Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 2

Hòa Thượng Hưng Dụng (1915 - 1998) Chùa Kim Tiên – Huế

Hòa thượng Hưng Dụng (1915 - 1998)

Chùa Kim Tiên – Huế

Hòa thượng Hưng Dụng Pháp danh Trừng Hóa tự Lương Bật, thế danh Đào Ngọc Thố, đời thứ 42 dòng thiền Lâm Tế.

Ngài sinh ngày 8 tháng 8 năm Ất Mão năm 1915 tại làng Trung Kiên, xã Triệu Thượng, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, trong một gia đình thâm tín Tam bảo. Song thân là cụ ông Đào Văn Độ và cụ bà Đỗ Thị Phấn. Gia đình có 6 anh em, ngài là con trưởng.

Vốn sinh trưởng trên dải đất cát mịn bên dòng sông Thạch Hãn, địa thế “Viễn sơn tác án, thế xuất hùng Tăng” của ngôi chùa làng như đã un đúc nên các bậc Cao Tăng như câu ca đã truyền khẩu trong nhân gian “Quảng Trị Trung Kiên, Thừa Thiên Dạ Lê” chính đây là môi trường thuyết phục sớm đưa tuổi thơ của Ngài vào chốn Không môn.

Năm 12 tuổi, nhân đi xem lễ Khánh thành chùa Linh Quang, nhìn uy phong của ngài Tăng Cang Diệu Đế là Hòa thượng thượng

Tâm hạ Khoan về tham lễ, thiện duyên này đã đưa Ngài hướng tâm theo gót ngài Tăng Cang.

Sau mấy tháng khẩn khoản xin phép, Ngài đã được song thân cho rời gia đình vào Huế đến đồi Hàm Long chùa Báo Quốc bái yết ngài Tăng Cang xin xuất gia học đạo.

Trải qua những năm tháng hành điệu với bản chất hồn hậu, chất trực và tinh cần nên năm 1928 Ngài đã được Bổn sư trao truyền Sa-di giới. Sáu năm sau Ngài được đặc cách miễn tuổi thọ Cụ túc giới lúc 19 tuổi.

Suốt những năm tháng tinh cần hành đạo gần gũi hầu hạ Bổn sư, rồi trong một đêm nọ, vạn vật như chìm lắng trong cảnh không tịch Sư Tư Cư Cảm, Ngài đã được Bổn sư trao truyền kệ pháp:

Nguyên văn : 澄　神　観　想　定　真　香

慧　日　興　用　道　脈　長

萬　法　本　来　真　是　法

火　灯　継　美　覓　威　王

Phiên âm : Trừng thần quán tưởng định chơn hương,

Tuệ nhật Hưng Dụng đạo mạch trường.

Vạn pháp bản lai chơn thị pháp,

Hỏa đăng kế mỹ mích uy vương.

Nguyên Hồng dịch :

Lắng thần quán tưởng định chơn không

Tuệ nhật Hưng Dụng mạch đạo đồng.

Muôn pháp xưa nay như thị pháp

Đèn thiêng tiếp sáng kiếm sư ông.

Tháng 8 năm 1945, tiếng súng Cách mạng bùng lên, đầu năm 1946, cuộc kháng chiến chống Pháp chính thức bùng nổ, Hòa thượng trở về quê nhà lánh nạn.

Cuối năm 1946, Hòa thượng được Giáo hội Tăng già Trung Việt cử giữ chức vụ trú trì chùa Hội Quán Phật học tỉnh Quảng Trị, từng bước xây dựng hạ tầng cơ sở Giáo hội từ những vùng đồi núi cao xa như Ba Lòng, Khe Sanh đến tận các vùng duyên hải Gia Đẳng, Gia Độ... đến đâu Hòa thượng cũng chủ trì đặt đá xây dựng Niệm Phật đường. Nhờ vậy từ chỗ phôi thai vài chục đơn vị Niệm Phật đường trong thị xã và phụ cận đã nhân rộng đến vài trăm đơn vị khắp các quận, huyện tạo cho Phật giáo Quảng Trị có một bộ mặt khá vững vàng cùng với các Giáo hội của các tỉnh bạn góp phần cho sự nghiệp xây dựng Phật giáo Việt Nam.

Hơn 20 năm hoằng pháp độ sanh tại tỉnh nhà, đến năm Giáp Thìn 1964 sư huynh của Ngài là Hồ thượng Thích Hưng Mãn trú trì tổ đình Kim Tiên viên tịch. Ngày 21 tháng 6 năm này chư Tôn đức trong môn phái Báo Quốc đã mở phiên họp cung cử Ngài kế tiếp sư huynh đảm nhận trú trì. Đứng trước tình hình một cảnh hai quê rất khó khăn nhưng Ngài cũng đã tuân thủ tôn ý của Môn phái.

Do nhu cầu thực tế của Tỉnh hội Quảng Trị và tổ đình Kim Tiên nên Ngài vẫn phải tiếp tục Phật sự tại Quảng Trị và cùng vị đệ tử đầu tay là Hồ thượng Chánh Trực, lúc này đang làm giảng sư kiêm Đặc ủy Thanh niên GHPGVNTN tỉnh Thừa Thiên trông coi và tu sửa chùa.

Năm 1965, Ngài làm Đệ thất Tôn chứng cho Đại Giới đàn Vạn Hạnh tổ chức tại Tổ đình Từ Hiếu. Năm 1970 Ngài làm Đệ lục Tôn chứng Đại Giới đàn Vĩnh Gia Đà Nẵng. Hai giới đàn tại Báo Quốc năm 1977, 1981 Ngài làm Đệ nhị Tôn chứng. Năm 1988 Ngài làm Giáo thọ A-xà-lê cho Giới đàn Báo Quốc.

Năm 1992 trong đại hội Phật giáo tồn quốc Nhiệm kỳ III tại Hà Nội, Ngài được Đại hội cung cử làm thành viên Hội đồng chứng minh.

Năm 1994 Ngài làm Đường đầu cho Đại Giới đàn Báo Quốc.

Đời ngài là một đời sống bình dị rất thân gần quần chúng, đệ tử tại gia ở Quảng Trị và Thừa Thiên khá đông, đệ tử xuất gia phần lớn là chư Ni có nhiều vị Ni trưởng, Ni sư đang Phật sự khắp mọi vùng đất nước. Đệ tử Tăng của Ngài không nhiều song đã có vị có nhiều đóng góp vào sự nghiệp xây dựng ngôi nhà Giáo hội ở Trung Ương cũng như địa phương, đậm nét nhất là cố Hòa thượng Thích Chánh Trực.

Ca ngợi công hạnh tu trì và đức độ của Ngài, cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Vĩnh Thừa, trú trì chùa Châu Lâm đã truy tán:

“Đại thiện tai ! Chánh tín xuất gia, Báo Quốc Long Sơn tham diệu kệ;

Tối thắng hỷ ! Chơn thành nhập đạo, Kim Tiên Lộc Uyển chấn Thuyền Tông.”

Nguyên Hồng dịch:

Hay thay ! Chính tín xuất gia, Báo Quốc Long Sơn từng tham học,

Tốt lắm ! Chân thành nhập đạo, Kim Tiên Lộc uyển đã trụ trì.

Những năm tháng cuối cùng thuận theo với định luật vô thường sanh-trụ-dị-diệt, thân Ngài có nhuốm bệnh, song tâm thức bao giờ cũng thanh thản.

Trong mùa an cư PL.2542 (1998), sau khi Tăng Ni xuất hạ đến đảnh lễ Ngài, đều được Ngài ân cần khuyên nhủ tinh tấn tu hành, chung lo Phật sự, xây dựng Giáo hội.

Sau hơn một tuần bị bệnh nặng, Ngài đã an nhiên thu thần thị tịch vào lúc 12 giờ ngày mồng 7 tháng 11 năm Mậu Dần giữa tiếng niệm Phật của đông đủ chư Tăng Ni Phật tử, trụ thế 84 năm, trên 70 năm tu tập với 65 hạ lạp.

Hòa Thượng Thiện Phước (1930 - 1998) Chùa Bửu Sơn – Lâm Đồng

Hòa thượng Thiện Phước (1930 - 1998)

Chùa Bửu Sơn – Lâm Đồng

Hòa thượng thế danh là Nguyễn Bản. Pháp danh Đồng Quả, tự Thiện Phước, hiệu Nghiêm Tịnh, đời thứ 43 dòng Thiền Lâm tế Chánh tông.

Hòa thượng sinh năm 1930 trong một gia đình trung nông tại làng Thuận Phú, xã Phú Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Là con trai trưởng trong một gia đình gồm 3 trai 3 gái, thân phụ là cụ ông Nguyễn Bổng, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Lưu đều đã qua đời.

Sinh thời Hòa thượng bản chất vốn hiếu hòa. Ngài luôn cư xử một cách khiêm tốn với mọi người trong gia tộc cũng như ngồi xã hội. Vốn sanh trưởng trong một gia đình nề nếp và nhiều đời theo Phật, năm 12 tuổi, Hòa thượng đã phát tâm xuất gia đầu Phật, thọ giới với Hòa thượng Thích Tâm Nhơn tại Chùa Vĩnh Phước, làng Ly Hòa gần quê nhà.

Mặc dù trải qua nhiều gian lao kham khổ trong suốt thời gian tu học, nhưng với ý chí kiên định, Hòa thượng không để tâm hồn bị

lay chuyển trước những cám dỗ của lợi danh huyễn hoặc, vượt qua mọi trở ngại, chiến thắng nội tâm và ngoại cảnh để đạt cho được chí nguyện xuất gia của mình từ buổi sơ tâm học Phật. Hòa thượng luôn tự nỗ lực sách tấn bản thân, nghiêm trì giới luật. Nhờ vậy, nên tại Giới đàn được tổ chức tại Chùa Vĩnh Phước vào năm 1949, Hòa thượng là thủ Sa-di của Giới đàn này.

Với quyết tâm và ý chí cầu tiến không ngừng trên bước đường tu học, vào năm 1951, Hòa thượng đã đắc giới Tỳ-kheo tại Đại Giới đàn Chùa Phổ Minh, thị xã Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình do Hòa thượng Bổn sư làm Đàn đầu.

Đến năm 1952, lúc này đạo hạnh cũng như học vấn của Hòa thượng có nhiều tiến bộ nên được sự thương mến của chư Tôn đức Tòng Lâm. Đặc biệt được sự nâng đỡ và giới thiệu của Hòa thượng Trí Quang nên Ngài được vào học khóa Trung đẳng Phật học tại Phật học viện Báo Quốc thành phố Huế, do Cố Đại lão Hòa thượng Trí Thủ điều hành và làm Giám đốc. Đây cũng là nơi đào tạo Tăng tài của Phật giáo miền Trung nói riêng và tồn quốc nói chung. Từ đây, đạo nghiệp giải thốt của Ngài có những chuyển biến tốt đẹp. Sau khi tốt nghiệp khóa chuyên khoa Phật học năm 1956, với lý tưởng “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh” để báo Phật ân đức, Hòa thượng gia nhập vào đồn Như Lai Sứ giả của Tổng hội Phật giáo Trung phần. Ngài đã đi hoằng pháp lợi sanh khắp miền Duyên Hải Trung phần.

Đến năm 1957, trên bước đường hoằng hóa, Hòa thượng đến tỉnh Lâm Viên và dừng chân tại Chùa Tỉnh hội Linh Sơn. Trong tinh thần vô ngã, vị tha, Hòa thượng luôn quan niệm sâu sắc rằng: “Hoằng pháp vi gia vụ. Lợi sanh vi sự nghiệp”, không ngại gian lao chẳng từ khó nhọc, nên trước sự cần cầu tha thiết của quần chúng Phật tử Chi hội Phật giáo La Ba, xã Phú Sơn, huyện Đức Trọng

(nay là huyện Lâm Hà) và được bổ nhiệm của Hội Phật giáo Trung phần, Hòa thượng nhậm chức Trú trì tại Chùa Bửu Sơn. Mặc dầu, lúc bấy giờ đây là nơi sơn lam chướng khí, dân cư thưa thớt, khó khăn vất vả trăm bề của buổi ban đầu, nhưng với chí nguyện và lòng từ bi vì lợi ích cho số đông, từ một ngôi chùa mái tranh vách đất, đến năm 1959 – 1960, Hòa thượng đã vận động Phật tử địa phương và thành phố Dalat., kẻ công người của xây dựng nên Tổ đình Bửu Sơn khang trang kiên cố tồn tại mãi đến ngày nay, làm chỗ dựa tinh thần cho đồng bào Phật tử địa phương. Đồng thời, Hòa thượng cũng là người đầu tiên đặt nền tảng cho việc hoạt động Phật sự cho các vùng lân cạnh như đặt đá xây dựng các Chùa Bửu Phước thuộc xã Đại Đờn, Chùa Bửu Thanh tại thị xã Đinh Văn.

Vào năm 1966, tình hình xã hội càng lúc càng phức tạp, đặc biệt Phật giáo bị phân biệt đối xử bởi những thế lực tay sai Mỹ ngụy nên Ngài đã trở về Linh Sơn Tự để cùng với Tăng, Ni và đồng bào Phật tử đấu tranh cho sự bình đẳng tôn giáo dưới sự lãnh đạo của Giáo hội. Cũng vào thời điểm này, được sự tin cậy của Hòa thượng Giám luật Phật học tại Phật học viện Báo Quốc, Ngài đã đảm nhận trách nhiệm phát hành các sản phẩm do Tăng sinh của Viện sản xuất để tạo nguồn tài chánh hỗ trợ cho sự hoạt động của Phật học viện.

Sau năm 1975, đất nước hồn tồn thống nhất, tiếp đến Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập tại Hà Nội vào năm 1981, hưởng ứng tinh thần đồn kết thống nhất các hệ phái của Phật giáo, Ban Trị sự tỉnh Hội Phật giáo tỉnh Lâm Đồng được thành lập vào năm 1982. Tại Đại hội Phật giáo lần thứ I này, Hòa thượng lần lượt đảm nhiệm Ủy viên Hoằng pháp, Ủy viên Hướng dẫn nam nữ Phật tử. Trong Đại hội nhiệm kỳ V (1997), Hòa thượng được cung thỉnh vào chức vụ Phó Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo tỉnh Lâm Đồng.

Ngoài ra, Ngài là người trực tiếp hướng dẫn cho Phật tử trong Đạo tràng Pháp Hoa và Đạo tràng Bát Quan Trai tu học hàng kỳ được tổ chức tại Chùa Linh Sơn.

Với tâm nguyện tiếp dẫn hậu lai trao truyền Phật pháp, khi trường Cơ bản Phật học tỉnh Lâm Đồng được thành lập vào năm 1990, dù tuổi cao nhưng Hòa thượng vẫn sốt sắng tham gia ngay từ buổi đầu; Ngài đã được mời đảm trách bộ môn Luật học. Điều đặc biệt cũng là điều quan trọng nhất mà Tăng, Ni và Phật tử Lâm Đồng luôn nhớ mãi đối với Hòa thượng, vì Ngài luôn cảm nhận sâu sắc và thi thiết lời Phật dạy là: “Trong các hạnh Bố thí thì Bố thí Pháp là tối thượng.” Thao thức với Phật sự này, nên Hòa thượng đã bỏ nhiều công sức, sưu tầm các bài giảng của chư vị Cao tăng Thạc đức cùng những băng kinh như : Thủy Sám, Địa Tạng, Dược Sư… phổ biến rộng rãi cho các giới Phật tử có điều kiện thuận lợi trong vấn đề tu học. Với chủ trương “Văn – Tư – Tu” nhằm thắp sáng ngọn đèn huệ mạng cho mỗi người, làm thăng hoa tự thân trên bước đường tu học tiến đến giải thốt giác ngộ. Công việc tuy âm thầm lặng lẽ, nhưng đem lại kết quả hết sức tốt đẹp cho sự tu học của quần chúng đệ tử.

Mùa An cư PL 2542 – 1998 tại Trường hạ Linh Sơn vừa bắt đầu chưa được bao lâu thì Hòa thượng đã đột ngột thâu thần thị tịch vào lúc 1 giờ 40 sáng ngày 15/6/1998 (nhằm ngày 21/5 Mậu Dần) sau một cơn bệnh nhẹ. Hòa thượng trụ thế 68 năm và 47 Hạ lạp.

Hòa Thượng Như Thượng (1914 – 1998) Chùa Lâm Huê -Gia Định

Hòa thượng Như Thượng (1914 – 1998)

Chùa Lâm Huê - Huế

Hòa thượng thế danh Lê Thượng, sinh năm Giáp Dần (1914), quê quán tại làng Ưu Điềm, tỉnh Thừa Thiên.

Vốn có nhân duyên với cửa Phật, vào năm Tân Tỵ (1941), Ngài cùng với các ngài Tịch Chiếu, Viên Chiếu nghe danh Hòa thượng Chơn Phổ-Nhẫn Tế-Minh Tịnh đắc pháp từ Tây Tạng về Bình Dương hoằng pháp nên lặn lội từ miền Trung vào chùa Tây Tạng, Bình Dương xin được xuất gia. Điều này cũng ứng với sự thọ ký của các vị Lạt-ma nên Hòa thượng Chơn Phổ hoan hỷ nhận làm đệ tử.

Hòa thượng được Bổn sư ban cho Pháp danh Như Thượng, đạo hiệu Thường Chiếu. Lúc bấy giờ Hòa thượng vừa tròn 28 tuổi. Trong 3 vị xuất gia cùng một lúc, Ngài xếp hàng thứ 3 sau Hòa thượng Tịch Chiếu và Hòa thượng Viên Chiếu.

Năm Nhâm Ngọ (1942), Hòa thượng được Bổn sư cho thọ Cụ túc giới. Sau đó, Ngài cùng với sư huynh Tịch Chiếu được Bổn sư

giao cho trông coi ngôi chùa Lâm Huê tại Gia Định vào năm Quý Mùi (1943). Được một năm thì ngài Tịch Chiếu về lại chùa Tây Tạng, chỉ còn Hòa thượng một mình duy trì ngôi Tam bảo cho đến hết đời .

Chùa Lâm Huê vốn được tín nữ Hứa Phước Mỹ, một trong những người khá giả nhất vùng Gia Định phát tâm xây dựng vào những năm 1936-1938. Sau đó, vị thí chủ này nghe tin ngài Chơn Phổ-Minh Tịnh là một vị Cao tăng tu học từ Tây Tạng trở về nên phát tâm cúng dường để xiển dương chánh pháp. Vì thế, ngài Minh Tịnh nhận và cử các đệ tử về trông coi Phật sự tại đây.

Năm Ất Dậu (1945), Cách mạng tháng 8 thành công, nhưng hòa bình không được bao lâu thì giặc Pháp trở lại xâm lược. Cả nước theo lời hiệu triệu của Hồ Chủ tịch tham gia kháng chiến. Hưởng ứng lời kêu gọi ấy, Hòa thượng Minh Tịnh đã kêu gọi hàng đệ tử mình tích cực tham gia vào phong trào Cứu quốc. Lúc bấy giờ, Ngài có hỏi Hòa thượng Minh Tịnh rằng:

- Bạch Thầy, vào trong cảnh chiến tranh khói lửa, trông thấy cảnh chém giết lẫn nhau thì làm sao con tu được?

Hòa thượng Minh Tịnh trả lời:

- Chúng ta sinh ra trong thời tao loạn thì phải có trách nhiệm với Quốc gia. Vì thế, chúng ta cần tu tập với tinh thần “Động vi binh, tịnh vi Tăng”, đâu đâu cũng là đạo tràng cả.

Do vậy, Ngài nhiệt tâm tham gia công tác. Tuy nhiên, đến năm Mậu Tý (1948), Ngài trở về lại chùa Lâm Huê bởi lý do sức khỏe kém.

Năm Mậu Thân (1968), chùa Lâm Huê bị chiến tranh thiêu rụi hồn tồn. Hòa thượng kết lại một thảo am nhỏ bằng tranh để tu tập, mãi đến năm 1983 mới sửa sang tạm bợ lại bằng tường vôi

Cuộc đời của Ngài sống rất giản dị từ khi xuất gia cho đến ngày viên tịch, áo quần hai bộ đủ thay, cơm ngày một bữa, bỏ ngồi tai mọi danh lợi huyễn hoặc. Ngài chủ yếu lấy bài kinh Bát-nhã và kinh Kim Cang dùng để hành trì và giáo hóa đồ chúng. Sự thực hành thiền định của Ngài rất thâm sâu nên Chư Tăng các nơi thường đến tham vấn.

Thường thường Ngài đeo tấm biển “Tôi bị câm” trước ngực để khỏi tiếp xúc với những người không có tâm đạo chỉ đến nói chuyện thế sự. Ngài thực sự nói chuyện khi có ai đến tham vấn đạo Trong những câu chuyện đạo, quan điểm của Ngài không khen, không chê, không có bác bỏ một pháp môn nào cả, vì Ngài cho rằng tất cả đều là Phật pháp.

Một lần, có một vị Tăng đến hỏi:

- Bạch Hòa thượng! Con đang tham cứu theo pháp thiền “Tri vọng”, Hòa thượng thấy như thế nào?

Ngài mặc nhiên không trả lời. Vị ấy hỏi lại nhiều lần thì Ngài chỉ mỉm cười nói nhẹ :

- Đã biết nó vọng thì còn tri làm chi!

Theo thời gian, tấm thân tứ đại cũng đến ngày trả về cho tứ Đại. Sau tết năm Mậu Dần (1998), Hòa thượng thấy trong người không được khỏe. Ngài đã nhẹ nhàng quy Tây vào ngày 28 tháng Giêng năm Mậu Dần (1998), thế thọ 84 tuổi, với 56 hạ lạp.

Hòa Thượng Tâm Thông (1916 – 1999) Chùa Vọng Cung – Nam Định

Hòa thượng Tâm Thông (1916 – 1999)

Chùa Vọng Cung – Nam Định

Hòa thượng Tâm Thông thế danh Nguyễn Văn Tiến, Pháp hiệu Minh Kính, sinh ngày 27.11.1916 tại thôn An Ninh, xã Hải Trung, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Ngài là con thứ 2 của cụ ông Nguyễn Văn Khiết và hai cụ bà: Trần Thị Thanh hiệu Cần Kiệm và cụ Lưu Thị Vuông hiệu Diệu Tồn.

Ngài sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống kính tín Tam Bảo. Tổ tiên nhiều vị xuất gia đầu Phật, nên Ngài cũng được kết thiện duyên với chốn thiền môn ngay từ thuở nhỏ.

Năm 1930, lúc 14 tuổi, Ngài đã xin phép và từ biệt song thân đến Chùa Lý Nhân, xã Nhân Thịnh, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam cầu pháp với Sư tổ Thích Thanh Lịch tự Từ Quang, hiệu Bảo Giám; sau 3 năm cần mẫn học tập chấp lao phục dịch “phụng Phật sự sư”. Năm 1934, cảm thấy Ngài là người đệ tử hiền lành siêng năng chất phác với tư chất thông minh, tính tình hòa nhã thiết tha cầu đạo, Sư tổ đã làm lễ thế phát và trao truyền giới Sa di tại Giới đàn Chùa

Đông An, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định do Sư tổ Thích Quảng Lãm làm Đàn đầu.

Sau khi thọ Sa di, Ngài đã được Sư tổ cho đi tham học tại Chùa Quán Sứ, Hà Nội. Ở đây, Ngài tinh tiến tu học. Đến năm 1939, Ngài được đăng đàn thọ giới Cụ túc, sau kỳ thi khảo hạch giới đàn và hành lễ sám 21 ngày, do Hòa thượng Thích Tố Liên làm Chủ sám cùng với 50 vị giới tử khác. Giới đàn này do Tổ sư Trung Hậu là Đàn đầu và chư vị Giới sư Cao thiền Thạc đức trong các Sơn môn lớn ở miền Bắc chứng đàn. Từ đây Ngài thực sự vào hàng Tăng bảo là Sứ giả của đức Như Lai với trọng trách: “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh.”

Sau khi thọ Đại giới, do tính tình khiêm cung hiếu học, Ngài luôn có nhân duyên được thị giả Sư tổ sớm tối và được học hỏi nhiều điều bổ ích. Ngài lần lượt đi tham học ở các chốn Tổ như: Chốn Tổ Tế Xuyên – huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam; Trường Phật học Quán Sứ – Hà Nội; chốn Tổ Bồ Đề – huyện Gia Lâm, Hà Nội; chốn Tổ Trung Hậu – huyện Mê Linh, Phú Thọ; Tổ đình Cao Phong – Mê Linh, Phú Thọ; Chùa Cồn – Hải Hậu, Nam Định. Ở đâu Ngài cũng được thầy thương bạn mến bởi sự hiền hòa thân mật, nghiêm trì, uy nghi giới luật.

Năm 1942, Ngài được Hội Phật giáo Chấn Hưng cho vào Huế tu học tại Phật học viện Báo Quốc – Huế. Từ đây, Ngài đã được hội ngộ với các vị Cao tăng 3 miền. Mãn khóa học 3 năm, Ngài lại trở về thủ đô Hà Nội, bắt đầu dấn bước trên con đường phụng sự đạo pháp và dân tộc.

Sau một thời gian dài tu học ở các trường Phật học lớn, được thấm nhuần sâu sắc giáo lý nhiệm mầu của Phật pháp từ các bậc Tổ sư tôn túc, Ngài đã tự nhận thấy trọng trách vô cùng to lớn của

một vị Sứ giả Như Lai. Ngài luôn luôn canh cánh trong lòng sự nghiệp: “Hoằng dương Phật pháp, lợi lạc quần sanh”.

1. Đối với Giáo hội.

Với lòng kham nhẫn không ngại khó khăn vất vả, hết mình với Phật sự của Giáo hội, Hòa thượng xứng đáng là người: “Thừa Như Lai sứ, hành Như Lai sự”. Năm 1946, sau khi kết thúc khóa học ở Huế, Ngài trở về Chùa Lam Cầu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam làm Thư ký Hội Phật giáo Cứu quốc, tham gia công tác Bình dân Học vụ và Cô nhi viện.

Do hoạt động của Hội Phật giáo Cứu quốc trong vùng địch hậu vào cuối năm 1947, Ngài đã bị giặc Pháp bắt giam tại nhà giam Nam Định và năm 1948, Ngài trốn thốt trở về Chùa Cồn, Hải Hậu, Nam Định nơi Tổ Tuệ Tạng Thượng Thủ Tăng già tồn quốc trụ trì.

Năm 1949, khi giặc Pháp tiến đánh Nam Định, Ngài lại trở về Chùa Quán Sứ. Sau đó, Ngài được Hội Phật giáo cử về Chùa Đông Kết, huyện Khối Châu, tỉnh Hưng Yên; ở đây, Ngài giảng dạy Phật pháp phổ thông cho các Phật tử và vận động nhân dân tham gia cứu quốc.

Năm 1951, khi Tổ Tuệ Tạng về nhận lãnh trụ trì Chùa Vọng Cung thành phố Nam Định (trước đây là hành cung của Vua), Ngài đã theo hầu Tổ và được giữ chức Giám viện Chùa Vọng Cung. Ngài đã ở lại trụ trì tại Chùa Vọng Cung cho đến nay.

Sau khi đất nước được thống nhất, Phật giáo cũng từng bước hội nhập quy về một mối. Năm 1980, cuộc vận động thống nhất Phật giáo ra đời đáp ứng lòng mong mỏi của Tăng Ni Phật tử cả nước, cũng như hồi bão của các bậc tiền bối, Ngài đã được mời vào trong Ban Vận động cùng với Hòa thượng Thích Tâm An, Hòa

thượng Thích Nguyên Sinh, Hòa thượng Thích Thế Long, Hòa thượng Thích Thuận Đức…

Tháng 11 năm 1981, Ban Vận động đã đi đến quyết định tổ chức Hội nghị Đại biểu 9 tổ chức hệ phái Phật giáo thành Giáo hội Phật giáo Việt Nam tại Chùa Quán Sứ – thủ đô Hà Nội. Tại Đại hội này, Ngài được bầu vào Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Từ đây, Ngài đã cùng các Hòa thượng trong Hội đồng Trị sự ra sức xây dựng Giáo hội ngày một vững vàng.

Năm 1987, tại Đại hội kỳ II Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ngài được suy cử làm Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự GHPGVN kiêm Phó ban Tăng sự Trung ương. Tới đây, trọng trách Giáo hội lại càng chồng chất lên đôi vai gầy của một vị Cao tăng nhưng Ngài vẫn tinh tiến vượt lên trên tuổi tác sống hoạt động hăng say và khoa học. Mặc dù Phật sự Tỉnh hội đa đoan, nhưng Ngài vẫn luôn tham dự các Hội nghị thường niên của Hội đồng Trị sự tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh. Vì thế, Ngài đã được Tăng Ni và Phật tử cả nước vô cùng ngưỡng mộ, Giáo hội càng thêm tin cậy.

Năm 1989, Ngài được Hội đồng Trị sự GHPGVN cử làm Phó đồn Phật giáo Việt Nam đi thăm hữu nghị Phật giáo Nhật Bản do Hiệp hội các Tông phái Phật giáo Nhật bản tổ chức. Đi tới đâu Ngài cũng được Hiệp hội Phật giáo Nhật Bản tiếp đón nồng hậu. Với dung nhan từ bi, nụ cười hiền hậu, Ngài đã để lại trong lòng Phật giáo Nhật Bản một ấn tượng đẹp đẽ về một vị Cao tăng Việt Nam và thắt chặt thêm mối quan hệ Phật giáo giữa hai nước.

Tài ngoại giao của Ngài được thể hiện từ lòng khiêm tốn, bao dung, lời nói từ hòa, tác phong điềm đạm. Qua đợt thăm hữu nghị Hiệp hội Phật giáo Nhật Bản, Ngài lại càng có thêm nhiều uy tín đối với Phật giáo trong nước cũng như quốc tế.

Năm 1990, Ngài được cử làm Phó Trưởng đồn Đại biểu Phật giáo Việt Nam tham dự Hội nghị lần thứ 8 Tổ chức Phật giáo châu Á vì hòa bình (ABCP) tổ chức tại Chùa Gandan – Ulanbato, thủ đô Mông Cổ. Sau Hội nghị Ngài cùng phái đồn tham quan Liên Xô.

Năm 1990, Phân viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam thành lập, Ngài được suy cử giữ chức Phân viện Phó kiêm Trưởng ban Bảo trợ Phân viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam.

Tháng 3 năm 1993, Ngài được Trung ương Giáo hội cử đi dự Hội nghị Giải trừ Quân bị do Tổ chức ABCP tổ chức tại Hà Nội.

Với tinh thần tích cực, năng động trong quan hệ ngoại giao Ngài đã được mời vào các ban ngành của Trung ương như : Phó ban Phật giáo Quốc tế, Phó ban Hoằng pháp Trung ương…

Ngồi những Phật sự trên, đặc biệt Ngài luôn luôn thao thức lời dạy của Phật Tổ: “Đạo tại nhân hoằng, Phật pháp ký tại Tăng Ni”; Ngài đã nhận thấy tầm quan trọng của việc “Đào tạo Tăng tài, kế vãng khai lai, thiệu long Thánh chủng”, tạo dựng lên một tầng lớp Tăng Ni hậu tiến có đầy đủ đạo hạnh và trí tuệ để kế tục sự nghiệp lớn lao của các Ngài. Ngài quan tâm sâu sắc đến các trường Phật học nơi đào tạo nên thế hệ tương lai của Phật pháp. Ngài đã vận động Tăng Ni và Phật tử trong cũng như ngồi nước ủng hộ về cơ sở vật chất và tinh thần cho Tăng Ni sinh các trường Cao cấp và Cơ bản Phật học, kết hợp với các tỉnh, thành phố phía Bắc thành lập một số trường Cơ bản Phật học để làm nền móng cho Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, khuyến khích và tạo điều kiện cho Tăng Ni trẻ miền Bắc du học ở nước ngồi.

Năm 1994, Giáo hội đã cung thỉnh Ngài làm Phó Hiệu trưởng trường Cao cấp Phật học Việt Nam cơ sở I tại Hà Nội (nay là Học viện Phật giáo Việt Nam thành phố Hà Nội).

Năm 1997, tại Đại hội kỳ IV GHPGVN tổ chức tại Hà Nội, Ngài được suy tôn lên ngôi Phó Pháp chủ kiêm Chánh Thư ký Hội đồng Chứng minh GHPGVN.

Tuy sức khỏe hạn chế nhưng Ngài luôn quan tâm sâu sắc tình hình hoạt động của Giáo hội trong suốt thời gian tĩnh tu tại Tổ đình Vọng Cung – Nam Định. Tâm nguyện của Ngài là tận tụy với những Phật sự của Giáo hội.

2. Đối với Tỉnh hội Phật giáo Nam Định.

Ngồi những trọng trách to lớn của Trung ương Giáo hội, Ngài lại còn đảm nhiệm Phật sự nặng nề tại Phật giáo địa phương:

- Năm 1981, tại Đại hội lần thứ nhất Phật giáo tỉnh Hà Nam, Ngài được bầu làm Phó ban Trị sự Phật giáo tỉnh.

- Năm 1992, tỉnh Hà Nam Ninh tách thành 2 tỉnh Hà Nam và Ninh Bình, tại Đại hội Phật giáo tỉnh Hà Nam, Ngài được bầu làm Trưởng ban Trị sự.

- Năm 1996, tỉnh Nam Hà lại tách thành 2 tỉnh Hà Nam và Nam Định, Ngài lại được Đại hội kỳ V Giáo hội Phật giáo tỉnh Nam Định bầu làm Trưởng ban Trị sự.

Trong Phật sự tỉnh, Ngài cũng hết lòng chăm lo cho thế hệ tương lai. Ngài đã cùng với các Hòa thượng, Thượng tọa trong Ban Trị sự tổ chức chiêu sinh thành lập trường Cơ bản Phật học tỉnh Nam Hà với bao gian nan vất vả và Ngài trực tiếp làm Hiệu trưởng.

Suốt mấy chục năm tu tập và hành đạo trên mảnh đất Thành Nam – quê hương của Đệ nhất Tổ sư Thiền phái Trúc Lâm Trần Nhân Tông. Tại các khóa An cư Kiết hạ của Phật giáo tỉnh, Ngài luôn là ngôi thiền chủ mô phạm, bậc thạch trụ thiền gia mẫu mực, một vị Đạo sư khả kính, một ngọn đèn thiền tỏa sáng cho Tăng Ni

và Phật tử cả nước nói chung và tỉnh Nam Định nói riêng trên bước đường tu thân hành đạo.

Cho dù bận trăm công nghìn việc, song không lúc nào Ngài lãng quên phận sự chính của người đệ tử Phật: “Hoằng pháp vi gia vụ, lợi sinh vi sự nghiệp”. Ngài không quản tuổi già, sức yếu, đăng đàn trao truyền giới pháp cho hàng ngàn Tăng Ni giới tử trong cũng như ngồi tỉnh Nam Định. Các giới tử nhờ được thấm nhuần sự giáo huấn của Ngài hiện nay đã có nhiều vị giữ trọng trách trong Giáo hội.

3. Đối với Sơn môn và Pháp phái.

Vốn đã được xuất gia đầu Phật ở một Sơn môn lớn của tỉnh Nam Định, Ngài đã được kế thừa truyền thống của Tổ sư làm Trưởng Pháp phái Lãng Lăng – Xuân Trường – Nam Định. Ngài luôn chăm lo xây dựng chốn Tổ. Với lòng hiếu kính các bậc Tổ sư, hàng năm vào các ngày Tết hoặc các ngày giỗ Tổ, Ngài đã thân lâm về chốn Tổ thành kính đảnh lễ Tổ sư và đến từng chùa trong Sơn môn thăm hỏi và giúp đỡ trong công việc trùng tu kiến thiết. Ngài thường xuyên về Chùa Lam Cầu – nơi Tổ sư của Ngài yên nghỉ tổ chức Giới đàn truyền thụ Tam quy Ngũ giới, Bồ tát giới cho Phật tử địa phương và cùng với các Sư trong Sơn môn xây dựng ngôi chùa ngày thêm uy nghi tố hảo.

Ngài luôn nêu cao tấm gương tu đạo trân quý của các Tổ sư tiền bối như Tổ Quảng Thái, Tổ Quảng Thuyết làm thầy mô phạm cho mình để sách tấn chư Tăng Ni trong Sơn môn Pháp phái tinh tiến tu tập và hành đạo, kế thừa đức nghiệp của Tổ sư, làm rạng rỡ Sơn môn, đồn kết xây dựng Sơn môn ngày một hưng thịnh để xứng đáng là con cháu của các bậc khai sơn thạc đức khả kính.

Ngoài ra, đối với bậc Thầy tổ đã nuôi lớn tuệ mạng của Ngài là Tổ Tuệ Tạng, bao năm theo học cùng Tổ ở khắp các học đường nổi

tiếng, Ngài tôn kính Tổ như thầy của mình. Với chốn Tổ chùa Cồn – Hải Hậu – Nam Định – nơi Tổ Tuệ Tạng đã dạy học và yên nghỉ, Ngài cũng luôn thăm nom và sách tấn. Không những thế Ngài còn quan tâm tới chốn Tổ Tế Xuyên, Cao Đà tỉnh Hà Nam – Sơn môn của Hòa thượng Thích Tâm Nguyện – bậc pháp lữ thân hữu đã cùng Ngài gắn bó với Tổ Tuệ Tạng trong suốt thời gian tu học ở Chùa Quán Sứ và chốn Tổ Quần Lạc – Sơn môn của Ni trưởng Thích Đàm Yên, một trong những vị Ni thân cận tùy tòng chư Tăng tu học tại Tổ đình Vọng Cung. Với đức tính bình đẳng vị tha, Ngài đã hòa mình với các Sơn môn lớn nhỏ không phân biệt hệ phái tông môn.

4. Đối với Tổ đình Vọng Cung.

Cả cuộc đời hành đạo của Ngài đã gắn liền với những sự thăng trầm thịnh suy của ngôi chùa Vọng Cung trên mảnh đất Thành Nam cổ kính. Với cương vị là một viện chủ chốn Tổ đình lớn, Ngài luôn tinh tiến trong mọi công việc phụng sự Tam bảo, phục vụ tín ngưỡng nhân dân.

Ngài cùng với Hòa thượng Thích Tâm Nguyện và chư Tăng Ni trong trụ xứ kế thừa truyền thống nề nếp của Tổ Tuệ Tạng. Mặc dù trải qua biết bao thăng trầm của đất nước, nhưng Ngài vẫn giữ gìn ngôi chùa Vọng Cung vững vàng trong bom đạn, vẫn nghiêm trì phạm hạnh, tiến tu Tâm Vô Lậu Học, giữ gìn Thanh Quy Bách Trượng như ngày Tổ còn tại thế.

Năm 1972, giặc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc dữ dội. Bom giặc đã phá hủy tồn bộ ngôi chùa khang trang trước đây và biến khu vực Chùa Vọng Cung thành những hố bom sâu quá đầu người. Ngay khi tiếng bom vừa dứt, Ngài đã cùng các sư trong chùa có mặt tại cảnh đổ nát hoang tàn của nền chùa cũ bắt đầu công cuộc tái thiết chùa. Với lòng tin vào sự gia hộ của Hộ pháp Long Thần,

Ngài đã khuyến hóa tồn thể nhân dân Phật tử trong cũng như ngồi tỉnh ủng hộ trùng tu ngôi chùa. Công việc tái thiết bắt đầu từ năm 1972, trải qua bao gian nan vất vả, từ cảnh hoang tàn đổ nát do bom đạn, đến khi xây dựng được ngôi chùa nhỏ để tạm thời thờ Phật. Đến năm 1983, xây dựng ngôi chùa hai tầng nguy nga cùng với nhà Tổ, nhà khách, 5 ngôi bảo tháp. Trước hồn cảnh đất nước khó khăn mà Ngài lãnh đạo xây dựng được ngôi phạm vũ huy hồng như ngày nay, là nhờ sự cống hiến trọn cuộc đời cho ngôi Tam bảo này. Ngày nay Chùa Vọng Cung trở thành nét đặc trưng tiêu biểu của Thành Nam và tiềm năng sinh động của nền văn hóa Phật giáo thành phố Nam Định thì chính Ngài là vị đã khơi mở nguồn sống ấy. Tên tuổi của Ngài đã gắn liền vào ngôi chùa lịch sử này. Chính vì thế mà tại Chùa Vọng Cung, Ngài đã đón tiếp rất nhiều vị Nguyên thủ quốc gia, các vị lãnh đạo của Đảng và Nhà nước như cụ Tổng Bí thư Đỗ Mười, Thủ tướng Võ Văn Kiệt và khách nước ngồi như Công chúa Thái Lan, đồn Phật giáo Nhật Bản, đồn Phật giáo Sri Lanka và các Hòa thượng lãnh đạo Giáo hội từ ba miền Bắc, Trung, Nam và đông đảo các tầng lớp trong xã hội. Ai đến lễ Phật Chùa Vọng Cung, được Ngài tiếp đón đều có ấn tượng sâu sắc khó quên đối với một ngôi chùa trang nghiêm, thanh tịnh và một vị Viện chủ giản dị, hiền hòa, đôn hậu.

Đối với chư Tăng Ni trụ xứ, Ngài đặc biệt chăm lo cho đời sống tu hành. Ngài luôn sống giản dị, khắc kỷ với tự thân để làm gương sách tiến cho đại chúng. Với các đệ tử, Ngài dạy bảo cặn kẽ nghiêm khắc giữ gìn uy nghi giới luật. Với hàng Phật tử, mỗi năm Ngài đăng đàn truyền thụ Tam quy, Ngũ giới, Bồ tát giới. Hàng tháng hai kỳ Bố tát thuyết giảng giới luật và hàng tuần vào ngày Chủ nhật, Ngài tuyên giảng giáo lý cho Phật tử gần xa. Ngài thật là một bậc Thầy mẫu mực cho Tăng Ni và Phật tử Tổ đình Vọng Cung.

Tuy Phật sự đa đoan nhưng Ngài vẫn dành thời gian công tác xã hội:

- Năm 1958, Ngài làm Chi hội Trưởng Hội Chữ thập đỏ tỉnh Nam Định.

- Năm 1959, Ngài làm Ủy viên Liên lạc khu phố 3 thành phố Nam Định.

- Năm 1968 đến năm 1977, Ngài là Đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh Nam Định.

- Năm 1980, là Ủy viên Mặt trận Tổ quốc tỉnh Hà Nam Ninh và thành phố Nam Định.

- Năm 1983, Ngài là Ủy viên Ban Vận động mua công trái xây dựng Tổ quốc.

- Năm 1985 đến 1994: Đại biểu Hội đồng Nhân dân thành phố Nam Định.

- Năm 1997, Đại hội MTTQVN tỉnh Nam Định khóa XII tín nhiệm bầu Ngài làm Phó Chủ tịch MTTQVN tỉnh Nam Định.

- Lần đầu tiên Hội Người Cao tuổi Việt Nam thành lập, Ngài là thành viên duy nhất đại diện cho Phật giáo cả nước tham gia Ban Chấp hành Hội Người Cao tuổi Việt Nam.

Cho dù đảm nhiệm nhiều trọng trách của Giáo hội cũng như xã hội, nhưng Ngài vẫn chu đáo tận tụy với mọi công việc. Dù ở bất cứ cương vị nào, Ngài đều coi đó là phương tiện để hoằng truyền Phật pháp, góp phần xây dựng đất nước, đền đáp Tứ trọng ân làm sáng đạo trong đời.

Trong những tháng đầu năm 1999, Ngài đã trải qua mấy lần lâm bệnh nặng tưởng chừng không qua khỏi, nhưng với sức thần pháp dược vi diệu gia hộ của Phật Tổ và nghị lực tu trì của Ngài,

những căn bệnh đã bị đẩy lùi. Những tưởng Ngài mãi mãi còn là ngọn hải đăng tỏa sáng dẫn đường chỉ lối cho Tăng Ni Phật tử Việt Nam nhưng luật vô thường đã không hẹn cùng ai, vào ngày 10 tháng 1 năm Kỷ Mão, Ngài lâm bệnh nặng, mặc dù đã được sự chăm sóc của các cấp Giáo hội và Sơn môn Pháp phái, thân quyến, các bác sĩ Đông Tây y bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định và bệnh viện Hữu Nghị tận tình cứu chữa, nhưng bệnh tình vẫn không thuyên giảm. Đúng 4 giờ 30 phút sáng ngày 15 tháng 7 năm Kỷ Mão, tức ngày 25/8/1999, Ngài đã xả báo thân an nhiên thị tịch tại Hà Nội. Như củi hết lửa tắt, Ngài đã khắc tích 84 năm trên cõi thế và dành trọn 60 năm mùa sen nở cho đạo pháp và dân tộc.

Tưởng niệm

Có đó không đó, sống đó chết đó, hợp đó ly đó… vô thường là cái chi chi mà lan tràn khắp sự vật. Vô hình vô dạng, nhìn không thấy, lắng không nghe, rờ không đến, thế mà đổ núi, cạn sông, trời nghiêng đất ngửa. Mê nó thì ưu sầu thống khổ, lụy kiếp trầm luân, ngộ được nó thì "nhậm tha pháp tánh châu lưu, mạc đoạn mạc tục" đến đi vô ngại .

Tôi và Hòa thượng sẵn có túc duyên, nên được sớm xuất gia học đạo, cũng vì lẽ vô thường mà muốn được tự tại trước lẽ vô thường ấy.

Nhớ trước đây những năm 1940 Hòa thượng vào Phật học viện Báo Quốc - Huế, tham học cùng với tôi một trường, mặc dầu khác lớp. Tôi lớp trước Hòa thượng lớp sau, song lại đồng tâm đồng tính, ôn hòa, khiêm tốn, đôn hậu, thủy chung; thế nên sau 50 năm phải xa cách nhau vì thời cuộc, đến năm 1981 gặp lại nhau thì tình thân thương vẫn như cũ. Tôi vẫn là tôi, Hòa thượng vẫn là Hòa thượng như thuở nào, cũng vẫn tiến lên trên đường đạo, để có ngày hôm

nay, góp lòng góp sức vào việc hoằng dương Phật pháp, không cô phụ chí nguyện xuất gia của mình .

Song le, luật vô thường không thiên vị ai cả. Hòa thượng đã ra đi để lại bao nỗi tiếc thương trong tôi và trong nhiều người khác .

Nhớ Hòa thượng , tôi tâm thành cầu nguyện Hòa thượng sớm ngộ vô sanh, thân thừa thọ ký, mãn nguyện Bồ-đề.

Từ Đàm , ngày 25 tháng 9 năm 1999

Hòa thượng Thích Thiện Siêu

Hòa Thượng Khế Hội (1921 - 1999) Chùa Long Sơn Bát Nhã – Phú Yên

Hòa thượng Khế Hội (1921 - 1999)

Chùa Long Sơn Bát Nhã – Phú Yên

Hòa thượng húy Nguyên Chơn, tự Thiện Tịnh, hiệu Khế Hội, Trí Thành; sinh năm 1921 tại làng Triều Sơn, xã Xuân Thọ, huyện Sông Cầu, tỉnh Phú Yên. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Chồn, thân mẫu là cụ bà Võ Thị Chữ, cả hai cụ đều thâm tín Phật pháp; hai cụ có 7 người con và Hòa thượng là con thứ 7 trong gia đình.

Nhờ túc duyên từ nhiều kiếp và truyền thống tín ngưỡng Phật giáo trong gia đình, Hòa thượng được Trưởng lão Hòa thượng Thích Phúc Hộ, một vị Cao Tăng của đất Phú Yên và cũng chính là cậu ruột của Hòa thượng, đã khuyến tấn hướng dẫn Hòa thượng xuất gia từ năm 13 tuổi, tức năm 1934 tại Tổ đình Sắc tứ Phước Sơn Đồng Tròn.

Sau đó, Hòa thượng lại có duyên thọ học với Hòa thượng Tâm Đạo hiệu Từ Nhãn, trụ trì Tổ đình Sắc tứ Long Sơn Bát Nhã tự tại thôn Mỹ Phú, xã An Hiệp, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, được Hòa thượng thâu làm đệ tử.

Năm 14 tuổi, Hòa thượng được Bổn sư cho ra Thuận Hóa tham học tại Phật học đường Báo Quốc, Cố đô Huế. Với tư chất thông minh hiếu học, suốt 10 năm đèn sách, miệt mài nghiền ngẫm thâu hóa Tam tạng giáo điển, năm 1945 Hòa thượng đã tốt nghiệp, lúc này Hòa thượng vừa tròn 24 tuổi đời. Vì Bổn sư chỉ có một đệ tử xuất gia nên vừa ra trường, Hòa thượng đã trở về cố hương báo ân Thầy Tổ.

Năm 1947, chư sơn Phú Yên khai mở Đại giới đàn tại chùa Bảo Sơn Đồng Tre thuộc huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, Hòa thượng đã thọ Tam đàn Cụ túc với Đại lão Hòa thượng Đàn đầu Thích Vạn Ân, trụ trì chùa Hương Tích, xã Hòa Mỹ, huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.

Trong bối cảnh Phật giáo cả nước đang trong thời kỳ chấn hưng và quốc dân đang cố sức vùng vẫy đứng lên giành độc lập thống nhất giang sơn từ tay người Pháp thống trị, hội Phật giáo Cứu quốc Phú Yên được thành lập và Hòa thượng được bầu làm Phó Chủ tịch của Hội. Năm 1946, Hòa thượng Chủ tịch Bùi Hưng Từ thôi việc vì lý do sức khỏe, Hòa thượng lên thay, điều hành công tác Phật sự cho đến khi đình chiến.

Sau 1954, phong trào chấn hưng Phật giáo lại được tiếp nối mạnh mẽ khắp miền Trung và Nam bộ. Giáo hội Phật giáo Trung Phần ra đời, Phật giáo Phú Yên là một thành viên và Hòa thượng là một trong số nhiều tu sĩ trẻ trí thức Phật giáo của đất Phú Yên được giao phó nhiều trọng trách. Hòa thượng đã chuẩn bị sự kế thừa cho tương lai Phật giáo Phú Yên bằng cách tiếp Tăng độ Chúng, mở trường Bồ-đề để giáo dưỡng con em Phật tử, tài bồi đội ngũ hộ trì chánh pháp tích cực sau này. Ngài đã cho mở Phật học viện, gởi Tăng học sinh Phú Yên đến các trường Phật học đã được đào tạo. Kết quả hôm nay, nhiều vị đã thành đạt và đang giữ nhiều trọng trách chủ chốt trong Giáo hội.

Năm 1964, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất được thành lập, Hòa thượng được bầu làm Phó Ban Đại diện Phật giáo tỉnh Phú Yên, rồi lại được Đại hội Đại biểu Phật giáo Phú Yên cung tôn làm Chánh Đại diện.

Năm 1968, Hòa thượng được thỉnh làm Đệ lục tôn chứng tại Đại giới đàn Phước Huệ, Nha Trang – Khánh Hòa.

Năm 1981, Giáo hội Phật giáo Việt Nam được thành lập với 9 hệ phái Phật giáo trong cả nước. Năm 1982, Giáo hội Phật giáo tỉnh Phú Khánh ra đời, Hòa thượng là một trong 4 vị Phó Trưởng ban Trị sự phụ trách Phật giáo cánh Bắc “Phú Yên ngày nay”. Hòa thượng cũng là thành viên trong Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Năm 1989, sau khi tách tỉnh, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Phú Yên được thành lập, Hòa thượng lại được suy cử làm Trưởng ban Trị sự từ năm 1991 đến năm 2002.

Hòa thượng cũng được lãnh đạo tỉnh Phú Yên giới thiệu để bầu vào Hội đồng Nhân dân tỉnh Phú Yên khóa II, Ủy viên Ủy Ban MTTQVN tỉnh Phú Yên suốt ba nhiệm kỳ từ khóa V, VI, VII.

Năm Đinh Sửu (1997), Giáo hội Phật giáo tỉnh Phú Yên mở Đại giới đàn Liễu Quán, Hòa thượng được cung thỉnh làm Đàn đầu Hòa thượng.

Hòa thượng có hơn 20 đệ tử như Thượng tọa Quảng Hiển, Quảng Phát, Quảng Đạt, Quảng Đàm, Quảng Mẫn, Quảng Niệm, Quảng Định… Hòa thượng đã tùy duyên phổ hóa trải dài từ vùng đất Phú Yên tới vùng duyên hải tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu… đâu đâu ánh thiền đăng cũng rực sáng, làm rạng rỡ cho tông môn tổ tích.

Sau hơn 40 năm tận tụy phục vụ đạo đời, ngày mùng 1 tháng 5 năm Kỷ Mão (1999) vào giờ Dậu, hóa duyên đã mãn, Hòa thượng đã thâu thần thị tịch với 78 năm trụ thế, 52 năm hạ lạp.

Tưởng niệm

Hòa thượng họ Nguyễn, húy Nguyên Chơn, tự Thiện Tịnh, hiệu Khế Hội, Trí Thành. Sinh năm Nhâm Tuất (1921) tại tỉnh Phú Yên, là con thứ bảy của hai cụ Nguyễn Văn Chồn và Võ Thị Chữ . 13 tuổi xuất gia với Hòa thượng Từ Nhãn, Trú trì chùa Sắc tứ Long Sơn Bát Nhã. 14 tuổi theo học tại Phật học đường Báo Quốc-Huế, trọn 10 năm, tốt nghiệp Đại học Phật giáo. 27 tuổi thọ Tam đàn Cụ túc giới, tự pháp đời thứ 44 dòng thiền Lâm tế.

Với tính tình đôn hậu, chí nguyện sâu bền, giới hạnh nghiêm trang, đạo phong thuần nhã; Hòa thượng đã từng chung vai sát cánh cùng các bậc thiện tri thức, gánh vác Phật sự… tùy thời tùy cảnh, tận tụy làm tròn nhiệm vụ phụng sự đạo pháp.

Hẳn hay thế giới vô thường, thân huyễn ở trong cảnh huyễn, dầu gặp thế sự ngược xuôi, lòng vẫn nhẹ nhàng thanh thản, chí đạo kiên trì.

Nguyện Bồ-đề đã mãn, hạnh hóa đạo viên thành, Hòa thượng đã viên tịch ngày mồng 1 tháng 5 năm Kỷ Mão (1999).

Tháp tại Ta-bà,

Thần nương Tịnh độ.

Niệm đức niệm ân,

Chúng sanh tưởng mộ.

Phật lịch 2543. Từ Đàm - Huế, tháng 10 - 1999

Hòa thượng Thích Thiện Siêu đề bia

Hòa Thượng Chánh Nguyên (1935 - 1999) Chùa Thiên Hưng – Huế

Hòa thượng Chánh Nguyên (1935 - 1999)

Chùa Thiên Hưng – Huế

Hòa thượng thế danh Hồ Văn Hồng, sinh ngày 28 tháng 3 năm Ất Hợi (1935) tại làng Phước Yên, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên.

Thân phụ là cụ ông Hồ Văn Hà, Pháp danh Nguyên Uyên tự Quảng Liên, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Giáo Pháp danh Tâm Kiên tự Thành Thọ. Hòa thượng sinh ra trong một gia đình có truyền thống thâm tín đạo Phật lâu đời.

Năm 10 tuổi đầu sư xuất gia với Hòa thượng húy Trừng Phổ hiệu Quảng Tu, Viện chủ chùa Thiên Hưng tọa lạc trên đồi Dương Xuân Thượng – Huế.

Năm 18 tuổi thọ Sa-di giới và năm 23 tuổi được Bổn sư cho thọ Cụ túc giới tại Giới đàn chùa Linh Quang – Huế năm 1962. Sau đó tòng học các lớp Trung cấp và Cao đẳng tại Phật học đường Báo Quốc – Huế, và học Khoa nghi pháp sự với Hòa thượng Pháp Đăng chùa Quốc Ân. Hòa thượng chọn pháp môn Tịnh Độ để hành trì,

đồng thời lấy Khoa nghi ứng phú đạo tràng làm phương tiện hoằng pháp đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng quần chúng.

Năm Ất Sửu (1985), Bổn sư viên tịch và Hòa thượng kế thế truyền thừa Trú trì chùa Thiên Hưng.

Năm Tân Mùi (1991), được Tăng chúng tín nhiệm cử giữ chức Cố vấn Tổ đình Từ Hiếu. Hòa thượng cũng được cử làm Yết-ma A-xà-lê tại hai giới đàn Từ Hiếu và Quốc Ân.

Do lâm trọng bệnh nên Hòa thượng đã viên tịch vào năm Kỷ Mão (1999) tại chùa Thiên Hưng, Huế, thọ 64 tuổi, 37 hạ lạp

Hòa Thượng Thiện Trí (1907 - 2000) Chùa Hiếu Quang – Huế

Hòa thượng Thiện Trí (1907 - 2000)

Chùa Hiếu Quang – Huế

Hòa thượng Thiện Trí thế danh Nguyễn Diêu, sinh năm Đinh Mùi (1907) tại làng Đạo Đầu, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Thân phụ là cụ ông Nguyễn Công húy Hồng Ân, tự Tế Mỹ, hiệu Huyền Hưng và Thân mẫu là cụ bà Trần Thị Ngạch, pháp danh Hồng Liên, tự An Thành. Ngài sinh trưởng trong gia đình theo truyền thống Phật giáo, gia đình có 5 anh chị em và ngài là con thứ hai.

Năm 12 tuổi, Ngài được song thân cho phép xuất gia với Hòa thượng Phước Hậu, trú trì chùa Linh Quang. Với tư chất thông minh hiếu học, sau 7 năm chuyên cần học đạo hầu Thầy.

Năm Ất Sửu (1925), Ngài được Bổn sư cho thọ Sa-di giới tại Giới đàn Từ Hiếu do Tổ sư Tâm Tịnh làm Đường đầu. Ngài đặc biệt có năng khiếu về văn chương, thi phú nên được Bổn sư cho đến chùa Tra Am cầu học với Hòa thượng Viên Thành.

Năm Nhâm Thân (1932), Ngài được thọ Tỳ-kheo giới tại Giới đàn Từ Vân ở Đà Nẵng do Hòa thượng Phước Trí chùa Tam Thai

làm Đường đầu Hòa thượng. Trong giới đàn này, Ngài là vị Thủ Sa-di. Được dự vào hàng Chúng trung tôn, Ngài thuộc đời thứ 43 dòng Thiền Lâm Tế và là thế hệ thứ 9 của Pháp phái Liễu Quán, có Pháp danh là Tâm Thái và Pháp hiệu là Thiện Trí. Trên bước đường tu học, Ngài không những được Bổn sư chỉ giáo mà còn được nhiều bậc Cao tăng thạc đức ân cần dìu dắt. Sau sự ra đi của Hòa thượng Viên Thành, Ngài đau đớn bàng hồng, trống vắng khi mất đi một bậc Ân sư mà Ngài hằng kính quý. Tiếp tục con đường tham vấn, Ngài đã đến cầu học với Hòa thượng Giác Viên chùa Hồng Khê.

Một nhân duyên chớm nở trong bước đầu hành đạo, năm Quý Dậu (1933), Ngài đã thể theo ước nguyện của một số Phật tử ở Sài Gòn, thỉnh Ngài vào Nam để dạy Phật pháp cho họ. Trong dịp này Ngài đã gặp được Cụ Phan Khôi, một nhà thơ mới, một học giả nổi tiếng đương thời. Cuộc gặp gỡ này Ngài thường cho đó như một tiền duyên tao ngộ. Con đường văn chương thi phú của Ngài trở nên thông bác cũng nhờ sự tận tâm chỉ bày của cụ Phan Khôi.

Thời gian ở Nam không lâu khi nghe tin tại quê nhà các Pháp lữ đều vào Bình Định cầu học với Hòa thượng Phước Huệ chùa Thập Tháp, Ngài đã trở về quê rồi lên đường vào Bình Định. Sau một thời gian tham học, Hòa thượng lại về Huế để phụng sự Bổn sư.

Con đường phụng Đạo giúp đời của Ngài được rõ nét nhất trên hai lĩnh vực là văn thơ và nghi lễ. Một tác phẩm đầu tay của Ngài được xuất bản là Phật học thiền đàm với bút hiệu là Tế Nam được nhà Chí sĩ Sào Nam Phan Bội Châu đề tựa cho tập sách này bằng bốn câu thơ:

“Ai vào bể khổ vớt quần sinh,

Ức vạn Như Lai một quyển kinh,

Lời cạn ý sâu là Phật lý,

Khơi đèn Bát nhã diệt vô minh”.

Một tập sách dùng ngôn từ giản dị mà hàm chứa ý Đạo sâu xa được quần chúng nhiệt tình đón nhận và đã tái bản.

Năm 1935, Tổng hội Phật học Việt Nam tại Trung phần ra đời. Ngài được mời vào Ban Giảng sư của Hội.

Năm 1938, Hòa thượng Bổn sư về đảm trách trụ trì Tổ đình Báo Quốc, nên Ngài phải thay Thầy trú trì chùa Linh Quang.

Năm 1940, Cụ Hiệp tá Ưng Bàng phát tâm cúng sở vườn và được một số Phật tử cúng dường tịnh tài, nên Ngài đã xây dựng ngôi chùa Hiếu Quang trên mảnh đất này.

Năm 1945, Ngài đã chuyển chùa Linh Quang cho Giáo hội Phật giáo Thừa Thiên Huế làm nơi đào tạo Tăng tài và là cơ sở cho Tăng già sinh hoạt, Ngài trở về sống nhàn tịnh suốt đời nơi ngôi chùa Hiếu Quang khiêm tốn này. Chùa Hiếu Quang từng đã là nơi ngâm thơ, uống trà của Mai Lâm thi đàn mà Ngài là Giám đàn.

Ngài có nếp sống trầm mặc, ưa cảnh thanh bần đạm bạc, bản chất lại khẳng khái bộc trực, thường giao hiếu với văn nhân trí thức. Ngồi kiến thức Phật học, Ngài còn tinh tường về các thể thơ, đối liễn và cổ nhạc. Đối với nghi lễ Phật giáo, Ngài am hiểu cả Thuyết lẫn Tông; lại có một âm thanh kỳ đặc, là một bậc nghi lễ siêu đẳng như Hòa thượng chùa Châu Lâm tán thán: “Phạm âm vi diệu, liên xã đồng hoan”.

Trong con người nhàn tịnh ấy, Ngài lại có một nỗi lòng ưu thời mẫn thế và đã giải bày hạnh nguyện lợi sinh của mình qua những ca khúc, những vần thơ, câu đối.

Như trong ca khúc Nam ai, Ngài đã tán dương ngày Phật đản sinh; trong điệu Tứ đại cảnh, Ngài dùng lời hướng dẫn mọi người

quay về Tịnh độ, xa đời ngũ trược; Khúc ca Nam bình, Ngài có lời nêu cao tinh thần yêu nước thương nòi, bảo vệ giang sơn gấm vóc.

Trong tình Pháp lữ, Ngài luôn tán dương tùy hỷ, như qua câu đối tặng Hòa thượng Trí Thủ:

“Trung kiên trách tích, vạn hạnh viên dung, nhậm vận tùy cơ hoằng đại đạo;

Nam độ ứng thân, tam căn phổ nhiếp, lưu thông phú cảm giác quần sinh”.

Là một Đạo sĩ thường huân tu Phật pháp nên hành, trú, tọa, ngọa đều là đạo cả. Qua một bữa ăn chiều, Ngài đã ứng khẩu thành thơ nói lên sự lợi ích của an bần, của thiểu dục như:

“Sống đơn sơ là thấy khỏe tâm hồn,

Khỏi nặng bụng bởi mùi đời lộn xộn,

Không cao lương khỏi bận phiền cùng đốn,

Không ngon mồm khỏi vướng nợ sinh linh.

Đặng thanh tâm cho tuệ mạng trưởng thành,

Dễ tiêu hóa những nỗi niềm tham vọng.”

Trong cái nhàn tịnh như lánh đời thì nhiệt tâm vì đạo pháp và dân tộc bao giờ cũng nóng bỏng trong lòng Ngài.

Năm 1963, trong những ngày đầu của phong trào chống kỳ thị bất công, ở bài Điếu văn tưởng niệm chư anh linh Thánh tử đạo đã bỏ mình tại đài phát thanh Huế, âm ba của Ngài đã xốy thẳng vào lòng người gây bao cảm xúc…

Khi những Phật sự nào cần đến, Ngài đều hoan hỷ đóng góp không từ nan.

Năm Đinh Tỵ (1977) và năm Tân Sửu (1981), Giáo hội tổ chức hai Đại giới đàn tại Tổ đình Báo Quốc, Ngài đều tham gia vào ngôi

vị Tôn chứng. Năm 1982, Giáo hội suy tôn Ngài lên ngôi vị Hòa thượng và là hàng Giáo phẩm Chứng Minh của Giáo hội.

Ngài đã đóng góp cho Đạo và để lại cho đời những thành quả tốt đẹp về nghi lễ. Ngài đã làm trong sáng hóa và đậm nét nghệ thuật vị nhân sinh của nền nghi lễ Phật giáo. Bằng con đường này, Ngài đã xoa dịu biết bao nỗi đau của trần thế. Sự nghiệp thi phú cũng không kém phần tích cực. Cái lớn nhất phải nói là việc nuôi dưỡng rèn luyện đồ chúng. Đệ tử lớn của Ngài là Hòa thượng Thích Quang Thể, Ủy viên HĐTS GHPGVN, Trưởng Ban Trị sự Thành hội Phật giáo Đà Nẵng; Thượng tọa Thích Quang Nhuận, Trưởng ban Hoằng pháp kiêm Phó hiệu trưởng Trường Cơ bản Phật học Thừa Thiên Huế, là những vị đang tích cực đóng góp vào sự nghiệp hoằng dương Phật pháp. Ngồi ra còn nhiều vị Ngài cũng đã dày công giáo dưỡng nên người hữu dụng.

Thời gian cuối đời: Trong những năm tháng khi tuổi ngoại cửu tuần, thân già sức yếu song trí tuệ Ngài luôn minh mẫn, bao giờ cũng sách tấn kẻ hậu học. Mỗi lần xuân đến, hạ mãn, chư Tăng trong Giáo hội đến đảnh lễ vấn an chúc thọ Ngài, song không bao giờ Ngài cho lễ lạy. Ngài lân mẫn ân ần chỉ dạy, khi nào cũng quan tâm đến tiền đồ của Đạo pháp. Bất cứ một sự việc gì xảy đến với Giáo hội Ngài cũng đều biết rõ và rất ưu tư. Ngài rất hoan hỷ khi nghe trình lên những thành tựu của Giáo hội và bao giờ cũng với những lời sách tấn, an ủi và ngợi khen.

Ngài còn trụ thế thì Tăng Ni Phật tử còn được che mát, ẩn mình dưới bóng đại thọ. Giờ đây, hóa duyên đã mãn, Ngài thu thần thị tịch vào lúc 4 giờ sáng ngày 9 tháng 01 năm Canh Thìn, tức ngày 13 tháng 02 năm 2000, hưởng thọ 93tuổi đời và 68 Hạ lạp.

Tưởng niệm

Cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Trí

(1907 – 2000)

Hòa thượng Bổn sư chúng tôi thế danh Nguyễn Diệu sinh năm Đinh Mùi 1907 tại làng Đạo Đầu, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, xuất thân trong một gia đình nhiều đời theo phật. Hòa thượng xuất gia năm 12 tuổi, 20 tuổi thụ giới sa-di, 26 tuổi thụ giới Cụ túc.

Từ lúc xuất gia đến khi viên tịch, Hòa thượng là một tấm gương học tu và hành đạo không mệt mỏi. Quá trình tu học, Hòa thượng đã tham học với nhiều danh Tăng thạc đức như Hòa thượng Phước Hậu chùa Linh Quang, Hòa thượng Viên Thành chùa Tra Am, Hòa thượng Giác Viên chùa Hoằng Khê, hòa thượng Phước Huệ chùa Thập Tháp. quá trình hành đạo, Hòa thượng đã giữ nhiều vai trò quan trọng như giảng sư, trụ trì tổ đình, xây dựng trùng tu phạm vũ, nuôi dạy chúng Tăng và giữ nhiều chức vụ trong các cấp Giáo hội qua các giai đoạn lịch sử.

Tuy phong cách thiền tăng thốt tục,

Nhưng tâm hồn chí sĩ thi nhân,

Rung cảm tiếng lòng

Ưu tư thời cuộc.

Hòa thượng đã từng làm giám đàn cho thi đàn mai lâm, kết bạn vong niên với thi nhân họ phan, người khai sinh phong trào thơ mới, cũng như đã từng gặp gỡ nhà chí sĩ họ phan, ông già bến ngự, rất là tâm đắc. đánh dấu cuộc tao ngộ này, hòa thượng đã lấy biệt hiệu tế nam trong tác phẩm phật học thiển đàm và được nhà chí sĩ đề tựa, trong đó có bốn câu thơ :

Ai vào bể khổ vớt quần sinh,

Ức vạn như lai một quyển kinh.

Lời cạn ý sâu là phật lý,

khơi đèn bát-nhã diệt vô minh.

Hòa thượng sáng tác nhiều văn thơ, ca nhạc, đối liên nhưng không hề lưu giữ. Mỗi khi xúc sự tùy duyên thì như gửi hương cho gió, mặc gió đưa đến ngàn phương, nên có ai hỏi xin sao lục thì chỉ cười mà rằng :” sự lai nhi tâm thuỷ hiện, sự khứ nhi tâm tuỳ không.”

Mãn cơ duyên, Hòa thượng đi vào cõi bất sinh bất diệt vào ngày 9 tháng giêng năm Canh Thìn 13-2-2000 được 94 tuổi đời và 69 Hạ lạp.

Nam mô Lâm tế chính tôn tứ thập tam thế húy thượng Tâm hạ Thái hiệu Thiện Trí Hòa thượng thùy từ chứng giám.

Cố đô Thuận Hóa năm BínhTuất (2006)

Tiết Trọng thu tháng tám ngày tốt

Môn đồ Pháp quyến, Học chúng Phật tử

Đồng chí thành đảnh lễ kính ghi

BÀI THƠ VỀ HÒA THƯỢNG TRÍ QUANG

Tâm như thiết thạch trí như gương

Can đảm trung kiên thật lạ thường

Tuyệt thực trăm ngày vì Đạo pháp

Hy sinh mấy độ dẹp ma vương

Thế gian tài sánh trang hào kiệt

Tôn giáo đức tày bậc đống lương

Danh lợi uy quyền xem thảo giới

Thanh cao tu sĩ chí hiên ngang

Dạ sĩ Thiện Trí