Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Hồ Thượng Thiện Lộc (1930 - 1985) Chùa Từ Đàm – Huế

Hồ thượng Thiện Lộc (1930 - 1985)

Chùa Từ Đàm – Huế

Hồ thượng thế danh là Võ Trọng Thoan, pháp danh Tâm Phổ tự Thiện Lộc, sinh năm 1930 tại làng Thần Phù, xã Thủy Châu, huyện Hương Phú, tỉnh Thừa Thiên. Thân sinh Hồ thượng là cụ Võ Trọng Đạt, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Hương. Hồ thượng có sáu anh em mà Hồ thượng là người anh đầu.

Vốn sinh trưởng trong một gia đình thuần hậu, Hồ thượng đã sớm được huân nhiễm lẽ đạo. Từ thuở ấu thơ, Hồ thượng theo thân phụ đến hương khói tại một ngôi chùa tịch mịch trong làng. Tại đây, Hồ thượng đã thấm nhuần kinh kệ. Năm lên mười bảy, Hồ thượng chính thức xin song thân xuất gia hành đạo tại Tổ đình Từ Đàm và làm đệ tử của cố Hòa thượng Giác Nguyên Tổ đình Tây Thiên (tức Đại lão Hòa thượng Tây Thiên).

Trong thời gian ở Tổ đình Từ Đàm, Hồ thượng đã theo học các lớp học nội điển tại Phật học viện Báo Quốc và đã tốt nghiệp bậc Trung học Phật giáo tại trường này vào năm 1955.

Năm 1956, Hồ thượng được Bổn sư cho phép thọ Cụ Túc giới tại giới đàn Báo Quốc. Hai năm sau Hồ thượng được cử làm Tri sự rồi Giám tự Tổ đình Từ Đàm, chính thức trực tiếp điều hành mọi sinh hoạt tại đây, thay mặt Hòa thượng Trụ trì Thích Thiện Siêu, bận gánh vác các Phật sự khác.

Với bản tính hiền hòa, bao dung, khiêm cung nhỏ nhẹ, và luôn luôn hỷ xả, Hồ thượng không hề làm mất lòng một ai, dù với một em bé. Một hôm, có mấy cháu nhỏ leo cây hái trái, sợ chúng té, Hồ thượng từ trong nhà thuyền nói vọng ra “đừng leo mà té con, về nhà lấy cây đến chọc”. Thế là các cháu nhỏ nghe tiếng, sợ chạy mà vui trước lối nói chậm rãi, khôi hài nhẹ nhàng ngộ nghĩnh của Hồ thượng.

Rồi lần khác, có kẻ đến nhổ hoa, trộm lan bị bắt quả tang, ai nấy tưởng rằng chúng sẽ bị một trận đòn đích đáng. Nào ngờ, Hồ thượng cầm tay chúng vuốt ve bảo: “Bàn tay đẹp ri mà đi nhổ hoa của Thầy há con. Thôi, cho đem về, sau đừng đến nhổ của Thầy nữa nghe con”. Thế thôi, không hề nóng giận, rầy la, không bao giờ đánh đập, ấy thế mà các cháu e ngại không dám phá phách. Nhiều đạo hữu phàn nàn về đức tính quá khoan dung của Hồ thượng, để kẻ xấu phá phách. Hồ thượng cười bảo: “Chúng là trẻ con, mình phải lấy tình thương mà dạy bảo, lấy đức độ mà giáo hóa, còn la rầy, đánh đập đâu có ích bằng. Tánh của chúng đã không đổi, cha mẹ chúng không biết, trở lại ốn trách mình, hoặc xấu hổ với Thầy mà bỏ chùa không đến”.

Hòa thượng, suốt ngày nọ qua ngày kia, ngồi việc kinh kệ, lại loay hoay với bông hoa cây cảnh, tăng gia sản xuất hoa màu, làm kinh tế phụ như gia công đèn cầy, nhang trầm, ruộng rẫy. Hồ thượng cũng ít đi đâu xa, không ưa ứng phú. Nhờ vậy mà trên điện Phật, ngồi sân vườn, luôn luôn tươm tất sạch sẽ. Hồ thượng cũng thích trồng cây bóng mát. Sân chùa Từ Đàm hồi rày,

Phật tử đến hành lễ, thôi không còn chịu nắng, chính là nhờ công lao của Hồ thượng.

Ai cũng biết Tổ đình Từ Đàm, không một tấc đất ruộng, lại là trụ sở của Giáo hội, hằng tháng và hằng ngày có nhiều sinh hoạt đạo giáo, có đủ tầng lớp người, mọi cá tánh tham dự. Sau mỗi cuộc hội họp hay sau buổi hành lễ, ly tách bàn ghế ngổn ngang, sân chùa giấy rác bừa bãi; nếu ai không đủ kiên nhẫn, không có đức chịu đựng, tưởng chừng không ở đây lâu được. Ấy thế mà suốt cả một đời người, từ khi xuất gia đến ngày viên tịch, Hồ thượng lặng lẽ, lủi thủi săn sóc quét dọn, không một lời than thở phiền trách ai. Khi mọi người đến Từ Đàm đông đúc thì không ai thấy Hồ thượng, nhưng khi mọi người ra về cả thì Hồ thượng lại hiện ra như một tảng đá giữa ngọn thủy triều, nước dâng đầy thì không thấy đá, khi nước xuống thấp thì đá vẫn trơ trơ. Có thể nói đây là hình ảnh của Hồ thượng. Suốt đời sống cuộc sống bình dị, thanh đạm, không ồn ào sắc tướng, cũng không trầm trệ, ủ dột hay buông lung phóng túng, nhưng lại luôn luôn thầm lặng tấn tu, trước sau đạo tâm và đạo hạnh vẫn không hề bị ngoại duyên làm lay chuyển.

Chính nhờ những đức tánh này mà gần 40 năm cuộc sống gắn liền với Tổ đình Từ Đàm, với bao thăng trầm vinh nhục của Giáo hội, Hồ thượng đã để lại một hình ảnh đẹp, một bài thuyết pháp không lời về cốt cách đạo hạnh, đủ để khắc cốt ghi tâm những gì đã thành và đã mất nhưng mãi mãi còn đồng vọng trong tâm tư tình cảm của những Phật tử đã từng đến với Từ Đàm, với Hồ thượng .

Cuộc sống hành trì tu niệm của Hồ thượng lặng lẽ trôi qua, những tưởng còn lâu dài để cùng chung niềm vui nỗi buồn với Giáo hội, với Tăng Ni, Phật tử. Nào ngờ đâu, sau một cơn bạo bệnh ngắn ngủi, Hồ thượng đã xả báo thân vào lúc 22 giờ ngày 16 tháng 12 năm Giáp Tý, tức ngày 06.01.1985 tại Tổ đình Từ Đàm, mang theo

29 tuổi hạ, 55 tuổi đời, làm cho nhiều người vô cùng bàng hồng xúc động, chưa nghe đau đã nghe mất, để lại một niềm thương tiếc đang thấm lạnh trong lòng chúng tôi và các Phật tử. Chúng tôi đã mất đi một pháp hữu, một vị thầy, một người con, người anh, người em đáng yêu đáng kính. Đạo pháp và Giáo hội mất đi một bậc chân tu đạo hạnh, một người con trung hậu, chân thành.

… Chúng ta đang vô cùng thương tiếc trước sự ra đi của Hồ thượng. Nhưng từ âm hưởng xa xưa, chư Phật chư Tổ đã ân cần dạy bảo trước giờ vĩnh biệt rằng, đừng khóc than vì thế gian vô thường, hễ có sanh là có diệt. Nên trước giác linh Hồ thượng, chúng ta hãy thương thay vì khóc, hãy cầu nguyện thay vì hốt hoảng, buồn chán, hãy cố gắng noi theo những gì là hay là đẹp của Hồ thượng để bổ túc vào chỗ thiếu sót của mình. Đó là mối chân tình của chúng ta tiễn đưa Hồ thượng.

Kính xin Giác linh Hồ thượng chứng tri cho những cảm nghĩ chân thành không thể nói hết bằng lời của chúng tôi.

Hồ thượng thọ 55 tuổi và 29 hạ lạp.

Hòa thượng Thích Thiện Siêu phát biểu.

Cảm niệm

Sau ba ngày đến nay, cố Hòa thượng Thích Thiện Lộc đã mặc nhiên trước cảnh tức sắc tức không, sinh thành hoại diệt, trước niềm thương tiếc vô vàn của Tăng Ni, Phật tử. Trong chốc lát nữa đây, kim quan của cố Hòa thượng sẽ được cung nghinh nhập tháp tại khuôn viên Tổ đình Thuyền Tôn. Vì lộ trình xa xôi cách trở, sợ một số trong quí vị không có điều kiện để tiễn đưa kim quan cố Hòa thượng đến nơi an nghỉ cuối cùng, để cho Hiếu

đồ và tang quyến chúng tôi được tỏ bày niềm tri ân đến khắp quí vị, nên giờ đây, thay mặt cho Tăng chúng Tổ đình Từ Đàm, Hiếu đồ và tang quyến chúng tôi xin bày tỏ lòng chân thành biết ân đến với chư vị.

Trước hết, chúng tôi xin thành kính tri ân Ban Trị sự Giáo hội, Hòa thượng Chứng minh, Hòa thượng Chấp lệnh, Thượng tọa Chủ sám cùng chư vị Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức, Tăng Ni và quí đạo hữu Phật tử, đã tận tâm thăm viếng giúp đỡ, chứng minh hộ niệm cho cố Hòa thượng, từ khi đau cho đến lúc an táng với nghĩa tình thắm thiết “một con ngựa đau cả tàu không ăn cỏ”.

Chúng tôi xin bày tỏ lòng tri ân đến chính quyền địa phương, đã cử đại diện đến phúng điếu, chia buồn. Chúng tôi xin cảm ơn các đạo hữu khuôn hội Kim Sơn, thôn Lựu Bảo, đã không quản đường xa (cách 7, 8 cây số), đến kề vai gánh đưa kim quan đến nơi an táng, chúng tôi xin cảm ơn các đạo hữu đã tận tâm giúp đỡ trong giờ phút tẩm liệm cũng như các công việc khác, chúng tôi xin cảm ơn bà con thân thuộc nội ngoại xa gần tại quê nhà đã không quản ngại xa xôi, đến tiễn đưa hôm nay.

Nhân giờ phút đông đảo và trang nghiêm này, chúng tôi xin có mấy dòng cảm nghĩ đơn bạc, ghi lại vài nét công hạnh tu hành, được đúc kết từ sự nhận biết của chúng tôi và của quý Tăng Ni, Phật tử về cố Hòa thượng.

Thưa Giác linh cố Hòa thượng.

Vẫn biết đường chim bay không vết tích, mất và còn như hạt sương mai trên đầu ngọn cỏ, nhưng khổ lụy hữu tình làm sao nguôi quên được trong lòng Phật tử chúng tôi. Kính xin Giác linh cố Hòa thượng chứng tri cho những cảm nghĩ chân thành không thể nói hết bằng lời của chúng tôi.

Kính bạch Chư tôn Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức, Tăng Ni và tồn thể quí vị.

Một lần nữa, xin thay mặt hiếu đồ và tang quyến, chúng tôi xin chân thành cảm ơn quí vị. Trong việc tổ chức tang lễ, không sao tránh khỏi các điều thiếu sót. Ngưỡng mong chư tôn Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức, Tăng Ni và tồn thể quí vị niệm tình hỷ xả.

2.

Hòa thượng tên đời là Võ Trọng Thoan sinh năm 1930 tại Thần Phù. Xuất gia năm 1948 ở chùa Từ Đàm. Đệ tử của Hòa thượng Giác Nguyên chùa Tây Thiên. Tòng học tại Phật học viện Báo Quốc. 1956 thọ Cụ túc giới. 1958 – 1985 Tri sự rồi Giám tự Từ Đàm cho đến ngày viên tịch lúc 22 giờ ngày 16 tháng 12 năm Giáp Tý (6/1/1985). Thọ 55 tuổi, 30 hạ lạp.

Hòa thượng thật là:

Xứng bậc chân tu

Khoan từ trung hậu

Hạnh nguyện cao kiên

Túc căn thâm áo

Giới đức trang nghiêm

Đạo tâm vằng vặc

Một thuở đi về

Vui miền Cực lạc

Tháp dựng nơi đây

Nhớ người đã khuất

Huế, ngày 04.02. Ất Sửu (1985)

Trụ trì Từ Đàm cùng Môn đồ đệ tử kính lập.

Hồ Thượng Thiện Giải (1930 - 1985) Chùa Phước Huệ - Bảo Lộc

Hồ thượng Thiện Giải (1930 - 1985)

Chùa Phước Huệ - Bảo Lộc

Hồ thượng Thiện Giải thế danh Võ Trọng Song, con cụ Võ Trọng Giáng và cụ bà Dương Thị Viết. Sinh năm 1930 tại làng Thần Phù, huyện Hương Phú, tỉnh Thừa Thiên. Hồ thượng là con thứ ba trong gia đình. Được sinh trưởng trong một gia đình thuần hậu tin Phật, Hồ thượng có sẵn túc duyên với Phật pháp nên lúc thiếu thời Hồ thượng đã theo gót anh trưởng xin với song thân và được xuất gia tu học tại chùa Từ Đàm, đầu sư với Hòa thượng Giác Nhiên (Đệ nhị Tăng Thống) chùa Thuyền Tôn - Huế, Pháp danh Tâm Tuệ, Pháp tự Thiện Giải. Đời thứ 43 dòng Thiền Lâm Tế.

Sau khi xuất gia, Hồ thượng đã được theo học tại các Phật học viện Báo Quốc – Huế, và Phật học viện Hải Đức – Nha Trang, từ cấp sơ học đến Cao đẳng Phật giáo năm 1955. Với tinh thần hồn nhiên tự tại và trí tuệ mẫn tiệp, Hồ thượng đã tiếp thu giáo lý một cách dễ dàng, và được các bậc Sư trưởng cũng như bạn hữu rất quý mến.

Năm 1956, Hồ thượng được Bổn sư cho phép thọ Cụ Túc giới tại giới đàn Báo Quốc.

Khi đã đầy đủ cơ duyên, Hồ thượng đã liên tục theo nhu cầu của Giáo hội cùng các bạn đồng học nhận lãnh trách nhiệm hoằng dương Phật pháp, lợi lạc chúng sanh với danh nghĩa là Giảng sư hoặc Trú trì hay Chánh đại diện tại các Tỉnh hội Thừa Thiên, Phan Rang, Kontum, Quảng Ngãi, và đặc biệt tại Bảo Lộc này. Tại đây kể từ khi Hồ thượng được bổ nhiệm đến nay đã được 19 năm tròn. Hồ thượng luôn luôn để tâm lo lắng xây dựng cho cảnh chùa ngày thêm tươi đẹp, tín đồ ngày càng đông đúc, xứng đáng là một đơn vị của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Hồ thượng với tính tình hoan hỷ, siêng năng, chân thành, trung hậu và nhất là tự tại không chấp trước, nên bất cứ ở đâu Hồ thượng cũng tạo được niềm tin Tam Bảo, sốt sắng tu trì, lo lắng cho hàng Phật tử. Đối với bất cứ ai Hồ thượng cũng đem tâm tính cởi mở, thái độ ân cần để tiếp đãi, không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, người lớn kẻ nhỏ. Dù với một cụ già hay một em bé, khi gần Hồ thượng cũng đều nhận được những điều khuyên bảo nhẹ nhàng, thân mật, nên ai chưa thân thì muốn thân và ai đã thân với Hồ thượng thì cũng đều cảm thấy là bạn tri kỷ. Không những đối với người đồng đạo như vậy, mà đối với chính quyền, với các tôn giáo bạn cũng gây được mối cảm tình chân thành, đồn kết. Sau ngày đất nước thống nhất, Hồ thượng đã sốt sắng hòa mình vào mọi sinh hoạt với Giáo hội, với địa phương trong việc xây dựng Tổ quốc an vui, giàu mạnh.

Một điều đáng ghi nhận nữa, Hồ thượng là một người cần cù tu niệm, giảng kinh, thuyết pháp, dìu dắt tín đồ gắn bó với đạo. Là mẫu người sống với đời sống rất đạm bạc nhưng thanh cao, đầy tinh thần giải thốt không chấp ngã nhân, không câu nệ hình thức ăn

mặc ngủ nghỉ, và luôn luôn giữ gìn sức khỏe bằng định tâm, bằng lao động hằng ngày như sửa soạn chùa chiền, sửa san cây kiểng và thực hiện nếp sống bình dị với các thiếu nhi Phật tử để hướng dẫn các em biết làm các công đức hướng thiện.

Hồ thượng thật là một bậc chân tu, đạo tâm và đạo hạnh sáng ngời trước sau vẫn không hề bị ngoại duyên làm lay chuyển. Dù ở cương vị nào Hồ thượng cũng làm tròn bổn phận một cách tốt đẹp, đáng là tấm gương sáng cho Tăng Ni, Phật tử noi theo.

Những tưởng cuộc đời của Hồ thượng còn dài để cùng chung đóng góp ích lợi cho đạo, cho đời, nhưng nào ngờ Hồ thượng đã nhẹ bước ra đi quá sớm, để lại một niềm thương tiếc vô vàn, một sự trống trải đang thấm lạnh trong hàng Tăng Ni, Phật tử. Giờ đây trong khoảnh khắc trở thành thiên thu này, Tăng tín đồ rất kính tiếc đau buồn vì đã mất đi một bậc Thầy khả kính, thân bằng quyến thuộc mất đi một người con hiếu đạo, một người anh, một người em đáng yêu, đáng kính, và Đạo pháp, Giáo hội mất đi một bậc chân tu đạo hạnh.

Vẫn biết thế gian vô thường, hễ có sinh là có diệt, nhưng bi lụy hữu tình làm sao vơi được nỗi niềm xót xa, chỉ duy chúng ta nên cố gắng nén nỗi ưu buồn, nhất tâm niệm Phật, cố gắng noi theo hạnh nguyện của Hồ thượng để đồn kết, thương yêu, tăng tiến trên đường tu học, để hộ đạo giúp đời. Chính đó là tâm niệm, là cử chỉ chân thành đầy ý nghĩa mà chúng ta dâng lên Hồ thượng trong giờ phút trang nghiêm tiễn đưa Hồ thượng đến nơi an nghỉ cuối cùng.

Hồ thượng hưởng thọ 55 tuổi đời và 29 hạ lạp

Hòa thượng Thích Thiện Siêu thuật.

Hòa Thượng Phúc Hộ (1904 – 1985) Tổ Đình Từ Quang - Phú Yên

Hòa thượng Phúc Hộ (1904 – 1985)

Tổ đình Từ Quang - Phú Yên

I.

Hòa thượng thế danh Huỳng Văn Nghĩa sanh ngày 24-7 năm Giáp Thìn (1904), tại làng Phù Sơn xã Xuân Thọ, huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên. Hòa thượng được sinh trưởng trong một gia đình thuần tín quy kính Tam Bảo, là con thứ trong gia đình. Thân phụ là cụ Huỳnh Trung, thân mẫu là cụ Trần Thị Nho.

Năm 9 tuổi (Nhâm Tý 1912) Hòa thượng được song thân cho lên chùa Từ Giác trong địa phương, tham học chữ nho với Đại sư Thiện Hạnh, trải qua 6 năm mài miệt đèn sách học tập với nhà Sư kiêm thông y lý. Hòa thượng dần dần quen thuộc quyến luyến cảnh Chùa am, cộng với túc duyên đã có nhiều đời thôi thúc, nên Hòa thượng quyết chí xuất gia học đạo.

Đến năm Đinh Tỵ (1917) Hòa thượng vừa lên 14 tuổi, được song thân ưng thuận và đưa Hòa thượng đến Chùa Sắc Tứ Phước Sơn (Đồng tròn) thuộc xã Xuân Sơn, huyện Đồng Xuân đầu Sư với Hòa thượng Trụ trì hiệu Thiền Phương, thuộc dòng Lâm tế Chúc

Thánh đời thứ 41 và ban cho Pháp danh là : thượng Thị hạ Chí tự Hành Thiện.

Ở đây liên tiếp trong 5 năm tu học, chấp lao phục dịch và hầu cận bên Thầy, làm tròn phận sự của 1 người sơ tâm học Đạo.

Đến năm Nhâm Tuất (1922) tại chùa Linh Sơn, thuộc thôn Ngân Sơn, xã An Thạch, huyện Tuy An tỉnh Phú Yên, mở đại Giới đàn truyền trao giới pháp cho Tăng Ni Phật Tử, Hòa thượng được Hòa thượng Bổn sư cho đến đó để thọ giới Cụ túc.

Trong Đại giới đàn này, Hòa thượng là thủ Sa Di mặc dù tuổi mới 19 nhưng vì thiết tha cầu giới với oai nghi tế hạnh và đạo tâm của Hòa thượng nên Hòa thượng Hoằng Hóa làm đàn đầu Hòa thượng giới đàn này cảm mến đặc cách cho thọ tam đàn Cụ túc giới, Được đắc pháp tại Giới đàn này, Hòa thượng Bổn sư ban Pháp hiệu cho Hòa thượng là Phúc Hộ.

Hòa thượng liên tục hầu hạ Bổn sư, tinh tấn tu học ròng rã trong 10 hạ và từ đây vì hạnh nguyện xuất trần của Hòa thượng càng nung nấu chí tu học, nên sau thời gian hầu cận bên Thầy, lúc nào cũng muốn phát túc siêu phương, nghiên tầm áo điển.

- Đến năm Nhâm Thân (1932) Hòa thượng được 28 tuổi, được Hồ Thượng Bổn sư cho ra tham học với Hòa thượng Giác Viên chùa Hồng Khê Huế.

- Qua năm sau 1933 được tin Bổn sư lâm bệnh, nên Hòa thượng đành thôi học, trở về lo hầu cận thuốc thang cho Thầy.

- Tháng 6 năm Quý Dậu 1933 Hòa thượng được 29 tuổi, được Hội đồng Chư Sơn tỉnh Phú Yên, nhất tâm công cử làm Trụ trì ngôi Sắc Tứ Từ Quang Tự (Đá trắng) Phú Yên. Tổ đình này thuộc thôn Cận Lương xã An Dân huyện Tuy An là nơi danh lam thắng tích do tổ Pháp Chuyên Thiền sư thuộc dòng Lâm tế đời thứ 36 khai sáng

từ năm Đinh Tỵ (1797) niên hiệu Cảnh Thịnh đời vua Nguyễn Quang Toản. Tuy Hòa thượng nhận chức Trụ trì, song Hòa thượng trưởng lão Pháp Ngữ đương vị Trụ trì còn khỏe mạnh, nên Hòa thượng du hóa các nơi để hoằng hóa Phật sự.

- Mãi đến năm 1945 Hòa thượng mới chánh thức thường trú tại Tổ đình Từ Quang, tức sau khi Hồ thượng Pháp Ngữ viên tịch.

Đến mùa hạ năm Giáp Tuất (1934) Hòa thượng được 30 tuổi Chư Sơn tỉnh Khánh Hồ thỉnh Hòa thượng vào làm Giáo thọ chùa Thiên Bảo huyện Ninh Hồ. Vì công việc Phật sự đến thì cố gắng làm nhưng lòng cầu học lúc nào cũng tha thiết. Nên đến mùa đông năm này (1934) lại xin Bổn sư cho ra Chùa Sắc Tứ Thập Tháp Di Đà Bình Định tham học với Tổ Phước Huệ được 3 năm.

- Năm Đinh Sửu (1937) Hòa thượng đuợc 33 tuổi nhận lời mời của Hòa thượng Huệ Đạo vào giảng dạy tại trường Gia Giáo Chùa Tây Thiên cho các Tăng sĩ ở Phan Rang tỉnh Ninh Thuận một thời gian.

- Đến năm Mậu Dần (1938) Hòa thượng được 34 tuổi trở về Phú Yên hợp tác với các Chư Sơn bản tỉnh mở Phật Học Đường tại chùa Bửu Lâm thôn Liên Trì (nay thuộc xã Bình Kiến thị xã Tuy Hòa), Hòa thượng kiêm luôn chức Giáo thọ để dạy dỗ Tăng sinh.

Đến năm Tân Tỵ (1941) Hòa thượng được 37 tuổi, nhận lời mời của Tổng Trị sự Hội Phật học Huế ra làm Giáo học lớp Sơ Đẳng Phật học đường Chùa Báo Quốc một thời gian.

- Đến năm Nhâm Ngọ (1942) Hòa thượng trở về Phú Yên, giúp việc cho Hội Phật học bản tỉnh, thường xuyên giảng dạy Giáo lý cho Tăng tín đồ Phật tử. Tại các Tổ đính Phú Yên, ngày trước có lệ hằng năm sau ngày rằm tháng bảy các điệu chúng các Chùa thường tập hợp về 1 Tổ đình để tu học đôi ba tháng rồi trở về Chùa cũ của

mình thời gian này cũng do Hòa thượng làm giáo thọ, nhơn đó mà Hòa thượng đã hướng dẫn một số Chư Tăng ra tham học ở Huế, mà ngày nay được hữu dụng như: Hòa thượng Trí Nghiêm, Hòa thượng Phước Trí, Hòa thượng Phước Bình, Thượng tọa Vĩnh Lưu, Thượng toạ Trí Thành v.v…đó là một công hạnh tiếp dẫn hậu lai chính là do Hòa thượng vậy. Năm Ất Dậu (1945) Hòa thượng được 41 tuổi, Ban Trì Sự Hội Phật học Phú Yên mở hội đồng công cử Hòa thượng làm chức Chánh Hội Trưởng Hội Phật học Tỉnh Phú Yên.

- Đến năm 1954 mặc dù trong giai đoạn này, nước nhà gặp cảnh chiến sự gay go, tình hình địa phương không được yên ổn, nhưng nghĩ đến Đạo Pháp tương lai, nên Hòa thượng phải liên tiếp trong mấy năm đảm đương trách nhiệm hướng dẫn tinh thần cho tồn thể Phật Tử giữ vững niềm tin.

- Đến năm Đinh Hợi (1947) nhờ đạo phong và đức độ uy tín của Hòa thượng nên đã trùng tu lại ngôi Tổ đình Từ Quang (đá trắng) được khang trang.

- Năm Kỷ Sửu (1949) đến năm Giáp Ngọ (1954) liên tiếp trong 5 năm liền Hòa thượng vẫn giữ chức Chánh Hội trưởng Hội Phật học Tỉnh Phú Yên để hướng dẫn tinh thần học cho Tăng Ni tín đồ, cũng trong giai đoạn khó khăn này, Chư Sơn Phật giáo tỉnh Bình Định cố gắng tổ chức Đại Giới đàn (1952) tại Chùa Thiên Bình, cung thỉnh Hòa thượng làm Yết Ma A Xà Lê một trong hàng tam sư.

- Đến năm Kỷ Hợi (1959) suốt đến năm Quý Mẹo (1963) tức Hòa thượng được 55 tuổi cho đến 59 tuổi do uy tín và đức độ của Hòa thượng, nên Chư Sơn và tín đồ Phật giáo tỉnh Phú Yên nhất tâm cung thỉnh Hòa thượng cùng một lúc đảm nhận 2 chức vụ Trị sự trưởng Giáo hội Tăng Già kiêm Hội trưởng Hội Phật giáo tỉnh Phú Yên. Trong thời gian này, Hòa thượng cùng tồn thể tín đồ

trong tỉnh xây dựng ngôi trường Bồ Đề Tuy Hồ từ tiểu học đến trung học để giáo dục cho con em Phật tử và đồng bào, đồng thời cũng xây dựng 1 cơ sở Cô Nhi Viện Phật giáo Phú Yên để nuôi dưỡng các em mồ côi.

- Năm Giáp Thìn (1964) sau ngày Đại biểu Đại hội Phật giáo Thống Nhất tại Chùa Xá Lợi Sài Gòn, một lần nữa Tăng tín đồ Phật giáo tỉnh Phú Yên nhất tâm cung thỉnh Hòa thượng giữ chức Chánh Đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tỉnh Phú Yên liên tiếp trong 3 nhiệm kỳ từ năm Giáp Thìn (1964) đến năm Canh Tuất (1970) trong thời gian này Hòa thượng cùng với Tăng tín đồ bản tỉnh trùng tu lại Ngôi Tổ đình Bảo Tịnh được khang trang, nơi đây cũng là di tích lịch sử do Tổ Liễu Quán khai sáng.

- Tháng 6 năm Mậu Thân (1968) Đại giới đàn Phước Huệ Phật học Viện Nha Trang do Hồ thượng Thích Trí Thủ làm chủ đàn, Hòa thượng được đệ nhứt Đức Tăng Thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất Hồ thượng Thích Tịnh Khiết ân cần mời thay Hòa thượng làm đàn đầu Hòa thượng truyền giới pháp cho các giới tử tứ chúng xuất gia và tại gia.

- Tháng 9 năm mậu Thân (1968) Hòa thượng được Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tỉnh Bình Đinh cung thỉnh làm đàn đầu Hồ Thượng trong đại giới đàn Vĩnh Gia mở tại Chùa Long Khánh Qui Nhơn.

- Năm Tân Hợi (1971) Hòa thượng là một trong những vị Hòa thượng thuộc hội đồng Trưởng Lão Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất Trung ương và là Chủ tịch Hội đồng Giám Luật Viện Tăng Thống . Trong những năm gần đây, Ngày được Hòa thượng Thích Trí Thủ Giám viện Phật học viện Trung phần Nha Trang và tồn ban Giám đốc, nhất tâm cung thỉnh Hòa thượng làm Y chỉ sư

hướng dẫn tinh thần Tu học cho Chư Tăng Phật học viện trong những mùa An cư.

Nhờ đức độ của Hòa thượng,nên sự tu học được nhiều kết quả tốt đẹp. Tưởng cũng nên biết thêm, sau những ngày Đức Cố Tăng Thống Đệ I Hòa thượng Thích Tịnh Khiết viên tịch ngày 23 tháng giêng năm Quý Sửu, ngôi vị Tăng Thống bị khuyết Hội Đồng Lưỡng viện Giáo hội Trung ương xét thấy ngồi những vị Tôn túc Hòa thựơng quá cao niên sức yếu, chỉ có Hòa thượng là có đủ uy tín và đạo đức, giới hạnh, xứng đáng ngôi vị Tăng Thống, nên đã nhiều lần thỉnh cầu Hòa thượng lên kế vị, nhưng với đức khiêm tốn, Hòa thượng đã nhiều lần từ khước.

- Qua tháng 9 năm Quý Sửu (1973) Hòa thượng Thích Trí Thủ đàn chủ nhất tâm cung thỉnh ngài làm đàn đầu Hồ thượng tại Đại Giới đàn Phước Hụê Viện Hải Đức Nha Trang.

Ngày 07-11-1981 (Tân Dậu) trong Đại hội đại biểu Phật giáo tồn quốc họp tại Chùa Quán Sứ Hà Nội, Hòa thượng được cung thỉnh làm một thành viên trong Hội đồng Chứng minh Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

- Tháng 8 năm Nhâm Tuất (1982) Đại hội Đại biều Phật giáo tỉnh Phú Khánh cung thỉnh Hòa thượng làm Ban chứng minh Đạo sư của Tỉnh hội tỉnh Phú Khánh.

- Đến đây có thể nói Hòa thượng là một vị sao sáng chói nhất trong bầu trời u thẩm đầy biến động để soi đường chỉ lối cho chúng sanh vượt qua những cam go thử thách, nguy biến ngặt nghèo của bóng tối ma vương mà giữ được phẩm chất trong sáng, bình thường, giản dị của đạo Phật nhập thế, cuối thế kỷ 20 này.

Trong tông môn của Hòa thượng, về lớp nhỏ có cả thảy 7 huynh đệ đồng sư, anh cả là Hòa thượng Phước Cơ (HT. Phước Cơ

xuất gia trước và lớn tuổi nhưng thọ Cụ túc giới sau Hòa thượng, nên xem Hòa thượng là anh cả trong Tông môn) rồi đến Ngài là Hòa thượng Phúc Hộ, kế tiếp là Hòa thượng Phước Trạch, Hòa thượng Phước Định, Hòa thượng Phước Bình (Hành Trụ), Hồ Thượng Phước Ninh và người cuối cùng là Hòa thượng Phước Trí. Nhưng 3 vị Hồ Thượng Phước Cơ, Phước Trạch, Phước Định đã viên tịch từ trước. Tông môn giờ đây chỉ còn lại Hòa thượng là anh cả nối gót quyền huynh thế phụ, Hòa thượng có một tình cảm dạt dào, thương yêu đùm bọc các sư đệ, ngay cả thời thơ ấu, chẳng kể gian lao, không từ khó nhọc hướng dẫn đàn em sau này thành những người hữu dụng mà ngày nay được bổ xứ Trụ trì các nơi: Hòa thượng Phước Bình Trụ trì Tổ đình Đông Hưng ở Thủ Thiêm Sài Gòn vừa mới viên tịch 1984.

Hòa thượng Phước Ninh Trụ trì Tổ đình Sắc Tứ Bảo Sơn ở Phú Yên. HòaThượng Phước Trí Trụ trì Tổ đình Sắc Tứ Phước Sơn Phú Yên. Đây cũng là một công hạnh tiếp dẫn hậu lai mà Hòa thượng hồn thành với nhiệm vụ của một sứ giả Như Lai.

Cho dù công việc Phật sự thật đa đoan Hòa thượng vẫn không xao lãng việc giáo hóa đồ chúng, tuỳ theo căn bệnh mà cho thuốc, hạnh giải thốt của Hòa thượng biểu hiện qua đức tính: “Tuỳ duyên nhiếp hố” Hòa thượng không bao giờ tham cầu đệ tử, Hòa thượng thường dạy: “Nhơn như thị quả như thị” những người nào có túc duyên với Hòa thượng thì được Hòa thượng tế độ, còn những người chưa có túc duyên với Hòa thượng thì Hòa thượng sẽ gieo cho họ 1 nhân duyên để đến gần với Phật Pháp. Vì vậy cho nên những đại Giới đàn ở miền Trung điều cung thỉnh Hòa thượng làm đàn đầu Hồ Thượng, hơn thế nữa, mấy mùa An cư liên tiếp, tại Phật học viện Nha Trang Hòa thượng được cung thỉnh làm thầy Y chỉ hướng dẫn tinh thần tu học cho Tăng Ni tín đồ Phật tử.

Đối với người xuất gia: thì Hòa thượng đã cân nhắc và răn dạy: “Làm sao cho đạo Pháp được trường tồn, ngày một rạng rỡ. Các Thầy là Tăng bảo, là ruộng phước của tín đồ, ruộng phước dày hay mỏng sẽ phụ thuộc vào sự nhiếp tâm chính niệm nghiêm trì Giới luật, và khép mình vào khuôn vàng thước ngọc để được nếp sống mẫu mực của bậc Tăng già, chính lúc này là Đạo Pháp sẽ sáng chói nhất”. Có lần Hòa thượng gởi bức thư cho người đệ tử ở phương xa, Hòa thượng dạy: “Thế gian vô thường, vạn vật biến đổi, con có biết không? Ngày nay con không đủ túc duyên gần gũi bên Thầy mà phải xa Thầy, thì dù ở bất cứ nơi nào, mà tâm của con vẫn thủy chung với đạo Pháp và nghiêm trì Giới luật. Chính lúc này con đã báo đáp ơn Thầy Tổ rồi đó, và con luôn luôn ở bên cạnh Thầy”.

Đối với người tại gia: Vì phải gánh vác công việc gia đình và nhiều bổn phận, thì Hòa thượng chỉ khuyên cố gắng niệm Phật cho nhiều và theo phương pháp công cứ để cầu vãng sanh về thế giới Cực lạc khi lâm chung, và Hòa thượng khuyên cố gắng lạy Phật, làm lành lánh dữ để gieo nhân lành cho đời sau.

Thân tứ đại của Hòa thượng giờ đây đã mòn mõi về luật sinh diệt vô thường chi phối, ví như cây khô đang còn chút hương thừa của nhựa sống, nhưng tinh thần và đạo phong của Hòa thượng vẫn sáng suốt ký ức vẫn tỏ rõ, tuy nay đã ngồi 80 tuổi, song thứ tự và các việc diễn ra trong đời… khi cần dẫn dụ, bất cứ ở thời điểm nào cũng đều mạch lạc thông suốt không nhầm lẫn, có thể ví Hòa thượng như một cuốn Từ điển phổ thông linh hoạt nhất cho bất cứ ai mỗi khi cần tra cứu. Lên non mới biết non cao, thức đêm mới biết đêm dài; tránh nắng ở trong nhà, mấy ai biết được sức nóng của mặt trời ra sao? Có lăn lộn vào cuộc đời, có tiếp xúc và va chạm vào thực tế, mới cảm nhận được đạo phong của Hòa thượng linh động và hùng vĩ qua những lời giáo huấn vàng ngọc, nêu cao trí tuệ

và đức tự chủ tự giác. Diễm phúc thay cho những môn đồ sống ở bên cạnh Hòa thượng, Hòa thượng là hiện thân của Đầu đà đức hạnh, Hòa thượng thể hiện đức tính từ bi của Bồ-tát. Nhìn lại quá khứ qua bao năm tháng nhọc nhằn, Hòa thượng vẫn an nhiên dấn thân vào công tác Phật sự, có lắm lúc phải lèo lái con thuyền Đạo Pháp chông chênh qua cơn bão tố. Hòa thượng là một tấm gương sáng mà từ mọi góc cạnh của không gian và thời gian, ảnh của chúng ta có thể phản chiếu một cách trọn vẹn trong đó.

- Vẫn biết thế gian là vô thường, thăng trầm luôn chuyển, nhân sinh thống khổ, dòng sinh diệt thay đổi liên tục không ngừng, nhưng Hòa thượng lúc nào cũng hồi niệm mong muốn trùng hưng các chốn Già Lam, các Tổ đình danh tích, đẹp đạo tốt đời, như Tổ đình Sắc Tứ Từ Quang, Tổ đình Sắc Tứ Bát Nhã, Tổ đình Sắc Tứ Phước Sơn, Tổ đình Sắc Sứ Bảo Sơn , Viên Quang và Long Sơn Hạ… Đã bị thời cuộc chiến tranh tàn phá.

Cả một cuộc đời của Hòa thượng sống bình thường và giản dị, siêng năng cần cù, nhu hòa nhẫn nhục, lúc nào cũng nghiêm khắc với bản thân, song lại khiêm tốn và nhã nhặn, Hòa thượng lại thích làm nhiều hơn nói, Hòa thượng thương đồ chúng và hết lòng phụng sự Tam Bảo. Với tư cách hồ ái kính nhường, giọng nói nhẹ nhàng và hồ dịu, nên khi tiếp xúc với mọi tầng lớp tín đồ khiến ai ai cũng cảm mến và cung kính Hòa thượng. Hòa thượng luôn luôn cảnh giác dòng sinh mệnh ngay khi còn ở tuổi trung niên. Kìa, chiếc kim quan để khâm liệm… nơi ký quy thân phần… nhất nhất đã được Hòa thượng chuẩn bị chu tồn tất cả.

Dù cho thời gian cứ vận chuyển liên tục, cho không gian, vận hành trong tương quan, với chiếc áo nâu sòng, vải thô, bạc màu không thay đổi. Với chiếc nón lá xa xưa, rộng vành như tàn nấm, nhuộm đầy phong sương, che nắng ngăn mưa vẫn còn đây. Cây gậy

trúc thon thon, sáng sậm, cũ kỹ, chắc chắn, đơn thuần, tự nhiên không chạm trổ điểm tô, là những món thường dùng hằng ngày linh động nhất làm tăng hương sắc thiền định giới định huệ của cả một đời Hòa thượng.

Gần đây vì tuổi già sức yếu, để tiện việc tiếp xúc với Tông Môn, hàng Tăng tín đồ Phật tử nhất tâm cung thỉnh Hòa thượng an trú luôn tại Tổ đình Bảo Tịnh thị xã Tuy Hòa Phú Khánh để dễ dàng trong công việc phụng dưỡng.

Trước khi Hòa thượng thị tịch, Hòa thượng ân cần dạy bảo từng chi tiết một, về các vấn đề sách tấn tu học của các Tăng Ni, Tín đồ Phật giáo không luận giàu nghèo, sang hèn già trẻ… Mỗi khi được tiếp xúc hầu thăm, Hòa thượng đều thiết tha khuyến hố trên đường tu niệm.

Than ôi! Hoa nở để rồi tàn, trăng tròn để rồi khuyết, hội họp để rồi tan, bóng Quang âm thấp thống, thân tứ đại mất còn, trải hơn 80 năm dài đăng đẳng, hồ quang đồng trần trên cuộc đời, nay nhân duyên đã mãn, Hòa thượng đã an tường thị tịch xả bỏ báo thân lúc 7 giờ sáng ngày 11 tháng Giêng năm Ất Sửu (theo lịch mới) dựa vào quyết định số 121/HĐCP ngày 8-8-1967 nhằm ngày 11-12-Giáp Tý và dương lịch ngày 31-1-1985 Hòa thượng hưởng thọ 82 tuổi và 63 tuổi Đạo.

II

BÀI MINH THÁP

Lớn lao thay, bậc Đại sư!

Tuổi nhỏ thông minh,

Tánh tình rộng rãi hiền tài,

Gốc tuệ kết chặt sâu dày,

Còn trẻ xuất gia, tìm học khắp kinh luận,

Tai nghe miệng tụng, không bỏ phí ngày giờ.

Dáng mạo đường đường, bề ngồi hòa nhã,

Bên trong sáng suốt, chí nguyện thanh bạch,

Kiên trung đạo phong, cao siêu ngưỡng vọng,

Giới đức rỡ ràng, chuyên trau dồi Luật tạng.

Chỉ trì, tác trì đều đủ,

Thọ thể, tùy hành viên tồn.

Bèn phát khởi từ tâm,

Đạo nghiệp trùm cả kẻ Tăng người tục.

Làm ngọn đèn sáng trong biển Phật pháp,

Cây lớn chốn Tòng lâm.

Một khi báo thân đã mỏi,

Tháp dựng nơi đây, bốn chúng ân cần,

Kính mong lòng từ chứng giám.

PL. 2529, mùa Đông năm Ất Sửu,

Kẻ hậu học Sa-môn Thích Thiện Siêu phụng soạn,

Hòa Thượng Như Ý (1908 – 1987) Chùa Tra Am – Huế

Hòa thượng Như Ý (1908 – 1987)

Chùa Tra Am – Huế

Hòa thượng Như Ý, thế danh Phan Thanh Nhãn, Pháp danh Nguyên Tuyết, đời thứ 44 dòng Thiền Lâm Tế, Ngài là con cụ ông Phan Văn Tiêu và cụ bà Lê Thị Lài. ngài sinh năm 1908, chánh quán làng Diên Đại, xã Phú Xuân, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên.

Vốn sinh trưởng trong một gia đình hiền lương đạo học, lúc lên 15 tuổi, Hòa thượng đã tìm đến đầu sư học đạo với Hồ thượng Trí Hiển tại chùa Ba La Mật. Thấy được phẩm chất thông minh cần mẫn trong sự sinh hoạt thiền môn, Hồ thượng Trí Hiển cho Ngài thọ giới Sa-di năm Đinh Mão (1922). Đến năm tròn 20 tuổi (1927), Ngài đã xin thọ giới Cụ túc tại chùa Từ Vân – Đà Nẵng.

Sau khi đắc pháp Cụ túc và được tốt nghiệp tại Phật học đường Tây Thiên, Trúc Lâm, Huế, Ngài đã được Bổn sư gởi vào miền Trung Nam để nghiên cứu và giảng dạy nội điển. Đến năm 1940, sau khi Sư phụ viên tịch, Ngài đã trở thành kế vị trú trì Tổ đình Tra Am, nhiếp chúng độ sanh. Cũng trong thời gian này, Ngài đã chu du

hoằng hóa ở các tỉnh Sóc Trăng, Trà Ôn, Bà Rịa, Nha Trang, Lưỡng Xuyên v.v… Nơi đâu Ngài cũng tỏ ra tận lực phục vụ đạo pháp.

Trong bước đường hoằng hóa, Ngài được các Hòa thượng Khánh Anh, Khánh Hòa, các vị Danh tăng Nam bộ tán thán, giúp đỡ. Biết Ngài là một vị Tăng miền Trung nhưng Tăng Ni Phật tử miền Nam đã dành cho Ngài một mối cảm tình nồng hậu. Đến năm 1960, ý thức được đất tổ quê nhà, Ngài đã trở lại Cố đô Huế để xây dựng lại Tổ đình Tra Am, trở thành một ngôi Đại hùng bảo điện nguy nga. Cũng chính do bàn tay của Ngài cùng các đệ tử xây dựng, trùng tu mà Tra Am bây giờ trở thành một thắng cảnh danh lam với lối kiến trúc đặc thù ở chốn kinh thành.

Ngồi sự nghiệp hóa đạo độ sinh, Hòa thượng vốn mang trong người dòng máu yêu thích thi văn nghệ thuật, nhất là Ngài đã cố gắng duy trì và xiển dương thi phú của Sư tổ và Sư phụ còn để lại. Năm Mậu Thân (1968), giữa lúc cường độ chiến tranh bộc phát khốc liệt, Tra Am bị chính quyền cũ nghi là cơ sở giúp đỡ cho Việt cộng hoạt động, nên Ngài bị trục xuất rời khỏi chùa, do vậy Ngài phải rời khỏi quê hương đi ở tỉnh khác. Trước khi từ giã đất Tổ kính yêu để vào chùa Sơn Chà, Đà Nẵng, Ngài đã cảm tác một bài thơ nói lên tâm trạng của kẻ rời xa quê hương, lưu lạc nơi khác:

“Sáu tám xa rồi bạn cố tri.

Tra Am đậm nét chữ phân kỳ,

Gió trăng cáu mặt cười duyên phận,

Khe suối chau mày tủi biệt ly.

Lê gót sang ngang đường khúc khuỷu,

Cam lòng hứng chịu bước gian nguy,

Thông reo, sóng vỗ, say mùi đạo,

Đâu cũng là chùa, có ngại chi.”

Thật vậy, là người con Phật dù ở đâu cũng là chùa, cũng là nơi hoằng truyền chánh pháp, nên có ngại gì địa danh xứ sở. Cho nên dù ở chân trời góc biển nào, tâm trạng của Ngài vẫn luôn giữ lấy chánh niệm là ý thức cao độ nhất tâm, là biết hòa cùng gió trăng hồn vũ cho nên một thuyền trăng một làn gió là cả những gì thanh thốt nhất. Niềm pháp lạc đó đã được Hòa thượng thể hiện qua những vần thơ:

“Một mình câu cá đầm xanh,

Vẩn vơ mấy ngọn chuôm mành lưa thưa,

Nước trong mồi hãy còn trơ,

Chở về trăng sáng lững lờ đầy ghe.”

Đến năm 1975, sau khi quê hương hồn tồn giải phóng, cũng là lúc tuổi già sức yếu, Ngài lại trở về Tra Am để xây dựng và duy trì chốn Tổ.

Trong những ngày sức khỏe suy giảm, Ngài đã triệu tập đồ chúng lại để huấn thị tối hậu: “Thầy muốn các con quy tụ với nhau về Tra Am, lấy lục hòa và Bát chánh đạo làm nền tảng tu tập, gọt bớt tâm vị kỷ và lòng tự ái để hướng dẫn nhau trên đường tu tập, báo đáp ơn đức Phật – Tổ, lợi mình lợi người.”

Sau lời di chúc tối hậu, Ngài đã an nhiên thị tịch, vào lúc 20 giờ ngày 11-7 năm Ất Sửu, tức là ngày 26-08-1985, hưởng thọ 77 tuổi đời, 58 tuổi đạo.

Hòa Thượng Minh Cảnh (1906 – 1986) Tổ Đình Linh Quang – Đà Lạt

Hòa thượng Minh Cảnh (1906 – 1986)

Tổ Đình Linh Quang – Đà Lạt

Hòa thượng thế danh Trần Bình An sinh năm Bính Ngọ 1906, trong một gia đình Phật giáo tại làng Đại Lộc, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Thân phụ là cụ Ông Trần Công Đệ, thân mẫu là Cụ bà Văn Thị Trình rất kính mộ đạo Phật.

Vốn có túc duyên xuất thế, thuở thiếu thời Hòa thượng đã thọ tam quy ngũ giới với Hòa thượng Nhơn Thứ, Tổ khai sơn Tổ đình Linh Quang Đà-lạt.

Năm 1938 Hòa thượng xuất gia với Hòa thượng Quảng Nhuận, Đệ nhị Tổ của Tổ đình Linh Quang, dòng thiền Lâm Tế đời thứ 43

Sau 11 năm tinh tấn hành trì giới luật, học hỏi Kinh Luật Luận, phụng sự Bổn sư thể hiện chí xuất trần, Hòa thượng Bổn sư đã giới thiệu Hòa thượng ra thọ cụ túc giới tại giới đàn Hộ Quốc, chùa Báo Quốc Huế vào năm 1949 với pháp danh Nguyên Bình, hiệu Minh Cảnh.

Sau ngày thọ cụ túc giới không bao lâu, Hòa thượng Bổn sư viên tịch, Hòa thượng vẫn tinh tấn nhận lãnh các trách nhiệm mà Giáo hội giao phó để thực hành sứ mệnh Như Lai hoằng pháp độ sinh.

Năm 1951 Hòa thượng giữ chức vị Trị sự trưởng Giáo hội Tăng già Tuyên Đức.

Năm 1963 lãnh đạo phong trào đấu tranh chống kỳ thị Tôn giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Năm 1965 nhận lãnh trách nhiệm Đặc Ủy Tăng sự Giáo hội Tăng già Tuyên Đức.

Năm 1970 Giáo thọ A-xà-lê tại giới đàn Sa-di, thập thiện tại chùa Linh Sơn, Đà Lạt.

Năm 1968, do chiến tranh ngôi Tổ đình Linh Quang hồn tồn sụp đổ; đến mùa Xuân năm 1972 Hòa thượng đã đứng lên trùng tu kiến tạo lại ngôi Tổ đình.

Năm 1982, nhân Hội nghị thành lập Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng, tồn thể Đại biểu đã cung thỉnh Hòa thượng vào hàng Giáo phẩm chứng minh đệ nhất – Phó Trưởng Ban Trị sự, kiêm Trưởng Ban Tăng sự Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Lâm Đồng.

Trên bảy mươi năm qua, Hòa thượng liên tục gánh vác các công tác Phật sự của Giáo hội giao phó, liên tục tu tạo ngôi Tổ đình Linh Quang ngày càng khang trang đẹp đẽ, với đức tính nghiêm từ, với sự quan tâm đến tiền đồ Phật giáo tỉnh nhà, Hòa thượng đã tận tụy tiếp dẫn hàng hậu học đi vào con đường giải thốt của Giới-Định-Tuệ, Hòa thượng luôn luôn gần gũi khích lệ Tăng Ni, cả trong các thời kỳ khó khăn của Đạo pháp và Dân tộc, Hòa thượng đã tích cực đóng góp phần mình vào phong trào đấu tranh chống kỳ thị Tôn giáo và dẫn đầu trong công việc bảo vệ đạo pháp năm 1963.

Sau ngày thống nhất đất nước, Hòa thượng luôn sốt sắng tích cực góp phần xây dựng Giáo hội Phật giáo tỉnh nhà cho đến ngày viên tịch.

Ngày 19 tháng 2 năm Bính Dần (1986), trong lúc các Tự viện, các Chùa trong thành phố Đà Lạt cử hành chuông trống Bát-nhã kỷ niệm ngày vía Đức Quán Thế Âm Bồ-tát, cũng là lúc Hòa thượng an nhiên thâu thần tịch diệt, để lại bao niềm thương tiếc của hàng môn đồ pháp quyến Tăng Ni cùng tồn thể Phật tử tỉnh nhà.

Hòa thượng thọ 80 tuổi đời và 37 hạ lạp.

Hòa Thượng Bích Nguyên (1898 - 1987) Chùa Linh Sơn – Đà Lạt

Hòa thượng Bích Nguyên (1898 - 1987)

Chùa Linh Sơn – Đà Lạt

Hòa thượng Bích Nguyên là một trong những bậc Cao Tăng thạc đức của Phật giáo Lâm Đồng. Ngài họ Nguyễn, húy Tùng, sinh năm 1898 tại làng Duy Hòa, xã Triệu Hòa, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

Thuở nhỏ, bẩm chất thông minh, đĩnh ngộ. Thời tráng niên, lập nghiệp ở Lào, Hòa thượng nhân đọc báo Từ Bi Âm mà ngộ đạo, thấy rõ cuộc đời vô thường, nuôi chí xuất gia. Nhưng mãi đến năm 34 tuổi (1932), Hòa thượng mới có đủ nhân duyên đầu sư thụ giáo với Hòa thượng Phước Huệ, trú trì chùa Hải Đức, Huế và đắc giới Sa-di năm 1934. Năm 1936, Ngài thọ Cụ túc giới với Pháp hiệu Bích Nguyên, rồi theo học ở các lớp Phật học tại các Phật học viện Hải Đức, Báo Quốc và Ấn Quang.

Năm 1941, Hòa thượng vào hóa duyên tại Tổ đình Linh Quang ở thành phố Đà Lạt. Năm 1945, Ngài về khởi công xây dựng chùa Linh Phong, Trại Hầm – Đà Lạt, với đồ án do chính Hòa thượng phác

họa, tự tay xây cổng Tam Quan mà chứng tích nay vẫn còn uy nghiêm sừng sững trên triền dốc, được Kiến trúc sư có uy tín thời bấy giờ là Ngô Viết Thụ hết sức khâm phục và đánh giá là công trình của thế kỷ. Năm 1947, Hòa thượng cúng lại cho Sư bà Linh Phong – Thích Nữ Từ Hương, làm trung tâm đào tạo Ni giới Lâm Đồng. Sau đó, Ngài về trú trì chùa Linh Sơn kiêm Hội trưởng Tỉnh GHPG Lâm Viên. Năm 1966, Hòa thượng về trú trì và tịnh tụ tại chùa Viên Giác, Cầu Đất – Đà Lạt. Năm 1982, Ngài được Giáo hội suy cử làm Chứng minh và cố vấn Ban Trị sự tỉnh GHPG Lâm Đồng.

Suốt thời gian hóa đạo, Hòa thượng đã truyền giới cho nhiều Phật tử tại gia và xuất gia. Các đệ tử xuất gia của Hòa thượng như Hòa thượng Thật Trí, Hòa thượng Thật Tánh, Thượng tọa Không Trú, Thượng tọa Thật Quán…

Hòa thượng luôn giữ nếp sống phạm hạnh, nghiêm trì giới luật, nhật trung nhất thực, ngày hai buổi công phu hôm sớm, hai thời thiền định đến lúc tuổi già cũng không bao giờ trể nãi. Bài thơ “Gởi Bạn” là một trong số nhiều cảm tác của Hòa thượng có thể được xem là nét tiêu biểu về quan niệm tu hành, công phu tu tập miên mật và về cá tính của Hòa thượng.

Gởi bạn

Gian khổ dù chi chẳng nại hà

Xả thân cầu đạo quyết ly gia

Ngồi trên nước đục bùn không nhuốm

Đứng dưới trăng nghiêng bóng chẳng tà.

Học vấn noi theo gương Đức Phật

Tu hành quyết hướng cảnh Di Đà

Lấy gì tỏ nỗi tình chân thật

Xin tặng vần thơ chút gọi là.

Vào đầu hạ năm Đinh Mão, Hòa thượng lâm bệnh, đến ngày 11 tháng 4 năm Đinh Mão (08.05.1987) thì Hòa thượng an nhiên thâu thần thị tịch, trụ thế 88 tuổi, hạ lạp 51. Ngài để lại bài kệ Di Chúc như sau:

Bích Nguyên viên tịch chớ băn khoăn

Đệ tử chôn sâu nhớ khỏa bằng

Mạng sống bập bềnh như bọt nước

Huyễn thân chốc lát tợ sương băng.

Đừng buồn, đừng khóc, đừng thương tiếc,

Không cúng không thờ không phục tang

Chỉ có tinh chuyên thường niệm Phật

Mới mong giải thốt đắc siêu thăng.

Hòa Thượng Nhật Lệ (1927 - 1987) Chùa Hải Quang – Tp.Hồ Chí Minh

Hòa thượng Nhật Lệ (1927 - 1987)

Chùa Hải Quang – Tp.Hồ Chí Minh

Hòa thượng họ Nguyễn, thế danh là Cảnh, pháp danh Tâm Hòa tự Thành Quang, hiệu Nhật Lệ thuộc phái thiền Lâm Tế đời thứ 43. Sinh ngày 9 tháng 9 năm Đinh Mão (4.10.1927) tại làng Trà Trì, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Thành, pháp danh Nguyên Tâm. Thân mẫu là cụ bà Hồng Thị Hợi pháp danh Tâm Trí.

Lúc thiếu thời, Hòa thượng rất hiếu học, bản chất thông minh, có năng khiếu về thơ văn, ca phú. Vốn sinh trưởng trong một gia đình sùng kính Đạo Phật, lại được song thân thường xuyên hướng dẫn đến thân cận với các bậc cao Tăng tại tỉnh nhà nên Hòa thượng sớm giác ngộ sự giả hợp của cuộc đời.

Đến năm 15 tuổi, Hòa thượng xuất gia học đạo giải thốt. Hòa thượng cầu đạo với Hòa thượng Thích Từ Nhơn tại chùa Linh Quang, Quảng Trị. Trong thời gian hành Điệu, Hòa thượng được Bổn sư ân cần dạy dỗ, cộng với sự nỗ lực của bản thân nên năm

20 tuổi Hòa thượng được thọ Sa-di. Và đến năm 23 tuổi, Hòa thượng thọ Cụ túc giới tại Đại giới đàn chùa Báo Quốc (1949), Huế. Từ đó, với chí nguyện thượng cầu Phật Đạo hạ hóa chúng sanh, Hòa thượng xin Bổn sư đi tham học phương xa. Hòa thượng vừa học vừa tham gia công tác Phật sự của Giáo hội. Diễn tiến như sau:

Năm 1948-1951 Hòa thượng tu học ở chùa Diệu Đế, Huế.

Năm 1951, tu học ở chùa Báo Quốc, Huế. Trong thời gian này, Hòa thượng bị bệnh nên phải trở lại Quảng Trị. Và cũng trong thời gian này, Hòa thượng giữ chức vụ trụ trì chùa Đồng Tri.

Năm 1954-1958 giữ chức thư ký Giáo hội Tăng Già tỉnh Quảng Trị.

Năm 1958-1959 vào Huế tu học ở Tổ đình Linh Quang, dưới sự giáo thọ của Cố Hòa thượng Thích Mật Nguyện.

Năm 1959-1962 vào Nha Trang tu học ở Phật học viện Hải Đức, dưới sự giáo thọ của Cố đại lão Hòa thượng Thích Trí Thủ.

Vào năm 1962, tại Sài Gòn, Hội Trung Việt Ái Hữu tạo lập ngôi chùa Hải Quang. Hội kiến nghị với Giáo hội Tăng-già tồn quốc xin cung thỉnh một vị Trụ trì. Giáo hội Tăng-già tồn quốc ủy nhiệm cho Giáo hội Tăng-già Trung Việt, và Giáo hội lại ủy nhiệm cho Phật học viện Hải Đức Nha Trang đảm trách việc này. Sau nhiều lần chọn lựa trong số học Tăng lúc bấy giờ, Hòa thượng Thích Trí Thủ bổ nhiệm Hòa thượng Thích Nhật Lệ lúc bấy giờ là Học Tăng của Phật học viện Hải Đức Nha Trang vào Sài Gòn giữ chức vụ Trú trì chùa Hải Quang.

Suốt 25 năm làm trú trì, tuy công việc nặng nhọc, bận rộn nhưng Hòa thượng vẫn không ngừng tham gia công tác Phật sự của Giáo hội.

Hòa thượng từng đảm nhiệm chức vụ công văn tại các Giới đàn Hải Đức Nha Trang (1968), Giới đàn Vĩnh Gia Đà Nẵng (1970) và Giới đàn Phước Huệ Nha Trang (1973).

Năm 1975 giữ chức cố vấn Ban Đại diện Giáo hội PGVNTN ngoại thành Sài Gòn và quận Tân Bình cho đến năm 1982.

Từ năm 1982, Giáo hội Phật giáo Việt Nam ra đời thống nhất Phật giáo 3 miền. Hòa thượng được cử vào chức vụ Phó ban Nghi lễ Trung ương GHPGVN kiêm Trưởng ban Nghi lễ Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 1 và tái cử vào nhiệm kỳ 2. Trong thời gian này Hòa thượng đảm trách mọi buổi lễ lớn do Phật giáo tổ chức. Đồng thời Hòa thượng cũng đảm nhiệm trợ lý cho Hòa thượng Trí Thủ trong mọi hoạt động Phật sự của Giáo hội. Đại giới đàn do Thành hội Phật giáo tổ chức tại chùa Ấn Quang vào năm 1984, Hòa thượng được mời làm Tôn Chứng.

Cuộc đời và Đạo nghiệp của Hòa thượng ngày càng được nâng cao thì đột nhiên tháng 4 năm 1987, Hòa thượng lâm trọng bệnh và viên tịch lúc 20 giờ ngày 02.08 Đinh Mão (nhằm ngày 24.09.1987). Hòa thượng vừa tròn 61 tuổi đời và 38 hạ lạp.

Tháp của Ngài được Môn đồ thỉnh về nhập tháp tại Tổ đình Sắc Tứ Tịnh Quang ở Quảng Trị.

Hòa Thượng Giác Tánh (1911 - 1987) Chùa Thiên Đức – Bình Định

Hòa thượng Giác Tánh (1911 - 1987)

Chùa Thiên Đức – Bình Định

Hòa thượng thế danh là Võ Phi Long, Pháp danh Nguyên Lưu, Pháp tự Chí Ý, Pháp hiệu Giác Tánh. Thuộc đời thứ 44 dòng thiền Lâm tế, phái Liễu Quán. Ngài sinh ngày 2 tháng 3 năm Tân Hợi (1911), tại làng Vĩnh Lộc, xã Bình Hòa, quận Bình Khê (Tây Sơn), tỉnh Bình Định trong một gia đình nhiều đời có truyền thống Phật giáo. Thân phụ Ngài là cụ Võ văn Trí và thân mẫu là cụ Hà Thị Tước. Khi Ngài vừa tám tuổi thì thân phụ qua đời.

Năm Quí Hợi (1923), do túc duyên từ nhiều đời, thân mẫu chấp thuận và trực tiếp đưa Ngài đến chùa Hưng Long, thuộc thôn Dương Lăng, xã Nhơn An, quận An Nhơn, tỉnh Bình Định, cầu xin xuất gia với Hòa thượng Huệ Chiếu. Năm ấy Ngài được mười ba tuổi.

Năm Đinh Mão 1927, khi vừa đúng tuổi mười bảy, Ngài được thọ giới Sa Di tại trường Hương chùa Long Khánh (Quy Nhơn), do Hòa thượng Chánh Nhơn làm đàn đầu.

Năm Tân Mùi (1931), 20 tuổi Ngài thọ Tỳ-kheo Bồ-tát giới tại Đại giới đàn Gia Khánh tỉnh Bình Định, do Hòa thượng Huyền Ngộ làm đàn đầu.

Năm 1934, 23 tuổi Ngài đến chùa Thiên Ấn (Quảng Ngãi) tham học với Hòa thượng Diệu Trang, Tăng Cang Tổ đình Thiên Ấn.

Năm 1935, 24 tuổi Ngài về Tổ đình Thập Tháp (Bình Định) tham học với Quốc sư Phước Huệ.

Năm 1936, 25 tuổi khi Quốc sư Phước Huệ được triều đình cung thỉnh ra giảng pháp nơi hồng cung và cho Tăng Ni ở Huế, Ngài được theo Quốc sư trực tiếp tham học để bổ sung kiến thức Phật học.

Trong thời gian lưu trú ở Huế, Ngài học tại Phật học đường chùa Tây Thiên do Quốc sư Phước Huệ giảng dạy. Các Pháp hữu đồng học cùng Ngài lúc bấy giờ gồm các vị: Mật Nguyện, Hành Trụ, Thiện Hoa, Thiện Hòa, Huyền Tân, Bình Chánh, Trí Nghiêm... Sau khi ra trường Ngài là một trong những cổ động viên của Đồn Thanh Niên Tăng Lữ tại Phật học đường Báo Quốc (Huế).

Năm 1942, Ngài được Đà Thành Phật học Hội cung thỉnh làm giảng sư ở Phật học đường chùa Phổ Hiền, Đà Nẵng.

Năm 1943, Ngài trở về chùa Hưng Long (Bình Định) thành lập Phật học đường để giảng dạy cho Tăng Ni tại tỉnh và một bộ phận chúng Tăng của Phật học đường Phổ Hiền đưa vào. Cũng thời gian này, Đồn Thanh Niên Tăng Lữ Huế được Ngài đổi thành Đồn Thanh niên Tăng sĩ Bình Định.

Năm 1945, nhiều biến động lịch sử xảy ra trên thế giới lẫn ở Việt Nam. Hoạt động của Phật học đường cũng bị ảnh hưởng nên phải đình chỉ tất cả. Một số Tăng sinh trở về trú xứ hoặc tham gia trực tiếp vào các hoạt động xã hội khác. Các bậc cao minh túc trí

lãnh đạo Phật giáo Bình Định nhận định rằng không thể để tình trạng đó kéo dài, làm ảnh hưởng đến việc đào tạo những thế hệ kế thừa hoằng truyền chánh pháp. Do đó, đối với tình hình đất nước, việc trước mắt là thành lập Hội Phật giáo cứu Quốc do các Ngài Tâm Hồn, Bình Chánh, Huyền Quang, Kế Châu và Ngài khởi xướng hoạt động, góp phần đấu tranh giành độc lập dân tộc, đồng thời quy tụ và củng cố lại nội bộ Tăng Già. Kết quả đa số quần chúng Phật tử và các giới đồng thanh ủng hộ tham gia. Do những việc làm tích cực đó nên Ngài được bầu vào Hội đồng Nhân dân xã Nhơn An và huyện An Nhơn trong những năm 1945-1952. Và cũng trong giai đoạn này, Ngài cùng các Hòa thượng kể trên sáng lập Chúng Lục Hòa Phật giáo Liên khu 5.

Năm 1946, Ngài cùng các Hòa thượng sáng lập đã tổ chức Hội nghị để đổi tên Hội Phật giáo Cứu Quốc thành Phật giáo Việt Nam. Ngài được giữ chức Kinh Tài của Phật giáo Việt Nam tỉnh Bình Định.

Từ năm 1948 đến 1958, trong thập niên này, Ngài lần lượt đảm nhận các chức vụ Phó Giám đốc các Phật học đường Thiên Đức, Nhạn Sơn và Thập Tháp.

Năm 1952, Ngài cùng các Hòa thượng trong tỉnh đứng ra tổ chức Trường Kỳ ở chùa Thiên Bình (Bình Định) để truyền trao giới pháp cho chúng Tăng.

Năm 1954, Ngài được công cử ra Huế liên lạc với Phật giáo Trung phần. Sau khi trở về, Ngài cùng chư tôn túc thực hiện sứ mạng cải tổ hai tổ chức Phật giáo hoạt động song song với nhau đó là thành lập Giáo hội Tăng Già và Tổng hội Phật giáo.

Năm 1956, Ngài đảm nhận chức vụ Phó Trưởng ban Kiến thiết trùng tu Tổ đình Thập Tháp, Bình Định.

Năm 1958, Ngài cùng Hòa thượng Tâm Hồn trùng tu ngôi Tổ đình Long Khánh, Qui Nhơn. Cũng trong năm này Ngài được Hòa thượng Thích Trí Thủ Giám đốc Phật học viện Trung phần (Hải Đức, Nha Trang) thỉnh cử vào hàng chức sự truyền giới.

Năm 1959, Ngài trùng tu Tổ đình Hưng Long và làm Trưởng Ban Quản trị Tu Viện Nguyên Thiều.

Năm 1961, Giáo hội Tăng Già Trung phần công cử Ngài làm Phó Ban Trị sự, đồng thời mở Đại giới đàn tại chùa Linh Quang và cung thỉnh Ngài vào hàng Thập sư truyền giới.

Năm 1963, Ngài được suy cử làm Tổng Thư ký cho hai tổ chức Giáo hội Tăng Già và Tổng hội Phật giáo để lãnh đạo cuộc đấu tranh đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng tôn giáo của Tăng tín đồ Phật giáo tỉnh Bình Định.

Năm 1964, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất được thành lập, Ngài được Viện Hóa Đạo công cử làm Chánh đại diện miền Liễu Quán và là thành viên của Hội đồng Giáo Phẩm Trung Ương Viện Tăng Thống. Cùng năm này, Ngài cùng chư huynh đệ trùng tu lại ngôi Tổ đình Thiên Đức.

Năm 1968, miền Liễu Quán tổ chức Đại Giới đàn Hải Đức tại Nha Trang, cung thỉnh Ngài vào hàng Thập sư truyền giới và Đại Giới đàn chùa Long Khánh Quy Nhơn đã cung thỉnh Ngài làm Giáo thọ A Xà Lê.

Năm 1969, Giáo hội cải tổ và hệ thống hóa tổ chức hành chánh các Phật học viện tồn quốc, Ngài lần lượt được suy cử các chức vụ như: Cố vấn, Giám luật, Giáo thọ trưởng... ở nhiều Phật học viện nhất là ở hai Phật học viện Nguyên Thiều và Phước Huệ.

Năm 1971, miền Vạn Hạnh tổ chức Đại giới đàn Vĩnh Gia tại Phật học viện Phổ Đà, Đà Nẵng, Ngài được cung thỉnh vào hàng Thập sư truyền giới.

Năm 1973, miền Liễu Quán tổ chức Đại giới đàn Phước Huệ tại Phật học viện Trung phần Nha Trang, Ngài được cung thỉnh làm Yết Ma A Xà Lê truyền giới.

Năm 1979, Ngài được mời vào Ban vận động thống nhất Phật giáo Việt Nam do Hòa thượng Trí Thủ làm Trưởng ban.

Năm 1981, tại Đại hội Đại biểu Thống nhất Phật giáo tồn quốc họp tại Hà Nội, Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập, Ngài được suy cử vào Hội đồng Chứng minh Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Năm 1986, Ngài đã góp phần vận động thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghĩa Bình khóa 1. Và Cố vấn cho Ban Trị sự Phật giáo tỉnh trong khóa 2.

Từ năm 1982 đến 1985, tại Tổ đình Long Khánh (Quy Nhơn), Ngài liên tục được cung thỉnh làm Thiền chủ trong các mùa An cư kiết hạ.

Ngày 17 tháng 11 năm Bính Dần (1986), Ngài bắt đầu nhuốm bệnh và đã nhận thấy trước cơ duyên viên mãn. Theo nguyện vọng của Ngài và Sơn môn, Ngài được đưa về chùa Thiên Đức ngày 30.01.1987 để tịnh dưỡng. Trong thời gian này Ngài đã ân cần dạy bảo Tăng chúng, Phật tử những điều thiết yếu để có thể sống hữu ích cho đạo, cho đời.

Bốn giờ sáng, ngày mùng 4 tháng giêng năm Đinh Mão (1.2.1987) tại chùa Thiên Đức - Bình Định, Ngài đã an nhiên thị tịch, hưởng thọ 76 tuổi đời, 56 Hạ lạp.