Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Hòa Thượng Trí Quảng (1915 - 1992) Chùa Từ Ân- Huế

Hòa thượng Trí Quảng (1915 - 1992)

Chùa Từ Ân

Hòa thượng húy Không Tâm, hiệu Bích Đàm, tự Trí Quảng; thế danh Đỗ Trí Quảng, sinh năm Ất Mão (1915); nguyên quán tại Bích Khê, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Gia đình Hòa thượng có truyền thống Phật giáo lâu đời. Song thân là cụ Đỗ Cận và cụ bà Lê Thị Cầm. Ngài là em ruột Hòa thượng Hưng Mãn, Trú trì chùa Kim Tiên. Ngài xuất gia cầu Pháp với Hòa thượng Chánh Thống Bích Phong ở chùa Quy Thiện; sau một thời gian Ngài được bổn sư truyền Sa di thập giới. Đến năm 25 tuổi, Ngài là Thủ Sa di tại giới đàn Cụ túc giới chùa Tịnh Quang, Quảng Trị.

Năm 1945, Ngài đảm nhận Chánh Hội trưởng Hội Phật học tỉnh Quảng Trị. Năm 1947, Ngài giữ chức Phó Hội trưởng kiêm Trú trì Tỉnh hội Phật giáo Quảng Nam – Đà Nẵng.

Năm 1951, Giáo hội Tăng già Thừa Thiên mời

Ngài về trú trì chùa Từ Ân; Ngài đã trùng kiến ngôi cổ tự này.

Năm 1968, Ngài dạy ở Phật học đường Báo Quốc, và dạy Chuyên khoa Cao đẳng Phật học Liễu Quán ở chùa Linh Quang, Huế. Kiêm nhiệm trú trì, kế thế bổn sư ở chùa Quy Thiện.

Năm 1977, Ngài được mời làm Đệ lục Tôn chứng tại Giới đàn Báo Quốc. Năm 1981 và 1990, Ngài ở hàng Giáo phẩm Chứng minh của Tỉnh Giáo hội.

Cố Hòa thượng Thích Trí Thủ có bài thơ đề tặng Ngài như sau:

智　為　萬　行　力　先　峰

広　播　慈　恩　日　照　紅

一　念　空　心　心　即　佛

光　回　帰　善　得　無　心

Phiên âm : “Trí vi vạn hạnh lực tiên phong,

Quảng bá Từ Ân nhật chiếu hồng

Nhất niệm không tâm tâm tức Phật

Quang hồi Quy Thiện, đắc vô tâm.”

Nguyên Hồng dịch

“Trí là muôn hạnh sức tiên phong

Quảng bá Từ Ân trọn tấm lòng

Một niệm không tâm, tâm tức Phật

Về chùa Quy Thiện được vô tâm.”

Ngài an nhiên thị tịch lúc 1 giờ 45 phút sáng ngày 22 tháng 11 năm Nhâm Thân (15-12-1992), Ngài thuộc thế thứ 42 Lâm Tế chánh tông.

Hòa Thượng Đức Thiệu (1911 - 1993) Chùa Liên Trì- Đà Lạt

Hòa thượng Đức Thiệu (1911 - 1993)

Chùa Liên Trì

Hòa thượng húy Nguyên Minh, tự Đức Thiệu hiệu Hải Ấn, thế danh Bùi Xuân Quang tự pháp đời thứ 44 dòng thiền Lâm Tế Chánh Tôn. Hòa thượng sinh ngày 11 tháng 10 năm 1911 tại làng Nam Phổ Trung, xã Phú Thượng, huyện Phú Vang, Tỉnh Thừa Thiên Huế. Thân phụ là cụ Bùi Xuân Lai, thân mẫu là bà Nguyễn Thị Nghẹt. Hòa thượng là con trai út trong một gia đình gồm ba anh em trai, và một chị gái. Hòa thượng vốn được sinh ra trong một gia đình có truyền thống tin Phật lâu đời, hai anh trai của Hòa thượng điều xuất gia, và rất nổi tiếng, đó là Hòa thượng Thích Diệu Khai (Chùa Viên Thông) và Hòa thượng Thích Trí Tồn.

Năm lên bảy Ngài được thân mẫu, thân phụ cho phép xuất gia tại Chùa Viên Thông, và sau đó về làm đệ tử của Hòa thượng Trí Thủ lúc này ngài đang làm trú trì chùa Ba-la mật Thành phố Huế. Và sau đó được đức Hòa thượng Bổn sư cho phép tòng học tại Phật học đường Báo Quốc do Đại sư Trí Độ làm giám đốc.

Năm 1938 Ngài được thụ Sa di giới tại chùa Đại Bi, tỉnh Thanh Hóa. Sau hơn 15 năm tòng học tại Phật học đường Báo Quốc, Ngài được Hòa thượng Bổn sư cho phép chính thức thụ phong, và đắc giới Cụ túc tại Hộ Quốc Đại giới đàn tổ chức năm Kỷ Sửu (1949) tại tổ đình Báo Quốc, do đại lão Hòa thượng đệ nhất Tăng Thống Thích Tịnh Khiết làm đàn đầu.

Cuối năm 1951 Ngài được Tổng hội Phật giáo Trung phần bổ nhiệm làm trú trì chùa Viên Giác Cầu Đất, xã Xuân Trường , Thành phố Đà Lạt.

Năm 1954 sau ngày đình chiến, do yêu cầu Phật sự tại các tỉnh Cao Nguyên, Ngài được hội Phật giáo Trung phần bổ nhiệm trú trì chùa Khải Đoan, Thành phố Buôn Mê Thuột.

Đến năm 1957, Ngài nhận chức Chánh Đại diện Hội Phật giáo Tỉnh Pleiku và trú trì chùa Bửu Thắng.

Năm 1958 đến 1960 Ngài lên truyền bá chánh pháp tại huyện Cheo Reo, khai sơn chùa Bửu Minh, đồng thời Ngài cũng đứng ra xây dựng chùa Bửu Tịnh thuộc huyện Ayonpa và thành lập Phật giáo huyện này.

Đầu năm 1959 mặc dù bận nhiều Phật sự ở tại tỉnh Phú Bổn (nay thuộc tỉnh Gia Lai), Ngài vẫn đáp ứng nguyện vọng của Phật tử tỉnh Kom Tum đứng ra xây dựng và làm trú trì chùa Hồng Từ, chùa này cũng đã trở thành cơ sở Phật giáo tỉnh hội Kom Tum ngày nay.

Đến năm 1960 Giáo hội Phật giáo Trung phần bổ nhiệm Ngài làm trú trì và kiêm Hoằng Pháp tại chùa Tỉnh hội Phật giáo Phan Thiết; ở đây Ngài đã lãnh đạo phong trào đấu tranh bảo vệ tín ngưỡng năm 1963.

Sau năm 1964 Ngài được Hội Phật giáo điều về làm Chánh Đại diện Hội Phật giáo tỉnh Kom Tum.

Từ năm 1967 trở đi Ngài trở về hành đạo tại Thành phố Đà Lạt. Năm 1973, Ngài được đức Hòa thượng Bổn sư Thích Trí Thủ ấn chứng cho Ngài làm trưởng tử và ban cho bài kệ phú pháp:

Nguyên văn : 以　徳　紹　家　風

古　今　如　是　同

春　光　香　不　盡

海　印　體　含　容

Phiên Âm : Dĩ Đức Thiệu gia phong

Cổ kim như thị đồng

Xuân quang hương bất tận

Hải ấn thể hàm dung.

Nguyên Hồng dịch Lấy đức nối gia phong

Xưa nay đều như vậy

Xuân quang thơm cùng khắp

Thể hải ấn bao dung.

Năm 1974, thể theo nguyện vọng của bốn chúng đệ tử và lời thỉnh cầu của Hòa thượng Thích Minh Cảnh, Ngài đã về thường trú tại Tổ đình chùa Linh Quang Thành phố Đà Lạt.

Sau năm 1982 khi Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng thành lập, Ngài đã được chư Tăng Ni và quý Phật tử cung thỉnh vào hàng Giáo phẩm Chứng minh, kiêm Đặc ủy Tăng sự thuộc Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng.

Đầu năm 1988 Ngài nhận ngôi Chùa Liên Trì, trùng tu và đích thân làm trú trì cho đến ngày cuối cùng.

Đến ngày 11 tháng 10 năm Quý Dậu nhằm ngày (24-11-1993), Ngài đã an nhiên thị tịch vào giờ Thân tại Tổ đình Linh Quang Thành phố Đà Lạt, Ngài hưởng thọ 82 tuổi đời và 44tuổi đạo.

Hòa Thượng Tương Ưng (1912 - 1994) Chùa Từ Quang- Huế

Hòa thượng Tương Ưng (1912 - 1994)

Chùa Từ Quang

Hòa thượng Pháp danh Tâm Giải tự Tương Ưng, thế danh Nguyễn Duy Phú, sinh tháng 3 năm Nhâm Tý tức năm 1912 tại làng Giạ Lê Thượng, xã Thủy Phương, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế.

Ngài xuất thân trong một gia đình có truyền thống Đạo Phật. Thân phụ là cụ Ông Nguyễn Duy Hùng và thân mẫu là cụ bà Ngô Thị Nhỏ.

Thuở ấu thời, khi chưa đầy một tuổi, thân phụ đã qua đời, Hòa thượng được ông bà nội chăm sóc, nhưng chẳng bao lâu ông bà nội cũng quy tiên. Tuổi thanh xuân đã thấm mùi cay đắng, càng giúp Ngài nhận rõ về nỗi khổ của nhân sinh.

Năm 1927, đại lễ Phật đản được tổ chức trọng thể

tại chùa Linh Sơn, làng Giạ Lê Thượng, đặt dưới sự chứng minh của Hòa thượng Giác Tiên, Tổ khai sơn chùa Trúc Lâm Huế. Chính

không khí trang nghiêm của buổi lễ này và đạo phong uy nghi của Tổ đã làm phát sinh chí nguyện siêu tục nơi Ngài.

Sau 2 năm nuôi ước nguyện xuất gia, đúng vào ngày vía Đức Quán Thế Âm Bồ-tát 19 tháng 2 năm Kỷ Tỵ, tức năm 1929, Ngài thật sự xả vọng tầm chơn, đến chùa Trúc Lâm đảnh lễ Tổ Giác Tiên xin xuất gia học đạo. Tổ từ bi hứa khả, liền dạy ngài Đôn Hậu và ngài Mật Khế đưa Ngài ra Tổ đình Từ Quang làm đệ tử Hòa thượng Giác Bổn.

Cửa Không học đạo, công hạnh thấm nhuần, bước siêu tục theo tháng ngày vững chãi. Sau 6 năm hầu Thầy học đạo, ngày 16 tháng giêng năm Giáp Tuất, tức năm 1934 Ngài đã được Bổn sư trao truyền Sa-di thập giới.

Năm 1940 Ngài lại được Bổn sư cho đăng đàn thọ Tỳ-kheo Bồ-tát giới tại Giới đàn chùa Hải Đức ngày 8 tháng 8 năm Canh Thìn do Hòa thượng Thích Phước Huệ, khai sơn chùa Hải Đức, làm Đường đầu, Hòa thượng Phước Hậu, trú trì Tổ đình Báo Quốc làm Yết-ma và Hòa thượng Phổ Thụy làm Giáo thọ.

Năm 1944, Ngài về Nha Trang cùng chư Tăng tu bổ chùa Hải Đức suốt 2 năm.

Năm 1947, Ngài phát nguyện trùng tu chùa Hoa Sơn Giác Hải.

Năm 1948, Ngài thường trú và cùng chúng Tăng chung lo Phật sự tại chùa Phật học Long Sơn, Nha Trang.

Năm 1950-1951, Bổn sư và Pháp huynh viên tịch, Ngài trở về Tổ đình Từ Quang để cư tang.

Năm 1952, Ngài trở vào Nha Trang nhận ngôi chùa Linh Phong cổ tự. Sau khi trùng tu xong, Ngài đã thỉnh một vị Tăng khác trú trì để trở về Huế đảm nhận chức Trú trì Tổ đình Từ Quang.

Năm 1954, Ngài khởi công trùng tu Tổ đình đến năm sau mới hồn tất.

Năm 1964, Ngài trùng tu hậu đường của Tổ đình, cũng vào năm này, Ngài vào Nha Trang xây dựng khuôn hội Phước Hải và cúng dường sở đất do Ngài làm nghiệp chủ cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất để Giáo hội xây dựng Phật học Ni viện Diệu Quang Nha Trang nhằm đào tạo chư Ni.

Năm 1968, Tổ đình Từ Quang bị chiến tranh tàn phá đổ nát, Ngài lại trùng tu đến năm 1970 mới hồn chỉnh.

Năm 1990, Ngài xây dựng thêm Phương trượng thất đã tạo thành tổng thể ngôi chùa phối trí theo chữ Khẩu.

Vào những năm 1977-1981-1989 các Giới đàn được tổ chức tại Tổ đình Báo Quốc, Ngài luôn được ban Kiến đàn cung thỉnh vào hàng Tôn chứng. Và gần đây, ngày 19 tháng 6 năm Giáp Tuất-1994, Đại Giới đàn tổ chức tại Tổ đình Báo Quốc, Ngài là vị Đệ nhất Tôn chứng.

Suốt cuộc đời tu học và hoằng Pháp, Ngài là bậc luôn luôn thủ chí hành đạo. Khi ứng xử thì chân tình trung thực, lúc tịnh cư thì lặng lẽ vô ngôn; với bản thân thì Ngài sống cuộc đời tri túc, thanh đạm, giới lạp huân tu. Đối với việc nhiếp hóa đồ chúng thì Ngài luôn sách lệ “tuyệt dứt sinh tử”. Ngài thường dạy đồ chúng” chân thật thì bất hư” chỉ chừng ấy thôi mà suốt đời tu tập và hành đạo thì “Thánh Đạo” sẽ được dự phần.

Đối với các bậc đồng học, đồng tu thì Ngài rất mực khiêm tốn. Đối với người dưới thì hết sức bao dung và sách lệ một cách trung thực. Đối với các bậc Tôn trưởng thì hết lòng cung kính phụng sự. Đối với cư sĩ tại gia hữu duyên với Ngài thì được hóa độ rất mực chân tình.

Như có linh cảm sắp xả bỏ báo thân, nên trước đó một thời gian ngắn, Ngài đã nhắn mời Thượng tọa Minh Tuấn từ Đà Nẵng về Huế để dặn dò công việc trong tông môn. Ngài khuyên các đệ tử: thầy Giải Thiện, Giải Hòa, Giải Phước, Giải Đăng… phải hết lòng thương mến nhau, bước đi theo ý hướng của Phật và Tổ, duy trì Tổ đình ngày càng thêm quang rạng. Gắn bó với những Phật tử đã có duyên với chùa để cùng nhau phụng sự ngôi Tam bảo.

Sau thời gian ngắn thị bệnh, Hồ thượng đã viên tịch vào lúc 21 giờ ngày 12 tháng 9 năm Giáp Tuất, tức ngày 16 tháng 10 năm 1994 tại Phương trượng thất, trụ thế 83 năm với 54 Hạ lạp.

Hòa Thượng Chánh Trực (1931 - 1995) Chùa Tỉnh Hội Quảng Trị – Quảng trị

Hòa thượng Chánh Trực (1931 - 1995)

Chùa Tỉnh hội Quảng Trị – Quảng trị

Thế danh Hòa thượng là Hồng Văn Trung, pháp danh Tâm Trung, pháp tự Chánh Trực, thuộc dòng thiền Lâm tế đời thứ 43. Ngài sinh ngày 07 tháng 08 năm Tân Mùi (1931) tại làng Trà Trì, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng tỉnh Quảng Trị.

Vốn xuất thân trong một gia đình thâm tín Tam Bảo, người anh cả xuất gia sớm nên từ nhỏ Hòa thượng đã có ý hướng theo anh.

Năm 1947 mới được song thân cho phép, Hòa thượng đã đầu sư học đạo với Trưởng lão Hòa thượng Thích Hưng Dụng tại chùa Hội quán Phật học Quảng Trị. Năm 1950 Hòa thượng được thọ Sa di giới và được gởi vào tu học tại Phật học đường Trung Việt Báo Quốc Huế.

Năm 1952, Hòa thượng được trao truyền Cụ túc giới tại giới đàn Nha Trang. Sau đó năm 1957, Ngài được chuyển vào học tại Phật học viện Trung phần Nha Trang. Năm 1960 Giáo hội bổ

nhiệm Hòa thượng trú trì chùa Di Linh và giảng sư cho tỉnh hội Lâm Đồng.

Với lòng nhiệt thành của tuổi trẻ, Hòa thượng đã chuyển về Từ Đàm và được cử làm Phó hội trưởng tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên kiêm giảng sư.

Trong mùa Pháp nạn 1963, Hòa thượng đã thể hiện hết vai trò của một giảng sư và một Phó hội trưởng, một phụ tá tín cẩn của Hòa thượng Chánh hội trưởng, vị đã phát động và lãnh đạo phong trào Phật giáo năm 1963.

Đến năm 1964, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất thành lập, Hòa thượng giữ chức vụ Đặc ủy Thanh niên của Ban Đại diện Phật giáo tỉnh Thừa Thiên. Năm 1968 vì nhu cầu Phật sự, Ngài được bổ nhiệm giữ chức Chánh Đại diện của Phật giáo tỉnh Quảng Trị.

Năm 1975, quê hương giải phóng, bước đầu trở về chốn tổ Tịnh Quang, Hòa thượng đã cùng các Pháp hữu dựng lại ngôi chùa tôn đơn sơ giữa cảnh ngổn ngang đổ nát của Tổ đình để có nơi thờ phượng.

Năm 1978, Hòa thượng quyết tâm tu bổ tháp phần của chư Tổ và xây dựng được ngôi Tổ đình bằng công sức của hàng Phật tử tranh thủ ngồi giờ lao động. Ngài đã xây dựng ngày kỵ Tổ Sắc Tứ trở thành ngày hội, ngày gặp mặt của tất cả thầy trò trong tồn tỉnh Quảng Trị.

Đầu xuân năm Canh Thân - 1980, Ban vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam ra đời, Hòa thượng là một thành viên của ban vận động. Tháng 11 năm 1981, Hội nghị Đại biểu thống nhất Phật giáo cả nước được tổ chức tại Thủ đô Hà Nội, Hòa thượng đã được cử vào Hội đồng Trị sự GHPGVN. Tại địa phương, năm 1982 Hòa

thượng được mời là Phó trưởng Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Bình Trị Thiên kiêm Chánh Đại diện Phật giáo huyện Triệu Hải.

Năm 1989, Đại hội Phật giáo tỉnh Quảng Trị được tổ chức, Hòa thượng được cung cử là Trưởng ban Trị sự, cũng trong lúc này Hòa thượng được mời tham gia Mặt trận và Hội đồng Nhân Dân tỉnh Quảng Trị.

Năm 1990, Hòa thượng đã xây dựng lại ngôi chùa Phật học Quảng Trị trang nghiêm, phục hồi một diện mạo của Phật giáo Quảng Trị.

Năm 1992, Đại hội Phật giáo tồn quốc kỳ III, Hòa thượng được tấn phong giáo phẩm Hòa thượng.

Như linh cảm được sự sắp xả báo thân, đầu năm Ất Hợi - 1995 Hòa thượng về Tổ đình Báo Quốc lễ Tổ – đảnh lễ thù ân nơi đã trưởng dưỡng, đã trang bị bao nhiêu hành trang cho cuộc đời hành giả của Ngài.

Ngày 04 tháng 03 năm Ất Hợi, thị giả báo vào Huế cho biết ý Hòa thượng muốn vào Tổ đình Kim Tiên, thế rồi chiều tối hôm đó hàng đệ tử của Hòa thượng đã rước Ngài vào chùa Kim Tiên. Và đây là lúc Hòa thượng đã để lại đằng sau bao Phật sự của Quảng Trị để nhẹ nhàng về cõi Phật qua một đêm nghỉ ngơi ở chốn Tổ Kim Tiên, bên cạnh bổn sư cùng với sự hầu hạ của hàng đệ tử. Hôm sau vào lúc 13 giờ 15 phút ngày 05 tháng 03 năm Ất Hợi, Hòa thượng đã an nhiên thị tịch, thọ 65 tuổi đời, 43 hạ lạp.

Hòa Thượng Minh Tánh (1923 – 1995) Chùa Thiên Khánh – Long An

Hòa thượng Minh Tánh (1923 – 1995)

Chùa Thiên Khánh – Long An

Hòa thượng Thích Minh Tánh, thế danh Từ Phước Thành, huý thượng Nguyên hạ Chơn, hiệu Minh Tánh. Sinh ngày 24-07 năm Giáp Tý (1923) tại xã Minh Hương huyện Nghĩa Thành tỉnh Quảng Ngãi. Thân phụ là cụ ông Từ Thanh Huy, thân mẫu là bà Lê Thị Bông, Ngài là con thứ 9 trong gia đình có 9 anh chị em (3 anh trai, 4 chị gái, 1 em trai).

Gia đình có truyền thống nhiều đời kính tin Tam Bảo và có lòng yêu nước nồng nàn.

Năm lên 7 tuổi đã được theo chân Thân phụ đến học đạo, công quả tại chùa Từ Quang, kinh đô Huế.

Năm 17 tuổi (1940), được Hòa thượng Tâm Thông hiệu Quảng Nhuận Trụ trì Tổ đình chùa Từ Quang, thuộc dòng Lâm tế chánh tông. đời thừ 43 tiếp độ cho thế phát xuất gia tại chùa Linh Quang - Đà Lạt.

Sau khi chính thức xuất gia Ngài được Hòa thượng Bổn sư cho vào tu học tại Phật học đường Tây Thiên và Phật học đường Báo Quốc - kinh đô Huế, đây là hai Phật học đường danh tiếng miền Trung thời bấy giờ.

Suốt 8 năm tu học tài đức song tồn, Ngài được Hòa thượng Bổn sư cho phép thọ tam Đàn tại Đàn giới "Hộ Quốc Đàn" được tổ chức tại Phật học đường Báo Quốc do Hòa thượng Tường Vân (Tịnh Khiết) làm đàn đầu vào năm 1948, khi ấy Ngài vừa tròn 25 tuổi.

Sau khi tốt nghiệp Phật học đường Báo Quốc, giới pháp đã thọ đủ, Ngài bắt đầu sự nghiệp hoằng pháp.

Từ năm 1948 - 1959 được bổ nhiệm làm Giảng sư giảng dạy tại các Phật học đường ở Trung phần, làm Trụ trì chùa Tỉnh hội Bình Thuận, Trụ trì chùa Tổ Linh Quang, Thành Phố Đà Lạt - Lâm Đồng.

Năm 1964 sau khi Pháp nạn 1963 chấm dứt, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất ra đời, Hòa thượng được Tăng Ni Phật tử suy cử làm Chánh Đại diện Phật giáo tỉnh Long An liên tục nhiều nhiệm kỳ, Ngài luôn được sự tín nhiệm của Tăng Ni, Phật tử.

Năm 1981, Phật giáo ba miền được thống nhất các Hệ phái thành Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Hòa thượng cùng quí vị Giáo phẩm vận động thống nhất Phật giáo Tỉnh Long An. Đến năm 1983, Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Long An được thành lập, Ngài được suy cử làm Phó ban Trị sự Thường trực .

Năm 1990, Phó ban Thường trực kiêm Ủy viên Tăng sự nhiệm kỳ III Tỉnh hội Phật giáo Long An.

Năm 1992 Trường Cơ bản Phật học Long An được thành lập, Ngài được Tăng Ni thỉnh cầu làm Hiệu trưởng khóa đầu tiên.

Năm 1993 Ngài tiếp tục suy cử làm Phó ban Thường trực và Ủy viên Tăng sự nhiệm kỳ IV (1994 - 1998) Tỉnh hội Phật giáo Long An .

Suốt 72 năm trụ thế, 55 năm sống đời phạm hạnh hưởng 47 hạ lạp. Hòa thượng Thích Minh Tánh luôn thể hiện tấm gương sáng của bậc chân tu Phật giáo thanh bần lạc đạo, từ bi nhẫn nhục, chăm lo nhắc nhở đàn hậu tấn. Nhưng như đóa hoa vô thường đã cống hiến sắc hương tô đẹp cho đời, đem an lạc cho mọi lồi rồi lại trở về tứ đại giả không, Ngài lâm trọng bịnh và thâu thần tịch diệt vào lúc ll giờ 30 ngày 02-10-1995 (09-8-ất Hợi). Nhục thân của Ngài được nhập Bảo Tháp trong khu Tháp Mộ chùa Thiên Khánh (phường 4, Thị xã Tân An, Long An), như để mãi gia trì niệm lực cho trường Cơ bản Phật học Long An, cho sự nghiệp đào tạo Tăng Ni tài đức của Phật giáo tỉnh Long An.

Hòa thượng Kế Châu (1922 – 1996)

Chùa Thập Tháp – Bình Định

Hòa thượng Kế Châu, Pháp danh Không Tín, Pháp tự Giải Thâm. Ngài họ Nguyễn, sinh năm Nhâm Tuất (1922) tại thôn Nhạn Tháp, xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định, trong một gia đình nho phong y học và thấm nhuần Phật giáo. Song thân Ngài là Phật tử thuần thành. Anh là Hòa thượng Trí Diệu, học hạnh kiêm tồn, trụ trì và tịch tại chùa Phước Long, Tây Sơn, Bình Định.

Ngài tư chất thông minh, nội ngoại điển đều am hiểu, y học và võ thuật đều có học qua. Ngài sớm hiểu được đạo qua kinh diển, nhận chân được lẽ vô thường của cuộc đời, và phát ý chí xuất trần vững mạnh.

Năm 14 tuổi (1936), được phép song đường, ngài xin thế phát xuất gia với Quốc sư Phước Huệ tại Tổ đình Thập Tháp Di Đà, xã Nhơn Thành, huyện An Nhơn, được Quốc sư ban Pháp danh là Không Tín.

Hòa thượng Kế Châu bấy giờ là thị giả cho Hòa thượng Quốc sư Phước Huệ, nên thường hay theo Ngài đi nghe giảng khắp nơi. Đặc biệt là từ khoảng 1932 đến năm 1940, Hòa thượng thường hay dự học Phật pháp ở Đại học đường Tây Thiên – Huế do Hòa thượng Quốc sư giảng. Trong lớp này còn có quý Hòa thượng Đôn Hậu, Trí Thủ, Mật Nguyện, Mật Hiển….

Hòa thượng vốn sẵn tính thông minh nên khi nghe Quốc sư lên lớp giảng những bộ kinh đại thừa, Ngài liền liễu ngộ ngay. Ngồi ra, Ngài còn nghiên cứu thêm những bộ kinh của Nho giáo như Tứ Thư, Ngũ Kinh, thi văn, điển cổ của văn học Trung Quốc. Ngài còn là nhà thơ, nhà thư pháp. Chữ của Ngài rất đẹp và Ngài còn là người rành về chữ chân, thảo, lệ, triện của các thời đại cổ Trung Hoa, ít người theo kịp.

Năm Nhâm Ngọ (1942), Ngài được phép đăng đàn thọ Đại giới tại giới đàn chùa Hưng Khánh do Hòa thượng Chí Bảo làm Đường đầu truyền giới. Ở giới đàn này, Ngài là Vĩ Sa-di.

Năm Quý Mùi (1943), sau khi thọ giới, Ngài được Hòa thượng Bổn sư là Quốc sư Phước Huệ truyền pháp phái Sơn môn, Ngài đắc pháp với pháp tự Giải Thâm, hiệu là Kế Châu.

Năm Đinh Hợi (1947), với khả năng xuất chúng, Ngài được mời vào Giảng sư đồn của Phật học đường Phật giáo Cứu quốc tỉnh Bình Định.

Năm Canh Dần (1950), Ngài được cung thỉnh trụ trì chùa Bảo Sơn, xã Mỹ Thành, huyện Phú Mỹ, tại đây, Ngài kiết thất tu hành, hóa độ đông đảo quần chúng, và vận động tái thiết ngôi chùa trở nên trang nghiêm tú lệ hơn xưa.

Năm Mậu Tuất (1958), Ngài được Chư tôn đức cử làm Giám đốc Phật học đường thuộc Giáo hội Tăng già Bình Định.

Cùng thời gian này, Ngài khai sơn chùa Bảo châu, xã Mỹ Thọ, huyện Phù Mỹ, sau đó Ngài giao lại cho đệ tử trụ trì.

Năm Quý Mão (1963), Ngài tham gia phong trào chống chính sách kỳ thị tôn giáo, đàn áp Phật giáo của chế độ Ngô Đình Diệm và được mời vào Ban lãnh đạo Phật giáo Bình Định.

Năm Ất Tỵ (1965), khi Hòa thượng Thích Huê Chiếu, trụ trì Tổ đình Thập Tháp – pháp huynh của Ngài viên tịch, Chư tôn đức trong Sơn môn đã suy cử Ngài kế thừa trụ trì Tổ đình. Từ đấy, Ngài bắt đầu ra sức chỉnh trang mọi mặt, đưa Tổ đình trở thành một chốn thiền môn sinh hoạt có quy củ nghiêm tịnh.

Cùng trong năm này, Ngài được Tăng Ni, Phật tử tín nhiệm suy cử làm Chánh Đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tỉnh Bình Định. Và từ đây đến cuối đời, Ngài là vị lãnh đạo đứng đầu của Phật giáo Bình Định, hướng dẫn Tăng Ni, Phật tử tỉnh nhà chuyên tâm tu học.

Năm Đinh Mùi (1967), Tổ đình Thập Tháp Di Đà dưới sự hướng dẫn của Ngài mỗi lúc càng thêm khởi sắc. Vì thế Ngài bắt tay xây dựng lại khu Đông đường làm nơi tiếp khách thập phương về chiêm bái Tổ đình và làm nơi Giảng dạy cho Tăng chúng khắp nơi quy tụ về học tập.

Năm Mậu Thân (1968), để kế vãng khai lai, tục Phật huệ mạng, Ngài tổ chức khai Đại giới đàn tại chùa Long Khánh, thành phố Quy Nhơn, mà Ngài được thỉnh làm Chánh Chủ đàn trong giới đàn này.

Năm Kỷ Dậu (1969), Ngài đứng ra trùng tu khu vườn tháp Tổ, theo thời gian và do chiến tranh đã dần bị hư hoại. Sau đó, Ngài cho xây dựng tường rào bao bọc tồn bộ khuôn viên Tổ đình cho thêm phần khang trang nghiêm tịnh.

Năm Canh Tuất (1970), Ngài thành lập Phật học viện Phước Huệ chuyên khoa Trung đẳng Phật học tại Tổ đình Thập Tháp, do Ngài làm Giám viện. Tăng chúng các nơi trong và ngồi tỉnh tựu về tu học hơn 100 vị. Ban Giáo thọ gồm chư vị : Hòa thượng Giác Tánh, Tâm Hồn, Giác ngộ, Bửu Quang, chư Thượng tọa : Đồng Từ; Tâm Hiện. Trường hoạt động cho đến năm 1975 thì giải tán.

Năm Nhâm Tuất (1982), sau khi Phật giáo cả nước thống nhất về một mối, thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Ngài được tồn thể Tăng Ni, Phật tử suy cử vào chức Trưởng ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Nghĩa Bình.

Năm Đinh Mão (1987), tại Đại hội Đại biểu Phật giáo tồn quốc lần thứ II, Ngài được Đại hội suy cử làm ủy viên Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Năm Kỷ Tỵ (1989), Ngài cùng chư tôn đức tỉnh nhà tổ chức Đại giới đàn Nguyên Thiều tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn. Ngài được cung thỉnh làm Đàn chủ giới đàn này.

Năm Giáp Tuất (1994), Ngài được cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa thượng trong Đại giới đàn Phước Huệ, tổ chức tại chùa Long Khánh, Quy Nhơn.

Trong suốt quảng đời hành đạo, Ngài đã có công khai sơn những ngôi chùa : Thừa Ân ở Pleiku, Viên Thông ở Tây Sơn - Bình Định; Bảo Hoa ở An Nhơn – Bình Định; Bảo Lâm, Bảo Quang, Bảo Giác ở Long Khánh - Đồng Nai.

Ngồi việc hoằng dương Phật pháp, đào tạo Tăng tài. Ngài còn là một thi nhân, một văn sĩ được nhiều người mến mộ. Thi pháp, liễn đối của Ngài hiện diện khắp nơi tại các tự viện trong và ngồi tỉnh. Các văn nhân, thi sĩ nổi danh đều tìm đến luận bàn văn chương thi phú với Ngài.

Ngài còn để lại cho đời những tác phẩm:

1.Bách Thành Yên Thủy của Phật Quốc Thiền sư (dịch và tác thơ), 2. Thập Mục Ngưu Đồ Tụng (dịch và tác thơ), 3. Long Bích thi tập I và II, 4. Kim Cang Nghĩa mạch (dịch), 5. Kim Cang Trực Sớ (dịch), 6. Di Đà Giảng Thoại (dịch).

Năm Ất Hợi (1995), Ngài mở cuộc đại trùng tu Tổ đình Thập Tháp. Công việc đang tiến hành dở dang thì Ngài sau một cơn bệnh nhẹ, đã thu thần thị tịch vào ngày mùng 5 tháng Chạp năm Ất Hợi, nhằm ngày 24 tháng 1 năm 1996, trụ thế 75 năm, với 55 Hạ lạp.

Tưởng niệm

Hòa thượng Huyền Quang có tặng Hòa thượng Kế Châu một bài như sau :

十塔髺珠和尚恵存

元韶遠裔正當君

奕葉相承氣象春

圓頂藏珠真法器

方袍帯碧寔家珍

松關昔日招時士

寳刹今朝轉法輪

福慧傳燈光祖印

叢林面目是其人

元韶監院玄光親紀

Thập Tháp Kế Châu Hòa thượng huệ tồn

Nguyên Thiều viễn duệ chính đương quân,

Dịch diệp tương thừa khí tượng xuân.

Viên đỉnh tàng châu chân pháp khí,

Phương bào đới bích thật gia trân.

Tùng quan tích nhật chiêu thời sĩ,

Báo sát kim triêu chuyển pháp luân.

Phước Huệ truyền đăng quang tổ ấn,

Tòng lâm diện mục thị kỳ nhân.

Nguyên Thiều Giám viện Huyền Quang thân kỷ

Nguyên Hồng dịch :

Kính tặng Hòa thượng Kế Châu chùa Thập Tháp

Nguyên Thiều hậu duệ chính ngài đây,

Dịch diệp tương thừa khí tượng thay.

Ngọc báu giữ gìn trên búi tóc,

Vàng kim bọc lấy áo vuông này.

Thiền môn ngày trước thôi không khép,

Bảo sát giờ đây bánh pháp quay.

Phước Huệ đèn thiền ai tỏ rạng,

Tòng lâm diện mục đó là thầy.

Giám viện Nguyên Thiều, Huyền Quang thân ghi

Giảng Sư Thanh Thùy (1922 – 1996) Tịnh Thất Liên Hoa – Sài gòn

Giảng sư Thanh Thùy (1922 – 1996)

Tịnh thất Liên Hoa – Sài gòn

Giảng sư tên thật là Phạm Văn Tuân, sinh năm 1992 tại thôn An Ninh, xã Hải Trung, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

Giảng sư sinh ra và lớn lên trong một gia đình nho phong tín Phật. Lúc nhỏ Giảng sư xuất gia ở chùa Quế Phương, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, cầu Pháp với Tổ.

Năm 1934, Giảng sư được thọ Sa di tại Giới đàn chùa Đông An do Sư tổ Quảng Lâm làm đàn đầu.

Do tư chất thông minh, nên Sư tổ cho vào học tại Báo Quốc – Huế năm 1942. cùng lớp vào học tại Huế có 5 vị, trong đó có Hòa thượng Tâm Thông. Sau khi mãn khóa, Giảng sư xin ở lại trong Nam và Y chỉ với Hòa thượng Giác Nhiên chùa Thuyền Tôn. Giảng sư được Hòa thượng Bổn sư cho thọ Đại giới tại giới đàn Hộ Quốc tại Huế.

Năm 1949, ở chùa Báo Quốc, Giảng sư được Hòa thượng Bổn

sư cho Pháp danh Tâm Thùy, hiệu Thiện Sanh, tự Thanh Thùy. Trong giới đàn này. Hòa thượng Thích Tịnh Khiết làm Đàn đầu Hòa thượng, Hòa thượng Giác Nhiên làm Yết ma và Hòa thượng Viên Quang làm Giáo thọ. Thất chứng gồm: Hòa thượng Giác Nguyên đệ nhất, Hòa thượng Chơn Thiệt đệ nhị, Hòa thượng Giác Hạnh đệ tam, Hòa thượng Tinh Phổ đệ tứ , Hòa thượng Mật Hiển đệ ngũ, Hòa thượng Từ Tướng đẹ lục, Hòa thượng Quảng Nhuận đệ thất. Ban Dẫn thỉnh gồm: Hòa thượng Chánh Kiến, Diệ Hoằng, Quang Minh và Thiên Hòa.

Trong những năm sau đó, Giảng sư được Hội Phật giáo Trung phần thỉnh làm Giảng sư cho Hội. Có thể nói, Giảng sư là một trong những Giảng sư ưu trí nhất, có tài ăn nói lưu lốt nên được nhiều Bổn đạo yêu mến.

Một thời gian sau, Giảng sư vào Sài gòn, lập chùa Liên Hoa tại quận Bình Thạnh làm Phật sự tại đây. Sau năm 1975, do tuổi cao, sức yếu, Giảng sư đã viên tịch vào ngày 16.2.1996. hưởng thọ 75 tuổi.

Khi nghe tin Đại lão Hòa thượng Bổn sư viên tịch, Giảng sư gởi tâm thư xin điếu như sau:

1

Thành phố Huế, ngày 22 tháng 3 năm 1979

KÍNH NIỆM

Kính dâng cố Tăng Thống, cố Tôn sư Pháp húy Thính Giác Nhiên.

Kính bạch cố Tăng Thống, cố Tôn sư

Mùa đông năm Mậu ngọ, con được tin thầy ngọa cảm, con vô cùng lo sợ, nên hằng ngày con vẫn dốc tâm cầu nguyện, mong đức Như lai phù hộ, độ trì thầy sớm được bình phục, khang thái. Con tuy cách xa thầy, nhưng rất yên tâm, vì tin chắc rằng các bậc Huynh sư và các chư Tăng ở Thành phố Huế và các miền phụ cận luôn luôn gần gũi thầy để săn sóc. Nhưng đầu mùa xuân năm nay, một tin làm cho con bàng hoàng: Thầy đã viên tịch! Hung tin truyền đi, các chư Tăng Ni, Phật tử khắp nơi đều bồi hồi xúc động, nói riêng và là cái tang chung của toàn thể tín đồ trong và ngoài nước.

Chua sót thay! Thầy ra đi vĩnh viễn để cho con bao nhiêu suy tư, khúc mắc. Cin vô cùng ân hận trông khi thấy thầy không được khỏe mà con không được gần gũi để thăm viếng, săn sóc thuốc men, cơm cháo. Trước khi thầy viên tịch, con không được nghe thầy truyền dạy một điều, và nhìn nhục thân thầy lần cuối cùng. Đau đớn hơn nữa, con không được vinh dự dự lễ tiễn tống thầy. Sỡ dĩ những thiếu sót ấy, con không thể tránh được, vì phương tiện di chuyển đường dài hàng ngàn cây số quá khó khăn, mà thời gian thì vô cùng ngắn ngủi.

Nhớ lại hồi con thọ pháp, thầy đã chẳng nề hà thời giờ quý báu, sứ lực, trí óc . Biết bao năm trời, thầy đã dìu dắc con, hướng dẫn tinh thần con, hy vọng con trở nên một môn đệ khá, ngõ hầu cs thể giúp thầy trong việc phụng sự Phật pháp. Thầy là một bậc tôn sư khả kính, một người cha hiền của con, thế mà con chưa đèn ơn được trong muôn một. con xin cuối đầu chịu tội.

Hôm ay nhân tuần tứ cửu, con đốt nén hương thành, quỳ quỳ trước linh đài than thở. Bái xin Tôn sư chúng giám.

Nam mô Ma ha Tỳ khiêu Bồ tát giới

Cố Tăng thống Pháp hý Thích Giác Nhiên

Giác linh thuyền tọa hạ

Tát đại chứng minh

2.

Thành phố Huế , ngày 23 tháng 3 năm 1979

ĐIẾU VĂN

Kính dâng cố Tăng Thống, cố Tôn sư Pháp húy Thích Giác Nhiên Kính bạch cố Tăng Thống, cố Tôn sư.

Than ôi:

- Hương thủy sóng lừng

Thiên sơn đá sập

- Cây cỏ âu sầu.

Lá hoa héo hắt.

-Máy huyền vi giây phút khôn lường.

Vòng sanh tử ấy ai khéo đặt.

-Vẫn biết trăm năm thân gửi, con Tạo trò đùa.

Chỉ vì một mối cảm tình riêng, lòng quê réo rắt.

Nhớ Tôn sư xưa:

-Nết đất hiền hòa.

Tính trời chân thật.

- Quê hương trìu mến, giải Triệu Phong nung đúc chí anh tài. Chính quán thân yêu, miền Ái Tử luyện rèn lòng bất khuất.

- Hàng môn Phiệt đã mấy đời khoa bảng, dòng dõi thêm rực rỡ huy hoàng.

Nếp nho phong trải mấy độ thi thư, gia thế nức vẻ vang, xán lạn.

- Buổi niêu thiếu, khinh thường thi cử, xếp bút nghiêng, ngưỡng mộ cảnh thiền môn.

Thời Nguyễn Vương, coi vẻ công danh, biệt nghiêm mẫu, quy y nơi cửa Phật.

- Cơm nhạt ngựa, lòng hằng mong mỏi, muối dưa cùng năm tháng yên vui.

Cháo kèo nhà, dạ vẫn ước ao, kinh kệ suốt ngày, đêm thân mật.

- Đức khổ hạnh, đếm những mùa hạ lại, nhặt từng manh lá úa, vẫn kiên trì học hỏi thấu đài sen.

Nét chăm chuyên, tính bao độ thu về, tưới những luống rau tươi, càng nhẫn nại luyện tu tròn Phật pháp.

-Đêm đêm niệm Nam mô.

Ngày ngày tay lần hạt.

- Sách uyên nguyên thông tam quyển, danh vang lừng siêu nguyệt, siêu quần.

Phép mầu nhiệm thuộc ngàn pho, tiếng nổi dậy tuệ tâm, tuệ giác.

- Đức độ thầy kể sao cho siết: Nào điềm đạm, nào vui tươi, nào trang nghiêm, nào hỷ xả, nói ra vô số hằng hà.

Công ơn thầy biết chi cân: Như núi cao, như suối ngọt, như rừng thẳm, như sông dài, nghĩ thật dạt dào, bát ngát.

- Hàng Phật tử thấm nhuần lời giảng dạy: “Tam quy, Ngũ giới”, lòng lâng lâng, việc thiện chóng gia tăng.

Lớp chúng sanh hoan hỷ cách khuyên răn: “Nhân quả, Luân hồi”, óc thanh thoát, thói hư dần dập tắt.

- Gặp hồng thủy, nhà trôi vật nát chẳng quản công, đi phả khuyến, giúp đồng bào thoát khổ cực, lầm than

Dấp hỏa tai, trẻ đói,người đau, cố gắng sức, tặng đạo quả, đưa đại chúng khỏi màn trời chiếu đất.

- Giúp Giáo hội lập Cô Nhi viện, xây Bảo tháp, sửa Tổ đình thành tráng lệ, nguy nga.

Đỡ các Chi xây Niệm Phật đường, lập Hội đoàn, xây trường học nên khang trang sầm uất.

- Tân giáo bạn, mặt mừng, tay bắt, nghĩa kim lan như bóng với hình.

Giáo phái bạn, gắn bó keo sơn, tình đồng đạo đồng lao cộng tác.

- Kính trên, nhường dưới, khi đàm luận, lúc chuyện trò, vẫn nụ cười cố hữu, hân hoan.

Công nọ, việc kia, lúc ủy thác, khi cậy nhờ, thường tươi vui chu toàn, ngăn nắp.

- Nhủ quần chúng chống xâm lăng, gìn giữ nước, để độc lập, để tự do, để hạn phúc dội muôn nhà.

Khuyên tín đồ đừng mê tín, bảo tồn chùa, cho Tăng Ni, cho quần lê, cho phật tử trọn đạo pháp.

- Nhớ lại hai mùa pháo nạn, chiếc thuyền từ đang nghiên ngã giữa phong ba.

Mừng rằng mười hướng tĩnh tâm, vững lái thầy lướt nhẹ qua cơn bão táp.

- Khi phó hội, khi cúng dàng, khi thuyết pháp, bầu khung gian vọng lại tiếng:Từ bi.

Ngày Vu lan, ngày Phật đản, ngày Nguyên tiêu, nơi phật cảnh vang lên lời: Bồ tát.

- Ánh đạo vàng rực rỡ, chuông đổ hồi, hồng lạp, hoa đăng.

Ngôi Tăng thống suy tôn, thầy xứng bậc tặng phong, đền đáp.

- Những tưởng mười tuần bốn lẻ, thẻ rùa mong vút mãi dâng cao. Nghĩ rằng tám chục có thừa, tuổi đạo đoán như là còn thấp.

- Ngoài ngàn dặm, buổi trưa ban sớm, khẩu cầu thầy còn mãi sống lâu.

Sau năm năm, cảnh cũ, người xưa, con có dịp được về chiêm bái.

- Năm Mậu ngọ giữa mùa đông lạnh, hay tin thầy ngọc thể bất an.

Đường Thừa Thiên cách trở khó khăn, không tới viếng con đành sơ suất.

- Tin nhạn nhắn về ba, bốn bận, khi đau, khi đỡ, vẫn mừng thầy vẫn chưa can.

Tiếng gà eo óc một,hai hồi, lúc tỉnh, lúc mê, nhện trước mắt, con mừng dã tật.

- Bệnh tuy mệt, thầy thường hỏi đến, dẫu xa xăm mà dạ luống bồn chồn.

Lòng quặn đau con nghĩ tới thầy, vì cách trở mà tình không đền đáp.

- Án sách, trạnh niềm khi thăm dạ, tưởng tượng vẻ cười, tiếng nói, hai hàng tầm tã đòi cơn.

Bên thềm, chợt tỉnh lúc trung tiêu, nhớ về dạ hiếu, lòng trung, chín khúc bâng khuân ngây ngất.

- Trên tổ đường chắc gương còn sáng, nghĩa tôn sư mong được báo đền.

Bỗng miền Tây đua hội làng tiên, tin thanh trước thềm réo rắt.

- Trận gió thoảng qua.

Bóng đèn vụt tắt!

- Thuyền Bát nhã buồm xuôi hải giác, nước trôi, sóng vỗ, lênh láng thủy triều dâng bãi cát, ngó đăm đăm: Biển cả sắc xanh rờn!

Xe Luân hồi bánh chuyển thiên thai, gió thoảng, mây bay, chan hòa quan diệu tỏa lùm cây, nhìn chăm chú: Trời cao màu tím ngắt!

Ôi than ôi!

- Công trình khó nhọc. cha sanh người mà thầy dạy nên người.

Phật tử hắt hiu, trước sầm uất mà nay thành u uất.

Thôi từ đây

- Cánh hạc mịt mùng.

Vó câu bằn bặt.

- Biết lấy ai cắt nghĩa: Thị sinh.

Biết lấy ai giải câu: Diệt pháp.

- Con vẫn nhớ: Vô thường là định luật, nhưng bàng hoàng xúc động phất chia ly.

Con không quên: Tịch diệt ấy niềm vui, sao vẫn thấy nhớ thương người đã khuất.

Đau đớn nhẽ, Tăng thống viễn du!

Xót xa thay, Quang Châu vừa mất!

Gió Nha Trang, Trúc Lâm rì rào, hiu hắt, gởi về đây ngàn vạn trái tim đau.

Chuông Túy Vân, Bảo Quốc rền rĩ, âu sầu, dâng lên đó muôn vàn lời chua sót.

- Nến Tây Thiên, Từ Đàm chập chờn, ủ dột, nhớ trưởng sư đi mãi chắc không về.

Hương Thuyền Tôn, Từ Hiếu nghi ngút u trầm, buồn Phật tự một vì sao vụt tắt.

- Thiên Mụ mõ rã rời.

Ngự bình chim dáo dác.

- Hàng Phật tử cúi đầu, hoen mắt lệ, cac Tăng Ni không tránh khỉ bàng hoàng.

Những tín đồ trầm lặng, ướt khăn tang, khắp dân chúng gợn buồn lên ánh mắt.

- Mà chướng nghiệp vẫn còn nhiều, chúng con bất rất, ưu phiền, vì chưa thông đạo pháp.

- Ngắmdi ảnh, lệ sầu chan chứa, đồng kính dâng:” TRỰC VÃNG TÂY PHƯƠNG”

Trông linh đàn, hương tỏa âm u, đồng bái chúc:” HOA KHAI KIẾN PHẬT”.

- Mong hội Long hoa Ân sư giáng hạ, độ ngàn năm quốc thái dân an.

Giúp nước Việt Nam dân tộc vươn lên, hưởng vạn kỷ hùng cường, thông nhất.

Hỡi ôi!

Gió tuôn đàn hạnh

Sầu phủ cố đô

Thiên sơn núi sập

Hương thủy sóng dồ.

Nam mô Ma ha Tỳ khiêu Bồ tát giới

Cố Tăng thống Pháp húy Thích Giác Nhiên

Giác linh thuyền tọa hạ

Tát đại chứng minh

Khấp bái.

Thượng Tọa Viên Tịnh (1949 – 1996) Chùa Linh Sơn, Đà Lạt

Thượng tọa Viên Tịnh (1949 – 1996)

Chùa Linh Sơn, Đà Lạt

Thượng tọa thế danh Nguyễn Phước, quê ở Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên.

Thượng tọa Viên Tịnh được song thân cho xuất gia với Hòa thượng Từ Mãn, Trú trì chùa Linh Sơn Đà Lạt từ thuở nhỏ. Thượng tọa cũng là Trưởng tử của Hòa thượng Từ Mãn.

Được cho học Phổ thông tại Đà Lạt và học Phật pháp với Chư tôn đức ở Nha Trang và Lâm Đồng. Sau khi mãn các khóa học trở về chùa, Thượng tọa được Hòa thượng Bổn sư giao cho làm phụ tá cho Hòa thượng Bổn sư trong công việc đối nội ở chùa lẫn đối ngoại : Giáo hội và chính quyền. Thượng tọa vốn người hiền lành, ăn nói từ tốn, nhỏ nhẹ nên được mọi người thương mến. Sau khi chùa Trúc Lâm vắng bóng Trụ Trì, Hòa thượng Bổn sư đồng thời cũng là Trưởng ban Trị sự Phật giáo tỉnh Lâm Đồng cử Thượng tọa về làm Trú trì từ năm 1973 cho đến ngày viên tịch.

Trong thời gian làm Trú trì, Thượng tọa đã vận động Phật tử, quyên góp tịnh tài để trùng kiến ngôi Chánh điện, xây thêm Tiền đường, hậu Tổ, đồng thời kiến tạo khuôn viên và cảnh trí ngày càng khang trang hơn.

Đối với Giáo hội tỉnh Lâm Đồng, Thượng tọa là Phó Ban Trị sự Phật giáo tỉnh, kiêm Chánh Đại diện Phật giáo Đà Lạt, Phó Hiệu trưởng trường Trung cấp Phật học Phật giáo Lâm Đồng. Thượng tọa Viên Tịnh thọ Cụ túc giới năm 1972 tại Giới đàn chùa Phật Ân ở Cần Thơ, do Hòa thượng Thiện Hòa làm đàn đầu. Hòa thượng Thiền Định, Trưởng ban Kiến đàn. Do cơn bệnh hiểm nghèo, Thượng tọa đã cố chạy chữa một thời gian nhưng không qua khỏi. Thuận thế vô thường Thượng tọa đã viên tịch năm 1996, thọ 50 tuổi, 24 hạ lạp.

Tháp hiện được bảo quản trong khuôn viên chùa Trúc Lâm, Đà Lạt.

Hòa Thượng Tâm Hướng (1923 - 1997) Chùa Vạn Phước – Tp.Hồ Chí Minh

Hòa thượng Tâm Hướng (1923 - 1997)

Chùa Vạn Phước – Tp.Hồ Chí Minh

Hòa thượng Tâm Hướng pháp danh Nguyên Nguyện, hiệu Huyền Luận, thế danh Dương Xuân Đệ, đời thứ 44 dòng thiền Lâm Tế. Ngài sinh ngày 24 tháng 11 năm Quý Hợi (31/12/1923), tại làng Hương Cần, xã Hương Tồn, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế trong một gia đình thâm tín Tam Bảo. Thân phụ là cụ Dương Xuân Ngô và thân mẫu là cụ bà Trần Thị Đặng.

Hòa thượng là con thứ 6 trong một gia đình 7 anh chị em. Năm Ngài 10 tuổi thì Thân phụ đã sớm từ trần. Mẹ một mình tần tảo nuôi 7 người con dại. Cảnh gia đình như vậy đã gây một ấn tượng khá sâu đậm trong tâm trí Ngài. Mặc dù Ngài được Thúc phụ là cụ Tiến sĩ Dương Xuân Phán mến thương giáo dưỡng, dạy cho Ngài học chữ Nho từ khi lên 11 tuổi. Năm 16 tuổi, Ngài sớm nhận thức được thế sự là vô thường, cuộc đời là bể khổ, Ngài đã tự quyết định và xin phép Mẹ, các anh chị được vào chùa, xa rời thế tục.

Ngài đã đến chùa Vạn Phước thuộc thôn Bình An, xã Thủy Xuân vào ngày đầu tháng 9 năm Mậu Dần (23/10/1938) đảnh lễ xin xuất gia học đạo với Hòa thượng Giác Hạnh. Với bản chất nhu hòa, tính tình thuần hậu, cần mẫn hầu Thầy học đạo, sau 2 năm hành điệu nhiệt thành, nhuần thấm nếp Thiền môn, ngày 08 tháng 02 năm Canh Thìn (1940), Ngài được Hòa thượng Bổn sư truyền trao Sa-di thập giới.

Năm 1942, Ngài được tòng học ở Phật Học Đường Báo Quốc cho đến năm 1945 gặp chính biến, trường phải tạm thời gián đoạn. Với Ngài, những khi học tập ở trường cũng như thời gian đảm trách việc chùa, lúc nào Ngài cũng với tâm tinh cần không quản khó khăn cực nhọc, Ngài được các bậc Trưởng thượng rất thương yêu, chư pháp hữu huynh đệ đều quí mến. Bất cứ một công việc gì được giao phó Ngài cũng rất hoan hỉ, đem hết kỉnh tâm hầu Thầy mà chu tồn mọi sự, nên rất được Hòa thượng Bổn sư tin tưởng thương mến. Ngài đã là một chú Sa di đức hạnh, bên trong thì rất thúc liễm, bên ngồi thì vui hòa nhu thuận. Đến năm 1949 Ngài được Hòa thượng Bổn sư cho thọ Cụ túc giới tại Đại giới đàn chùa Hưng Khánh tỉnh Bình Định do ngài Hòa thượng Chí Bảo làm Đường đầu, Hòa thượng Giác Hạnh làm Yết-ma, Hòa thượng Vĩnh Thừa làm Giáo thọ, giới đàn ấy được Hòa thượng Phước Huệ (Thập Tháp) Chứng minh đạo sư.

Năm 1954 Ngài được Hòa thượng Bổn sư cử làm Tri sự chùa Vạn Phước. Thời gian quản thủ việc chùa, Ngài đã cùng với Hòa thượng Bổn sư đảm nhận trọng trách Đại trùng tu chùa, kéo dài suốt 3 năm. Ngôi Vạn Phước trang nghiêm được khánh thành vào ngày 08-02 năm Đinh Dậu (1957).

Năm 1965, lúc Đại lão Hòa thượng Bổn sư của Ngài 85 tuổi đã tiến cử Ngài làm Trú trì chùa Vạn Phước, kế nhiệm trú trì của

sư huynh là Hòa thượng Nguyên Quang tự Tâm Hảo hiệu Huyền Khánh đã viên tịch từ năm 1953.

Năm 1967, thể theo thỉnh nguyện khẩn thiết của chư Phật tử chùa Tuệ Quang tại Đô thành Sài Gòn, Đại lão Hòa thượng đã cử Ngài vào chăm lo Phật sự, hướng dẫn tín đồ ở chùa Tuệ Quang. Khi vào Sài Gòn, lúc ra Huế Ngài đã hai vai gánh nặng. Phụng hành giáo chỉ của Hòa thượng Bổn sư, Ngài đã từng bước tu sửa và đổi tên ngôi chùa Tuệ Quang thành chùa Vạn Đức năm 1967.

Sau đó, Ngài cung thỉnh Đại lão Hòa thượng Bổn sư vào cử hành lễ an vị. Trong lễ này, tín đồ đệ tử của Đại lão Hòa thượng đến tham dự rất đông. Mọi người thấy ngôi chùa quá thấp với mái ngói cũ dột, nên đã phát tâm thỉnh cầu Đại lão Hòa thượng cho thành lập Ban Trùng tu. Đại lão Hòa thượng Bổn sư đã cử Ngài làm Trưởng ban Trùng tu.

Sau Tết Mậu Thân 1968, công cuộc trùng tu được tiến hành theo đồ án của Kiến trúc sư Nguyễn Kỳ thiết kế và Kỹ sư Nguyễn Tấn Thọ thực hiện. Sau 3 năm thi công, ngôi chùa được hồn tất. Đại lễ khánh thành được cử hành vào năm 1970. Trong dịp này, được sự gợi ý của Hòa thượng Thích Trí Quang và sự chấp thuận của Đại lão Hòa thượng Bổn sư, Ngài đã đổi tên chùa Vạn Đức thành chùa Vạn Phước.

Song song với việc Đại trùng tu các chùa, Hòa thượng đã chú Tượng, đúc Chuông, tiếp Tăng độ chúng. Mặc dù đảm trách nhiều Phật sự nặng nề trong cả hai Chùa, nhưng Hòa thượng vẫn không quên hỗ trợ nhiều Phật sự của Giáo hội, nhất là việc giáo dục đào tạo Tăng tài, từ các Trường Cơ bản Phật học của một số Tỉnh thành cho đến Trường Cao cấp Phật học. Ngài cũng rất quan tâm đến công việc Từ thiện xã hội, cho thành lập Tuệ Tĩnh Đường tại chùa

Vạn Phước Sài Gòn để cứu giúp những bệnh nhân nghèo khổ. Vì Phật sự phải rời xa Huế, song tấm lòng của Hòa thượng bao giờ cũng hướng về Phật giáo Thừa Thiên Huế, hướng về chư Tôn Hòa thượng, chư Tăng Ni, về các Phật sự ở Huế. Đạo tình của Hòa thượng thật bao la và trách nhiệm với tổ chức Giáo hội thì rất chu tồn, không từ nan một Phật sự nào khi được giao phó.

Năm 1979, Ngài là ủy viên Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh. Ngài cũng đã từng làm tôn chứng cho nhiều Đại giới đàn tại chùa Ấn Quang v.v…

Năm 1981, Ngài được cử làm Chánh Đại diện Phật giáo quận 11 thành phố Hồ Chí Minh. Trong Đại hội kỳ II GHPGVN tại Thủ đô Hà Nội, Ngài được sung vào chức vụ Phó ban Nghi lễ Trung ương GHPGVN kiêm Trưởng ban Nghi lễ Thành hội Phật giáo TP.HCM. Ngài được Hội đồng Chứng Minh TW GHPGVN tấn phong lên hàng giáo phẩm Hòa thượng.

Suốt cuộc đời tu tập và hoằng hóa, Ngài là tấm gương ngời sáng cho Tăng Ni Phật tử. Tu hành thì giới luật tinh nghiêm, nhiếp hóa chúng sanh thì bằng tứ vô lượng tâm.

Ngài chân thật sống bằng giới luật, bằng kính tâm, bằng từ bi tâm. Ngài là hiện thân của Hiếu hạnh. Hình ảnh tôn thờ Bổn sư của Hòa thượng đã làm xúc động những ai nghe và thấy hình ảnh hầu Thầy của Hòa thượng. Đại lão Hòa thượng Bổn sư bệnh là Ngài đau, Đại lão Hòa thượng Bổn sư chưa thời (ăn) là Hòa thượng không nuốt xuống cơm mà chỉ chấp tay quỳ gối bên cạnh Đại lão Hòa thượng Bổn sư.

Từ hiếu tâm ấy nên lúc nào đối với chư Tôn đức Trưởng thượng, Hòa thượng cũng đầy kính tâm, luôn hầu hạ thăm viếng. Với Pháp lữ, Hòa thượng luôn trân quí, tôn trọng. Với hàng hậu tấn

khi nào Hòa thượng cũng lân mẫn ưu ái. Với Phật tử Hòa thượng là người Cha lành luôn vỗ về, an ủi, tùy thuận.

Hòa thượng sống thật đơn giản, ngôn từ thì bình dị mà tấm lòng thì thật sâu thẳm bao la, hết lòng phụng đạo giúp đời. Lòng bao dung, tính hiền hòa cũng chính là đức nhiếp chúng của Hòa thượng, nhiều đệ tử xuất gia của Hòa thượng đã trưởng thành, trụ vững và có nhiều đóng góp Phật sự như Thượng tọa Thích Phước Trí, Thích Phước Tồn, Thích Phước Hồn, Thích Phước Chơn và nhiều vị khác đã đảm trách trú trì nhiều nơi các chùa trong Nam.

Đối với Tổ đình Vạn Phước Huế và chùa Vạn Phước Sài Gòn, Hòa thượng cũng ổn định nhân sự, cử Pháp đệ là Hồ thượng Thích Tâm Thọ làm Trú trì Tổ đình Vạn Phước Huế, và Trưởng pháp tử Hồ thượng Thích Phước Trí làm Trú trì chùa Vạn Phước Sài Gòn.

Tháng 3 năm Bính Tý (1996) Hòa thượng về thăm Huế, như linh cảm về sự ra đi của mình không còn xa nên Ngài đã về quê thăm lại lần cuối, đốt hương tưởng niệm trước mộ phần thân thuộc thương kính, Hòa thượng đã tổ chức trai đàn chẩn tế cầu siêu độ chư tiên linh.

Mùa xuân Đinh Sửu năm nay, Hòa thượng rất hoan hỷ đón Xuân, vui Tết một cách thanh thản khinh an như Hòa thượng biết mình sắp trút gánh nặng của thân tứ đại vô thường để trở về cảnh giới Cực Lạc Tây phương.

Hòa thượng đã an nhiên thị tịch vào lúc 1g30’ ngày 19 tháng Giêng năm Đinh Sửu (1997) tại chùa Vạn Phước Sài Gòn. Hòa thượng trụ thế 74 năm, 48 Hạ lạp.

Hòa Thượng Thiện Châu (1931 - 1998) Thiền Viện Trúc Lâm – Pháp

Hòa thượng Thiện Châu (1931 - 1998)

Thiền viện Trúc Lâm – Pháp

Hòa thượng húy Tâm Thật, hiệu Thiện Châu, thế danh Hồ Đắc Cư; sinh năm 1931 tại làng An Truyền, Phú Vang, Thừa Thiên, gọi Ni trưởng Diệu Không bằng cô cùng họ.

Năm 17 tuổi, Ngài xuất gia tại Đà Lạt, theo học với Giảng sư Thích Thanh Thủy. Năm 1949, Ngài đến ở tại chùa Từ Đàm; do thiện duyên, Ngài được Đại lão Hòa thượng Thích Giác Nguyên, Trú trì Tổ đình Tây Thiên thế độ cho làm đệ tử. Ngài theo học tại Phật Học Viện Báo Quốc trong 5 năm, tốt nghiệp Trung đẳng Phật học tại trường này. Ngồi chuyện đi học ở trường, thì Ngài còn học nội điển với cố Hòa thượng Thiện Siêu, và với Hòa thượng Trí Quang... Về ngoại điển, và cả ngoại ngữ như tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Ấn Độ, Ngài đều tự học hết. Năm 1952, thọ Cụ túc giới, tham gia làm giảng sư đi diễn giảng suốt 17 tỉnh Trung phần Việt Nam. Sau đó vào Nam, được sự yêu mến và giúp đỡ của Cư sĩ Chánh Trí Mai Thọ Truyền và của Hòa thượng Thích Minh Châu, Ngài được

học bổng của Chính phủ Ấn Độ để sang học ở Đại học Phật giáo Nalanda từ 1961 đến năm 1965; tại đây Ngài đã đậu bằng Pàlyacharya, sau đó đậu bằng M.A. Năm 1966 và1967, Ngài sang Anh quốc, nghiên cứu ở trường Đông Phương và Phi Châu học, thuộc Đại học Luân Đôn theo lời mời của Đại học này. Tiếp đó, Ngài qua Pháp, từ năm 1967 đến 1978, theo học ở Đại học Sorbonne Nouvelle, năm 1971 đậu cấp bằng Doctor of Philosophy (Ph.D.) với luận án Le traité des Trois Lois; năm 1978 đậu bằng Docteur d’État ès-lettres et Sciences humaines (D. Litt.) với luận án Les Sectes personnalistes du Boudhisme ancien tại trường này. Tự mình tìm lấy con đường đi của mình, tự mình đào tạo lấy mình. Luôn luôn giữ phong độ và tư cách của một Tăng sĩ Việt Nam truyền thống; nếu không có một ý chí mãnh liệt, một sự tinh cần bền bỉ, thì khó có thể thành đạt như Hòa thượng, cả Tu và Học như thế. Đi đâu hay ở đâu thì Hòa thượng vẫn không xao lãng nhiệm vụ hoằng Pháp của mình.

Năm 1980, Hòa thượng đã cùng với rất nhiều Phật tử trí thức Việt Nam ở Pháp - như cố giáo sư Hồng Xuân Hãn, như giáo sư Võ Quang Yến chẳng hạn - lập Hội Phật Tử Việt Nam tại Pháp; với sự đóng góp công sức của Tăng Ni và Phật tử ở trong và ngồi nước, Ngài đã xây dựng Trúc Lâm Thiền Viện Paris tại Villebon Sur Yvette, trên một ngọn đồi gần thủ đô Paris, nước Pháp. Các vị trí thức trong Hội Phật tử nói trên và một vài vị khác như Tiến sĩ Cao Huy Thuần ở Pháp, Tiến sĩ Thái Thị Kim Lan ở Đức chẳng hạn, đều có sinh hoạt ở Thiền Viện Trúc Lâm Paris.

Năm 1981 Ngài được đề cử làm thành viên Hội đồng Trị sự Trung ương, và làm vị Đại diện cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại Hải ngoại.

Năm 1989, Ngài đảm nhiệm chức Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; Phó Chủ tịch Hội đồng Phiên dịch và Ấn hành Đại Tạng Kinh Việt Nam. Năm 1997, Hòa thượng đảm nhận chức vụ Phó Viện trưởng Học Viện Phật giáo Việt Nam tại Huế.

Tưởng ta cũng cần biết là trong thế kỷ thứ XX, hai triết gia Việt Nam có công trình nghiên cứu triết học xuất sắc được ghi tên vào Từ Điển các Triết gia thế giới, đó là Giáo sư Thạc sĩ Triết học Trần Đức Thảo vềø Hiện tượng luận của Edmund Husserl; và Hòa thượng Tiến sĩ Thích Thiện Châu về Triết học Phật giáo.

Tác phẩm của Ngài đã xuất bản: Đường về xứ Phật, hồi ký cùng viết với Hòa thượng Thích Minh Châu, Hòa thượng Thích Huyền Vi, xuất bản ở Sài gòn, 1964.- Lá Bồ Đề, tuyển tập các bài giảng cho giới Phật tử trẻ, xuất bản ở Sài gòn, 1964 (?); Paris, 1972.- The Ritual Book for Buddhists, Paris, 1968.- Le Traité Des Trois Lois (Tridhar-makasàstra), Luận án Ph.D. Sorbonne, Paris, 1971.- La Littérature des Personnalistes (Pudgalavàdins) dans le Bouddhisme ancien. Luận án Litt. D. Sorbonne, Paris, 1978.- Pháp Cú (Dhammapala), dịch từ văn Pali, Paris, 1980.-Dictionnaire des Philosophes (soạn chung), Paris, 1988.- Tìm Đạo, Tp. Hồ Chí Minh, 1990.- The Literature of The Personnalists of Early Buddhism, (bản dịch tiếng Anh của Sara Boin-Webb), Tp. Hồ Chí Minh, 1997.- The Philosophy of The Milindapanõhà, Tp. Hồ Chí Minh, 2000.

Vào giờ Ngọ ngày Rằm tháng tám năm Mậu Dần (11 giờ 30 ngày 05-10-1998), Hòa thượng an nhiên thị tịch, trụ thế 67 năm với 46 hành Đạo

1.

Cảm niệm

Thầy Thiện Châu lúc đầu xuất gia tại Đà Lạt, sau về ở Từ Đàm mấy năm. Trong thời gian đó, Thầy đã học nội điển với tôi và Hòa thượng Trí Quang. Còn ngoại điển Thầy tự học là chính chứ không học một trường lớp nhất định nào cả. Với một ý chí bền chắc, cần cù đạm bạc, không ồn ào, Thầy chỉ cốt làm thế nào học cho được mà thôi. Vì thế, một hôm cùng đi phố với tôi, giữa đường Thầy gặp một người Pháp, Thầy nói với tôi: “Thầy cho con đến nói chuyện với ông này một chút”. Thầy đến nói chuyện với ông ta một lát rồi trở lại. Sau tôi mới biết là Thầy học hỏi ông ta. Cho đến khi vào học ở Phật Học viện Hải Đức - Nha Trang, thầy Thiện Châu vẫn còn tiếp tục cách học như vậy. Ở đó, ngồi việc học nội điển, học tiếng Pháp, hằng ngày Thầy còn xuống phố, đến nhà một người Ấn để học tiếng Ấn Độ nữa. Tôi thấy Thầy học như vậy thì cũng khích lệ để Thầy học chứ không biết Thầy học tiếng Ấn để làm gì. Sau này tôi mới biết là Thầy học tiếng Pháp, tiếng Ấn là để đi du học.

Từ Nha Trang, Thầy vào Nam, thời gian đó tôi với Thầy cách biệt nhưng tôi cũng biết rằng, nhờ sự khéo léo, cần mẫn, có chí tu học nên được rất nhiều người thương mến, nhất là cụ Mai Thọ Truyền - Hội trưởng Hội Phật học Nam Việt. Cụ nhờ Hòa thượng Minh Châu, hồi đó đã học xong Tiến sĩ Phật học ở Nalanda, đã giới thiệu giúp đỡ cho Thầy vào học trường Đại học Phật giáo Nalanda ở Ấn Độ. Rồi sau đó Thầy qua Anh, qua Pháp để học. Hồi đó một nhà sư ra học nước ngồi không phải là một chuyện đơn giản và dễ dàng, mà phải khéo léo làm quen với người này, làm thân với người nọ mới có thể vào học được trong các trường như Đại học Nalanda, Đại học Đông Phương ở Anh, Đại học Sorbonne ở Pháp.

Thêm vào đó là sự thiếu thốn về vật chất: mỗi ngày chỉ một ổ bánh mì Thầy mang vào thư viện, ngày nọ sang ngày kia để nghiền ngẫm nghiên cứu kinh điển. Tự mình tìm lấy con đường đi của mình; tự mình đào tạo lấy mình, nếu không có một ý chí mãnh liệt, không có sự cần mẫn tinh tấn, Thầy khó có thể theo học nổi để thành đạt.

Sau giải phóng, Thầy về Việt Nam, tôi rất mừng. Tôi mừng vì thấy Thầy ở châu Âu rất lâu, Thầy vào học các trường đời cũng rất lâu như Nalanda ở Ấn Độ, Sorbonne ở Paris – Pháp. Nhưng cái tư cách, phong độ của một ông thầy tu Việt Nam ở nơi Thầy không hề thay đổi. Thầy không bị đồng hóa theo đời, không bị lai Tây, mà vẫn giữ được cái đạo thầy trò như bao giờ. Cho nên, trong khi Thầy bị bệnh, bị đau chân, đi lại khó khăn như vậy, mà mỗi lần gặp tôi hay Hòa thượng Trí Quang, Thầy vẫn nhất định đảnh lễ cho được. Chúng tôi ngăn cản thế nào cũng không chịu.

Đó cũng là một sức chịu đựng và một sự lễ độ rất quý hóa, mà cũng chính nhờ những đức tính ấy mà Thầy được nên thân. Do đó, dù Thầy có bằng cấp nọ, bằng cấp kia như Cao học, Tiến sĩ, thì sự tu hành và chí hướng hành đạo của Thầy vẫn không hề thay đổi.

Bởi thế, khi thành lập Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế, tôi để tên Thầy làm Phó Viện trưởng mà tôi không hề báo trước với Thầy, sau đó tôi mới cho Thầy biết. Thầy chỉ nói: “Thầy sai con làm chi, con làm nấy”. Tôi cũng nghĩ rằng, có Thầy vào đỡ một vai, Học viện Phật giáo Việt Nam sẽ có nhiều thuận duyên phát triển tốt. Thì chính trong buổi đầu với cái tâm nguyện của Thầy cùng với một số anh em đã xây dựng được Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế có những bước khởi đầu tốt đẹp.

Tôi cũng tin tưởng rằng, sự đóng góp của Thầy còn lâu dài, và Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế sẽ còn được nhiều sự giúp đỡ

của Thầy từ trong nước cũng như ngồi nước. Nhưng không ngờ Thầy đã ra đi !!!

Sự ra đi của Thầy chẳng những là một sự mất mát lớn cho Phật giáo Việt Nam mà còn là một sự mất mát rất nhiều cho Phật giáo hải ngoại, vì chùa Trúc Lâm của Thầy ở Paris hiện giờ quy tụ một số lớn Phật tử trí thức danh tiếng, tu học dưới sự hướng dẫn của Thầy. Ngay như Giáo sư Hồng Xuân Hãn, một danh nhân Việt Nam mà lúc sống thường hay lui tới chùa Trúc Lâm, lúc chết cũng di chúc được thiêu thân và đem hài cốt lên thờ tại chùa Trúc Lâm.

Mấy năm sau này, chùa Trúc Lâm thỉnh thoảng lại mở những cuộc hội thảo Phật giáo để quy tụ các Phật tử hải ngoại. Vừa rồi có một cuộc hội thảo, với đề tài : “Phật giáo hướng về tương lai”, mà ở Việt Nam Thầy Chơn Thiện, Đạo hữu Võ Đình Cường … có sang dự cuộc hội thảo đó. Hội thảo ấy đang gây nhiều tiếng vang tốt và thầy Chơn Thiện cùng phái đồn mới về Việt Nam được hai tuần thì nghe tin Thầy Thiện Châu đã đột ngột ra đi. Chúng tôi vô cùng bỡ ngỡ và thương tiếc.

Như vậy, sự ra đi của Thầy Thiện Châu là một sự hụt hẫng lớn lao cho Phật tử Việt Nam cũng như Phật tử hải ngoại.

Vì nhiệt tình, vì ý chí tu hành, vì phong độ ôn hòa, vì đạo hạnh của Thầy, cho nên sự viên tịch của Thầy đã để lại biết bao nhiêu tấm lòng thương tiếc.

Ngày hôm nay, trong giờ phút này, với niềm thương tiếc ấy, chúng ta hãy cầu nguyện cho Giác linh Thầy Cao đăng Phật quốc.

Nam-mô Bổn sư Thích Ca Mâu-ni Phật.

(Phát biểu của Hòa thượng Thiện Siêu, Giáo thọ của Hòa thượng Thiện Châu

tại chùa Từ Đàm, sáng 28/8 năm Mậu Dần – 11.10.1998)

2

Pháp ngữ

Trước lúc hỏa thiêu nhục thân của Hòa thượng Thiện Châu

Hòa thượng Thiện Châu ! Xin ngài lắng nghe.

Giới hạnh của ngài thì trong sạch,

Tuệ tâm của ngày thì sáng tỏ,

Ngài nguyện làm sứ giả của Phật để làm công việc của

Phật ở trong thế giới này.

Ngài sống và chết như vậy. Cái thân lồi người rất khó có; ngài đã đổi cái cũ, thay cái mới, để qua lại trong thế giới này. Thế giới này là “cái trường thi tuyển chọn người làm Phật”; ngài đã ở đây, và vẫn còn ở đây, để làm “người bạn không đợi mời gọi” cho nhân loại cho chúng sinh.

Trăng Linh Mụ, gió Túy Vân, cái quê hương đạo vị ấy của ngài, đã tạo ra ngài và đang chờ ngài.

Tỷ-kheo Tríquang

3

Đọc Kinh với Thầy Thiện Châu

Gs Cao Huy Thuần

Trên ba mươi năm đọc kinh với thầy Thiện Châu, bây giờ đây, ở giờ phút này, tôi vẫn chỉ muốn đọc với thầy một bài kinh. Đọc với thầy, chứ không phải đọc cho thầy. Thầy vẫn còn ở đâu đấy, và thầy đang đọc kinh với tôi. Tôi đọc kinh với thầy từ khi thầy trò vừa đặt chân lên xứ lạ, làm bạn đồng hành.

Chúng tôi đi trên ba mươi năm, thấy chẳng đến đâu cả, nhưng càng đi càng thấy như gặp cảnh cũ, người xưa. Đất là đất lạ, nhưng

càng đi càng quen, vì trên đất đó bỗng nảy ra chùa chiền. Trong tiếng chim chóc mà hôm qua còn lạ, hôm nay nghe như đã "thỏ thẻ rừng mai chim cúng trái”.

Tưởng chừng đi thêm vài bước nữa sẽ gặp ông Chu Mạnh Trinh đang mài mực viết thơ trong động Hương Sơn. Khi chúng tôi đặt chân đến đây, đất này là núi. Bây giờ trên núi đã mọc tháp, trong núi đã có động, và trong đá lạnh đã róc rách nước suối cam lồ Khi thầy khởi hành, đất này chưa quen Phật. Khi thầy từ giã, Phật đã trải tọa cụ trong nhà. Thầy đến, mà như thầy không đi. Khi đi, tưởng đã bước chân ra khỏi chùa. Khi đến, bỗng chân bước lại vào chùa cũ. Tôi đang muốn đọc lại bài kinh đó với thầy. Phật là người không đi không đến, bất khứ bất lai.

Vào khoảng 1966 - 1967, Hòa thượng Minh Châu lần đầu tiên ghé Pháp. Ba bốn thầy trò nói chuyện buổi sáng quanh chén trà. Từ khói trà bỗng nảy ra sáng kiến thành lập Đại học Vạn Hạnh với phân khoa Khoa học. Xã hội lần đầu tiên tạo dựng trên miền Nam cũ. Vạn Hạnh nảy mầm từ đây, trên đất lạ. Ba mươi năm sau, rễ Vạn Hạnh lan dài đến Trúc Lâm.

Năm đó, nghe tin Hòa thượng Minh Châu đến Pháp, một Phật tử trước đây ở Ấn Độ, nhân viên sứ quán của chính quyền miền Nam cũ, quen Hòa thượng trong thời gian người còn tu học tại đó, ân cần mời Hòa thượng về nhà thọ trai. Tôi hoan hỷ tháp tùng hưởng lộc. Thế nhưng thầy trò gặp chuyện bất ngờ. Trước khi cơm nước, vị thí chủ khả kính đưa hai thầy trò qua một phòng riêng, nơi đó, một bàn thờ Phật trang nghiêm đã được bài trí. Thí chủ cung thỉnh Hòa thượng về nhà để tụng kinh, làm lễ an vị Phật. Hương đèn không thiếu, chỉ thiếu kinh: Ai cũng biết, Hòa thượng Minh Châu rất giản dị trong nghi lễ. Nghi lễ của Hòa thượng là Thiền.

Nhưng Hòa thượng không giao động; người bảo tôi quỳ xuống, và hai thầy trò quỳ xuống trước bàn Phật, đọc bài kinh vỡ lòng mà ai cũng thuộc từ thuở Gia đình Phật tử:

Tham giận kiêu căng

Si mê lầm lạc

Ngày nay nhờ Phật

Biết sự lỗi lầm

Trong đời đọc kinh của tôi, đó là một trong những lần tôi gần Phật nhất. Đó là một trong những lần tôi thấy trang nghiêm tốt ra từ mỗi chữ, thấy mỗi chữ không phải đi ra từ miệng mà từ trong sâu thẳm của ý thức, rồi từ trong sâu thẳm đó bay vào sâu thẳm của khói hương. Hai thầy trò, một bài kinh, không chuông mõ, rồi yên lặng. Rất lâu. Trong yên lặng, tôi nghe bước đi của tôi, bước đi khởi từ tham, bước đi khởi từ giận, bước đi khởi từ kiêu căng, bước đi khởi từ si mê, cứ đi mỗi bước là mỗi bước tôi xa tôi, xa dần, "bước chân xa vắng dậm mòn lẻ loi". Rồi tôi nghe bước chân của tôi trở về, mỗi bước gần, bước chân trở về trên chữ "biết", "biết sự lỗi lầm", bước chân sạch, bước chân thơm, sau khi rửa bụi đường xa. Trong lặng yên, dường như tôi thấy tôi đến, không phải đến nơi nào khác, cách chỗ mình đi năm dặm mười dặm, mà đến chỗ vừa đi, chỗ hết tham khi vừa khởi ý hết tham. Bất khứ bất lai, Phật là người không đi không đến.

Thầy trò chúng tôi đã tu như vậy. Và chắc chắn thầy Thiện Châu không phải đang nằm đó. Bao nhiêu lần thầy nói thầy sẽ đến nơi chỗ thầy đi: thầy đến nơi bếp lửa Tây Thiên, làm lại chú tiểu, buổi sáng mùa đông ngồi đun lửa, châm trà hầu Hòa thượng. Trên ba mươi năm, thầy nhai sách nhai mãi cho ra cái Tiến sĩ. Bây giờ, thầy đang khoanh tay nhìn Hòa thượng Tây Thiên nhai trầu. Thầy

quen nói đùa: chữ nghĩa không đáng giá cái bã trầu của Hòa thượng Tây Thiên. Thầy nhìn Hòa thượng nhai trầu, không nói gì hết. Rồi thầy bảo tôi đọc tiếp bài kinh:

Tham giận kiêu căng

Si mê lầm lạc

Ngày nay nhờ Phật

Biết sự lỗi lầm

Thành tâm sám hối

Thề tránh điều dữ

Nguyện làm việc lành

Tránh điều dữ nơi thân. Tránh điều dữ nơi miệng. Tránh điều dữ nơi ý. Tu với thầy Thiện Châu dễ quá, chữ nào cũng hiểu. Nhưng tu với thầy khó lắm. Tránh dữ, mấy ai tránh nổi ! Huống hồ đã tránh dữ, còn phải làm lành ! Trên ba mươi năm đi với thầy nhất là trong những năm đầu, khi thầy còn một mình một bóng, tôi không khỏi có ý nghĩ đang cùng đi vời thầy qua Tây Trúc. Thầy ngây thơ, tinh khiết, trước ma vẫn nghĩ là người. Trò kiêu ngạo với kính chiếu yêu, soi người thấy ma, quên bẵng ma với người chẳng phải là hai. Bao nhiêu lần, trò quẫy gót, từ giã thầy. Nhưng thầy có câu chú Kim cô đau đầu lắm:

Thề tránh điều dữ

Nguyện làm việc lành

Là tôi lại quay về với thầy ! Gần đây, thầy hay nhắc lại lúc hai thầy trò vừa khởi hành, lúc đó, tinh thần phơi phới, đi, mà cứ tưởng như đi lên trời ! Cứ thế thầy trò đi. Nhưng thầy đâu có đến Tây Trúc ! Thầy đến Tây Thiên ! Còn trò, ngơ ngơ ngáo ngáo, chẳng thấy mình đến đâu, chỉ thấy đang múc gáo nước rửa bụi ngã mạn dưới chân. Bất khứ bất lai, Phật là người không đi không đến.

Trên ba mươi năm hành đạo nước ngồi, thầy Thiện Châu để lại hai hình ảnh nơi lòng người Việt xứ này: hình ảnh một ông thầy tu dấn thân trong chiến tranh; hình ảnh một ông thầy tu hiền lành, bình dị. Hình ảnh trước là biến, hình ảnh sau là thường. Cũng như vận nước: bây giờ là thường, lúc đó là biến. Nhưng biến hay thường, đối với thầy Thiện Châu, chỉ là hai mặt của cùng một suy luận đơn giản. Một, Phật giáo không phải là đạo của chiến tranh, cho nên giữa chiến tranh và hòa bình, Phật giáo dứt khốt lựa chọn hòa bình. Hai, Phật giáo sống chết với Việt Nam, chứ chưa bao giờ nhờ cậy ngoại bang, bởi vậy Phật giáo chống sự lệ thuộc ngoại bang. Chiến tranh càng kéo dài, sự lệ thuộc ngoại bang càng nặng, độc lập càng bị đe dọa. Mà độc lập của đất nước là hơi thở của Phật giáo.

Đơn giản có thế thôi. Nói lên những điều đó là bổn phận của ông thầy tu. Dù biến dù thường, ông thầy tu không thể có ngôn ngữ nào khác. Phật giáo quá dính chặt với Việt Nam, cho nên Việt Nam đau thì Phật giáo cũng đau, ông thầy tu cũng đau. Nếu ông nói lên cái đau của ông là là bởi vì đó là cái đau chung của dân tộc. Ông thầy tu, tựu trung, vẫn là ông thầy tu, không có dấn thân, cũng không có không dấn thân.

Thầy Thiện Châu là như vậy. Cho nên dù có ai không đồng ý với thầy vẫn không thấy mảy may xa cách thầy khi gặp thầy. Bởi vì ai cũng thấy nơi thầy tốt ra hình ảnh một ông thầy tu hiền lành, bình dị, hòa hiếu, nhẹ nhàng, một bậc chân tu. Thầy gần gũi với mọi người, không phân biệt khuynh hướng. Thầy gần gũi các cụ, các bác. Phải thấy các cụ các bác quý thầy như thế nào mới hiểu hơi ấm của đạo mà thầy truyền qua. Thầy gần gũi trí thức. Thầy gần gũi bình dân. Nhưng thầy gần gũi nhất là với các em bé. Hình như sự ngây thơ của thầy bắt gặp nơi sự trong trắng của trẻ em chân lý mà không lời lẽ nào nói được.

Hòa bình trở về, thầy Thiện Châu sung sướng được làm ông Nguyễn Công Trứ tuy thiếu con bò vàng:

Nhà nước yên thì sĩ được thong dong

Bây giờ sĩ mới tìm ông Bàn Thạch

Ông Bàn Thạch của thầy là các bậc minh sư hiện tại của Việt Nam, tinh túy của một nền văn hóa mà nếu không khéo gìn giữ thì mất hết tổ tông. Ai gần thầy trong mấy năm gần đây đều thấy thầy trở về quét lá đa mỗi sáng sớm bên chân hai vị đại sư, Hòa thượng Trí Quang, Hòa thượng Thiện Siêu, hai vầng nhật nguyệt soi sáng một thế kỷ sắp tàn. Thầy tưởng thầy đi, kỳ thực thầy không đi đâu cả. Thầy đang ở Tây Thiên. Thầy đang ở Từ Đàm. Thầy đang ở Già Lam. Bất khứ bất lai, Phật là người không đi không đến. Sáng thứ hai vừa qua, rằm tháng tám, ngày trăng tròn nhất trong năm, môn đồ mang thức ăn vào hầu thầy như thường lệ, thầy đã lặng lẽ giã từ. Vu Lan vừa qua, thầy còn leo một mình lên đỉnh Trúc Lâm. Không ai biết thầy mệt, tưởng thầy chỉ bị khí núi mùa đông làm yếu. Tám năm trước đây thầy bị xuất huyết não. Thầy thuốc nói thêm: mạch tim của thầy có thể vỡ lúc nào không hay. Bao giờ thì nó vỡ ? Trả lời: có thể năm năm, có thể một năm, có thể một tháng, có thể một ngày, có thể một giờ. Thầy bị cùng một lúc hai chứng đau quái ác: vừa não vừa tim. Ai chưa đau như thầy, xin đừng trách thầy có một thời gian tinh thần suy sụp. Hãy nhìn thầy tập đi, tập đứng, đi từng bước như đứa trẻ lên hai. Đứa trẻ chỉ tập đi trong vài tuần, vài ngày. Thầy tập đi trong tám năm..Và từng bước, từng bước tinh thần của thầy hồi phục.

Trong triết lý đạo Phật, có mười hạnh kỳ quái gọi là mười hạnh không cầu. Kỳ quái, bởi vì ngược đời. Người đời cầu gì, ta cầu ngược lại. Một trong mười hạnh không cầu đó, là đừng cầu không

có bệnh tật. Tại sao ? Bởi vì không gặp bệnh thì không thấm đạo. Muốn hiểu mười hạnh vô cầu này như là một kinh nghiệm thực tế cũng được. Mà muốn hiểu trên bình diện luận lý, triết lý, cũng tốt. Không đau thì không thấm đạo. Cho nên không có ai thấm đạo như thầy, bởi vì không mấy ai biết mình sống với một mạch tim có thể vỡ trong một phút, trong một giây. Thầy như người đi qua sông trên một chiếc cầu xây bằng lá cỏ. Và, thầy tập đi qua cầu như vầy trong tám năm.

Bệnh của thầy khiến tôi nghĩ đến một câu chuyện thiền kinh dị. Chuyện như thế này. Một người bị cọp đuổi. Cọp rượt anh đến tận một triền núi. Anh nhảy bừa xuống triền núi để thốt thân, vớ được một cành nho. Ngước mắt nhìn lên, anh thấy con cọp đi lui, đi tới, tìm cách leo xuống. Cúi mặt nhìn xuống, anh thấy một con cọp khác đang nhe răng chờ anh rơi xuống đáy khe. Nhìn qua bên cạnh, hai con chuột đang gặm gần nhẵn cành nho mỏng manh anh đang bám. Ngay lúc đó, trước mắt anh hiện ra một trái dâu mọng chín, trái dâu đỏ ong mà ngày thường anh vẫn thèm ăn. Một tay anh bám cành nho, một tay anh hái trái dâu bỏ vào miệng. Ngon lành.

Câu chuyện chỉ có thế. Tôi kể cho con tôi nghe, con tôi bảo vô duyên. Tôi nói: người đó đã làm hết sức mình để thốt thân, chứ không phải buông xuôi cho số phận. Nhưng sự tình là như vậy, và trước sự tình đó, đâu có thể có thái độ nào khác hơn là hai thái độ sau đây: hoặc là bỏ phí cái giây phút cuối cùng của cuộc đời, hoặc là trọn vẹn thưởng thức nó. Mà cái giây phút nào chẳng có thể là giây phút cuối cùng ? Có cái thời gian nào khác để chúng ta sống đâu, ngồi cái giây phút hiện tại này đây ?

Mạng sống của thầy Thiện Châu không nhải treo trên một cành nho, mà treo trên một mạch tim mỏng manh như sợi tơ.Và

thầy đã làm gì ? Thầy quét lá đa, rồi thầy đi lui, đi tới bưng từng viên đất để xây lại chùa Khoai, làm Học viện cho rạng đông của một thế kỷ mới.

Con tôi thắc mắc lắm, cứ muốn biết câu chuyện kết thúc như thế nào. Thì như thế nào nữa ! Thầy Thiện Châu bị cọp ăn thịt! Hiển nhiên là như thế và không thể khác được. Nhưng có ai trong nhân loại vô cùng vô tận này chẳng có một con cọp đang chờ dưới khe ? Vấn đề là trái dâu đang mọng đỏ trước mắt, trái dâu đẹp đẽ vô ngần, mầu nhiệm vô ngần của giây phút hiện tại. Một tay thầy Thiện Châu bám cành nho, một tay thầy bưng từng viên đất để xây chùa Khoai, thắp mặt trời cho ngày đang sáng. Thầy đi lui đi tới đi qua đi về; thầy đi trên mũi kim của giây phút hiện tại. Nhưng đi trên mũi kim thì làm thế nào mà đi ? Làm thế nào mà đến ? Trên mũi kim, đi và đến có khác gì nhau ?

Thưa thầy, thầy Thiện Châu kính mến của chúng tôi, bất khứ bất lai, Phật là người không đi không đến.