Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Cư Sĩ Cao Hữu Đính (1917 – 1991) Pháp Danh : Tâm Nguyên

Cư sĩ Cao Hữu Đính (1917 – 1991)

Pháp danh : Tâm Nguyên

Cư sĩ Cao Hữu Đính, Pháp danh Tâm Nguyên, sinh ngày 04 tháng 12 năm Đinh Tỵ (1917) tại làng Thế Chí Đông, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên.

Thuở niên thiếu Cư sĩ theo học hết bậc Tiểu học ở Quảng Ngãi tại một trường huyện lỵ nhỏ nơi mà người chú của Cư sĩ là một giáo viên đương nhiệm.

Năm 1930 Cư sĩ trở về Thành phố Huế theo học bậc trung học tại trường Khải Định .

Năm 1937 Cư sĩ tiếp tục học Văn tại Hà Nội cho đến 1939 thì trở về thành phố Huế.

Tại Huế, Cư sĩ cùng một số thanh niên trẻ tuổi như Đinh Văn Nam (tức Hòa thượng Minh Châu bây giờ), nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba, nhà văn Võ Đình Cường, Thương gia Lê Văn Hiệp, Lê Văn Châu, Thượng Chí..v..v… tham gia vào phong trào chấn hưng Phật

giáo, một phong trào được khởi xướng và bảo trợ bởi Bác sĩ Lê Đình Thám. Từ năm 1930, Cư sĩ say mê học Phật và thường xuyên trao đổi thư tín với phong trào học Phật tại Paris, xuyên qua tạp chí “La Pensée Buddique” và các nhóm nghiên cứu Phật học tại đây.

Năm 1940, Cư sĩ lập gia đình và rút về cư trú hẳn ở tại quê nhà. Trong khung cảnh tĩnh mịch của miền quê, Cư sĩ chuyên tâm nghiên cứu Hán văn và sử dụng triệt để Luận lý học Tây phương để mổ xẽ phân tích kinh điển Phật giáo hầu tìm hiểu sâu sắc hơn nữa sự uyên áo của triết học Phật giáo.

Từ năm 1940 đến 1952 Cư sĩ cộng tác và gởi bài đều đặn cho tạp chí “Viên Âm” và “Giác Ngộ” tại Huế.

Năm 1946, chiến tranh lan tràn khắp nơi, Cư sĩ đem gia đình lên thành phố Huế lánh nạn. Tại đây Cư sĩ tiếp tục hoạt động trong phong trào Cư sĩ Phật giáo Trung phần.

Năm 1949, Cư sĩ được bầu làm Tổng thư ký Hội Phật học Trung phần, làm việc dưới quyền điều khiển của cụ Hội trưởng Chơn An Lê Văn Định. Thời gian này Cư sĩ yểm trợ tích cực cho các Đại đức Mãn Giác, Thiên Ân, Thiện Châu, các Cư sĩ Đinh Văn Nam, Võ Đình Cường, Nguyễn Hữu Ba, Lê Cao Phan, Tống Hồ Cầm, Phan Cảnh Tuân, Cao Chánh Hựu, Văn Đình Hy và các chị : Hồng Thị Kim Cúc, Tịnh Nhơn cùng nhiều nam nữ Phật tử khác xây dựng và phát triển Gia đình Phật tử Việt Nam tại Huế.

Năm 1956, trong thời gian lưu trú tại Sài Gòn, Cư sĩ tham gia tích cực trong việc hình thành xây dựng Viện Trung đẳng Phật học tại chùa Ấn Quang cùng các Hòa thượng Thiện Hòa, Thiện Hoa, Huyền Vi, Thanh Từ, Nhất Hạnh, Trí Hữu, Trí Tịnh. Từ đó Cư sĩ trở thành một trong những Giảng sư của Học viện cho tới năm 1958.

Từ năm 1959 đến 1963 Cư sĩ định cư tại Nha Trang. Trong thời gian này, Cư sĩ tham gia vào Ban giảng huấn của Viện Trung đẳng Phật học tại chùa Hải Đức, Nha Trang và Hiệu trưởng trường Trung học Bồ Đề, Nha Trang (1960 -1962).

Cuối năm 1963, sau khi chế độ Ngô Đình Diệm bị lật đổ, các Hòa thượng : Trí Thủ, Trí Quang, Nhất Hạnh, Thiện Hoa, Minh Châu, cụ Mai Thọ Truyền, Cư sĩ Trịnh Sâm và một số Tăng Ni Phật tử khác thành lập Viện Cao đẳng Phật học tại chùa Pháp Hội, Cư sĩ cùng góp phần giảng dạy tại đây.

Viện Cao đẳng Phật học này chuyển thành Viện Đại học Vạn Hạnh trú tại đường Trương Minh Giảng kể từ năm 1966. Cư sĩ trở thành Giảng viên Phân khoa Phật học Viện Đại học Vạn Hạnh các năm sau đó.

Kể từ năm 1966, Cư sĩ dành trọn thời giờ cho việc nghiên cứu học hỏi Phạn văn và giảng dạy cho sinh viên Phật khoa tại Viện Đại học Vạn Hạnh cho đến 1975.

Sau năm 1975, Viện Đại học Vạn Hạnh không còn nữa, Cư sĩ tiếp tục nghiên cứu và diễn giảng Phật Pháp tại gia cho nhiều đạo hữu và Tăng Ni tại Sài Gòn cho đến lúc Cư sĩ tạ thế vào ngày 10 tháng 02 năm Tân Mùi (tức ngày 25 tháng 03 năm 1991) tại tư gia, thọ 74 tuổi.

Tác phẩm của Cư sĩ đã xuất bản gồm :

1. Phật và Thánh Chúng (1968), 2. Kinh Na Tiên Tỳ Kheo (1971), 3. Văn Học Sử Phật giáo (1971), 4. Đại Thừa khởi Tín Luận (1994). 5. Lược sử Thành lập Tam Tạng, 6. Kinh Tam Bảo (Dịch và Giải), 7. Tâm Kinh Bác Nhã (Dịch và Giải), 8. Duy Thức Tam Thập Tụng (Dịch và Giải), 9. Phật Pháp Tinh Yếu. 10. Kinh Kim Cang Giảng Nghĩa. 11. Sử Phật giáo Ấn Độ. 12. Sử Phật giáo Trung

Hoa. 13. Sử Phật giáo Việt Nam. 14. Tư Tưởng Sử Phật giáo. 15. Bộ Phái Phật giáo Tiểu Thừa.

Ngòai ra tác giả còn viết nhiều bài tiểu luận đăng trong tạp chí Phật giáo như “Viên Âm” Huế và trong bán nguyệt san Phật giáo Việt Nam từ năm 1948 đến 1957, Liên Hoa nguyệt san xuất bản ở Huế, Tạp chí Từ Quang xuất bản ở Sài gòn…

Cư Sĩ Nguyễn Văn Viện (1939 – 1991) Pháp Danh : Nguyên Tú (Hiệu Hải Thanh)

Cư sĩ Nguyễn Văn Viện (1939 – 1991)

Pháp danh : Nguyên Tú (hiệu Hải Thanh)

Cư sĩ Nguyễn Văn Viện sinh năm 1939 tại thôn Thượng Bốn làng Dương Xuân Hạ thuộc xã Thuỷ Xuân thành phố Huế. Thân phụ là ông Nguyễn Văn Hồng, mẹ là bà Nguyễn Thị Quả. Ông sinh ra trong một gia đình Phật giáo có 6 người con, gồm 4 trai và 2 gái, cư sĩ là con thứ 3 trong gia đình.

Năm 1954, Cư sĩ đã được gia đình đồng ý cho đến chùa Từ Đàm, quy y với Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Siêu bấy giờ là Trú trì kiêm Hội trưởng Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên và được Hòa thượng cho Pháp danh là Nguyên Tú, hiệu Hải Thanh. Cư sĩ may mắn được Bổn sư cho vào học lớp dự bị xuất gia do Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên mở để con em hội viên, ai có cơ duyên thì cho học.

Những năm sau đó, Cư sĩ đã theo học trung học đệ nhất cấp ở trường Hàm Long Huế, rồi học trung học tại trường Quốc học cho đến khi đậu tú tài năm 1960. Cư sĩ lúc này cũng ghi tên học đại học Văn khoa Huế.

Năm 1965, Cư sĩ được thọ Đại giới tại chùa Từ Hiếu.

Do nhu cầu Giáo dục Phật giáo ở các tỉnh Tây Nguyên, Cư sĩ được Giáo hội cử lên làm Hiệu trưởng trường Bồ Đề Pleiku.

Năm 1968, Cư sĩ được điều về Sài gòn làm Tổng Thư ký Tổng vụ Giáo dục và kiêm Giám đốc Ấn quán Vạn Hạnh cho đến ngày đất nước hồn tồn giải phóng. Cư sĩ cũng đã làm Chánh đại diện Phật giáo tỉnh Pleiku khi còn là tu sĩ.

Năm 1975, Cư sĩ không còn là tu sĩ nữa và đã ra tham gia dạy học tại trường Bạch Đằng, quận 3. năm 1986, Cư sĩ được Ban Tôn giáo Chính phủ, điều động về làm Chánh Văn phòng Trường Cao cấp Phật học tại Tp.HCM.

Năm 1991, sau khi đưa tiển một người bạn thân về quê, trên đường về, Cư sĩ bị lâm nạn và mất vào ngày 5-10-1991 tại Sài gòn. Cư sĩ thọ 52 tuổi.

Cư Sĩ Phạm Đăng Siêu (1912 – 1994) Pháp Danh : Tâm Thành

Cư sĩ Phạm Đăng Siêu (1912 – 1994)

Pháp danh : Tâm Thành

Cư sĩ Phạm Đăng Siêu sinh ngày 4 tháng 7 năm Nhâm Tý (1912) tại Phú Hòa, Thành phố Huế. Nguyên quán thôn Tân Niên Đông, huyện Tân Hòa, phủ Tân Định, tỉnh Gò Công. Song thân Cư sĩ là cụ ông Phạm Đăng Nghiệp và cụ bà Tôn Nữ Thị Uyên, thuộc gia đình quyền quý.

Thuở thiếu thời, Cư sĩ là người hiếu học, từng theo cụ Phan Bội Châu học văn chương chữ nghĩa và khá giỏi về môn kinh Dịch. Đặc biệt Cư sĩ có một tâm hồn cao thượng, giàu lòng vị tha, có một ý chí kiên trì bền vững, tính thích tự do, sớm tách rời cuộc sống chung với gia đình, hàng ngày Cư sĩ đi bán báo để độ thân và giúp các bạn nghèo tiếp tục tự học. Với cách sống như vậy Cư sĩ cảm thấy có một cái gì đó hạnh phúc.

Khi lớn lên Cư sĩ lập gia đình, làm bạn đời với bà Nguyễn Thị Thừa, Pháp danh Tâm Dư, quê làng Lương Quán, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên, sinh hạ được hai gái, một trai.

Cư sĩ có những phẩm chất đặc biệt mà ít thấy ở nhiều người khác. Từ hồi thơ ấu, Cư sĩ đã giàu lòng bi mẫn, có mối cảm thông sâu sắc trước những cảnh đời đen bạc đua chen, những kiếp người cùng khổ, thương đau, bệnh tật neo đơn, ít người đối hồi. Do đó, Cư sĩ luôn trăn trở day dứt, suy tư : phải làm gì đây để chia sẻ một phần nào những bất hạnh khổ đau của con người.

Xuất thân từ gia đình Phật tử chân chính, Đạo Bồ - đề đã soi tỏ tâm tư vốn có, Cư sĩ quy y với Hòa thượng Kim Cang, thọ tại gia Bồ tát giới Pháp danh Tâm Thành, tự Thiện Niệm. Với niềm tin sâu sắc vào đạo giác ngộ, Cư sĩ thấy được nguyên nhân đưa đến mọi sự khổ đau và phải rời bỏ bến mê, phải có phương pháp diệt khổ. Từ đó, Cư sĩ phát tâm làm hạnh nguyện từ bi, độ sanh. Túc duyên và hạnh nguyện tròn đầy, Cư sĩ dấn thân vào con đường hành thiện lợi tha.

Không quản ngày đêm mưa nắng dãi dầu, với chiếc áo đen bạc màu, chiếc xe đạp dáng cũ kỷ và đôi túi xách hai bên, có khi quần ống cao ống thấp, đầu đội chiếc mũ nhựa rộng vành sạm nắng mưa, phó mặc sắc tướng bên ngồi với gió sương. Âm thầm lặng lẽ, Cư sĩ đi từng nhà hảo tâm, góp nhặt những nắm gạo tình thương đem đến tận người nghèo khổ, ốm đau hoạn nạn, neo đơn côi cút; tận những nơi xa xôi núi rừng biển cả, xóm làng quạnh quẻ. Nơi nào có người cùng khổ nơi đó có dấu chân người. Cư sĩ đến với tình thương chân thật, lòng từ bao la, không một mảy may phân biệt người này kẻ nọ xa gần thân sơ hay thành phần xã hội, tôn giáo.

Tuy nhiên, cuộc đời không mấy khi suông sẻ đơn giản, chẳng mấy ai thuận buồm xuôi gió được mãi. Cư sĩ gặp nhiều nỗi thăng trầm, phải cáng đáng để cho đạo đời trọn vẹn. Năm 1964, người bạn trăm năm của Cư sĩ đã từ giã cõi trần. Sau đó, năm 1967, cậu Lộc, con trai cũng giã từ vĩnh viễn. Tiếp đến, những biến cố

chiến tranh xảy ra dồn dập, bom rơi đạn lạc, đi lại khó khăn. Tuy nhiên, Cư sĩ đã cảm nhận được cuộc đời là giả hợp, sắc sắc không không, còn duyên thì hợp hết duyên thì tan ; Cư sĩ thường nhắc :

"Cuộc đời sắc sắc không không,

Trăm năm còn lại tấm lòng Từ bi".

Nhờ tha lực của các đấng Đạo sư chân tu, nhờ nguyện lực kiên cố chí thành, Cư sĩ đã vượt qua nhiều chướng duyên trở ngại, chững chạc tiếp tục kiên trì trên bước đường hành đạo, mỗi ngày như mọi ngày, hoa tình thương của Cư sĩ vẫn nở rộ lớn mạnh, tỏa cùng khắp vạn nẻo, thấm nhuần sâu sắc trong từng con người, từng giai cấp xã hội gần xa, nhất là Nhóm anh chị em theo chân Cư sĩ đi hành thiện, cảm nhận sâu sắc lòng từ bi của Cư sĩ, quyết cố gắng noi gương Cư sĩ, âm thầm lặng lẽ làm những việc của Cư sĩ thường làm như bao ngày nhưng vẫn thấy còn xa vời chưa tròn đầy như Cư sĩ được. Song đối với Cư sĩ chẳng là gì hết "Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng". Cư sĩ đã thực hiện hạnh "Vô ngã, Vô tướng, Vô tác", lúc nào cũng khiêm cung kính cẩn, thường đảnh lễ trước các vị tôn túc xuất gia, cung kính trước các vị Cư sĩ tài đức. Cư sĩ thường lắng nghe, ít nói, chỉ làm và làm. Cư sĩ cũng không quên ân cần hỏi han những người bạn nghèo khổ neo đơn. Cư sĩ xem họ là những vị Bồ - tát nghịch hạnh để giúp Cư sĩ làm tròn hạnh nguyện lợi tha mà không màn đến sắc tướng danh lợi.

Nhiều người được Cư sĩ dìu dắt, thực hành hạnh nguyện lên đến hàng trăm, những người phát tâm trợ duyên thì rộng khắp, từ địa phương trong nước đến hải ngoại, đủ các thành phần, vị trí trong xã hội và các tổ chức từ thiện, các nhà hảo tâm, đã đặt niềm tin tuyệt đối nơi Cư sĩ, không một chút ngần ngại về quá trình cống hiến hy sinh vì đại nguyện, vì tình thương chia xẻ đến mọi người nghèo khổ, bệnh tật, với mục đích làm vơi bớt khổ đau, mang lại

cho họ một nguồn an ủi vô biên. Cư sĩ cũng không quên cúng dường đến Chư Tăng, Ni trợ duyên tu hành, xiển dương Chánh pháp và giúp đỡ luôn các Cô nhi viện, Nhà trẻ mồ côi...

Tình thương của Cư sĩ thật bao la như biển cả. Hơn 50 năm nắng dãi mưa dầu, hăng say hành thiện cho đến lúc chân mỏi gối mòn, tuổi già sức yếu, nằm trên giường bệnh Cư sĩ còn ân cần dặn dò các anh chị em trong Nhóm khi làm công hạnh phải nhớ lưu tâm "cách cho hơn của đem cho", "anh chị em phải giữ gìn từng lời nói, từng cử chỉ và lối sống hằng ngày sao cho trong sáng, đừng để danh, lợi, tình quyến rũ". Thật là những lời dặn sâu sắc, đầy cả một lòng từ bi vô tận.

Tuổi hạc đã cao, nguyện lực thì vô cùng, định luật vô thường chi phối, xác thân giả hợp đến kỳ đã mãn. Cư sĩ đã nhẹ nhàng vĩnh biệt chúng ta ra đi vào lúc 3 giờ sáng ngày 12 tháng 3 năm Giáp Tuất (1994) hưởng thọ 83 tuổi đời.

Cảm niệm

Anh và tôi có nhơn duyên gặp nhau rất sớm. Lúc tôi 18, 19 tuổi, còn là học tăng trường An Nam Phật học ở Huế, thì đã gặp Anh. Từ đó Anh qui y Tam bảo, luôn luôn tiến lên làm một vị cư sĩ trung kiên, đúng đắn, có lòng chánh tín Tam bảo, hiểu biết Tam bảo một cách sâu sắc. Và tôi luôn luôn tiến bước trên đường làm ông Thầy. Từ đó đến nay chắc anh còn nhớ: Bao nhiêu lần Anh gặp tôi, tôi gặp Anh. Qua những câu chuyện đạo, tôi biết Anh là một Phật tử trung kiên, tin Tam bảo một cách sâu sắc, đúng đắn, không hời hợt, không dễ xuôi, không lập lờ, luôn luôn tôn thờ Tam bảo là đấng Đạo sư của mình, dắt đường chỉ lối cho mình thốt khỏi cảnh khổ đau của trần thế để bước lên cảnh an lạc, giải thốt của chư Phật. Anh tin tưởng đức Phật là đấng Giác ngộ cứu độ chúng sanh

vô lượng, vô biên, chỉ có Ngài mới đem lại sự giải thốt vô minh, đau khổ của tồn thể chúng sanh. Vì chúng sanh không dứt trừ được vô minh nên đau khổ vẫn còn, không một thế lực nào làm cho hết đau khổ được, mà chính đức Phật mới đem lại sự giác ngộ để dứt trừ vô minh đó. Cho nên, Anh đã tin Phật với một lòng tin sáng suốt như vậy. Không lung lay, không thối chuyển. Hơn nữa, Anh hiểu đức Phật là đấng đại từ bi với một tình thương bao la, bao trùm cả vũ trụ, tất cả vạn loại chúng sanh, không phân biệt sang hèn, giàu nghèo, dại khôn, lồi người hay lồi vật: “Một lòng từ bi mà xưa đến nay chưa ai có được”. Anh đã thấm nhuần được đức từ bi ấy của đức Phật, cho nên Anh đã phát tâm thực hành hạnh từ bi đó qua công hạnh bố thí của mình. Tôi biết lòng tin Phật của Anh không phải đơn độc, vì hầu hết trong gia đình Anh là những đệ tử của đức Phật. Chẳng hạn như bào đệ của Anh là anh Phạm Đăng Minh, giáo sư. Tôi gặp Minh cũng là lúc tôi 18, 19 tuổi, anh Minh 25 tuổi. Có một lần anh đọc cho chúng tôi nghe bài thơ “Hướng Phật” 8 câu mà tôi còn nhớ được bốn câu như thế này:

“Từ khi bắt gặp áo Cà-sa,

Tuổi mới hăm lăm đã thấy già,

Xưa không thành bướm theo Trang Tử

Nay nguyện làm sen đợi Thích Ca …”

Tôi hỏi anh: “Anh chưa có râu mà sao đã gọi là già?” Anh nói: “Già này không phải là già tuổi mà già này là già dặn. Gặp được Phật rồi, biết giáo lý Phật rồi thì chắc chắn vững vàng không còn u ơ, không còn nông nổi, không còn cạn cợt, không còn buông lung như trẻ thơ trước cuộc đời nữa, cho nên gọi là già. Già dặn chứ không phải già tuổi”. Và anh đã nguyện làm sen đợi Thích Ca tức là một lòng tin Phật, không tin ai hết. Tin Phật mới là đấng cứu độ cho mình thốt khỏi vô minh đau khổ, dứt trừ tham ái, nghiệp chướng u mê. Như

vậy, sự tin Phật của Anh chính là một sự tin Phật chung của gia đình và một sự tin Phật của người bào đệ của Anh mà tôi được gặp qua bài thơ đó. Nhưng tiếc rằng anh Minh sớm qua đời. Trước khi lâm chung, anh có mời Hòa thượng Đôn Hậu về để nói kinh Pháp Hoa cho anh nghe.

Như thế, thấy rõ rằng: Cuộc đời anh Minh cũng là cuộc đời của Anh hôm nay, trước sau đều một lòng tin Phật và trước sau đều gặp Phật trên con đường giải thốt giác ngộ của Ngài. Sau khi thấm nhuần được lòng từ bi của Phật, Anh đã dành ra trên nửa cuộc đời để thực hành hạnh Từ bi bố thí. Mặc dù thân Anh mỏng manh, nhưng chí Anh rất cao cường, gió không ngã, mưa không chán, nắng không khô héo dù trải bao nhiêu sự thăng trầm của thế cuộc. Trong thời buổi chiến loạn, có khi Anh bị người ta hiểu lầm, bắt giam Anh, nhưng rồi trước sau, tấm lòng thành thực, trung kiên của Anh cũng được hiểu rõ và Anh cũng được tiếp tục làm hạnh bố thí lợi tha của đức Phật. Hẳn Anh đã hiểu được rằng:

“Trăm năm trước thì ta không có

Trăm năm sau có lại hồn không.

Cuộc đời sắc sắc không không

Trăm năm còn lại tấm lòng Từ bi”

Anh đã hiểu rõ lý “Sắc-Không” của đạo Phật! Tất cả thế gian, tất cả mọi sự đều là vô thường, trống rỗng, có đó không đó. Nếu vì vô minh, mù quáng chấp nhặt lên sự sống thế gian, tất nhiên sẽ bị thế gian vô thường vùi dập vào trong con đường đau khổ, tham ái mà không làm thế nào thốt ra khỏi được. Nếu vì vô minh mà tham đắm sắc dục trong thế gian vô thường, không hiểu là “sắc sắc không không” thì nó sẽ đưa con người vào chỗ tội lỗi, tối tăm, hẹp hòi không thể vươn lên được. Nhưng Anh đã hiểu cuộc đời theo

tinh thần “sắc sắc không không” của đạo Phật, cho nên Anh đã thốt được tất cả. Danh không buộc Anh được, lợi không dính vào Anh được, giàu sang phú quý không ngăn bước chân của Anh được, và Anh đã bước đi trên một con đường hạnh phúc thênh thang, giải thốt theo đức Phật. Anh trở nên một người sống đạm bạc. Sống cần mẫn siêng năng, không kể ăn, không kể mặc mà chỉ chăm chăm vào sự bố thí để giúp người khó, thương người đau, người yếu mà thôi. Có những lúc chúng tôi gặp Anh đi giữa đường với bị gạo trên vai, hai tay bụm lại, mắt lim dim coi như một người đang Thiền định giữa đường; chân có khi đi guốc chiếc mới chiếc cũ, Anh cũng chẳng cần để ý tới. Quần ống cao ống thấp, Anh cũng chẳng màng nghĩ tới, hầu như trong lòng Anh bao giờ cũng nghĩ tới sự nghèo khổ của những người đang thiếu thốn, những người đang tật nguyền, những người đang đói khát. Cho nên, chúng tôi đã nói đùa với nhau rằng: “Đó là hiền triết Diogène đó!” Vị hiền triết Diogène là một hiền triết cổ đại Hy Lạp. Ông ta thường sống trong một chiếc thùng tô-nô. Một hôm, vị vua đi đến hỏi vị hiền triết đó rằng: “Khanh muốn gì, Bệ hạ sẽ cho”. Vị hiền triết đó thưa rằng: “Tôi không muốn gì cả. Tôi chỉ muốn Bệ hạ đứng xích ra một bên để cho ánh sáng mặt trời chiếu sáng vào mà thôi”. Là ý của nhà hiền triết muốn nói rằng: “Xin bệ hạ đừng có che ánh sáng mặt trời chiếu đến tôi, tôi chỉ ưa từng ấy thôi”. Thì cuộc đời của Anh cũng tương tợ như thế. Anh chỉ bước đi trong ánh sáng từ bi của đức Phật mà Anh không thể bị những cái chung quanh, những cái danh lợi, những cái sắc hương phù phiếm của thế gian ràng buộc, Anh đã trở nên một người thân thương của tất cả mọi người, trở nên một người bạn hiền lành của tất cả mọi người. Có những lúc Anh đang đau mà Anh quên đau, với niềm vui bố thí của mình. Có những lúc trời mưa lụt đến mà Anh không kể mưa

cũng không kể lụt, cứ vẫn tiếp tục làm theo hạnh nguyện của mình, không có cái gì cản trở được Anh. Chí nguyện đó, phải chăng Anh đã thấm được cái hạnh Bồ-tát ở trong đạo Phật, Anh đã học được chí nguyện cao siêu ở trong đạo Phật chỉ vì sự tế độ chúng sanh, giác ngộ chúng sanh, giúp ích chúng sanh mà quên đi cái bản ngã nhỏ mọn hẹp hòi của mình. Và chính vì Anh quên được cái bản ngã của mình, cho nên Anh mới có được một tấm lòng rất lớn. Đó là tấm lòng bao dung, độ lượng, cái mà Anh không cần nghĩ tới, nhưng bao nhiêu người đã nghĩ tới Anh và thương mến Anh, quý trọng Anh. Vì vậy mà trong việc hành thiện của Anh, ai nấy đều đặt tin tưởng vào nơi Anh mà không có một điều gì thắc mắc nghi ngại. Chính điều đó là một điều tốt nhất nhưng không phải ai làm cũng được. Có những người làm từ thiện lúc đầu thì hay nhưng lúc sau thì dở vì lẽ nọ hoặc lẽ kia, có thể vì cái tính tình không nghiêm, vì hành sự không hợp, vì sự nói năng không chỉnh chạc, cho nên có những người cũng phát tâm làm từ thiện nhưng chỉ làm được lúc đầu, không thể tiếp tục về sau. Ngược lại, năm mươi năm trường với một công việc hành thiện, Anh không bao giờ ngơi nghỉ chỉ vì trong Anh có chí nguyện lớn, Anh có sự hiểu biết lớn và Anh có một sự khiêm tốn lớn, Anh có sự xứng đáng lớn như vậy, cho nên bao nhiêu người tin tưởng nơi Anh, để cùng chung với Anh làm việc từ thiện. Trong các việc từ thiện của Anh để lại đã nêu ra rất nhiều ý nghĩa :

Ý nghĩa thứ nhất

Anh giúp cho những người có của có tiền, muốn làm từ thiện mà chưa gặp duyên hoặc chưa gặp người tín nhiệm tiếp tay, giúp đỡ để đưa tiền gạo đến tay những người thương kẻ khó, và Anh đã giúp họ điều đó, tiếp nhận của cải của người đó để đem ban phát cho những người nghèo đói. Anh đã thay mặt

họ làm được những công việc từ thiện giúp họ tín tâm Tam bảo ngày càng tăng trưởng.

Ý nghĩa thứ hai

Đối với những người cùng bần, thiếu thốn, đau khổ, cô độc, đó là những người thường dễ bị đời bỏ quên. Cuộc đời của họ làm người nhưng không hưởng gì được cái tính cách của người. Họ sống trong cảnh ảm đạm, trong hiu hắt, trong cô độc, ít ai nghĩ tới. Cuộc đời của họ như sống trong bóng tối, không thấy ánh sáng mặt trời, chẳng ai đối hồi đến họ. Với tấm lòng từ bi, với ánh sáng trí tuệ của đức Phật, Anh đã tiếp tay với Phật, đã tiếp tay với các vị Bồ-tát để thực hành lợi tha mà đức Phật đã canh cánh răn dạy hàng đệ tử xưa nay.

Ý nghĩa thứ ba

Anh nêu lên tấm lòng từ thiện để nhắc nhở mọi người: Chính lòng từ thiện mới đem lại an lạc cho xã hội. Nếu đời thiếu lòng từ thiện thì đời sẽ sụp đổ, nếu thành phần xã hội hoặc bất kỳ con người nào mà thiếu tấm lòng từ thiện ấy, chắc không sớm thì muộn thành phần ấy hoặc con người ấy sẽ hư đốn, khốn cùng. Do đó, chính việc làm của Anh nhắc nhở cho họ nhớ lại, là phát khởi lòng từ thiện, cùng tiếp tay với Anh làm việc thiện để cuộc đời bớt khổ.

Ý nghĩa thứ tư

Mặc dù trong bất cứ hồn cảnh nào Anh vẫn tiếp tục làm từ thiện không bỏ. Lúc mưa, lúc nắng, lúc lạnh, lúc ráo, lúc thuận, lúc nghịch, Anh không bận lòng để ý tới. Anh chỉ biết để tâm tới việc làm từ thiện, giúp ích cho những người cô độc, đau khổ, Anh chỉ biết tới một chuyện đó thôi. Vì lẽ đó nên những việc từ thiện của Anh có nhiều kết quả. Chứ nếu làm từ thiện mà vì cái danh, vì cái lợi, lung lạc, sai khiến, quyến rũ, dối gạt người khác, hoặc chỉ vì một chút gì trong đó không đúng đắn, không rõ ràng và không lớn lao, chắc chắn Anh đã không tiếp tục được công việc từ thiện bền vững cho tới ngày Anh nhắm mắt.

Ý nghĩa thứ năm

Làm việc từ thiện của Anh tức là làm cho người có của hay không có của, người sống có gia đình với người sống cô độc xích gần lại với nhau. Cuộc đời sở dĩ đau khổ vì miếng cơm manh áo, vì nghèo khó, vì kiếp người phải sanh, lão, bệnh, tử của chúng sanh không thốt ly ra được đã đành, nhưng cũng còn nhiều nỗi đau khổ vì sự bất đồng, người có học khinh khi người ngu dốt, người giàu thì quá giàu, nghèo thì quá nghèo. Sự bất công đó cũng là một nạn của chúng sanh gây đau khổ cho nhau thì việc từ thiện của Anh chính là

một gạch nối để làm cho người giàu, nghèo xích lại gần với nhau, biết tới nhau, giảm bớt sự bất công.

Ý nghĩa thứ sáu

Anh đi làm từ thiện, nhưng không phải chỉ đem tiền, gạo đến phát không cho kẻ khác, mà Anh còn đem những lời lẽ êm ái, dịu dàng, giáo lý của đạo Phật để khuyên răn dạy bảo, để cởi mở nỗi lòng đau khổ, để khuyên nhủ họ bỏ bớt vô minh và tham ái của họ nữa. Có những lần thỉnh thoảng Anh đến tặng quà cho chúng tôi, chúng tôi nói rằng: “Thôi! Anh nên để lễ vật này giúp cho những người nghèo khó”, thì Anh nói rằng: “Chính con có làm được việc từ thiện này cũng là nhờ biết được Tam bảo, noi gương Tam bảo con mới làm được. Cho nên, con không thể không cúng dường Tam bảo mà phụng sự chúng sanh được. Thứ nữa, chúng sanh đau khổ không phải chỉ vì thiếu ăn, thiếu mặc, mà đau khổ vì còn tâm tham ái vô minh, vì ngã mạn, vì chấp tướng cho nên mới đau khổ, mong rằng Chư Tăng chú nguyện cho chúng sanh vơi bớt sự đau khổ, vơi bớt sự chấp tướng, vơi bớt ngã mạn vô minh để cho họ được thốt khổ. Cho nên con phải làm cả hai”.

Có những lần Anh lên cúng dường chúng tôi, với một sự thành kính, Anh tác bạch như thế này: “Chúng con xin đem cái tâm vô ngã cúng dường lên Chư Tăng, mong Chư Tăng chú nguyện cho chúng sanh được vơi niềm đau khổ”.

Anh cúng dường với tâm vô ngã, đủ biết rằng việc làm từ thiện của Anh không phải làm từ thiện với sự trước tướng, dính vào tâm hữu lậu, chấp tướng là mình, là ta: Ta là người cho còn kia là người nhận, nhưng chính Anh làm từ thiện như một pháp tu theo tinh thần vô lậu, vô ngã, thực hành, sống với tinh thần vô ngã, tức là tu tập đúng theo chánh pháp, như kinh Kim Cang Phật dạy:

“Dĩ vô ngã, vô nhơn, vô chúng sanh, vô thọ giả, tu nhứt thiết thiện pháp tức đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề”. Đem cái tâm vô ngã, vô nhơn, vô chúng sanh, vô thọ giả mà tu các thiện pháp thì sẽ thành quả giải thốt lớn lao. Do đó, việc hành thiện của Anh không phải chỉ là một việc hành thiện bề ngồi, hành thiện hình thức mà Anh đã hành thiện chính từ trong thâm tâm, hành thiện như vậy đã đi vào lòng sự sống của mọi người từng được Anh giúp đỡ. Cho nên, có những người khi thiếu thốn, Anh tới giúp đỡ, họ nhận; nhưng khi họ làm ăn đủ rồi, Anh tới giúp đỡ thì họ từ chối và nói lời cảm ơn rằng: “Thôi ! Tôi nhờ Bác giúp nay tạm có đủ ăn, được rồi! Xin Bác đem của nầy giúp cho những người khác còn đang thiếu thốn”. Đó chính là cái việc hành thiện của Anh, không phải đem của đi cho không. Bởi vì nếu đem của đi cho không mà thiếu pháp thí, thì cũng có thể làm tăng thêm lòng tham cho người nhận thí. Họ sẽ tham của bố thí đó, có một muốn hai, có hai muốn ba, có ba muốn bốn, muốn mãi không vừa. Sở dĩ họ biết được như thế là nhờ có pháp thí của Anh. Nhờ có pháp thí có thể giúp tỉnh ngộ và tự chính họ xả bớt được lòng tham lam của họ. Cho nên, họ nhận nơi Anh không những chỉ nhận tiền, nhận của, nhận áo, nhận cơm, mà còn nhận nơi Anh những lời pháp hiền dịu, hòa nhã, làm thay đổi được cuộc đời của họ về mặt vật chất cũng như tinh thần, đó là một đặc điểm. Tôi mong rằng công hạnh từ thiện đó của Anh sẽ còn mãi trong lòng mọi người đã hoặc chưa có duyên gặp Anh, như câu:

“ Cuộc đời sắc sắc không không,

Trăm năm còn lại tấm lòng Từ bi”

Cuộc đời rốt cuộc rồi cũng chẳng còn gì hết, không bố thí rồi cũng thế thôi. “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng”. Đã có tướng thì đều là tạm bợ mong manh, dù có muốn giữ nó lại, lấy dây mà ràng buộc lại, để cho nó đừng tiêu tan cũng không thể làm được. Lấy chức

quyền, chức tước mà buộc nó lại cũng không thể giữ được. Hễ đã có tướng thảy đều hư vọng, chỉ có tấm lòng từ bi là không hư vọng mà thôi. Bởi vì tấm lòng từ bi là mẹ hiền nuôi nấng tất cả chúng sanh, tấm lòng từ bi là nước cam lồ rưới mát tất cả chúng sanh. Tấm lòng từ bi là ánh sáng mặt trời, chiếu sáng cho tất cả chúng sanh. Cho nên, tấm lòng từ bi còn thấm đượm mãi trong lòng mọi người để cho pháp giới chúng sanh đều được an bình. Nếu tấm lòng từ bi không còn, chúng sanh sẽ chết hoặc sống mà đau khổ gần như chết và thế giới sẽ sụp đổ. Do đó mà tất cả đều sẽ chịu sự tan rã, biến hoại, vô thường, chỉ có tấm lòng từ bi là còn mãi trong lòng con người không mất đi được. Anh đã học được tấm lòng từ bi đó nơi đức Phật, đã thực hành hạnh từ bi đó qua bao năm tháng, không kể khó khăn, không tính tốn hơn thua, không chấp ngã, không chấp nhơn. Tấm lòng từ bi ấy của Anh bây giờ vẫn còn ghi lại trong tâm tôi, trong tâm bao nhiêu người khác, trong tâm những người thân thuộc, những người đồ đệ của Anh. Tôi mong rằng sự ra đi của Anh chỉ là một sự đổi thay sắc thân giả huyễn, còn tinh thần của Anh hãy là một tinh thần còn giúp ích, còn làm gương mẫu cho những người khác thực hành công hạnh từ thiện, đúng như Anh.

Tôi biết trong khi sanh tiền, có những người trong sự hành thiện theo Anh, nhưng đã không hiểu đúng tinh thần của Anh. Không thấy được tấm lòng cao cả của Anh, cho nên có một phần nào lầm lạc, tưởng làm như Anh, nhưng kỳ thực ngược lại tinh thần từ thiện nói chung và với Anh nói riêng. Tôi mong rằng: Từ nay trở đi, sự lệch lạc ấy không còn nữa để trở về với sự hành thiện trong sạch, đúng đắn, sáng suốt đúng theo tinh thần Phật giáo như Anh. Có được như vậy thì việc hành thiện này dầu anh qua đời nhưng vẫn còn tiếp tục tốt đẹp. Được như thế, tôi chắc chắn trong giờ phút này, Anh sẽ mãn nguyện và thanh thản ra đi.

Giờ đây trước ngôi Tam bảo, xin Anh thành tâm hướng về Tam bảo một lần nữa để quy y Tam bảo hầu luôn luôn giữ tâm niệm của mình gắn chặt với Tam bảo. Dầu ở đời này hay ở đời khác, ở kiếp nọ hay ở kiếp kia, Anh vẫn đi trong ánh sáng của Tam bảo, tức là đi trong đường lối giải thốt khỏi vô minh, đau khổ.

Tôi thành tâm cầu nguyện Anh luôn luôn tự tại với chơn tâm của mình.

Nam-mô Tiếp dẫn Đạo sư A-di-đà Phật.

Hòa thượng Thích Thiện Siêu

Cư Sĩ Nguyễn Khắc Từ (1928 – 1993) Pháp Danh : Như Tâm

Cư sĩ Nguyễn Khắc Từ (1928 – 1993)

Pháp danh : Như Tâm

Cư sĩ Nguyễn Khắc Từ sinh năm 1928, nguyên quán tỉnh Quảng Trị, huyện Triệu Phong, làng An Cư. Cư sĩ sinh trong một gia đình nho học có truyền thống phong nhã, thông minh, ảnh hưởng tinh thần Phật giáo khá sâu đậm.

Nhờ vậy lúc thiếu thời chỉ mới 10 tuổi Cư sĩ đã gia nhập Ban Đồng ấu Phật tử của tỉnh hội Phật giáo Quảng Trị do Nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba làm đồn trưởng.

Hấp thụ cả hai tư tưởng cả Phật – Nho, Cư sĩ sớm tích lũy nhiều kinh nghiệm trong quá trình sinh hoạt với phong trào Chấn hưng Phật giáo được phát động mạnh mẽ lúc bấy giờ, đồng thời Cư sĩ cũng kịp thời làm quen với những tư tưởng cũ mới Đông Tây nên lòng yêu nước mến đạo của Cư sĩ được phát triển mãnh liệt. Năm 1945, Cư sĩ bị Pháp bắt giam trong một trận càn quét đầu tiên ra Quảng Trị. Một năm sau khi ra tù, Cư sĩ vào Đà Nẵng tự lực cánh sinh, nuôi em ăn học.

Ở Đà Nẵng từ năm 1947 – 1950, Cư sĩ qui y Tam bảo, có Pháp danh Như Tâm và gia nhập Chi hội Phật giáo Đà Nẵng. Nhờ có khả năng đặc biệt về tổ chức và huấn luyện, Cư sĩ cùng với Cư sĩ Lương Hồng Chuẩn thành lập và phát triển nhiều Gia đình Phật tử đầu tiên tại đây. Quan điểm của Cư sĩ đã rõ nét, tư tưởng của Cư sĩ đã minh định, lập trường của Cư sĩ đã dứt khốt trong thời gian này với chiều hướng phục vụ dân tộc theo quan điểm Phật giáo. Cư sĩ luôn luôn phát huy tinh thần trách nhiệm cao, nên năm 1960 Cư sĩ được giao chức vụ Chánh Thư ký hội Phật giáo Trung phần, Cư sĩ được mời về Huế và làm việc tại chùa Từ Đàm.

Năm 1963 Cư sĩ tham gia phong trào bảo vệ Phật giáo, bảo vệ tín ngưỡng chống lại nhà đương cuộc lúc bấy giờ, Cư sĩ đảm nhiệm chức vụ Trưởng Ban hướng dẫn Gia đình Phật tử Thừa Thiên. Với sự hướng dẫn khéo léo của Cư sĩ trong mùa Pháp nạn từ 1963-1966 dưới sự lãnh đạo của Giáo hội, nhờ thế Gia đình Phật tử Thừa Thiên đã giữ vững ý chí bất khuất làm con chim đầu đàn cho Gia đình Phật tử Việt Nam cùng các đòan thể thanh niên Phật tử bạn như Sinh viên Phật tử, Học sinh Phật tử, Hướng đạo Phật giáo. Cư sĩ đã bị chính quyền nhà Ngô bắt giam và nằm trong danh sách 12 người sém bị thủ tiêu, nếu không có ngày 11.11.1963 cứu vãn.

Năm 1966 lại một lần nữa Cư sĩ bị chế độ Thiệu Kỳ tầm nã, không từ nguy hiểm, Cư sĩ tiếp tục tranh đấu bí mật, chủ trương tờ tuần báo Thanh Quang, cơ quan ngôn luận tranh đấu cho tự do tín ngưỡng và công bằng xã hội, dưới sự che chở của Chư tôn Thiền đức Tăng Ni ở Huế.

Năm 1973 Cư sĩ lập gia đình với chị Xuân Hòa cũng là một người bạn áo lam, hai anh chị hỗ tương nhau hồn thành nhiệm vụ. Về tiểu gia đình của anh chị thì được hai trai, một gái. Mặc dù có gia

gia đình riêng, Cư sĩ vẫn dồn hết tâm trí, dành nhiều thì giờ phục vụ đại gia đình áo lam, nhận lãnh nhiều chức vụ chủ chốt khác nhau trong Ban Hướng dẫn Trung ương Gia đình Phật tử Việt Nam, vừa là đại diện lại kiêm nhiệm luôn cả Trưởng Ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Miền Quảng Đức, chức vụ sau cùng là Ủy viên Nghiên huấn Ban Hướng dẫn Trung ương Gia đình Phật tử Việt Nam. Cư sĩ cũng là Gia trưởng Gia đình Phật tử Chánh Thọ từ năm 1981 cho đến khi qua đời (1993).

Trong suốt mấy mươi năm từ 1952 đến nay, Cư sĩ chỉ có một lý tưởng duy nhất: bảo vệ và phát huy tinh thần Bi – Trí – Dũng của Gia đình Phật tử Việt Nam, vì dân tộc và đạo pháp.

Từ 1952-1963 với quyết tâm kiên cố, thấm nhuần đạo vị, Cư sĩ luôn luôn phát huy sở trường phục vụ Giáo hội, cộng tác thường xuyên, viết rất nhiều bài có giá trị cho các tờ báo Phật giáo như Liên Hoa, Hải Triều Âm, Hóa đạo và liên tục soạn thảo nhiều tài liệu cơ bản trong việc củng cố và phát triển Gia đình Phật tử như các quyền Gia trưởng, Nghề Đội Chúng trưởng, Cương yếu tổ chức Gia đình Phật tử và tất cả những tài liệu nghiên huấn từ cấp đồn sinh, đội chúng trưởng và soạn chương trình tu học cho các cấp Huynh trưởng của các trại huấn luyện: Lộc Uyển, A Dục, Huyền Trang và Vạn Hạnh. Nhiều khóa huấn luyện ở các trại trường đều có dấu ấn và bước chân Cư sĩ từ Huế vào đến khắp các tỉnh miền Nam.

Nổi bậc nhất là trong hồn cảnh đạo đức bị băng hoại, Cư sĩ đã qui tụ được một số thanh niên làm nồng cốt để phát triển ngành Thanh trên địa bàn các Tỉnh và Thành phố mà từ trước đến nay chưa đủ thiện duyên để thành tựu. Song song với các đồn Thanh, Cư sĩ tổ chức các đạo tràng chuyên tu cho những thanh thiếu niên, cho những người chưa có điều kiện sinh hoạt cùng tổ chức Gia đình Phật tử.

Trong tình hình đạo pháp còn chao đảo, Cư sĩ vẫn kiên định lập trường, đứng mũi chịu sào, không quản tấm thân gầy còm già yếu lại bị bệnh tật hồnh hành, Cư sĩ gồng mình gánh chịu, qua bao lần lao lý, đôi mắt Cư sĩ mù lòa, Cư sĩ vẫn đến các vùng kinh tế mới xa xôi hẻo lánh, duy trì tổ chức, huấn luyện và dạy dỗ các em, sát cánh với các anh chị em trung kiên với tổ chức, với Giáo hội, hiến trọn cuộc đời cho đạo pháp trường tồn, cho quê hương yêu dấu. Sức khỏe của Cư sĩ càng sa sút thì tinh thần của Cư sĩ càng cao, chí khí của Cư sĩ càng vững. Kinh tế gia đình càng khó khăn, Cư sĩ vẫn vui cùng vợ hiền con thảo.

Cư sĩ muốn dấu diếm bệnh tình để luôn có nụ cười chan hòa như sen trắng. Anh chị em nhiều lần khuyên nhủ Cư sĩ giữ gìn sức khỏe nhưng Cư sĩ không chịu nghe, lấy lý do có làm việc mới vui, mới khỏe được. Hơn nữa Cư sĩ cho rằng Cư sĩ chưa hồn thành nhiệm vụ của người Huynh trưởng cấp Dũng. Chính vì vậy mà Cư sĩ phải vào bệnh viện và đã ra đi không kịp từ giã anh em, Cư sĩ ra đi lúc 4g15 phút ngày 03.04.1993 tức ngày 12.03 năm Quí Dậu.

Suốt 50 năm phục vụ đạo pháp và dân tộc, sinh hoạt trong lòng Giáo hội, trong bàn tay ấp yêu của các Thầy, các Cô, Cư sĩ đã cống hiến cả cuộc đời của mình cho Tổ chức Gia đình Phật tử Việt Nam, cho đạo pháp với cả thân tâm và trí tuệ. Cư sĩ vượt qua bao gian lao, chịu đựng bao đau khổ thân xác và tinh thần, cốt nêu gương sáng cho tất cả đồn viên Gia đình Phật tử Việt Nam.

Cư Sĩ Nhạc Sư Nguyễn Hữu Ba (1914 - 1997) Pháp Danh : Tâm Đạo

Cư sĩ Nhạc sư Nguyễn Hữu Ba (1914 - 1997)

Pháp danh : Tâm Đạo

Cư sĩ Nguyễn Hữu Ba sinh năm 1914, quê làng Đạo Đầu, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Thuở nhỏ Cư sĩ học ở Huế, đến năm 8 tuổi bắt đầu học đàn. Năm 16 tuổi (1930), Cư sĩ đã hồ nhạc cổ truyền vào dĩa hát Beka của Đức phát hành rộng rãi tại Việt Nam thời đó. Năm 1932, Cư sĩ lại áp dụng hệ thống ký âm pháp Tây phương vào cổ nhạc Việt Nam được giới âm nhạc tại Huế rất tán thưởng.

Năm 1938, Cư sĩ đậu Thủ khoa về đàn nhị, được triều đình Huế tặng thưởng Huy chương Long Bội Tinh và vinh tặng Hàn Lâm viện Đãi chiếu vào năm 1950.

Sau cách mạng tháng 8-1945, Cư sĩ đã lui về sống ở Quảng Trị cho đến năm 1950 thì vào lại Huế lập Viện Tỳ Bà nhằm phục hưng nền Quốc nhạc Việt Nam. Từ năm 1960, Cư sĩ giảng dạy tại trường Quốc gia âm nhạc Sài Gòn, khoa trưởng Lý thuyết âm nhạc tại các Đại học Vạn Hạnh, Sài Gòn, Huế.

Trong thời gian nầy Cư sĩ cùng với nhạc sĩ Bủu Bác, Lê Cao Phan cũng đã từng tham gia trong các hoạt động của An Nam Phật học hội, Tổng hội Phật giáo Việt Nam cũng như Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất ... về các công tác âm nhạc Phật giáo của Giáo hội. Nhất là đến những năm 1966 Cư sĩ đã thu thanh tài liệu nhạc Huế, nhạc cung đình và nhạc Phật giáo để làm nên các đĩa nhạc Việt Nam 1 và 2 có ảnh hưởng lớn trên thế giới.

Cư sĩ Nguyễn Hữu Ba bút hiệu Đạo Tâm là một vị nhạc sư bậc thầy, một nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Việt Nam sắc nét, Cư sĩ đã sử dụng nhuần nhuyễn 2 loại tân nhạc và cổ nhạc, tác phẩm của Cư sĩ đều có giá trị nghệ thuật sâu sắc.

Thông thạo nhạc cổ truyền, Cư sĩ Nguyễn Hữu Ba có tiếng về tiếng đàn nhị tại Huế. Thêm nữa, Cư sĩ chuyên cả độc huyền cầm và đàn tỳ bà. Chính nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba đã dùng tài nghệ trình diễn những loại đàn dân tộc này, để mưu sinh trong một thời gian ở Đất Thần Kinh.

Năm sau Hiệp Định Genève 1954, Cư sĩ vào miền Nam trở thành Giáo sư Cổ Nhạc ở trường Quốc Gia Âm Nhạc ở Sài Gòn, cho đến khi Cư sĩ quay lại miền sông Hương núi Ngự làm Giám đốc Viện Âm Nhạc Huế. Tỳ Bà Trang của Nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba có tàng trữ rất nhiều cây đàn cổ nhạc Việt Nam quý giá và những tài liệu thu thanh, cũng như sách vở về âm nhạc.

Giáo sư nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba có công rất lớn trong việc bảo lưu nhạc cổ truyền dân tộc nhất là nhạc Miền Trung và Dân Ca Việt Nam.

Về nhạc Phật giáo Cư sĩ cũng đã có những sáng tác nổi tiếng, một tác phẩm vẫn còn đến nay là tác phẩm: Sám Hối: (Sáng tác giữa thập niên 40):

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu ni Phật

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu ni Phật

Lạy Phật từ bi cứu chúng sinh khỏi trầm luân

Lìa xa chốn mê lầm

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu ni Phật

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu ni Phật

Một lòng cầu xin đức Thế tôn soi đường đi

Để mau thốt luân hồi

Đường Bát chánh con nguyện theo

Lòng sâm si con xin bỏ lìa u tối

Quyết tu hành để cầu xa bến mê

Nguyện tinh tấn theo từ bi

Lòng yêu thương gieo muôn ngàn

Nhờ Phật pháp đuốc soi đường

Thốt khỏi chốn vô thường

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu ni Phật

Nam mô Bổn sư Thích ca mâu ni Phật.

Cư sĩ mất ngày 14-7-1997, thọ 83 tuổi.

Cư Sĩ Phạm Văn Siêu (1908 – 1999) Pháp Danh : Tâm Ngộ

Cư sĩ Phạm Văn Siêu (1908 – 1999)

Pháp danh : Tâm Ngộ

Cư sĩ Phạm Văn Siêu sanh năm Kỷ Dậu, tại làng Đồng Xuyên, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên. Cư sĩ sinh trưởng trong một gia đình nho học, tin Phật. Thân phụ là cụ ông Phạm Văn Trữ, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Khóa.

Thuở thiếu thời bẩm tính thông minh, hiếu học, sau một thời gian học hỏi, Cư sĩ đã theo học đỗ bằng Trung học Pháp, tinh thông Hán học. Cư sĩ tuân theo cụ thân sinh lập gia đình với bà Nguyễn Thị Thống, Pháp danh Tâm Hồn, sinh hạ được 5 trai, 5 gái (nay còn 3 trai, 2 gái) – hiện con trai út nay là Đại đức Thích Phước Viên sinh hoạt tu học tại tỉnh Biên Hòa.

Do tích chứa thiện căn từ trước, nên thiện duyên đưa đến năm 1929, Cư sĩ quy y với Hòa thượng Tôn Thắng tại chùa Phổ Thiên, Đà Nẵng, Pháp danh Tâm Ngộ. Từ năm 1930-1932, nghiên cứu học hỏi giáo lý, Cư sĩ được gia nhập Hội viên thiệt hành của Hội Trung kỳ Phật học Huế. Nhờ học giáo lý với Hòa

thượng Mật KheÁ, giảng sư đầu tiên của Hội Phật học Huế và Hòa thượng Thích Đôn Hậu nên Cư sĩ sớm tinh thông giáo lý.

Năm 1937-1943, Cư sĩ được tiến cử làm Chánh Thư ký Chi hội An Nam Phật học Đà Nẵng – là sáng lập viên của Hội – năm 1938 được giao Phó giảng giáo lý tại giảng đường chùa Chi hội Đà Nẵng (nay chùa Pháp Lâm) và tại Hội An.

Với mục đích vì mầm non của Đạo, Cư sĩ đã tổ chức và làm Phó trưởng Gia đình Phật Hóa Phổ năm 1939 và đến năm 1943 chính thức thành lập Gia đình Phật Hóa Phổ tại Đà Nẵng và Cư sĩ làm Trưởng ban Hướng dẫn Gia đình Phật Hóa Phổ Đà Nẵng nhiệm kỳ đầu tiên năm 1951.

Cư sĩ được trạch cử Ủy viên Tổng Trị sự Phật học Trung phần Huế phụ trách Tỉnh hội Quảng Nam và Đà Nẵng với nhiệm vụ:

+ Đôn đốc và hướng dẫn Phật sự hành chánh và tổ chức.

+ Phổ biến giáo lý căn bản tại các chi Khuôn hội tỉnh Quảng Nam và Đà Nẵng.

Năm 1955 phụ trách tổ chức cung nghinh Xá lợi Phật tại Đà Nẵng với chức vụ Tổng Thư ký điều hành và cũng trong năm 1955 phụ tá Sư bà Thể Quán, Thể Tịnh tổ chức các lớp Phật pháp sơ cấp tại các khuôn hội Đà Nẵng.

Từ năm 1955-1960 đi giảng giáo lý tại các chi Khuôn hội tỉnh Quảng Nam và Đà Nẵng.

Năm 1959, phụ trách góp phần xây dựng Phật học viện Phổ Đà, Đà Nẵng.

Năm 1960, phụ trách tổ chức ngày Hội Quán Thế Âm đầu tiên tại Ngũ Hành Sơn do Giáo hội Tăng-già Trung phần Huế chủ trì. Cũng năm 1960, Cư sĩ được Tổng hội Phật giáo Trung phần ủy

nhiệm đi kinh lý với cụ Hường Quỳ tất cả các tỉnh miền Trung từ ngày 15-5 đến 24-6-1960, đúng 40 ngày.

Cư sĩ phụ trách nói chuyện đạo lý và cổ động kiến thiết giảng đường chùa Từ Đàm, Huế.

Từ năm 1960 đến năm 1963 được cử Phó Hội trưởng Tỉnh hội Phật giáo Đà Nẵng – tổ chức Lễ Phật đản tại vườn hoa Diên Hồng vào năm 1962 rất long trọng, xe hoa, biểu ngữ, cờ Phật giáo treo khắp các ngã đường trong thành phố.

Năm 1963, phụ trách Tổng thư ký Văn phòng 3 cấp của Tổng trị sự thành phố tại Đà Nẵng. Ngày 20-8-1963 bị chế độ Diệm tấn công chùa chiền, Cư sĩ vào tù vì bảo vệ 5 nguyện vọng của Phật giáo và tự do tín ngưỡng đến ngày 6-11-1963 mới được trả tự do.

Năm 1964, được cử làm Chánh thư ký ban Đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất Đà Nẵng.

Năm 1965, phụ trách Tổng giám thị Trung học Bồ Đề kiêm Ủy viên Xã hội của Giáo hội Phật giáo Đà Nẵng.

Năm 1970, Trưởng ban Ngoại hộ Đại giới đàn Vĩnh Gia một Phật sự thích ứng với nguyện vọng đã gần 50 năm mới được tổ chức tại Đà Nẵng.

Từ năm 1975 đến năm 1986, Chánh Thư ký Giáo hội, Phó Thư ký Giáo hội tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng – một giai đoạn khó khăn nhưng Cư sĩ vẫn kiên trì giữ vững sinh hoạt Phật sự của Giáo hội liên tục.

Là một cư sĩ có uy tín, một vị lãnh đạo có khả năng, Cư sĩ được các cấp lãnh đạo Phật giáo cấp trên cũng như cấp Chính quyền, Mặt trận giới thiệu vào công tác xã hội trong Đạo cũng như ngồi đời tốt đẹp. Một mặt hướng dẫn đạo hữu, Phật tử trên đường tu học

đúng với chánh pháp, một mặt khuyên đồng bào theo đạo Phật làm tròn bổn phận công dân cải thiện đời sống phù hợp với châm ngôn Đạo Pháp, Dân Tộc, lấy Đạo giáo như thể Đạo, noi gương chư vị tiền bối Phật giáo từ trước trong sự nghiệp phụng sự Đạo pháp, bảo vệ Dân tộc với điểm son trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Với tuổi già sức yếu, Cư sĩ trở về tịnh dưỡng, tu niệm dạy bảo con cháu luôn luôn giữ Đạo, làm lành tránh dữ. Đến năm 1999, Cư sĩ từ trần, hưởng thọ đúng 91 tuổi.

Cư Sĩ Nguyễn Xuân Quyền (1918 – 2001) Pháp Danh : Tâm Thiệt

Cư sĩ Nguyễn Xuân Quyền (1918 – 2001)

Pháp danh : Tâm Thiệt

Cư sĩ Nguyễn Xuân Quyền sinh năm Mậu Ngọ (1918) tại Tiên Nộn huyện Phú Vang tỉnh Thừa Thiên Huế.

Năm 1940, Cư sĩ tham gia xây dựng Khuôn hội Tiên Nộn. Tháng 9 năm 1948 Cư sĩ lên Huế làm ăn và lánh nạn chiến tranh, Cư sĩ đã được Cư sĩ Phan Cảnh Tuân mời vào sinh hoạt với Gia đình Phật hố phổ Hướng Thiện.

Năm 1949 Cư sĩ thọ Tam quy ngũ giới với Pháp danh Tâm Thiệt rồi làm Đồn phó Thiếu niên Hướng Thiện.

Năm 1950 Cư sĩ tham gia Ban Hướng dẫn Gia đình Phật hố phổ.

Năm 1951 làm thư ký Ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Tổng hội Trung phần.

Năm 1955 làm Trại trưởng trại Dìu Đàn Em tại Từ Đàm Huế.

Năm 1956 Trại trưởng trại A Dục tại chùa Linh Mụ Huế.

Năm 1957 làm Trưởng ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Tổng hội Trung phần (thay Cư sĩ Võ Đình Cường vào Nam)

Năm 1958 làm trại trưởng trại Tịnh Hạnh tại chùa Tây Thiên Huế.

Năm 1959 tham gia xây dựng chùa Hương Từ, Phú Bài tại huyện Hương Thuỷ.

Năm 1965 Thọ Thập thiện giới tại Đại giới đàn Vạn Hạnh Huế.

Năm 1969 làm Trưởng ban Hướng dẫn Gia đình Phật tử Thừa Thiên.

Năm 1974 Anh được xếp cấp Dũng.

Năm 1995 vì tuổi cao. sức khoẻ yếu Cư sĩ đành phải nghỉ tại nhà.

Sau 53 năm phục vụ cho tổ chức Gia đình Phật tử, 3 lần Cư sĩ nhận trách nhiệm trước khó khăn, Cư sĩ đã nhẹ nhàng giả từ cõi đời vào lúc 16giờ ngày 14 tháng Giêng năm Tân Tỵ nhằm ngày 06 tháng 2 năm 2001 tại tư gia ở làng Tiên Nộn Phú Vang.

Cư sĩ mất đi để lại cho tổ chức Gia đình Phật tử một tấm gương sáng về sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao cả, đồng thời cũng để lại muôn vàn thương tiếc cho Giáo hội và tổ chức Gia đình Phật tử.

Cư Sĩ Nhạc Sĩ Trịnh Công Sơn (1939 – 2001) Pháp Danh : Nguyên Thọ

Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (1939 – 2001)

Pháp danh : Nguyên Thọ

Cư sĩ Trịnh Công Sơn chào đời ngày 28.2.1939 tại Buôn Ma Thuộc ( tỉnh Đăk Lăk), nơi cha mẹ Cư sĩ tạm cư lập nghiệp từ năm 1937.

Thân phụ của Cư sĩ Trịnh Công Sơn là cụ ông Trịnh Xuân Thanh, Pháp danh Nguyên Bình, một doanh nhân yêu nước, vừa kinh doanh, vừa tham gia hoạt động chống thực dân Pháp, quê gốc làng Minh Hương, xã Hương Vĩnh, huyện Hương Trà ( Thừa Thiên-Huế). Thân mẫu của Trinh Công Sơn là cụ bà Lê Thị Quỳnh, Pháp danh Nguyên Hoa, một người mẹ đảm đang, nhân hậu có cảm nhận tinh tế và sâu sắc về thi ca và âm nhạc. Cư sĩ Trịnh Công Sơn là con trưởng, sau Cư sĩ còn bảy người em, hai trai, năm gái: Trịnh Quang Hà, Trịnh Xuân Tịnh,Trịnh Vĩnh Thúy, Trịnh Vĩnh Tâm, Trịnh Vĩnh Ngân, Trịnh Hoàng Diệu và Trịnh Vĩnh Trinh. Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn Quy y với Hòa thượng Chánh Pháp ở chùa Phổ Quang-Huế năm 1955 và được đặt cho Pháp danh Nguyên Thọ

Năm 1943, theo gia đình hồi hương về Huế, Cư sĩ Trịnh Công Sơn sông suốt thời niên thiếu tại đây trong một không gian văn hóa cố đô Phật tính. Cư sĩ học trường tiểu học Nam Giao( nay là Trường An), trường trung học Lycée Francais, rồi trường Providence, sau đó theo học ban Thiết tại trường Chasseloup-Laubat ( Jean-Jacques Rousseau), Sài Gòn.

Khi Cư sĩ 16 tuổi ( năm 1955), thân phụ qua đời vì tai nạn giao thông. Đó là một tổn thất quá lớn trở thành nỗi ám ảnh thường trực đối với Cư sĩ : “ Nỗi ám ảnh ấy chắc hẳn hkhoong bắt nguồn từ lớp dày tro bụi của vô thức làm nên từ những cái chết của tổ tiên mà có lẽ từ những năm tù tra tấn chết đi sống lại của ba tôi trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp. Rất nhiều bài hát đầu đời của tôi đã phảng phất không khí vắng lặng của sự mất mát. Càng về sau, lúc tiến dần về tuổi trưởng thành, giữa búc xúc của cuộc sống, giữa những năm tháng buồn vui, nỗi ám ảnh ấy đã trở thành lúc nào không hay ngọn nguồn của một nỗi âu lo thường trực về sự vắng bóng con người”.

Năm 1957, lúc đang tuổi 18 sung sức và sôi nổi, Cư sĩ Trịnh Công Sơn bị thương nặng tới mức suýt mất mạng trong một lần luyện tập võ thuật, phải nằm điều dưỡng gần hai năm tại Huế. Chính trong hoàn cảnh đó, Cư sĩ có khoảng lặng để suy ngẫm sự đời và dành nhiều thì giờ tìm đọc các tác giả văn học, triết học của cả phương Tây lẫn phương Đông, những Apollinaire, Marcel Proust, Jacques Prévert, những Nietzsche, Albert Camus, Jean Paul Sartre, những Nguyễn Du, Rabindranath Tagore, những sách Thiền và giáo lí Phật giáo…Lòng đam mê âm nhạc bẩm sinh bỗng bừng dậy trong Cư sĩ và định mệnh bất ngờ dắt Cư sĩ theo con đường sáng tác ca khúc.

Năm 1959, Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trình làng nhạc phẩm đầu tiên: Ướt Mi. Thực ra bài hát này được sáng tác từ năm 1958, và trước đó, năm 1957, Cư sĩ đã có hai bài hát khác nhưng chưa được công bố: Sương Đêm và Chơi Vơi. Hãy nghe Cư sĩ kể: “…Tôi là một đứa bé thích ca hát. Mười tuổi biết Solfege, chép lại những bài hát yêu thích đóng thành tập,chơi đàn mandolin và sáo trúc. Mười hai tuổi có cây đàn guitar đầu tiên trong đời và từ đó sử dụng guitar như một phương tiện quen thuộc để đệm cho chính mình hát. Tôi không đến với âm nhạc như một kẻ chọn nghề. Tôi nhớ mình đã viết những ca khúc đầu tiên từ những đòi hỏi tự nhiên của tình cảm thôi thúc bên trong…”

Nửa đầu thập niên 1960,trong đó có năm Cư sĩ học trường Sư Phạm Qui Nhơn và một năm dạy tiểu học ở Bảo Lộc, là thời kì Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cho ra đời hàng loạt những bản tình ca nổi tiếng: Phôi Pha, Diễm Xưa, Chiều Một Mình Qua Phố, Nhìn Những mùa Thu Đi, Biển Nhớ, Mưa Hồng, Vết Lăn Trầm, Ru Em Từng Ngón Xuân Hồng, Như Cánh Vạc Bay, Cát Bụi…Cư sĩ tự nhận: “…tôi chỉ là một tên hát rong đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo…”

“… Với ca khúc, tôi là người tình của thiên nhiên, là người bạn của em bé. Qua ca khúc, tôi đã đến gần, đã đi xa những chuyện tình, đã tham dự những nỗi hân hoan của đời người và cũng đã gánh nhẹ giùm những phiền muộn.

Ca khúc là đời sống thứ hai sau cái thân thể mà cha mẹ sinh thành…”

Chiến tranh tàn khốc nhất, từ năm 1965 đến 1975, là giai đoạn quyết liệt nhất trong hành trình ca khúc Trịnh Công Sơn. Cư sĩ Nhạc Sĩ cho ra đời dồn dập những bài hát lay động lương tri về thân

phận con người, về quê hương, dân tộc và khát vọng hòa bình: Gia Tài Của Mẹ, Ngủ Đi Con, Đại Bác ru Đêm, Tình Ca Người Mất Trí, Nối Vòng Tay Lớn, Huế-Sài Gòn-Hà Nội… Các Tập nhạc gây chấn động liên tiếp được ấn hành: Ca Khúc TRịnh Công Sơn (1967), Ca Khúc Da Vàng (1967), Kinh Việt Nam (1968), Ca Khúc Da Vàng (1972)… Tiếng Hát Trịnh Công Sơn- Khánh Ly vang vọng ra thế giới. Riêng tại Nhật Bản, bài Diễn Xưa của Cư sĩ vào chung kết cuộc thi những bài hát nước ngoài hay nhất và sau này được đưa vào chương trình nguyên cứu của đại học Tokyo; bài Ngủ Đi Con đoạt danh hiệu “ Đĩa Vàng” năm 1970 với lượng phát hành trên hai triệu đĩa. Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có tên trong tự điển Bách Khoa Encycloédie de tous lé pays du monde của Pháp…

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sông ở Huế trong hoàn cảnh khó khăn cả về vật chất lẫn tinh thần, hầu như không sáng tác được gì đáng kể.

Năm 1979, Cư sĩ Nhạc sĩ vào ở hẳn Sài Gòn, nhà 47C, đường Phạm Ngọc Thạch ( Duy Tân cũ ) và từ năm 1980 bắt đầu một thời kì sáng tác mới, vẫn giữ được riêng bản sắc của Trịnh Công Sơn. Ông tiếp tục chinh phục người hâm mộ bằng hàng loạt ca khúc, lúc thiết thà tình tự, lúc đậm đà phong vị Thiền, những Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên, Chiều Trên Quê Hương Tôi, Hà Nội Mùa Thu, Huyền Thoại Mẹ, Lời Thiên Thu Gọi, Tiếng Thoái Lưỡng Nan, Như Một Lời Chia Tay, Sóng Về Đâu, Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng…

Từ năm 1997, sưc khỏe của Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn suy giảm nhanh chóng. Sau một thời gian bệnh nặng, Cư sĩ mất vào ngày 01 tháng 04 năm 2001, thọ 62 tuổi, đẻ lại cho đời cả gia tài đồ sộ gồm trên dưới 600 ca khúc.

1.

Nhớ Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Là một Phật tử, khi được mời đến hát như Viện Đại học Vạn Hạnh trước năm 1975 và cả sau năm 1975 tại Thiền viên Vạn Hạnh để phục vụ cho sinh viên và các Phật tử, Cư sĩ luôn hoan hỷ thu xếp thời giờ để đến trình diễn. Một trong những bài hát tại Vạn Hạnh sau 1975, sau khi hát xong Nhạc sĩ đã kính cẩn tặng lại cho Hòa Thượng Thích Minh Châu để kỷ niệm, đó là bài “ Bốn Mùa Thay Lá” được cả hội trường hoan nghênh nhiệt liệt.

2.

Vài cảm nghĩ của Giáo sư Cao Huy Thuần về Cư sĩ Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Hè 1986, tôi có ghé thăm Sơn một buổi tối tại nhà. Anh khoe biết một quán Huế ngon lắm và cho người đi vội ra phố mua một món đặc biệt Huế để mời tôi. Người nhà đi, rồi về tay không, bởi vì hôm đó là ngày rằm. Ngày rằm, người Huế ở Sài Gòn không nấu món ăn mặn. Tôi nói tôi tưởng người Huế vào Sài Gòn sẽ đổi khác, ai ngờ ở đâu người Huế vẫn là…Tự nhiên như thế thôi, câu chuyện lạc bước vào chốn thâm sâu của "thật là" và "vẫn là". Tôi hỏi: Sơn có để ý đến chữ "như" của nhà chùa không? Như, là như vậy đó. Chân lý như vậy đó. Đừng nói gì thêm. Nói thêm chút gì, lời nói sẽ làm sai mất ý nghĩ hiện ra trong tư tưởng.

Chuyện đang vớ vẩn như thế thì Bác gái, mẹ Sơn, bước vào phòng. Bác đi cúng rằm về, mặc áo lam, giống như mẹ tôi. Bác ngồi với chúng tôi một lát, góp chuyện vui vẻ, nhắc lại thời 1963-1964. Chắc Sơn không biết đâu nhỉ, khi tôi ra về, Bác một mình đưa tôi ra tận cổng và ôm tôi vào lòng. Tôi ôm chiếc áo lam của Bác, tưởng chừng như ôm luôn cả cái quán ăn Huế ngày rằm không sát sanh.

3.

Vài năm sau, tôi được bạn bè đề nghị góp phần giới thiệu nhạc Trịnh Công Sơn tại Nhà Việt Nam trong dịp Sơn qua Pháp. Hôm đó, có cả em gái Sơn, chị Vĩnh Trinh, từ Canada qua. Tất nhiên chị sẽ hát, nhưng vừa bước chân vào Nhà Việt Nam, tôi đã nghe tin dữ: chị bị cảm, khan giọng.

May quá, khi chương trình sắp bắt đầu, tôi thấy chị Vĩnh Trinh bước ra và tôi an tâm. Trời nóng, chị bận áo cánh ngắn, hở nửa

lưng, nửa chiếc lưng tròn như trong một câu hát Trịnh Công Sơn. Tôi an tâm, vì nếu cảm nặng chắc chị phải đến với cái mền. Chị Vĩnh Trinh đẹp và lưng chị yêu kiều. Tôi ngồi phía trên với Sơn, nói đôi ba chuyện, rồi mời chị Vĩnh Trinh hát. Đó là lần đầu tôi nghe chị hát, và tôi không ngờ chị hát hay đến thế. Trong tiếng hát của chị, bỗng tôi nghĩ đến một câu trong bài "Quỳnh Hương":

Em mang cho ta một chút tình

Miệng cười khúc khích trên lưng

Lại một ý thật ngộ của Trịnh Công Sơn. Anh nghe tiếng cười từ trên lưng, không phải trên môi. Sao anh tài tình thế! Tôi chắc chắn giọng hát óng ả mà tôi đang nghe mê man chỉ có thể ngân nga từ trên lưng ấy mà thôi.

Như mọi người, tôi biết Trịnh Công Sơn được gia đình ôm ấp, bảo bọc thế nào. Nhạc Sơn tràn ngập tình yêu, giai nhân nhiều như sao trên trời. Nhưng tất cả sao họp lại cũng không sáng như trăng, không sáng như trăng rằm mà các cô em gái của Sơn đã dâng tặng anh. Trong yêu kiều của vô vàn người đẹp mà Sơn ca ngợi, tôi thấy thấp thống nét yêu kiều của các cô em gái của Sơn. Và bây giờ Sơn mất, nghe nhạc Sơn mấy hôm nay, tôi càng thấy bay bay màu áo lam của Bác, của mẹ Sơn, trong rất nhiều bài hát quen, không riêng gì trong "Đóa Hoa Vô Thường" hay trong những vô thường khác mà Sơn đã dùng chiếc đũa phù thủy để gõ thành thơ:

Em đi bỏ lại con đường

Bờ xa cỏ dại vô thường nhớ em

CHT