Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Ni Trưởng Thể Chánh (1913 – 2009) Ni Viện Diệu Đức – Huế

Ni trưởng Thể Chánh (1913 – 2009)

Ni Viện Diệu Đức – Huế

Ni Trưởng tên thật là Vương Thị Thu Thảo, sinh ra trong gia đình vọng tộc, thân phụ là cụ Vương Trọng Tra, thân mẫu là Công Tôn Nữ Thị Hữu, tại tỉnh Thanh Hố.

Ni trưởng vào đời năm 1913 (Giáp dần), trong số 12 người con, tính ra, Ni trưởng là con gái thứ chín trong gia đình. Từ thuở thiếu thời Ni trưởng được sự nuôi dưỡng của bà ngoại, tại Lạc Tịnh Viên thuộc dòng Hồng Phái tại Bến Ngự - Huế.

Lớn lên Ni trưởng thường theo bà ngoại đến chùa lễ Phật, mến cảnh chùa thanh tịnh nên sau đó, Ni trưởng xin xuất gia và đã được sự chấp thuận của gia đình.

Năm 1937 Ni trưởng xin đầu sư với cố Đại lão Hồ thượng ni Diệu Hương, trú trì chùa Diệu Đức - Huế, và được Bổn sư ban Pháp danh là Tâm Nghiêm.

Sau thời gian tu học, được sự cho phép của Bổn sư, vào năm 1944 (Giáp thân), Ni trưởng thọ Sa-di-ni giới và được Bổn sư đặt

cho Pháp tự là Thể Chánh. Từ đó Ni trưởng theo đại chúng nghiêm thân tu học, với tâm niệm thượng cầu hạ hố, luôn tôn kính Bổn sư.

Đến năm 1949 (kỷ Sửu) Ni trưởng được Bổn sư cho thọ Tỷ-kheo-ni giới tại chùa Báo Quốc, giới đàn Hộ Quốc do Trưởng lão Hòa thượng Tịnh Khiết, Trú trì Tổ đình Tường Vân làm Đàn Đầu Hòa thượng.

Gặp thời chiến tranh loạn lạc, Ni trưởng vẫn một lòng theo Thầy. Mặc dù trên súng dưới đạn, vẫn theo Thầy di tản các nơi, cuối cùng trở về chùa tu học theo chúng.

Đến năm 1950 Giáo hội mở trường Tiểu học Hàm Long tại chùa Báo Quốc, Ni trưởng vâng lời Giáo hội ngày ngày đến trường hướng dẫn các em lớp Mẫu giáo.

Năm 1954 gặp thời thiên tai bão lụt, một số các em không gia đình không nơi nương tựa. Ni trưởng suy nghĩ: Mình đã khốt nâu sồng phải kham nhẫn nghĩa tuỳ duyên, Ni trưởng đã cùng cố Ni trưởng Thể Quán và Ni trưởng Cát Tường nuôi dưỡng các em cô nhi tại Cô Nhi Viện Tây Lộc. Khi Cô Nhi Viện giải thể Ni trưởng trở về lại chùa Diệu Đức theo chúng tu học.

Năm 1970 Giáo hội mở lớp Sơ Cấp Phật học tại Huế, Ni Sinh các tỉnh về ở nội trú tại Ni Viện Diệu Đức để theo học. Ni trưởng được mời làm Giám sự chăm lo sinh hoạt cho các Ni sinh tạm trú tu học. Gặp thời kinh tế khó khăn Ni trưởng lại cùng quý Thầy Cô mở tổ hợp mì sợi lo kinh tế cho các chùa lúc khó khăn.

Đến năm 1991 theo định luật vô thường Ni trưởng đã lâm bệnh, tuy không sinh hoạt được như trước, Ni trưởng vẫn luôn luôn hoan hỷ, nhất tâm niệm Phật và vui vẻ khi có ai đến thăm.

Đương thời Ni trưởng thường nhắc nhở đệ tử tấn tu đạo nghiệp, trau dồi giới hạnh. Cũng nhờ tinh thần hoan hỷ nhẫn nại mà được mọi người kính mến khi đến thăm viếng.

Thế rồi cái gì đến phải đến, thuận thế vô thường, Ni trưởng đã nhẹ xã báo thân lúc 14 giờ ngày 26 tháng 12 năm 2009 (nhằm ngày 11 tháng 11 năm Kỷ sửu), trước sự hộ niệm của Chư tôn Thiền đức và Ni chúng.

Ni Trưởng Thể Chánh trụ thế 95 tuổi và 60 Hạ lạp.

Tháp của Ni trưởng hiện được tôn trí tại trong khuôn viên chùa Diệu Đức.

Ni Trưởng Diệu Trí (1907 – 2010) Chùa Diệu Nghiêm – Huế

Ni trưởng Diệu Trí (1907 – 2010)

Chùa Diệu Nghiêm – Huế

Ni trưởng thế danh Hồ Thị Trâm, sinh năm Mậu Thân (1907), tại làng Lâm Cao, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị. Ni trưởng là trưởng nữ của cụ ông Hồ Văn Kỳ và cụ bà Nguyễn Thị Kim Lăng, sinh ra trong một gia đình danh Nho, nhiều đời quy ngưỡng Phật pháp.

Ni trưởng xuất thân từ một gia đình có truyền thống thâm tín Phật pháp, lại sớm có chí nguyện hướng vọng tuệ giác Phật-đà, học theo hạnh nguyện thượng cầu hạ hóa. Nên trong thuở thiếu thời, vào năm 1926, nhân đọc tác phẩm: "Đại quan Phật giáo" của cụ Phạm Quỳnh, nên đã thấm nhuần thêm diệu lý Tứ đế, soi sáng được cội nguồn của nhân sinh, và tỏ rõ bờ mê bến giác. Do vậy, ước nguyện xuất trần lại thêm kiên cố.

Đến năm 1932, khi cơ duyên nhập đạo chín muồi, lại được sự khích lệ cho phép của hai bậc sinh thành, Ni trưởng quyết chí xa lìa cuộc thế, tìm đến chốn tòng lâm để xin xuất gia học đạo với Hòa thượng Huệ Minh, trú trì Tổ đình Từ Hiếu, thuở bây giờ.

Sau khi được Bổn sư cho thế độ, Ni trưởng lại càng tính tấn tu học, chuyên cần công phu thời khóa, chấp lao phục vụ và nghiêm giữ thanh quy của chốn thiền môn. Đặc biệt là Ni trưởng tu tập pháp môn niệm Phật tam-muội và trì tụng kinh Pháp Hoa mỗi ngày. Nhờ sự tinh tấn tu học như vậy mà một năm sau, tức năm 1933, Ni trưởng đã được Bổn sư cho thọ Sa-di-ni giới, với pháp danh Trường Khương, hiệu Diệu Trí, và hai năm sau, tức năm 1935, lại được trao truyền Thức-xoa-ma-na giới. Từ đó, giới thân, huệ mạng đã khai sinh một đời Thích Nữ, hương vị thiền thấm đượm thân tâm.

Cùng với sự lãnh thọ giới pháp này, Ni trưởng được Bổn sư ban cho một thảo am bên cạnh Tổ đình để lưu trú tu học (tức là tiền thân của chùa Diệu Nghiêm ngày nay). Do cơ duyên đó, Ni trưởng đã đưa Từ mẫu của mình cùng vào lưu trú để sớm tối phụng dưỡng và nương tựa bóng Phật-đà.

Rồi theo năm tháng, ngôi thảo am này đã được Ni trưởng dày công vun bồi, xây dựng thành ngôi bảo điện an tịnh và khang trang như chùa Diệu Nghiêm hiện nay.

Năm 1939, Bổn sư thế độ của Ni trưởng là ngài Huệ Minh viên tịch, Ni trưởng lại cầu xin Hòa thượng Chơn Thiệt, trú trì Tổ đình Từ Hiếu, làm Bổn sư y chỉ để được tiếp tục nương tựa tu học. Đến năm 1944, Ni trưởng được sự hứa khả của Bổn sư y chỉ đến cầu lãnh thọ Cụ túc giới với Hòa thượng Giác Nhiên, trú trì Tổ đình Thuyền Tôn lúc bây giờ.

Thế là sau bao tháng ngày cần cầu tu học, giới thể đã viên mãn, Ni trưởng vị Thầy đạo hạnh xứng đáng làm khuôn mẫu cho Ni chúng trong vùng. Cũng trong năm này, sau khi đã lãnh thọ giới pháp đầy đủ, Ni trưởng được Bổn sư y chỉ chính thức giao làm Trú

Trì chùa Diệu Nghiêm để tiếp nối ngọn đèn thiền, và làm cơ duyên cho đời y chỉ.

Sau khi đã lãnh thọ giới pháp đầy đủ, Ni trưởng đã xin vào Ni trường Diệu Đức để cầu học Luật với Hòa thượng Đôn Hậu, và Hòa thượng Trí Thủ là những bậc Luật sư danh tiếng của chốn thiền môn xứ Huế lúc bấy giờ. Nhờ cơ duyên đó mà Ni trưởng đã có được sự am tường và hành trì hết sức nhuần nhuyễn và sâu sắc về Luật tạng nói chung và Yết-ma bản bộ nói riêng.

Công hạnh của Ni trưởng trong chí nguyện thượng cầu hạ hóa, được thể hiện trên nhiều lãnh vực khác nhau. Điều rõ nét nhất là, với chiều sâu trì và hành Luật tạng thông suốt, Ni trưởng đã sớm tham gia vào công việc truyền trao giới pháp trong các Đại Giới đàn của Ni bộ Thừa thiên.

Ngay từ những năm đầu của thập niên 50, Ni trưởng đã được cầu thỉnh làm Tôn chứng sư tại Đại Giới đàn Báo Quốc năm 1953, và kế tiếp là Đại giới đàn Vạn Hạnh năm 1965. Rồi những Đại Giới đàn được tổ chức sau đó, từ năm 1977 cho đến năm 2005 tại các Tổ đình của Thiền môn-Huế, Ni trưởng đã được Ni bộ cầu thỉnh làm Giáo thọ, Yết-ma A-xà-lê hay Đàn đầu Hòa thượng Ni trong việc truyền trao giới pháp cho Ni chúng hậu học để kế thừa mạng mạch Phật pháp và xưởng minh Tỳ-ni Thánh tạng. Và với tâm nguyện này, Ni trưởng đã tuần tự gánh vác những trọng trách khác có liên quan mật thiết đến giới luật và thanh quy cùng mạng mạch thiền môn của Ni bộ Thừa Thiên. Trong những năm đầu của thập niên 70, Ni trưởng được Ni bộ cung thỉnh đảm nhiệm chức vị Giám sự của Ni bộ Thừa Thiên; nữa thập niên 80, Ni trưởng được Tăng Ni Ni bộâ tấn phong chức vị Ni trưởng, kiêm Trưởng ban Ni bộ của Ni bộ Thừa Thiên.

Bên cạnh sự nghiệp xương long Luật tạng, truyền trao mạng mạch Phật pháp, Ni trưởng còn tận tâm với các Phật sự khác trong tâm nguyện Hoằng pháp lợi sanh và nhất là những Phật sự có liên quan đến giáo dục và đào tạo thế hệ hậu học. Khi trường Trung cấp Phật học được thành lập tại tỉnh nhà, Ni trưởng được Giáo hội mời đảm nhiệm chức vụ Phó Hiệu trưởng. Rồi Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế ra đời, Ni trưởng được Ban Giám hiệu mời đảm trách chức vụ Trưởng Ban Bảo trợ cho Học viện ngay từ khóa học đầu tiên. Song song với những Phật sự này, Ni trưởng còn mở trường Mẫu giáo cho trẻ em nghèo, thất học, và tham gia công việc cứu tế thiên tai, trong ý nguyện cứu khổ, ban vui cho đời.

Một đời công hạnh của Ni trưởng còn thể hiện qua việc nhiếp hóa Ni chúng nói chung và môn đồ đệ tử nói riêng. Trong vị thế là Trưởng Ban Ni bộ hay Giám sự của Ni bộ Thừa Thiên, Ni trưởng luôn từ hòa, an tỉnh và thân cận với Ni chúng, nhưng lắm lúc Tăng sự hữu duyên, Ni trưởng thường tri cơ và từ tâm để vận dụng Pháp: Khai-giá-trì-phạm ngõ hầu dìu dắt những căn cơ dị biệt cùng được quy về giác lộ. Chính nhờ thấm đượm từ tâm và sự tri cơ nhuần nhuyễn như vậy mà Ni trưởng đã thiết thân góp phần xiểng dương thanh quy và giới luật, làm nền cho sự an tịnh của chốn thiền môn, mặt khác cũng rộng tạo thiện duyên hóa độ cho hàng Thích Nữ hậu học.

Đối với môn đồ đệ tử, tuy Ni trưởng có phần từ ái và thân cận hơn nhưng sự nghiêm trì lại càng nhiều, nhất là oai nghi tế hạnh và thanh quy giới luật, Ni trưởng vừa từ ái, vừa nghiêm khắc chỉ dạy thật chi li và thấu đáo, từ các điệu sơ tâm nhập đạo cho đến các đệ tử đã trưởng thành. Ni trưởng luôn căn dặn: “Giới luật là thọ mạng của Pháp”, nên tự thân Ni trưởng là tấm gương sáng cho hàng đệ tử trong việc nghiêm trì giới luật thiền môn, nhất là phụng hành trì pháp: “Bát kỉnh thí y", và sự chuyên nhất trì tụng kinh Pháp Hoa và

pháp môn niệm Phật cho đến trọn đời. Đó là những bài học thân giáo và vô ngôn của Ni trưởng hết sức sâu lắng nhưng cũng thật gần gũi, thiết thân đã khắc sâu trong tâm tư môn đồ, và đã nuôi lớn giới thân, huệ mạng cho hàng đệ tử. Nếu nói về Sư trưởng thì có thể nói rằng: Đức lớn trong sự nghiệp hóa độ chung của Ni trưởng mãi tỏa sáng và che chở hàng đệ tử là đây vậy.

Bên cạnh việc chỉ dạy pháp hành trì, tu tập, Ni trưởng cũng luôn khuyến khích đệ tử trong việc cầu học: Phật học cũng như thế học. Nhất là đối với các đệ tử có đủ duyên lành tiến xa trong học thuật, nhờ Ni trưởng đã hết lòng khích lệ nên một số đệ tử đã hồn tất được chương trình cao nhất về Phật học cũng như thế học ở trong và ngồi nước.

Người xưa thường cảm thán: “Thâm sơn tự hữu thiên niên thọ, thế thượng nan lưu bách tuế nhân”, những Ni trưởng đã bước qua thời điểm của bách tuế là điều hy hữu của một kiếp nhân sinh. Điều vi diệu hơn là sự tận tâm, tận lực của Ni trưởng trong công hạnh hoằng pháp nói chung khi tuổi thọ đã một trăm lẽ và thân ngũ uẩn đã suy yếu nhiều theo năm tháng. Nổi bậc hơn hết là Ni trưởng, dù tuổi thọ đã cao như vậy, nhưng không từ lao nhọc, già yếu mà vẫn từ bi hứa khả sự thỉnh cầu của Ni bộ đảm nhiệm chức vụ Đàn đầu Hòa thượng Ni trong đại giới đàn Thiện Siêu, tổ chức tại Tổ đình Thuyền Tôn năm 2005, để truyền trao giới pháp cho thế hệ Ni chúng hậu học, làm nối tiếp mạng mạch Phật pháp cho đời.

Rồi như điềm báo trước cơ duyên hóa đạo đã mãn khi tuổi thọ đã ngồi bách tuế, và như một sự an bài sau cùng cho Bổn tự và môn đồ trước khi trở về cõi tịnh, Ni trưởng đã cung thỉnh các bậc Tôn túc thuộc Tổ đình Từ Hiếu để chứng minh việc cung an chức sự cho Chùa Diệu Nghiêm. Ngôi chùa vốn là ân đức của thầy Tổ đã ban cho Ni trưởng để lưu trú và tu học từ những ngày đầu sơ

tâm nhập đạo, cũng là nơi mà Ni trưởng nuôi dưỡng và giáo hóa đồ chúng, và đã dày công lao khó nhọc để xây dựng thành ngôi bảo điện trang nghiêm như ngày nay. Phật sự đó như là một an bài tối hậu vậy, rồi Ni trưởng đã an tường xả bỏ báo thân để trở về cõi tịch diệt vào tháng 2 năm 2010 (Canh Dần), trụ thế 102 tuổi, và 66 Hạ lạp.

Ni Trưởng Tịnh Bích (1931 – 2010) Chùa Phước Hòa – Tp. Hồ Chí Minh

Ni trưởng Tịnh Bích (1931 – 2010)

Chùa Phước Hòa – Tp. Hồ Chí Minh

Ni trưởng Tịnh Bích, thế danh Vũ Thị Phương Tân, Pháp danh Tế Mỹ, Pháp hiệu Thích nữ Tịnh Bích, sinh ngày 10 tháng 12 năm 1931, tại Quy Hậu, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Gia đình Ni trưởng thuộc hàng Giáo chức, Nho phong. Thân phụ là cụ giáo Vũ Vĩnh Tuy, Pháp danh Phả Ứng. Thân mẫu là cụ Trần Thị Nhi, Pháp danh Diệu Nho. Ni trưởng là con thứ năm trong gia đình có mười anh chị em.

Do sẵn có duyên lành nhiều kiếp trước nên Ni trưởng đã sớm mến mộ cửa thiền.

Năm 16 tuổi, Ni trưởng xuất gia đầu Phật tại chùa Quy Hồn, xã Văn Lý, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Cũng trong năm ấy, Ni trưởng được Nghiệp sư cho thọ giới Sa di tại chùa Xã Trung, tỉnh Nam Định.

Nghiệp sư của Ni trưởng là cố Sư bà Thích nữ Đàm Hữu, Trú trì chùa Linh Đường, xã Hồng Liệt, quận Hồng Mai, Thành phố

Hà Nội, là Bào tỷ của cố Hòa thượng Thích Thanh Kiểm, cố Viện chủ Tổ đình Vĩnh Nghiêm.

Năm 18 tuổi, Ni trưởng được thọ giới Thức xoa ma na tại chùa Bồ Đề, Gia Lâm, Hà Nội.

Năm 20 tuổi, căn lành hội đủ, chí đạo nêu cao, Ni trưởng được đăng đàn thọ Cụ túc giới tại chùa Quán Sứ, Hà Nội – Trụ sở Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Ngay từ buổi sơ tâm xuất gia, Ni trưởng luôn tỏ ra là người chuyên cần, hiếu học nên được Nghiệp sư cho theo học với Tổ Đồng Đắc (tức cố Hòa thượng Đệ nhất Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam – Thích Đức Nhuận) và Tổ Cồn (tức cố Hòa thượng Thượng thủ Thích Tuệ Tạng). Càng đi sâu vào đạo học, Ni trưởng càng thấy biển Đạo bao la. Chí cầu Đại thừa vì thế càng lớn mạnh. trải qua bao năm tháng, Ni trưởng vân du tham học các chốn Tổ nổi tiếng từ Bắc chí Nam. Ni trưởng đã theo học Phật pháp tại chùa Vân Hồ, Hà Nội – lúc 18 tuổi. Sau khi đã thọ Đại giới, Nghiệp sư nhận thấy Ni trưởng là bậc Pháp khí, có thể “Hưng long Tam bảo, truyền đăng tục diệm” nên đã đưa Ni trưởng vào Huế tu học tại chùa Diệu Đức – nơi nổi tiếng cung cấp kiến thức Phật học uyên thâm tại đất Kinh thành thời bấy giờ (năm 1951). Thế rồi đất nước lâm cảnh phân ly, Ni trưởng đã không thể trở về chùa xưa để phụng thờ Thầy tổ sớm hôm. Không trở lại được chùa xưa, Ni trưởng đã phát tâm tu học tinh tấn, dũng mãnh hơn, mong phần nào báo đáp thâm ân giáo dưỡng của Nghiệp sư.

Năm 1957, Ni trưởng về chùa Hải Đức, Nha Trang tiếp tục trau dồi Phật pháp.

Năm 1960, Ni trưởng vân du vào phương Nam, tu học tại chùa Phước Hải, Sài Gòn.

Năm 1962, Ni trưởng được Giáo hội Tăng già Bắc Việt tại Miền Nam cử về chùa Phước Hòa, quận 3, trụ sở Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại Sài Gòn – phụ giúp cố Ni trưởng Thích nữ Đàm Hướng cùng lo Phật sự.

Ni trưởng không chỉ tinh tấn tu trong tu học Phật pháp mà còn thường hành bi nguyện độ sanh, giúp đời, vì thế, năm 1965, Sư bà Thích nữ Đàm Hướng cử Ni trưởng sang du học tại Đức Quốc về “Công tác từ thiện xã hội và nuôi dạy trẻ”.

Năm 1969, Ni trưởng về nước trong hồn cảnh đất nước Việt Nam đang bị tàn phá bởi chiến tranh; bao trẻ em phải lìa cha, xa mẹ, chịu cảnh bất hạnh vì không chổ nương thân. Ni trưởng Đàm Hướng – trong năm này đã sáng lập ra Cô Nhi Viện Lâm Tỳ Ni, Phú Nhuận và cử Ni trưởng làm Hiệu trưởng.

Năm 1975, đất nước thống nhất, Cô Nhi viện Lâm Tỳ Ni được giao lại cho chính quyền tiếp quản. Ni trưởng về chùa Phước Hòa lo Phật sự thay cho cố Ni trưởng Đàm Hướng đang lâm trọng bệnh.

Năm 1978, Ni trưởng Đàm Hướng viên tịch, Ni trưởng chính thức trở thành Viện chủ (Trú trì) chùa Phước Hòa.

Đất nước đã thống nhất, cả dân tộc bước vào giai đoạn sinh hoạt mới, Ni trưởng cũng phải chuyên tâm hơn trong việc dắt dìu hậu thế. Truyền thừa Phật ấn, phát huy Đạo pháp.

Năm 1994, Ni trưởng đã đăng đàn làm Tôn chứng sư cho giới đàn Tỳ kheo ni thuộc Đại Giới đàn Thiện Hoa, do Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tại chùa Từ Nghiêm quận 10.

Năm 1995, Ni trưởng chính thức tái thiết tồn bộ Chánh điện và Tổ đường bằng bê tông, cốt thép nhưng vẫn giữ lại nét cổ kính

truyền thống xưa, đồng thời xây dựng bảo tháp tôn thờ linh cốt cố Ni trưởng Thích nữ Đàm Hướng; xây dựng Giảng đường, Ni xá với hạnh nguyện tạo nơi chốn tiện nghi hơn để Ni chúng yên tâm tu học, phát triển đạo pháp.

Năm 1998, Ni trưởng lại được thỉnh làm Tôn chứng sư cho Giới đàn Tỳ kheo ni thuộc Đại Giới đàn Thiện Hào, do Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tại chùa Từ Nghiêm, quận 10. Bên cạnh đó, Ni trưởng còn ưu ái dành trọn Giảng đường và một văn phòng Ban Giám hiệu phục vụ cho việc mở lớp Sơ cấp Phật học đào tạo Tăng tài – do Ban Đại diện Phật giáo quận 3 tổ chức.

Năm 2000, với tâm nguyện hoằng pháp độ sanh, Ni trưởng lại một lần nữa tạo điều kiện cho ban Phiên dịch mở lớp chuyên dịch Tam tạng Kinh điển tại chùa.

Năm 2001, Ni trưởng lại một lần nữa làm Tôn chứng sư cho Giới đàn Tỳ kheo ni thuộc Đại Giới đàn Quảng Đức, do Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tại chùa Từ Nghiêm, quận 10.

Bên cạnh đó, Ni trưởng và chị em trong sơn môn cũng đã đóng góp tích cực phần lớn công đức vào việc trùng tu chốn Tổ tại chùa Trung Hậu, tỉnh Vĩnh Phú.

Ni trưởng cũng rất tích cực tham gia công tác từ thiện xã hội tại địa phương vào các mùa Vu Lan, Ni trưởng tổ chức phát tặng gạo cho dân nghèo; mùa Trung Thu để các em thiếu ni có thêm quà bánh, tập vở, Ni trưởng cũng tích cực đóng góp cho mô hình lớp học tình thương, Ni trưởng cũng không quên tổ chức cứu trợ đồng bào tại những nơi gặp thiên tai, lũ lụt – mong chia sẽ được phần nào những mất mát của họ…

Về mặt Giáo hội, Ni trưởng là một trong các Tôn đức Ni, xứng đáng là Trưởng tử của đức Kiều Đàm Di. Giới đức luôn trang nghiêm.

Những tưởng Ni trưởng sẽ còn kéo dài tuổi thọ để làm Tùng Lâm mô phạm cho đàn hậu học, nhưng không ngờ Ni trưởng đã thuận thế vô thường, thị tịch vào ngày 25 tháng 2 năm Canh Dần (2010). Hưởng thọ 79 tuổi, 60 hoằng lạp.

Ni Trưởng Bảo Nguyệt (1943 – 2011) Chùa Diệu Giác – Tp. Hồ Chí Minh

Ni Trưởng Bảo Nguyệt (1943 – 2011)

Chùa Diệu Giác – Tp. Hồ Chí Minh

Cố Ni trưởng Thích Nữ Bảo Nguyệt, Pháp danh Tâm Nhượng, Tự Bảo Nguyệt, thế danh là Thái Thị Lê, sinh ngày 11 tháng 02 năm Quý Mùi (1943) tại làng Cam Lộ, Huyện Cam Lộ, Tỉnh Quảng Trị.

Ni trưởng được sinh ra trong một gia đình nền nếp, đời đời thâm tín Tam Bảo. Thân phụ là Cụ ông Thái Tăng Tụy, Pháp danh Tâm Chánh; Thân mẫu là Cụ bà Trần Thị Súy, Pháp danh Tâm Trừng. Cụ ông và cụ bà sinh hạ được 7 người con, 4 trai – 3 gái, Ni trưởng là con thứ 6 trong gia đình. Cả gia đình của Ni Trưởng đều là đệ tử quy y với Cố Đại lão Hòa thượng thượng Trừng hạ Nguyên hiệu Đôn Hậu, Trú trì Quốc tự Linh Mụ - Huế.

Thuở ấu thời, khi mới tròn một tuổi, Ni trưởng đã gặp phải bất hạnh, cha mất sớm, Ni Trưởng lớn lên trong vòng tay của mẹ, và sự nâng đỡ của các anh chị trong gia đình. Nhưng nhờ có bẩm tính thông minh hiếu học, nên Ni trưởng đã được mẹ và các anh chị rất

mực cưng quý, thương yêu. Dẫu nhà nghèo, phải lo toan nhiều nỗi, nhưng từ thuở nhỏ, Ni trưởng đã được mẹ và các anh chị cho theo nghiệp sách đèn. Để có thể được học hành mà đỡ phần vất vả cho mẹ, Ni Trưởng đã phải từng đi dạy kèm, làm gia sư để kiếm tiền ăn học. Năm 1958, Ni Trưởng đã có văn bằng tốt nghiệp Trung học Đệ nhất cấp, chương trình Pháp Việt.

Vốn có túc duyên nhiều đời với Phật pháp, lại có một kiến thức cơ bản về thế học để nhận thức về cuộc đời; thêm vào đó lại được sự hướng dẫn và khuyến khích của bào huynh, nên vào mùa thu 1958, Ni Trưởng xin phép thân mẫu vào chùa Linh Mụ – Huế để đảnh lễ Hòa thượng Bổn sư xin được xuất gia. Ngay sau đó, Ni trưởng đã được Hòa thượng đưa qua chùa Hồng Ân, đảnh lễ Sư Cụ thượng Diệu hạ Không làm Hòa thượng thế độ xuất gia. Lúc này Ni trưởng vừa tròn 16 tuổi.

Sau 3 năm nhập chúng tập sự xuất gia, được sự hướng dẫn trực tiếp của một bậc Sư Ni danh đức, Ni trưởng đã chuyên tâm công phu chấp tác, kinh luật tinh cần, nên rất được Thầy yêu bạn mến. Mùa hạ năm 1961, Ni trưởng đã được chính Sư Cụ hướng dẫn lên chùa Linh Mụ để đảnh lễ Hòa thượng Bổn sư, xin phép cho thọ giới Sa Di Ni, và được Hòa thượng hoan hỷ ban cho pháp tự Bảo Nguyệt. Ni trưởng thọ Sa Di Ni giới vào ngày 19 tháng 06 năm Tân Sửu ( 1961) tại chùa Diệu Đức – Huế, do Hòa thượng Ni thượng Diệu hạ Hương làm Đường đầu Hòa thượng.

Cũng năm này, sau khi thọ giới xong, Ni trưởng được Sư Cụ cho theo học lớp y tá tại bệnh xá Từ Đàm; một năm sau (1962), thì tốt nghiệp, được cử về phục vụ tại bệnh xá chùa Hồng Ân.

Năm 1965, Ni trưởng thọ giới Thức Xoa-ma-na tại giới đàn Vạn Hạnh được tổ chức vào ngày 19.6 năm Ất Tỵ (17.07.1965) tại chùa

Từ Hiếu - Huế, do Hòa thượng trụ trì Tổ đình Thiền Tôn thượng Giác hạ Nhiên làm Đường đầu Hòa thượng. Thọ giới xong, Ni Trưởng liền được Sư Cụ cho vào Sài Gòn để học thêm về Văn hóa.

Năm 1968, sau khi hồn tất chương trình Trung học Đệ Nhị Cấp, đỗ Tú tài, Ni trưởng vâng lời Sư Cụ trở về Huế, và sau đó được Bổn sư cho thọ giới Tỳ-kheo-ni tại Giới đàn Phước Huệ (Hải Đức, Nha Trang) được tổ chức vào ngày 19 tháng 6 năm Mậu Thân (14.07.1968) do Đại lão Hòa thượng trụ trì Tổ đình Tường Vân thượng Tịnh hạ Khiết làm Đường đầu Hòa thượng. Cũng trong năm này, Ni trưởng được cử làm Hiệu trưởng trường Mẫu giáo Lâm-tỳ-ni tại chùa Diệu Đế – Huế.

Năm 1970, Ni trưởng theo học chương trình Trung Đẳng Phật học tại Ni Viện Diệu Đức – Huế.

Năm 1972, Ni Trưởng vâng mệnh Sư Cụ Bổn sư vào các tỉnh phía Nam để hoằng hóa và được Sư Cụ ủy thác đảm nhận chức vụ Trụ trì chùa Diệu Giác - Giám đốc Ký Nhi Viện tại đây. Đây là cơ sở mà Sư cụ Thích Nữ Diệu Không vừa mới tạo dựng tại miền Nam để dành cho Ni chúng miền Trung vào tu học.

Chùa Diệu Giác lúc bấy giờ, vốn chỉ là một vài dãy nhà lợp tôn rất đơn sơ, nằm giữa ruộng đồng vắng vẻ. Nhưng nhờ công đức của Ni Trưởng miệt mài tôn tạo, mà giờ đây đã trở thành một ngôi phạm vũ trang nghiêm; chùa trước viện sau, quy mô đồ sộ, xứng đáng là một ngôi già lam danh tiếng trong vùng. Công tác trùng tu tôn tạo lớn nhất là vào năm 1986.

Năm 1989, Ni trưởng xin phép thành lập nhà Nuôi Dạy Trẻ Mồ Côi Diệu Giác và được Thành hội Phật giáo Tp.HCM cùng Ủy ban Nhân dân quận 2 cho phép và chính thức cử Ni trưởng đảm nhận chức vụ Phó Chủ nhiệm cơ sở này.

Năm 2005, Ni Trưởng phát nguyện chú tạo Đại hồng chung nặng 1 tấn và xây dựng tháp chuông để tôn trí tại chùa Diệu Giác.

Từ 1997 đến nay, Ni Trưởng đảm nhận chức vụ Ủy viên Từ thiện Ban Đại Diện Phật giáo quận 2, và được mời làm Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận 2, Tp. Hồ Chí Minh.

Ni trưởng được Giáo hội tấn phong Giáo phẩm Ni sư vào năm 2002 và Giáo phẩm Ni trưởng vào năm 2010.

Suốt cuộc đời tu học và hành đạo, Ni trưởng đã luôn luôn giữ gìn giềng mối kỷ cương của Giới Luật, Y chỉ và nương theo hạnh nguyện của các Bậc Tổ đức để lập hạnh cho mình, chăm lo hàng hậu học một cách chu đáo, tạo được uy tín lớn với đạo với đời. Từ năm 1972 đến lúc viên tịch, Ni trưởng đã độ cho nữ giới xuất gia trên 30 vị, trong đó có 25 vị Tỳ-kheo Ni, một số vị này hiện đang phục vụ trong các cơ sở của Giáo hội và các hội Từ thiện, cũng như đang hành đạo và tham phương tại một số nơi khắp trong và ngồi nước; cùng với hàng nghìn Phật tử hữa duyên đã được Ni trưởng truyền giới, quy y.

Năm 1980, Ni Trưởng xây dựng Đạo Tràng Phật Tử tu học tại chùa Diệu Giác và thành lập Gia Đình Phật Tử Đức Tâm

Dấu ấn để lại đậm nét nhất là các lớp học tình thương, nhà nuôi dạy trẻ mồ côi trong khuôn viên chùa Diệu Giác. Nhờ sự bảo bọc của chùa, của Ni trưởng mà các em đã được nuôi dưỡng, lớn lên và bước vào đời để phục vụ cho xã hội một cách tốt đẹp. Đó là một đại hạnh mà Ni trưởng để lại cho đời, cho hậu thế làm gương. Cuộc đời của Ni trưởng học và hành song đôi, nói và làm không bao giờ sai lệch; thường thường nói ít, làm nhiều. Đối với các Bậc Tôn đức và Chư tăng, Ni trưởng luôn luôn khiêm hạ, giữ đúng Bát Kỉnh pháp theo hạnh của Bổn sư, nên rất được mọi người kính quý.

Hằng năm, cứ vào mỗi mùa an cư, vì cảm mến công đức tu hành của chư Tăng Ni, nên Ni trưởng đã hướng dẫn các Phật tử phát tâm cúng dường các tự viện tại một số nơi như Bà Rịa Vũng Tàu và những vùng Cao nguyên hẻo lánh, cho đến tận miền Tây Nam bộ.

Ngồi ra, nhờ uy tín về giới hạnh sáng ngời, khả năng Phật học rất căn bản, nên thỉnh thoảng Ni trưởng còn đựơc mời tham dự trong ban Kiến đàn, hoặc làm thành viên ban Giám khảo tại các giới đàn được tổ chức cho Ni giới tại tổ đình Từ Nghiêm và các trú xứ khác. Nhưng với bản chất hiền hòa khiêm cung và luôn muốn được an tịnh ẩn tu, nên Ni trưởng chỉ thể hiện một cách hữu hạn và rất dè dặt khi được cử nhận những chức vụ nầy hay chức vụ nọ.

Với lòng từ bi và hạnh nguyện gần gũi, thương tưởng đến những người gặp hồn cảnh khó khăn, Ngồi việc nuôi dạy trẻ mồ côi, Ni trưởng còn luôn đích thân cùng Ni sư Huệ Trí và Ni chúng chùa Diệu Giác tổ chức nhiều cuộc cứu trợ tại các tỉnh có thiên tai bão lụt trên khắp mọi miền đất nước.

Ni trưởng cũng thường quan tâm và giúp đỡ những người già yếu bệnh tật, neo đơn không nơi nương tựa được có nơi ăn chốn ở, được khám chữa bệnh chu đáo và những gia đình có người thân qua đời gặp hồn cảnh khó khăn được có điều kiện khâm liệm tử tế.

Tất cả là những việc làm ấy đều xuất phát tự tấm lòng của một vị sứ giả Như Lai suốt đời tận tụy với hạnh nguyện cứu khổ, ban vui không từ lao nhọc…

Trong vài năm trở lại đây, do ảnh hưởng sự biến đổi khí hậu tồn cầu và nạn nước biển dâng, chùa Diệu Giác thường bị ngập nứơc lầy lội trong những mùa mưa. Ni Trưởng có tâm nguyện sẽ nâng cấp trùng tu chùa Diệu Giác, để cho Ni chúng và Phật tử

ổn định tu học. mọi kế hoạch và dự tính đang được thực hiện đúng theo ý nguyện của Ni Trưởng, thì than ôi, giờ đây:

Chùa xưa chừ vắng vẻ

Đệ tử luống bơ vơ

Lòng người thương tiếc sững sờ

Thầy đi là hết... trăng mờ, sao băng!

Nhìn lại cuộc đời của Ni Trưởng:

Tuổi đồng chơn đã cát ái từ thân, xuất gia học đạo

Tuổi ngồi đôi mươi thì nhân duyên hội đủ, Cụ túc đăng đàn

Đất phương Nam, y bát hóa duyên

Sông Sài Gòn, dựng pháp tràng Diệu Giác

Từ đó,

Thập phương tụ hội,

Đạo tục triêm ân

Người hữu duyên giáo hóa bao lần

Kẻ bất hạnh mấy phen thùy thủ

Những tưởng, Ni trưởng còn tại thế lâu dài để gánh vác trọng trách với Đạo pháp và làm nơi nương tựa cho hàng Phật tử hữu duyên. Nhưng than ôi ! Cuộc đời vô thường, không ai đốn định trước được một việc gì, Ni trưởng đã bất ngờ ra đi vĩnh viễn mà không nói một lời từ biệt nào với hàng đệ tử, ngay cả những đệ tử cận kề, để bao tiếc thương cho những người ở lại.

Vẫn biết rằng: Đức Phật ra đời còn có ngày Niết bàn tịch diệt, sinh- già- bệnh- tử, thành- trụ-hoại- không là quy luật muôn thuở của các pháp hữu vi. Thế nhưng, làm sao chúng ta không khỏi bồi hồi xúc động, khi nhớ lại cuộc đời của Ni Trưởng, suốt bao năm miệt mài cần mẫn, đem hết tấc lòng son mà phụng sự cho đạo cho đời, với Bồ Để tâm không bao giờ lay chuyển. Đối với những bậc Ân Sư

và các vị huynh đệ pháp lữ trong tông môn thì nghĩa tình trước sau trọn vẹn; đối nhân xử thế thì tế nhị khiêm cung, đối với đồ chúng thì một mực chăm lo, yêu thương lượng thứ.

Ôi thôi! Hương xưa nay vẫn mãi còn

Nguyện xưa nay vẫn vuông tròn nguyên sơ

Ngày xưa tằm đã nhả tơ

Nay tằm hóa kiếp thành tờ kinh thiêng.

Ni trưởng đã thanh thản xả báo thân vào lúc 3h 45 phút ngày 18 tháng Giêng năm Tân Mão, nhằm ngày 20 tháng 02 năm 2011, thọ thế 68 năm và 43 Hạ lạp.

Chương IV. Tiết 1. Sự Đóng Góp Của Giới Cư Sĩ Phật Tử Cho Phật Giáo Việt Nam Qua Các Thời Kỳ

Chương IV

Tiết 1:

Sự đóng góp của giới Cư sĩ phật tử cho Phật giáo Việt Nam qua các thời kỳ.

Trong Phật giáo tín đồ tại gia sau khi làm lễ Quy y Tam Bảo pháp nguyện thọ trì 5 giới hoắc 8 giới được gọi là Cư sĩ.

Kính “ Như thị ngữ 107” ghi: “ Chúng xuất gia nhờ chúng tại gia cung cấp những đồ dùng cần thiết như cơm ăn,áo mặc, nhà ở. Còn chúng tại gia thì nương vào chúng xuất gia mà tiếp nhận giáo pháp và phạm hạnh, cả hai giúp đỡ lẫn nhau, cùng tu hành chánh pháp”. Như vậy, Giáo hội như thân chim phải có hai cánh ( tại gia- xuất gia) mạnh khỏe, cân bằng mới bay cao, bay xa được, theo kinh tạng Pàli.

Theo truyền thống Đại thừa, trong các kinh: Duy ma cật, kinh Thắng man đều lấy Cư sĩ làm chủ mà tuyên thuyết Phật pháp. Vai trò hộ trì Tam Bảo, cứu độ chúng sanh, xây dựng quốc độ. Từ nền tảng này mà trải qua các thời đại, Cư sĩ đã đến đóng góp công đức trong sự nghiệp phiên dịch kinh tạng, kiến tạo chùa tháp, phát triển văn học, mỹ thuật Phật giáo khắp nơi trên thế giới.

Riêng nước ta, tiếp thu Phật giáo đến nay đã hơn 2000 năm. Giáo lý của đức Phật đã thấm nhuần lâu đời tạo thành nền tảng luân lý, đạo đức truyền thống của dân tộc.

Từ thế kỷ thứ I đếnthees kỷ thứ X, Phật giáo là điểm tựa tinh thần của nhân dân Việt trước hiểm họa đồng hóa của giai cấp phong kiến ở phương Bắc tràn sang. Chùa chiền là nơi nuôi dưỡng phong kiến ở phương Bắc tràn sang. Chùa chiền là nơi nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, góp phần vào việc giữ gìn bản sắc văn hóa của

Dân tộc suốt 1000 năm Bắc thuộc. Dựa vào tiềm lực của quần chúng Phật tử mà các lãnh tụ yêu nước như Hai Bà Trung (- 43) Bà Triệu (225 -246), Lý Bôn (- 548), Triệu Quang Phục(-571), Ngô quyền(899 – 944)… nối tiếp nhau trường kỳ kháng chiến chống ngoại xâm.

Năm 938, Ngô Quyền dánh tan quân Nam Hán, từ đó, nước Việt thoát nạn Bắc thuộc trải qua các triều đại Ngô (939 – 965), Đinh (968 – 980), Tiền Lê (980 – 1009), Lý (1010 – 1225), Trần (1225 – 1400) Phật giáo là hệ tư tưởng chính làm nền tảng cho việc trị quốc an dân.

Suốt hơn 1000 năm sau này, trên từ Hoàng gia, Triều đình, dưới đến các tầng lớp xã hội, đại đa số đều tín ngưỡng Phật giáo, hộ trì Tam Bảo. Chùa chiền xây dụng khắp nơi, Tam Tạng kinh điển được in ấn truyền bá rộng rãi,Tăng-già được tôn trọng, làm mô phạm cho vua chúa, nhân dân sống và tực hành tu tập theo bổn phận người Cư sĩ. Tiến xa hơn thì hướn đến lý tưởng Bồ-tát tại gia phục vụ xã hội, cứu độ chúng sanh. Thời đại hưng thịnh này không chỉ xuất hiện nhiều bậc cao Tăng như Thiền sư Khuông Việt (933 – 1011), Vạn Hạnh (- 1018), Không Lộ (1016 - 1094), Mãn Giác (1052 -1096)… mà còn xuất hiện nhiều bậc Cư sĩ kiệt xuất đã để lại sự nghiệp to lớn đối với Dân tộc, Đạo Pháp như Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn), Lý Thương Kiệt, Trần Thái Tông (Trần Cảnh) (1218 – 1277), Tuệ Trung Thượng Sĩ (1230 – 1291), Trần Quốc Tuấn (1226 – 1300)…

Sau thời Trần, nước ta lại bị giặc Minh xâm chiếm đô hộ gần 20 năm. Những thành tựu rực rỡ về văn hóa, học thuật của dân tộc lại bị quân xâm lược phương Bắc phá hủy, tiêu diệt dể tiến hành chính sách đồng hóa vô cùng thâm độc. Sau khi giành lại chủ quyền

đất nước, dưới Triều Lê (1428 – 1788). Nho giáo được xem là hệ tư tưởng chính thống, có lợi cho việc xây dựng chế độ quân chủ chuyên chính. Phật giáo bị triều đình quản lý chặc chẽ nhằm hướng vào việc phục vụ Nghi lễ cúng bái, Cư sĩ Phật giáo thời đại này chỉ duy trì tín tâm bằng các hoạt động tu tạo, bảo tồn chùa chiền trong thôn xóm để sinh hoạt dung hợp với tín ngưỡng dân gian.

Tuy nhiên, kể tù lúc chùa Nguyễn Hoàng được triều đình vua Lê – chúa Trịnh cho vào trấn thủ Thuận Quảng thì đạo Phật ở xứ Đàng trong bước vào giai đoạn phát triển nhanh chóng. Hơn 200 năm (1558 – 1774), 8 đời chúa Nguyễn nối nhau tận lực hộ trì khiến cho Phật pháp hưng thịnh, thấm nhuần khắp vùng đát mới từ Thuận Quảng cho đến Hà Tiên, Châu Đốc. Nổi bật nhất là công đức của các Cư sĩ Hưng Long Nguyễn Phước (Phúc) Chu (1675 – 1725), Cư sĩ Đào Duy Từ (1572 – 1634), Minh Thiện Nguyễ Phước Thuần (1653 – 1675), Tịnh Tín Trần Đình Ân (1624 – 1706)…

Bước sang triều Nguyễn (1802 – 1945), nền quân chủ Nho giáo càng lỗi thời, không đáp ứng được yêu cầu canh tân phát triển đất nước. Đến giữa TK XIX thì Việt Nam bước vào khúc quanh đen tối, phải đương đầu với làn sóng xâm lược từ Phương Tây tràn qua. Kết quả đất nước bị thực dân Pháp xâm chiếm. Kể từ đó, văn hóa, tín ngưỡng truyền thống dân tộc bị chèn ép, kỳ thị. Chính quyền bảo hộ hổ tợ truyền bá văn hóa, tôn giáo của họ nhằm thay thế văn hóa, tôn giáo của bản địa.

Đứng trước cảnh mất nước nhà tan, truyền thống dân tộc có nguy cơ tiêu diệt, một số Cư sĩ có danh vọng, uy tín trong xã hội đã kịp thời hưỡng ứng phong trào chấn hưng Phật giáo khắp 3 miền; Nam, Trung, Bắc. Chỉ trong vồng ba thập niên (1925 – 1955), cuộc vận động có ảnh hưởng mạnh và rộng trong xã hội,

quần húng Phật tử nhiệt tâm ủng hộ, tham gia. Bên cạnh hình ảnh đạo cao đức trọng của cá bậc cao Tăng, thạc đức luôn luôn có sự đoàn kết của các cị Cư sĩ tài đức lỗi lạc như Bác sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám (1897 – 1969), Cư sĩ Chơn An Lê Văn Đinh (1893 – 1980), Chánh Trí Mai Thọ Truyền (1905 -1973), Thiều Chửu Nguyễn Hữu Kha (1902 -1954)…

Chính sự trung thành của lý tưởng Phật giáo, hàng Cư sĩ tại gia đã tận lực hộ trì Tam Bảo, ủng hộ Giáo hội vượt qua các giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử cho đến nay đất nước được hòa bình thống nhât, từ 30 tháng 4 năm 1975 đén nay.

Hy vọng, trong giai đoạn gặp nhiều thuận duyên như hiện nay, Giáo hội kịp thới củng cố hàng ngũ Cư sĩ Phật giáo, tạo điều kiện thuận lợi cho những vị có đạo tâm, tài đức tham gia Phật sự để Phật giáo có thể đóng góp hiệu quả hơn nũa trong việc bảo vệ truyền thống văn hóa, đạo đức tốt đẹp của dân tộc ta. Với tiềm lực rộng lớn của Phật tử trong và ngoài nước đang phục vụ công tác giáo dục, y tế,… góp phần xây dựng, phát triển xã hội tốt đẹp, thịnh vượng dể xứng đáng một Quốc gia mà rong đó nhân dân đã có tín ngưỡng Phật giáo lâu đời và chiếm số đông.

Tiết 2: Chư Vị Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa. Cư Sĩ Bình Nam Nguyễn Khoa Tân ( 1869-1938).Pháp Danh: Thanh Tú ( Thọ Bồ-Tát Giới Tại Gia)

Tiết 2:

Chư vị Cư sĩ hữu công Phật giáo Thuận Hóa

Cư sĩ Bình Nam Nguyễn Khoa Tân ( 1869 - 1938)

Pháp danh: Thanh Tú (Thọ Bồ-tát giới tại gia)

Cư sĩ là con trai thứ tư của cụ bố chính Nguyễn Khoa Luận (về sau từ quan xuất gia tức Đại sư Viên Giác), tự Tứ Phương, Cư sĩ lập gia đình cùng với cụ bà Phan Thị Lợi, sinh được 7 người con, 4 trai, 3 gái. Cả hai ông bà đều là người ở An Cựu Tây. Cư sĩ Nguyễn Khoa Tân đỗ cử nhân thứ 9 dưới triều vua Thành Thái thứ 6, năm 1894. Cư sĩ từng giữ những chức Tổng đốc Quảng Nam, Thượng thư Bộ Hộ, Hiệp tá Đại học sĩ sung Cơ Mật Viện đại thần dưới triều Khải Định. Ông cùng với sư Viên Thành

(Pháp tử của Đại sư Viên Giác) là đôi bạn tâm giao. Hai vị quen nhau từ nhỏ, trong suốt mấy chục năm dài, giao tình luôn luôn thắm thiết. Ngay cả những ngày võng lọng nghênh ngang, uy quyền tột bực, Cư sĩ vẫn đối xử với sư Viên Thành theo tình tri kỷ như ngày còn đi học: mỗi khi rảnh rỗi công việc lại sang thăm Sư, xe cộ người hầu để cả ngồi cổng. Một mình Cư sĩ đi bộ vào chùa với áo thâm, vành khăn xếp và đôi giày tàu. Hai người hết mực kính nhau, suốt ngày chuyện trò bên khói trà thơm, quây quần chung quanh vấn đề Phật lý, Lão Trang. Mang nhiều tâm sự, ảnh hưởng từ Đại sư Viên Giác, Cư sĩ say mê nghiên cứu Phật giáo và sống một đời phóng khống, rỗng lặng. Thâm hiểu giáo lý của đạo Phật nên Cư sĩ đã thọ Bồ-tát giới và là một yếu nhân góp nhiều công lao trong việc sáng lập Hội Phật học Trung Kỳ. Về sau con trai của Cư sĩ là Nguyễn Khoa Tân cũng nối chí cha, ông hết lòng hộ trì Tam bảo.

Sau một thời gian dài phục vụ cho triều đình, Cư sĩ đã trở về thú vui điền viên, nghiên cứu kinh điển, phục vụ cho Giáo hội, tu tâm dưỡng tánh ở quê nhà và sau đó đã mất 28 thán chạp ( 1938), thọ 69 tuổi và nội táng tại nghĩa trang của dòng họ Nguyễn Khoa gần chùa Tra Am, Huế.

Một số bài thơ của Bình Nam Đại sư Viên Thành:

Nguyễn Văn Thoa dịch:

Mênh mông đất rộng trời cao

Giả chân, chân giả dễ nào phân minh

Phật xưa cũng bởi chúng sanh

Bình Nam đâu phải là mình ngồi đây!

Ba gian nhà cỏ, gió xuân đầy

Cổng bóng trăng cài, cửa phủ cây

Tủi thẹn lòng mình còn nặng nợ

Nữa chìm biển mộng, nữa lên đây.

Ngọa vân một bảng chẳng ghi ngày

Huyết pháp, bình thơ, trọn vẻ hay

Ương ngạnh, xương này hơn đá cứng

ảm vì đạo đức đổi lòng ngay.

Cư Sĩ Nguyễn Khoa Tòan (1899 – 1965) Pháp Danh : Tâm Tấn

Cư sĩ Nguyễn Khoa Tòan (1899 – 1965)

Pháp danh : Tâm Tấn

Cư sĩ sinh năm 1899 tại Vĩ Dạ, Huế. Trong một danh gia vọng tộc, có nhiều người viết sách nổi tiếng như Nguyễn Khoa Chiêm viết bộ “Nam triều công nghiệp diễn chí” dưới đời Nguyễn Phúc Chu. Lại có vị treo ấn từ quan, xuất gia ngộ đạo như Ngài Nguyễn Khoa Luận tức là Viên Giác Đại sư, sơ Tổ chùa Ba-la-mật. Cư sĩ là một họa sĩ nổi tiếng đất Thần kinh, đồng thời là một điêu khắc gia tài ba, một Phật tử đầy nhiệt tâm với cuộc chấn hưng Phật giáo ở Huế.

Về họa, Cư sĩ đã để lại hơn 200 tác phẩm, có phong cách Á Đông hoặc phong cách cổ điển Tây phương. Cư sĩ đã đoạt giải thưởng "Prix des Arts Décoratifs de Paris" ở cuộc thi tranh tại Paris (1933); Cư sĩ đã dự nhiều cuộc triển lãm tranh ở Nhật Bản (1944); Hà Nội (1949); Thái Lan (1953); Sài Gòn (1957). Ngồi họa ra, Cư sĩ còn có biệt tài về thư pháp chữ Hán, nét bút rất bay bướm.

Về điêu khắc, tác phẩm Cư sĩ còn để lại cho đời, chính là pho tượng Đức Phật Thích Ca hiện thờ ở chùa Từ Đàm. Cư sĩ thường nói: "Có hiểu cái Đẹp mới diễn tả được cái Đẹp", "cái Đẹp" đó cũng chính là cái Chân và cả cái thiện.

Với tinh thần như thế, nên Chư tôn đức và Phật tử đánh giá Cư sĩ là một Phật tử thuần thành đầy nhiệt tâm. Khi An Nam Phật học Hội ở Huế hoạt động thì Cư sĩ đã có mặt bên cạnh Bác sĩ Lê Đình Thám, Bác sĩ Trương Xướng và nhiều Cư sĩ ở Huế thời đó.

Lúc Cư sĩ làm "maquette" cho pho tượng Đức Phật ở chùa Từ Đàm, là lúc Cư sĩ đang làm quan Tá lý ở Bộ Học dưới triều vua Bảo Đại ở Huế. Thế nhưng, mỗi ngày Cư sĩ để ra từ hai đến ba giờ, lên chùa Tỉnh Hội để làm mẫu tượng; suốt trong một tháng trời cứ đều đặn như thế. Tượng cao đến 2m.00, tay bắt ấn và nét mặt rất Việt Nam. Cư sĩ đã hồn thành bức "maquette" trước dịp Vu Lan năm Canh Thìn (1940) với tâm nguyện của một Phật tử thuần thành, hăng say trong việc chấn hưng Phật giáo của An Nam Phật học Hội.

Đến 8 giờ sáng ngày rằm tháng bảy, hội Vu Lan Canh Thìn (6/1940) thì pho tượng được Cư sĩ Nguyễn Hữu Tuân và thợ Phường Đúc rót đồng. Từ đó đến nay pho tượng vẫn tôn trí tại Chánh điện chùa Từ Đàm – Huế.

Cư sĩ mất năm 1965, thọ 67 tuổi.

Cư Sĩ Phan Duy Trinh (1925 – 1965) Pháp Danh : Tâm Khiết

Cư sĩ Phan Duy Trinh (1925 – 1965)

Pháp danh : Tâm Khiết

Cư sĩ Phan Duy Trinh 40 tuổi, Pháp danh Tâm Khiết, sanh năm 1925, chánh quán Phò An, Phú Vang, trú tại Kim Long, Hương Trà, Thừa Thiên. Gia đình của Cư sĩ gồm có 5 anh em, Cư sĩ là người con trưởng. Là một hội viên thuần thành của Hội Phật giáo Kim An từ năm 1953.

Năm 1954 Cư sĩ đã dự trại Đại Chí B của Gia đình Phật tử Thừa Thiên tổ chức tại Báo Quốc. Sau một thời gian sinh hoạt tại Kim An, nhận thấy gia đình này có khả năng tự đứng vững, Cư sĩ bắt đầu khai sinh Gia đình Phật tử Phú Thạnh và hoạt động cho Gia đình này. Cũng trong thời gian đó. Cư sĩ đóng góp không ít cho Gia đình Phật tử An Hòa. Cư sĩ vừa sinh hoạt cho Phú Thạnh vừa giúp đỡ cho An Hòa. Mỗi tuần Cư sĩ phải dành trọn ngày chủ nhật cho hai gia đình này.

Vào năm 1955, một cuộc rước Xá Lợi được tổ chức trọng thể từ Sài Gòn về Huế. Cư sĩ là người tham gia tích cực nhất cho việc

chuẩn bị và tổ chức cho ngày Đại lễ đó. Về công tác xã hội, Cư sĩ là người đóng góp rất nhiều cho công cuộc bình dân giáo dục tại xã địa phương. Cư sĩ là một huynh trưởng thọ thập trai, rất giỏi về Phật pháp và có khiếu về hoạt động thanh niên.

Vì những hoạt động đắc lực của Cư sĩ cho Gia đình Phật tử cũng như sự nhiệt thành đối với công tác Phật sự của Tỉnh hội, Cư sĩ đã bị những đôi mắt bí mật theo dõi. Có một số người lạ mặt bắt đầu theo đuổi Cư sĩ và Cư sĩ đã bị họ cảnh cáo và hăm dọa một vài hôm, trước khi ám hại. Chính Cư sĩ đã tiết lộ điều này cho một Cư sĩ trong Ban Trị sự khuôn hội Phú Thạnh biết là có lẽ Cư sĩ sẽ bị nguy hại. Và lời báo trước đó đã thành sự thật.

Đêm 18 tháng 4 năm Ất Tỵ, vào khoảng 9 giờ tối, trong khi tiễn đưa ba Huynh trưởng Phú Thạnh đến thăm, sau đó Cư sĩ đã bị một số người có vũ khí bắt cóc. Sáng ngày 19.4 âm lịch, một huynh trưởng trong số ba Huynh trưởng trở lại hỏi thăm gia đình Cư sĩ và báo tin Cư sĩ đã bị bắt cóc. Đồng thời vào lúc đó cũng có người tin về Cư sĩ đã bị ám hại trên một cồn mả cách nhà Cư sĩ khoảng 300 thước vế hướng Bắc. Trên khoảnh đất Cư sĩ nằm bị nát một vạt cỏ, máu và cơm lẫn lộn với nhau và cạnh đó một khúc gỗ bằng kiền kiền có ba cạnh đã gãy đôi. Nhìn trên thi thể thấy Cư sĩ bị một nhát đâm ở Thái Dương bằng dao nhỏ, vết thương bị ngối mạnh và sâu, ngực Cư sĩ bị dập nát, nhiều xương bị gãy, tồn thân bị những vết thương bầm tím, tay Cư sĩ bị trói giật lùi đằng sau bằng một sơi dây trắng. Cư sĩ nằm hướng đầu về nhà cách chỗ bị đánh 5 bước.

Trong thời gian chuẩn bị đám tang có rất nhiều người lạ mặt rình rập quanh nhà. Tuy thế đám tang vẫn được cử hành rất rọng thể. Ba khuôn hội Kim An, Phú Thạnh, An Hòa đã đứng ra tổ chức lễ an táng nầy. Tiễn đưa linh cữu, hội hữu và các Gia đình ở Huế

nối dài hơn 2 cây số. Nhiều trướng, liễn, vòng hoa đã nói lên nỗi xúc động mãnh liệt và lòng thương tiếc sâu xa của mọi người đối với một Phật tử đã bỏ mình vì đạo.

Năm 1965, Viện Hóa-Đạo đã phong cho Cư sĩ lên hàng Thánh tử đạo.

Nữ Cư sĩ Nguyễn Thị Vân (1949 – 1966) Pháp danh : Không Gian

Nữ Cư sĩ Nguyễn Thị Vân (1949 – 1966)

Pháp danh : Không Gian

Phật tử Nguyễn Thị Vân 17 tuổi, Pháp danh Không Gian, sanh ngày 12.4.1949 tại Thành Nội Huế. Thân sinh Nguyễn Thị Vân là Ông Nguyễn Văn Khả và Bà Nguyễn Thị Minh.

Năm 1956, Nữ Cư sĩ lại được thân sinh cho vào Gia đình Phật tử Thành Nội, sinh hoạt với đồn Oanh Vũ Nữ. Với bản tính hiền hòa dễ mến, siêng năng ngoan ngỗn, luôn vâng lời anh Chị trưởng, vì vậy Nữ Cư sĩ được Anh Chị và các bạn tặng danh hiệu “đồn sinh gương mẫu”. Năm lên 10, Nữ Cư sĩ được giữ chức vụ Đàn phó, rồi lên Đàn trưởng. Và đến năm 14 tuổi, Nữ Cư sĩ được lên Thiếu Nữ. Vẫn đức tính đoan trang hiền dịu của một Thiếu Nữ xinh tươi, Nữ Cư sĩ đã tỏ ra xứng đáng là một Phật tử ngoan đạo. Vào lúc này Nữ Cư sĩ đã dự các kỳ thi vượt bậc Hướng Thiện, Sơ Thiện và Trung Thiện, dù được trúng cách với số điểm khá cao, Nữ Cư sĩ không bao giờ tỏ ra kiêu hãnh tự cao; Bao giờ Nữ Cư sĩ cũng tìm tòi học hỏi thêm.

Khí thế tranh đấu năm 1966 sôi sục, dâng cao, các vị Chân tu đã tự thiêu để phản đối. Tại Huế, Ni sư Thích Nữ Thanh Quang đã tự thiêu tại chùa Diệu Đế. Ngày 12.4 Âm lịch, nữ Cư sĩ Nguyễn Thị Vân đã noi gương Ni sư Thanh Quang tự thiêu để phản đối những áp bức, những bạo tàn, những đàn áp…vào lúc 3 giờ sáng, để lại cha già với đàn em còn thơ dại. Nữ Cư sĩ ra đi đang giữa lúc tuổi đời đang còn nhiều mơ mộng, tương lai tươi sáng đang chờ đón Nữ Cư sĩ. Một mình thầm lặng điềm tọa trước hiên Chùa Khuôn Giáo hội Thành Nội, tự tay châm lửa thiêu thân, khiến nhục thể Nữ Cư sĩ không tiêu tan trọn vẹn … lửa đã tắt Nữ Cư sĩ chưa tắt thở, với thân xác rươm rướm máu, miệng vẫn thầm niệm “Nam Mô A Di Đà Phật”.

Can đảm hơn nữa, kiên hùng hơn nữa, khi Nữ Cư sĩ biết mình còn sống, vì thiếu xăng, nên môi Nữ Cư sĩ mấp máy qua hơi thở đứt đoạn “xin quý Ngài cho con thêm xăng để thiêu thân cho tròn ý nguyện…”.

Lúc này mọi người đã đổ xô đến : bạn bè, thân thuộc, quý Thượng tọa, ký giả báo chí đều có mặt, nhưng không một ai đủ nghị lực để thỏa mãn lời yêu cầu của Nữ Cư sĩ. Thế là Nữ Cư sĩ được đưa vào bệnh viện Huế và … ý nguyện Nữ Cư sĩ đã thành: vào lúc 7 giờ 30 phút … Nữ Cư sĩ đã vĩnh viễn ra đi để lại sự tiếc thương cho bao nhiêu người mến Nữ Cư sĩ, thương Nữ Cư sĩ, trong niềm xúc cảm chân thành đó, còn có một niềm hãnh diện.

Điều cần nhắc nhở là trước khi tự thiêu, Nữ Cư sĩ đã để lại chiếc áo lam với đầy đủ huy cấp hiệu kèm theo 3 bức thư: - 1 gởi thân quyến. - 1 gởi chính quyền đương thời. - 1 gởi Tổng thống Hoa Kỳ.

Cư Sĩ Nguyễn Đại Thức (1929 – 1966) Pháp Danh : Tâm Dũng

Cư sĩ Nguyễn Đại Thức (1929 – 1966)

Pháp danh : Tâm Dũng

Cư sĩ Nguyễn Đại Thức 37 tuổi, Pháp danh Tâm Dũng, sinh ngày 14.7.1929 tại Nguyệt Áng, Quảng Bình, trú quán 46 Trịnh Minh Thế, Huế. Con Ông Nguyễn Đại Thành và Bà Từ Thị Hiếm. Bổn sư của Cư sĩ là Hòa thượng Đôn Hậu. Cư sĩ là một người luôn tỏ ra cần mẫn mến Đạo.

Pháp nạn 1963, chế độ Ngô Đình Diệm thẳng tay đàn áp Phật giáo đồ, triệt hạ cờ Phật giáo, dùng chính sách tù đày, tra tấn dã man. Hằng ngày phải chứng kiến những cảnh man rợ đó, lòng Cư sĩ đau quặng, buồn tủi thương cho đồng đạo và lo cho số phận tín ngưỡng của mình. Trước trạng huống đau lòng đó, Cư sĩ đã không ngại ngần đến với gia đình Phật tử Tịnh Bình; mặc dù Cư sĩ biết đến với Gia đình Phật tử lúc này sẽ gặp nhiều khó khăn, nguy hiểm. Ban đầu Cư sĩ chỉ là một bạn đồn, qua một thời gian sinh hoạt, Cư sĩ tỏ ra là một người anh gương mẫu, nhiệt thành với tổ chức, nên gia đình đã chính thức nhận Cư sĩ là một Huynh Trưởng

với chức vụ Đồn phó đồn Thiếu Nam. Ngày 26.7.1965, Cư sĩ dự trại Lộc Uyển và tiếp đến dự trại A Dục ngày 1.9.1965. trong buổi lễ phát nguyện trước Tam Bảo, Cư sĩ đã phát nguyện những câu sau đây:

“Thược, Hiệp, Hảo, Hải (tên các con Cư sĩ), các con hãy đốt cây đèn này sau khi Ba đã về cõi Phật (câu này Cư sĩ khắc vào đèn sáp trong buổi phát nguyện)”. Niên khóa 1965-1966, Cư sĩ nhận chức Đồn trưởng Thiếu Nam kiêm Thư ký Gia đình. Cư sĩ còn là một ủy viên trong ban Bảo trợ Gia đình Phật tử Thừa Thiên.

Năm 1966, Phật-giáo đồ tồn quốc lại phải đứng lên một lần nữa để đòi chính quyền thực hiện dân chủ bằng cách tổ chức các thể chế dân cử. Cuộc tranh đấu đầy cam go và buồn tủi nhiều hơn trước. Cư sĩ là một trong những người tranh đấu hăng hái và nhiệt thành nhất. Ngày 27.3 nhuận năm Bính Ngọ 1966, lúc 10 giờ 30 sáng, trong khi Cư sĩ cùng làn sóng người tràn vào Bộ Tư lệnh Sư đồn I, để đưa Thỉnh nguyện thư thì Cư sĩ bị một tràng tiểu liên của tên cận vệ Huỳnh Văn Cao hạ sát. Cư sĩ vĩnh viễn ra đi lúc 12 giờ 15 trưa cùng ngày, để lại sự tiếc thương cho hàng vạn Phật giáo đồ Thừa Thiên và Huế. Cư sĩ ra đi để lại thân sinh già yếu, người vợ bệnh hoạn quanh năm, và một đàn con dại.

Linh cữu Cư sĩ được quàn tại chùa Diệu Đế Huế, hằng ngày rất đông đồng bào Phật tử đến thăm viếng tiếc thương. Cũng tại đây Cư sĩ được Ban Hướng Dẫn Thừa Thiên gắn lên nắp áo quan tài cấp TÍN (cấp bậc khá cao cho những Huynh Trưởng có tinh thần, nhiệt tâm vì Đạo).

Cư sĩ hưởng thọ 37 tuổi .

Cư Sĩ Võ Đình Dung (1900 – 1967) Pháp Danh : Tâm Thuần

Cư sĩ Võ Đình Dung (1900 – 1967)

Pháp danh : Tâm Thuần

Cư sĩ Võ Đình Dung sinh ngày 3-5-Canh Tý (1900) tại Vạn An, Nghĩa Thường, Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Cư sĩ mất ngày 5.5.Đinh Mùi (tức 12-6-1967).

Cư sĩ lớn lên trong một gia đình có truyền thống tín ngưỡng Phật giáo.

Trong xã hội, Cư sĩ là nhà doanh nghiệp. Xét về chức nghiệp, Cư sĩ là nhà thầu khống kiến trúc khắp cả miền Trung, ai cũng biết tiếng. Đối với Phật giáo, Cư sĩ là một Phật tử nhiệt thành với Phật sự. Đối với hai tỉnh Lâm Đồng – Đà Lạt và Khánh Hòa – Nha Trang thì Cư sĩ và gia đình đã đóng góp công sức cùng với một số Cư sĩ khác, và Chư tôn đức trong Giáo hội đã mua đất, xây chùa Linh Sơn đề làm trụ sở cho Tỉnh hội Phật giáo Lâm Đồng. Linh Sơn tự ở Đà Lạt có được cảnh quan như ngày hôm nay trong đó có công của gia đình Cư sĩ Võ Đình Dung, Võ Đình Thụy và và một số Chư tôn đức như Hòa thượng Bích Nguyên….

Sau khi Tòng Lâm Linh sơn được hình thành và cúng cho Giáo hội quản lý, thì chính Cư sĩ đã xây thêm nhiều công trình khác để cúng dường cho Chư tôn Trưởng lão đạo cao đức trọng khác như : Xây nhà Tổ để di ảnh của đức Tăng Thống Thích Tịnh Khiết tại Tổ đình Tường Vân Huế, xây Thiền thất tại Phật học Viện Nha Trang để cúng cho Hòa thượng Trí Thủ, Giám đốc Phật học Viện Trung phần. Ngồi ra, cả gia đình Cư sĩ còn là nhà ngoại hộ đắc lực cho Chư Tăng ở Phật học Viện Trung phần Nha Trang tỉnh Khánh Hòa.

Ghi lại một ít công tác Phật sự của gia đình Cư sĩ cũng như cá nhân Cư sĩ, tuy chưa đầy đủ, vì thiếu tư liệu cụ thể, nhưng phần nào cũng nói lên công lao của Cư sĩ đã đóng góp cho Phật giáo miền Trung trong giai đoạn 50, 60 của thế kỷ này. Xin tán thán công đức của Cư sĩ và gia đình đã làm nhiều việc cho Phật giáo cả nước nói chung và Phật giáo miền Trung nói riêng.