết duyên với cụ Cao Xuân Sang để nuôi đàn con dại bơ vơ vừa mất mẹ. Thời gian không lâu ông qua đời. Từ đây duyên trần nhẹ gánh, Người đã nuôi con khôn lớn, vừa làm Phật Ni trưởngï hết Ni trưởngùc đắc lực.

Năm 1932 (27 tuổi), Ni trưởng được Hòa thượng Giác Tiên Trụ trì Tổ đình Trúc Lâm truyền thập giới làm Sa-di-ni với pháp tự Diệu Không, nhưng vẫn để tóc để làm Phật Ni trưởngï. Lúc bấy giờ, Ni trưởng thường xuyên giao dịch với người Pháp trong chính quyền Bảo hộ với tư cách đại diện hội An Nam Phật Học mà Ni trưởng là một sáng lập viên.

Sau khi thọ thập giới 12 năm, vào mùa thu năm Giáp Thân (1944), Ni trưởng được thọ Tam đàn Cụ túc tại Đại giới đàn Thuyền Tôn do Hòa thượng Giác Nhiên đệ nhị Tăng Thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất làm Đàn đầu.

Khi đã thọ giới Sa-di-ni, Ni trưởng bán tư trang và vay mượn thêm để xây cất Ni viện đầu tiên cho nữ giới có chỗ tu học, đó là Ni viện Diệu Đức. Ni trưởng còn góp phần sáng lập và trùng tu nhiều chùa Ni và tịnh viện khác tại Thừa Thiên, Huế như Diệu Viên, Khải Ân, Hồng Ân, Kiều Đàm, Định Huệ, Đông Thuyền, Hồng Đức, Liên Trì, Liên Hoa; Bảo Thắng (Hội An), Bảo Quang (Đà Nẵng), Tịnh Nghiêm (Quảng Ngãi), Ni viện Diệu Quang (Nha Trang). Tại miền Nam, Ni trưởng là người góp công thành lập Ni trường đầu tiên ở Sa Đéc, Ni viện Từ Nghiêm, Dược Ni trưởng, Diệu Giác,

Diệu Tràng, Diệu Pháp tại Hố Nai, Long Thành. Ni trưởng còn góp công rất nhiều trong việc xây dựng Viện Đại học Phật giáo đầu tiên của Việt Nam là Đại học Vạn Hạnh, cùng với Hồ thượng Trí Thủ, Hồ thượng Minh Châu,… là những vị khai sáng đầu tiên. Ngồi ra, cơ sở Kiều Đàm tại đường Công Lý (nay là đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa) cũng do Ni trưởng cổ động xây cất. Ngồi các cơ sở văn hóa và chùa, Ni trưởng còn góp công đắc lực khai sáng Cô nhi viện Tây Lộc Huế và các Cô, Ký nhi viện trên khắp thành thị thôn quê miền Trung từ 1964 trở đi.

Năm 1952, Ni trưởng góp phần đắc lực trong việc sáng lập nhà in Liên Hoa để in kinh sách Phật giáo và nguyệt san Liên Hoa, do Hòa thượng Đôn Hậu làm chủ nhiệm, Hồ thượng Đức Tâm làm chủ bút, Ni trưởng làm quản lý và biên tập viên, là tờ báo Phật giáo sống lâu nhất tại miền Trung.

Ngồi công tác hộ trì chánh pháp và làm từ thiện xã hội, Ni trưởng còn dịch thuật trước tác và cộng tác với nhiều tạp chí Phật giáo như Viên Âm, Giác Ngộ, Từ Quang, Liên Hoa… Các bộ kinh luận quan trọng do Ni trưởng dịch gồm có Thành Duy thức luận, Du già Ni trưởng địa luận, Lăng già Tâm ấn, Di Lặc hạ sanh kinh, Đại trí độ luận, Trung quán luận lược giải của Long Thụ Bồ-tát, Hiển thật luận của Thái Hư Đại Ni trưởng v.v… Ngồi ra, Ni trưởng còn sáng tác rất nhiều tập thơ văn khuyến tu và giáo dục phụ nữ, như Câu chuyện đạo lý, v.v…

Mặc dù Phật Ni trưởngï đa đoan, Ni trưởng luôn luôn học hỏi, tham cứu kinh sách đại tiểu thừa, và thường nhập thất tham thiền tại chùa Khải Ân, núi Châu Ê. Tuy mang thân nữ, Ni trưởng gần như không có thói nhi nữ thường tình mà Phật thường thống trách. Nguyện của Ni trưởng là đời đời mang thân nữ để độ cho nữ giới và

không cầu sinh Tịnh độ: “Nguyện Phật chứng minh muôn vạn kiếp, con xin lăn lóc cõi Ta-bà”. Có lẽ do hạnh nguyện ấy mà đến đâu Ni trưởng cũng được phụ nữ đoanh vây, già trẻ lớn bé đều yêu mến. Và cũng có lẽ nhờ Ni trưởng am hiểu nhân tình, tùy cơ giáo hóa, có biện tài vô ngại. Nhưng trên tất cả, chính nhờ tâm hồn Ni trưởng bao dung quảng đại, bình đẳng đối với người thân cũng như sơ, xa cũng như gần. Câu thơ Ni trưởng làm “Lưới trời bao phủ một tình thương” đủ nói lên chính xác tâm hồn Ni trưởng vậy.

Mặc dù là vị hộ trì đắc lực cho chư Tăng tu học, mặc dù được đặc cách học chung với chư Tăng trong các lớp giảng đầu tiên tại Huế, Ni trưởng không vì vậy mà xao lãng Bát kỉnh pháp. Ngược lại, đối với chư Tăng, Ni trưởng luôn luôn kính nể dù là một vị Tỷ kheo tân thọ giới hay chỉ một chú tiểu, Ni trưởng cũng đối xử lễ độ và hết lòng nâng đỡ.

Đối với Ni chúng, Ni trưởng là bạn của tất cả mọi người, ai gần Ni trưởng cũng kính mến như bậc Thầy do bởi bản tính bình dị, uy nghi khả kính. Tính bình dị của Ni trưởng quả là một tấm gương cho Ni giới: Xuất thân từ nơi phú quý, mà khi vào chùa, Ni trưởng đã sống một cuộc đời hồn tồn buông xả, đối với bốn vật cần dùng là ẩm thực, y phục, sàng tọa và dược phẩm Ni trưởng không chú trọng, có gì tốt đẹp đều đem cúng dường bố thí. Trước khi ngọa bệnh, nơi thường trú của Ni trưởng tại chùa Hồng Ân chỉ là một gian nhà thấp u tối, nhưng Ni trưởng không hề quan tâm Ni trưởngûa chữa, vì tâm hồn Ni trưởng luôn luôn để vào những chương trình rộng lớn hộ trì Tam Bảo, phục vụ chúng sinh đương thời và mai hậu.

Năm 1978, sau một cơn bệnh Ni trưởng đã tắt thở, được chư Tăng vây quanh tiếp dẫn. Nhưng khi thời kinh hộ niệm chấm dứt, Ni trưởng cô Bảo Châu đau đớn khóc thét lên, Ni trưởng bèn giật

mình tỉnh dậy vì bi nguyện độ sanh. Kể từ đấy, Ni trưởng thường dạy: “Khi đã thấy cảnh Tịnh độ rồi thì tôi xem cảnh đời này tồn là giả.” Có lẽ nhờ thấy giả mà Ni trưởng kham nhẫn được mọi Ni trưởngï. Gần 5 năm già yếu ngọa bệnh, Ni trưởng luôn luôn hoan hỷ với mọi người.

Mặc dù già bệnh, tinh thần Ni trưởng luôn minh mẫn cho đến giây phút cuối, mỗi khi ai có việc quan trọng đến thỉnh ý, Ni trưởng đều dạy những lời khuyên hết Ni trưởngùc sáng suốt. Cách nay 2 tháng, Ni trưởng còn phát tâm cúng dường cơ sở Hồng Đức cho Giáo hội để Ni trưởngû dụng trong việc đào tạo tăng tài (cơ sở đó nay là Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế).

Như một trái cây đã chín mùi, như đi cuộc hành trình đã đến đích, Ni trưởng an nhiên thâu thần thị tịch vào lúc 2 giờ khuya ngày 22 tháng 8 năm Đinh Ni trưởngûu, tức 23 tháng 9 năm 1997, hưởng thọ 93 tuổi đời với 53 hạ lạp.

1

Tưởng niệm

Trong những ngày đầu của Ni trưởngï chấn hưng Phật giáo Việt Nam, năm 1932, Ni trưởng bà còn là một nữ cư sĩ tại gia đã cùng với các bậc tôn túc, với các hàng cư sĩ trí thức như Bác sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám, Bác sĩ Trương Xướng… cùng nhau xây dựng phát triển làm cho Phật giáo Thừa Thiên, Huế và các tỉnh miền Trung mỗi ngày một phát triển.

Là một người con trong dòng quí tộc, Ni trưởng bà đã ngộ lẽ vô thường, thế gian như huyễn, nên đã phát nguyện xuất gia để thực hiện: Tu hạnh giải thốt, hoằng pháp lợi sinh. Đặc biệt, Ni trưởng bà đã hết sức chú trọng đến việc đào tạo Tăng tài, cho nên Ni trưởng

bà đã đem hết cái vốn hiểu biết hiện có của mình để hướng dẫn, giáo dục Ni chúng vững tiến trên con đường giải thốt. Ni trưởng bà đã cùng với Ni bộ Bắc tông mở nhiều lớp học, Ni viện Phật học để đào tạo Ni tài cho Ni bộ. Lúc còn sinh tiền Ni trưởng bà luôn luôn ước nguyện rằng: Tại tỉnh Thừa Thiên - thành phố Huế nên có nhiều cơ sở Phật giáo hơn nữa để giáo dục Tăng Ni. Ước nguyện đó hôm nay đã thành hiện thực. Riêng tại Thừa Thiên-Huế đã mở được trường Cơ bản, Trung cấp Phật học (Trung học Phật giáo), và nay lại thêm Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế. Trong đó, ngay từ những ngày đầu thành lập, Ni trưởng bà đã đóng góp một cách tích cực từ tinh thần cho đến vật chất, trước sau một lòng vì Ni trưởngï tu học của Tăng Ni, hầu có nhiều Tăng Ni đủ tài đủ đức để gánh vác việc hoằng dương Chánh pháp, kế tục Ni trưởngï nghiệp của các vị tiền nhân. Lúc còn sinh tiền, khi chúng tôi vào thăm, Ni trưởng bà không giây phút nào là không nhắc nhở, không mong mỏi làm sao mở được trường này, mở được trường khác để cho Tăng Ni có nơi tu học.

Ni trưởngï mong mỏi đó hôm nay đã có, nhưng trong những ngày dài của năm tháng sau này vẫn còn tiếp tục nhờ Ni trưởngï hỗ trợ, Ni trưởngï khuyến khích, khích lệ của bao nhiêu vị thiện tâm đại trí mới có thể viên mãn mà Ni trưởng bà là một vị trong các vị năng nỗ hộ đạo, giúp đỡ cho Học viện, cho trường Trung cấp Phật giáo, thế mà nay Ni trưởng bà đã ra đi, làm cho Học viện và trường Trung cấp Phật giáo chúng tôi mất đi một vị Hộ pháp, một vị hỗ trợ tích cực.

Mặc dầu Ni trưởng bà đã ra đi, nhưng cái chí nguyện cao cả của Ni trưởng bà, chúng tôi tin chắc vẫn còn mãi và trong môn đồ pháp quyến, Phật tử của Ni trưởng bà, chắc cũng có nhiều vị noi theo, nhiều vị tiếp tục chí nguyện của Ni trưởng bà là ủng hộ để làm cho Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế và trường Trung cấp Phật giáo tại tỉnh nhà mỗi ngày một phát triển và thành tựu viên mãn, hầu để có

những vị Tăng Ni có đủ đức đủ tài, kế tục Ni trưởngï nghiệp của các bậc tiền nhân, trong đó có chí nguyện của Ni trưởng bà.

Ni trưởngï ra đi của Ni trưởng bà trong những ngày này, đó là một Ni trưởngï mất mát lớn lao cho Giáo hội, cho Ni bộ và Ni chúng Thừa Thiên cũng như môn đồ pháp quyến và Phật tử khắp nơi. Chúng tôi hết Ni trưởngùc xúc động, không biết làm sao hơn vì luật vô thường hễ có sanh là có tử, nhưng sanh tử trong Chánh pháp, đến đi trong Chánh pháp mà Ni trưởng bà đã làm chủ, đó là một điều hết Ni trưởngùc cao cả.

Vì vậy hôm nay, đối trước ngôi Tam bảo, chúng tôi đại diện cho Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế, trường Trung cấp Phật giáo tỉnh Thừa Thiên-Huế cùng tồn thể Tăng Ni sinh đối trước Tam bảo chí thành đại vị Ni trưởng bà đảnh lễ, cầu mong Giác linh Ni trưởng bà Cao đăng Phật quốc.

Nam-mô tiếp dẫn đạo Ni trưởng A-di-đà Phật

(Phát biểu của Hòa thượng Thích Thiện Siêu,

Viện trưởng Học viện Phật giáo Huế, tại chùa Hồng Ân ngày 29-09-1997)

2

Ni trưởng bà Diệu Không, một Ni giới đầy cả ý chí trượng phu và hạnh nguyện cao khiết. Suốt cả cuộc đời từ khi biết đạo cho đến ngày viên tịch luôn luôn gắn bó với đạo, đóng góp công lao rất lớn để xây dựng Giáo hội. Đạo pháp ở miền Trung hôm nay có được như thế này, trong đó một phần lớn cũng nhờ công lao đóng góp của Ni trưởng bà Diệu Không. Ni giới có được tổ chức qui cũ và có được Ni trưởngï học hành như hôm nay, trong đó cũng do công lao đóng góp không nhỏ của Ni trưởng bà. Ni trưởngï đóng góp của Ni trưởng bà là một Ni trưởngï đóng góp vô tướng, với tâm nguyện luôn luôn cầu được giải thốt như Ni trưởng bà thường nói.

“Cái tâm vô trú rộng thênh thang,

Dẫu cảnh hơn thua cũng chẳng màng,

Qua lại mười phương không quái ngại,

Ra vào ba cõi vẫn hiên ngang”.

Khi sống Ni trưởng bà đã như vậy, chắc chắn khi tịch cũng như vậy. Đó là những tâm nguyện, tâm cảnh của Ni trưởng bà mà cũng là tâm nguyện, tâm cảnh của chúng ta lúc này. Hôm nay tổ chức lễ kỷ niệm Chung thất cho Ni trưởng bà, một người có một tâm nguyện lớn lao, một ý chí mãnh liệt đạt đến tâm vô trú vô trước, hiên ngang vào ra ba cõi thì thật là hiếm có lắm thay. Mong rằng tâm nguyện của Ni trưởng bà cũng là tâm nguyện của tất cả đệ tử và của các vị Ni giới noi theo. Nếu tất cả các vị hôm nay đều noi theo gương của Ni trưởng bà để có một tâm nguyện, một tâm cảnh vô trú, để ra vào ba cõi hiên ngang như thế, chắc chắn Ni trưởng bà cũng mãn nguyện lắm. Tôi hy vọng những ai có tâm nguyện như Ni trưởng bà cũng sẽ được tự tại an vui như vậy.

Hôm nay cùng với tâm nguyện, tâm cảnh đó, Chư Tăng nhất tâm cầu Phật gia hộ cho Ni trưởng bà và mong hàng đệ tử của Ni trưởng bà xuất gia cũng như tại gia đạt được hạnh nguyện viên thành và giống như Ni trưởng bà lúc còn sống cũng như khi viên tịch.

Nam-mô tiếp dẫn đạo Ni trưởng A-di-đà Phật.

(Hòa thượng Thích Thiện Siêu phát biểu)

3

Bài châm tặng Ni trưởng bà Diệu Không,

của Hòa thượng Bích Phong chùa Quy Thiện

Tân Mùi quí Hạ

Nhất chơn vô thị vô phi thị,

Ngộ triệt tâm nguyên giác thỉ đồng.

Thật tướng tinh minh hoa ốc hiện,

Viên văn tịnh chiếu diệu môn khai.

Tinh tu trực nhập Tam-ma-địa,

Tăng tấn tiêu trừ hý luận hôi.

Quyền thật song dung lưu bất trú,

Giả điều phi lộ tuyệt phi tình.

Hữu tập cổ.

Dịch nghĩa:

Chơn tâm chẳng thị cũng chẳng phi,

Thấu rõ nguồn tâm mê ngộ đồng.

Thật tướng sáng soi, tồ sen hiện,

Tánh nghe rỗng suốt, cửa tâm khai.

Tinh chuyên thẳng tiến Tam-ma-địa,

Mau chóng tiêu trừ phiền não ma.

Quyền thật song tu không chấp trước,

Giả thì tiêu diệt chẳng nương tình.

Ni Trưởng Minh Bổn (1935 - 1998) Chùa Hương Sơn – Huế

Ni trưởng Minh Bổn (1935 - 1998)

Chùa Hương Sơn – Huế

Ni trưởng Minh Bổn, thế danh Trương Thị Mai Hương, sinh ngày 19.02.1935 (Ất Hợi), tại làng Ái Nghĩa, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam. Song thân là cụ ông Trương Đình Tùng và cụ bà Ngô Thị Gia.

Vốn sinh trưởng trong một gia đình trung lưu, nhưng năm lên bảy, Ni trưởng đã chịu đau buồn với cảnh mồ côi. Cha mẹ đều từ trần, Ni trưởng lớn lên trong sự ấp ủ của Bà Nội và tình thương yêu đùm bọc của người anh trai.

Năm mười tuổi lại phải rời hơi ấm của Bà Nội, xa quê sống bên anh, lúc ấy anh vào Phú Yên làm thư ký tòa Khâm sứ Pháp. Cuộc sống ổn định chưa được bao lâu thì đất nước bị chiến tranh. Ni trưởng theo anh tản cư, trôi lăn nơi xứ lạ quê người, bỏ dỡ việc học hành, mãi đến năm 1953 mới trở lại quê nhà.

Tuổi hoa niên của Ni trưởng bị đè nặng trước bao cảnh đau thương của gia đình, của quê hương, đã cho Ni trưởng một nhận

biết về nỗi khổ của cuộc đời, do đó khi biết đạo lại càng hướng tâm sâu hơn. Ni trưởng đã là một huynh trưởng gương mẫu của Gia đình Phật tử Đại Lộc, trên cương vị ấy, Ni trưởng đã hăng hái cố gắng học tập Phật pháp, theo học nhiều khóa giáo lý do thầy Đức Trạm tổ chức. Được thấm nhuần ý đạo và ươm mầm tinh thần áo lam Gia đình Phật tử, Ni trưởng đã hướng tâm đến chân trời cao rộng hơn. Tâm niệm tìm cầu an lạc giải thốt đã đến, và lần này rời quê hương để hướng thẳng về chốn Tòng lâm. Đến cố đô Huế nơi Ni viện Diệu Đức cầu xuất gia với Ni trưởng Thể Yến.

Ni trưởng với bản chất cần mẫn, hiền hòa, với tâm thiết tha học đạo, nên chỉ sau một năm tập sự xuất gia, Ni trưởng đã được Bổn sư cho thế phát quy y với pháp danh Nguyên Khánh.

Năm 1956, Ni trưởng được thọ Sa-di-ni giới với pháp tự Minh Bổn.

Năm 1959, Ni trưởng thọ Thức Xoa-ma-na và đến năm 1965 thọ Tỳ-kheo-ni Bồ-tát giới tại Đại giới đàn Vạn Hạnh tổ chức tại Tổ đình Từ Hiếu (1965).

Là một Ni sinh sáng dạ tinh cần, nên đã được Ni viện cho theo học các lớp Liễu Quán tại chùa Linh Quang, Huế và tại Ni viện Diệu Quang, Nha Trang.

Năm 1969, vâng lệnh Hòa thượng Bổn sư, Ni trưởng trở về Huế đảm nhận việc giảng huấn tại Ni viện Diệu Đức, và đến năm 1975 Ni trưởng được giao trọng nhiệm đảm trách cơ sở Hương Sơn giữa một giai đoạn khó khăn. Bằng vào tính năng động linh hoạt, Ni trưởng đã dần dần xây dựng Hương Sơn thành một Tịnh thất rồi trở thành một ngôi chùa như hiện nay. Tiến trình này luôn được nhịp nhàng với từng bước đào tạo nhân sự. Tấm lòng thương lo dìu dắt đệ tử quả là một điểm sáng trong cuộc đời của Ni trưởng. Với đệ tử bao giờ Ni trưởng cũng dùng những lời dịu ngọt nhưng không

thiếu phần quả quyết nghiêm nghị, luôn sống hòa đồng, ít thấy có phân biệt về đời sống vật chất. Thầy trò cùng chia ngọt sẻ bùi, biết dang rộng cánh tay của vị Thầy đùm bọc thương yêu các đệ tử bằng tâm không phân biệt. Bởi vậy Ni trưởng đã tiếp độ nhiều đệ tử và nuôi dạy nhiều vị khá thành đạt về Học cũng như Hạnh.

Với Phật tử, ngôi chùa Hương Sơn đã là một tụ điểm sinh hoạt cho nhiều đồn như Tu Xà Đề, Lộc Uyển, Ni Liên Thuyền, Từ Bi Sứ Giả. Hình ảnh Ni trưởng đối với họ là một người Thầy, người Mẹ, người Chị thật thân gần và khả kính.

Đối với Giáo hội, Ni trưởng luôn là người con hiếu kính, đối với các bậc Tôn trưởng, luôn tinh tấn trong mọi Phật sự của Giáo hội giao phó.

Năm 1982, Ban Trị sự tỉnh Bình Trị Thiên được hình thành, Ni trưởng là Ủy viên Thủ quỹ và vẫn tiếp tục nhiệm vụ ấy qua các nhiệm kỳ của Ban Trị sự cho đến ngày cuối đời. Trong các giới đàn của Ni bộ tổ chức trong các năm 1970, 1975, 1981, Ni trưởng đều đảm trách chức vụ dẫn thỉnh, và những giới đàn sau này Ni trưởng đều được thỉnh vào hàng Tôn chứng.

Trong sự nghiệp hoằng truyền Phật pháp, Ni trưởng là một trong những vị giảng sư xuất sắc, đã góp phần vào sự nghiệp hoằng pháp của Giáo hội. Không một nơi nào Phật tử có nhu cầu giảng pháp hay Giáo hội cắt cử mà Ni trưởng từ nan. Từ những đạo tràng ở Từ Đàm, các niệm Phật đường trong thành phố, cho đến các khuôn hội xa xôi của vùng duyên hải và nông thôn, đâu đâu cũng vang vọng lời chỉ dạy từ hòa của Ni trưởng, với tổ chức Gia đình Phật tử Ni trưởng có nhiều nhân duyên hơn, bởi vậy trong các trại huấn luyện huynh trưởng, trong các ngày Hạnh ngành Nữ Gia đình Phật tử, Ni trưởng thường có mặt, sự có mặt của Ni trưởng là bậc Huynh trưởng để vỗ về dìu dắt đàn em.

Cuộc đời của Ni trưởng còn là môt thể hiện hài hòa của Đạo và Đời, Ni trưởng đã tiếp nối Cố Ni trưởng Thích Nữ Diệu Không, đã tham gia Ban chấp hành Hội Phụ nữ Việt Nam và Hội Phụ nữ tỉnh Thừa Thiên Huế.

Cuộc đời nhất hướng tu hành của Ni trưởng từ tuổi thành niên còn học hành cho đến tuổi trưởng thành ra làm Phật sự, dù công việc đến đâu và hồn cảnh nào đi nữa đối với hai pháp môn mà Ni trưởng đã phát nguyện hành trì thì lúc nào cũng miên mật, đó là Giới luật và Tịnh độ.

Về Giới luật thì tư tưởng, hành vi, ngôn ngữ, giao tiếp Ni trưởng luôn tế nhị từ ái, trang nghiêm trong mọi ứng xử.

Về Tịnh độ thì lúc nào cũng không rời Hồng danh của Đức Phật A Di Đà, nhất là trong thời gian thân bệnh thì Ni trưởng lại càng dùng hết thời gian cho niệm Phật, hạn chế sự tiếp xúc và Phật tử đến thăm Ni trưởng đều khuyên nên tinh tấn nhất tâm niệm Phật đó là quý vị thương Sư và thương quý vị, hơn là buồn rầu làm gì?

Ni trưởng là hình ảnh của sự tận tụy, trong lúc thân đã nhuốm bệnh Ni trưởng cố gắng tuân hành chỉ đạo của Giáo hội tham dự Đại hội kỳ IV GHPGVN tại Thủ đô Hà Nội. Ngờ đâu sự góp mặt trong ngày hội lớn ấy của Giáo hội, cơn bệnh của Ni trưởng ngày càng bột phát, mặc dầu đã được y bác sĩ của Bệnh viện Trung ương Huế, quý vị y bác sĩ Đông, Tây y Tuệ tĩnh đường Diệu Đế tận tình chữa trị, hàng môn đồ đệ tử hết lòng chăm sóc hầu hạ, song cơn vô thường đã phải đến, Ni trưởng đã nhẹ nhàng ra đi vào lúc 21 giờ ngày 30 tháng 4 năm Mậu Dần (1998) trước sự hộ niệm đông đủ của Tăng Ni Phật tử, hưởng thọ 63 tuổi đời và 33 hạ lạp.