Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 1

Hòa Thượng Bích Không (Giác Phong)(1894 – 1954) Chùa Giác Phong – Quảng Trị

Hòa thượng Bích Không (Giác Phong)(1894 – 1954)

Chùa Giác Phong – Quảng Trị

Hòa thượng Giác Phong sinh trưởng trong một gia đình khoa bảng, nguyên quán làng Bích Khê, tổng Bích La, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

Thuở nhỏ ngài theo học chữ Nho và chữ Pháp, đậu Tú tài Hán học năm 22 tuổi ở trường thi Hương Thừa Thiên, khoa Mậu Ngọ (1918), niên hiệu Khải Định thứ 3, khoa thi cuối cùng của Nam triều. Đồng khoa ấy, anh của ngài đậu Hồng Giáp. Ngài có biệt tài viết liễn đối và hồnh phi với nét chữ rất đẹp, khiến những người Hoa kiều có học thức lúc bấy giờ rất khâm phục. Vì là con nhà khoa bảng và trọng thần của triều đình, sau khi thi đậu, ngài được chiếu chỉ của vua Khải Định triệu tập vào triều làm thư ký riêng trong văn phòng của nhà vua.

Thuở thiếu thời, lúc đi học ở Huế, ngài được ở trong chùa Báo Quốc, hấp thụ được không khí mùi thiền và đã quy y với Hòa thượng Tâm Khoan tại đây. Cho nên khi làm quan, ngài càng nhận

thấy cuộc đời là trường danh lợi, mạnh hiếp yếu, thiếu tình thương, đầy khổ não. Ngài tự nghĩ: Phải chăng chỉ có ánh đạo Từ bi mới cứu vớt được nhân loại thốt ra ngồi bể khổ, đem lại hạnh phúc cho chúng sanh.

Thêm vào đó, thân phụ ngài là một nhà Nho thâm đạt Phật lý, chánh tín tu hành, sống đời từ bi bác ái. Khi sắp sửa từ trần, cụ ngồi xếp bằng niệm Phật, rồi thốt thần một cách tự nhiên. Bấy giờ được chứng kiến cảnh vãng sanh Tây phương đầy nhiệm mầu của thân phụ, tâm ý ngài càng hướng mạnh về con đường giác ngộ của Đức Phật, ngài bèn trao ấn từ quan, xuất gia hành đạo.

Ngài vân du sang Nhật, Trung Hoa v.v… để tham khảo giáo lý, văn hóa ngoại bang, quan sát tình hình Phật giáo tại những nước có phong trào phục hưng cao. Sau đó ngài trở về Huế, đem nhận xét, hiểu biết của mình áp dụng trong bước đường tu hành và đóng góp cho công cuộc hoằng dương chánh pháp trong nước.

Đầu tiên, ngài khai sơn chùa Giác Phong ở Quảng Trị. Vì thế ngài mới có biệt hiệu là Giác Phong. Mãi tới năm Bảo Đại thứ 10 (1935), ngài mới thọ Đại giới trường kỳ ở chùa Sắc tứ Tịnh Quang tỉnh Quảng Trị và đắc pháp với Hòa thượng Hải Đức – Thích Phước Huệ, nên có pháp hiệu Bích Không.

Nhờ uyên thâm Nho học, ngài nghiên cứu sâu vào huyền nghĩa của Tam tạng kinh điển. Học hỏi các vị Cao Tăng thạc đức ở Huế xong, ngài lại vào Bình Định tham học với Hòa thượng Thập Tháp – Quốc sư Phước Huệ. Nhân trong buổi học Kinh Lăng Già, Hòa thượng chỉ nói một câu “Bán cú phi bất đa” mà ngài được tỏ ngộ. Từ đó ngài bắt đầu thực hành sự nghiệp lợi tha, hoằng dương chánh pháp.

Vào những năm 1935-1937, phong trào chấn hưng Phật giáo đang lên cao tại miền Trung, ngài đã có công đóng góp cho các tỉnh

từ Đà Nẵng trở ra Nghệ Tĩnh. Ngài đã cộng tác với chư Tôn đức ở Đà Nẵng, thành lập hội “Đà Thành Phật Học”, xuất bản một tạp chí lấy tên Tam Bảo và khai mở Phật học đường tại chùa Phổ Đà cho hai cấp Tiểu học và Trung học do ngài làm Giám đốc và ngài Giác Viên (trú trì chùa Đông Khê) làm chủ giảng.

Chủ trương của hội Đà Thành Phật học qua tờ Tam Bảo thường đề cập tới sự cần thiết thống nhất các đồn thể Phật giáo trong xứ thành một hội Phật giáo liên hiệp với tôn chỉ là:

- Phò khởi Tăng giới, nguyện cùng chư sơn Nam-Bắc liên đồn để bảo tồn Tăng Bảo.

- Nguyện cùng chư sơn chấn chỉnh tôn phong, chung một điều lệ thi hành, cần nhất là phải giữ cho được hồn tồn giới hạnh.

Thời gian Ngài ở Đà Nẵng, Bộ Lễ Nam triều cấp bằng sắc phong Ngài làm trú trì chùa Sắc tứ Phổ Thiên. Tiếp đó ngài lại vào Nha Trang mở trường hoằng pháp cho Tăng chúng và tín đồ tu học kiết hạ an cư rất đông tại chùa Sắc tứ Hải Đức. Tăng Ni ở các chùa Hải Ấn (Sài Gòn), Bình Quang (Phan Thiết) và chùa Thập Tháp (Bình Định), các chùa ở Huế, Đà Nẵng v.v… đều qui tập về đây tu học.

Thời gian ở Khánh Hòa, ngài là Cố vấn tối cao cho Tỉnh hội Phật học, tham gia rất nhiều trong công việc xây dựng chi hội, khuôn hội. Ngồi ra ngài còn tham gia Phật sự ở Đà Lạt và các Tỉnh hội ở miền cực Nam Trung kỳ. Tăng tục đều được thấm nhuần pháp vũ của ngài. Pháp tử của ngài ở khắp mọi nơi. Ngài còn ra các tỉnh miền Bắc Trung kỳ tham gia chấn hưng Phật giáo, gây được phong trào rất sôi nổi ở Nghệ An. Khi ngài ở chùa Linh Vân (thường gọi chùa Diệc) ở thành phố Vinh, ngài đã hóa duyên cho

một cư sĩ tên là Bạch Hưng Nghiêm. Ông này đã phát tâm ấn tống rất nhiều kinh điển Đại thừa. Ngài cũng vân du hóa đạo ra Thanh Hóa và một số nơi ở miền Bắc.

Năm 1942, ngài lại trở vào Nha Trang làm Tuyên Luật sư tại trường Kỳ chùa Kim Long ở huyện Ninh Hòa. Năm 1944, ngài làm Tuyên Luật sư tại Giới đàn chùa Bình Quang ở Phan Thiết để tiếp dẫn Ni chúng. Năm ấy ngài còn chứng minh cuộc đại trùng tu Tổ đình Phật Quang ở đây.

Bấy giờ chùa Hải Đức ở Nha Trang nằm trong thành phố thuộc quyền quản lý của Hòa thượng Phước Huệ thừa kế Tổ khai sơn, đã bị hư hỏng nhiều, vì Hòa thượng già yếu, lại bận nhiều Phật sự ở Huế, không thể trực tiếp trông coi được, nên năm Bảo Đại thứ 14 (1939), Hòa thượng cho mời Sơn môn tỉnh Khánh Hòa lại, lập di chúc giao hẳn chùa Hải Đức cho ngài Giác Phong trọn quyền điều hành tái thiết, sử dụng mọi động sản và bất động sản.

Được giao trọn quyền, ngài thấy chùa nằm trong thành phố với một khuôn viên chật hẹp, không thể phát triển được, bèn cùng Sơn môn và bổn đạo quyết định dời chùa lên núi Trại Thủy, chặt cây phá núi để có mặt bằng xây dựng. Bấy giờ đang lúc thế chiến thứ hai vào hồi quyết liệt, kinh tế suy sụp, dân chúng dưới hai tầng áp bức Pháp-Nhật. Việc trùng tu di dời chùa gặp không ít khó khăn. Nhưng ngài đã vượt qua tất cả với một quyết tâm cao, nên mới có được một Đại tòng lâm uy nghi ngày nay (Trường Cao Đẳng Phật học Nha Trang) để cho chư Tăng tu học và Phật tử chiêm bái.

Chẳng những xây dựng ngôi phạm vũ trang nghiêm, ngài lại ra làng Hà Già thuộc huyện Ninh Hòa, cách Nha Trang 50 km về hướng Bắc, xin đất lập nông thiền trên 50 mẫu để cung cấp lương thực lâu dài cho chúng Tăng tu học ở Đại tòng lâm. Chùa làm

xong, nhưng vật dụng thường dùng trong chùa lại thiếu thốn nên ngài phải quay về Quảng Trị bán hết phần gia tài điền sản của ngài ở quê, lấy tiền mua sắm các thứ đem vào. Bấy giờ xe lửa bị Nhật trưng dụng, đi lại rất khó khăn, nguy hiểm, thường bị máy bay đồng minh ném bom. Chuyến đi ấy ngài mang theo các vật dụng trong chùa rất nhiều, bằng sành, bằng sứ, bằng đồng thuộc loại cổ xưa, tàu đến ga Tam Quan ở Bình Định, bị bom mất hết. Ngài còn đưa theo số đông bà con, dân làng vào lập nghiệp tại nông thiền.

Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, quân Pháp đổ bộ vào Nha Trang, ngài cùng đệ tử phải xa chùa theo dân chúng tản cư, lần hồi ra đến Huế.

Năm 1946, Ngài làm Giám đốc Phật học viện Báo Quốc và cùng chư Tôn đức chủ trương xuất bản tạp chí Giải Thốt để làm cơ quan ngôn luận cho Phật giáo đương thời.

Năm 1947, mặt trận Huế tan vỡ, quân Pháp đánh tràn ra. Ngài lại phải tản cư ra Quảng Trị rồi lần đến Nghệ An, tá túc tại chùa Diệc, tiếp tục hoằng pháp. Nhưng bấy giờ tình thế đã thay đổi. Với khẩu hiệu tất cả cho kháng chiến, mọi hoạt động đều phải ngưng trệ, trong đó kể cả việc hành đạo.

Về cuối đời, ngài an trú ở thành phố Vinh, rồi mắc trọng bệnh. Ngày 15 tháng 9 năm Giáp Ngọ (1954), ngài đã trở về đất Phật, hưởng thọ 60 tuổi đời và 21 tuổi đạo.

Hòa Thượng Mật Thể (1912 - 1961) Chùa Phổ Quang – Huế

Hòa thượng Mật Thể (1912 - 1961)

Chùa Phổ Quang – Huế

Hòa thượng thế danh là Nguyễn Hữu Thể, sinh năm 1912 tại Nguyệt Biều, Hương Thủy, Thừa Thiên. Nguyên quán huyện Tống Sơn, Gia Miêu ngoại trang, Thanh Hóa, thuộc dòng Thích Lý bên ngoại của vua – cụ Nguyễn Hữu Độ – gia đình nhiều đời theo Phật, cụ thân sinh và người anh đều xuất gia.

Thuở nhỏ theo học chữ Nho, quốc ngữ và chữ Pháp đến đỗ bằng Primaire.

Năm 12 tuổi (1924) Ngài được thân phụ dẫn về chùa Diệu Hỷ - do Hoằng Hóa Quận Vương lập, phía sau chùa Diệu Đế - cho tu học hằng ngày; bản chất thông minh nên học hành và tiếp thu Kinh điển rất mau chóng.

Năm lên 16 tuổi (1928) Hòa thượng nhập chúng ở chùa Từ Quang với ngài Giác Bổn - là trụ sở đầu tiên của Hội An Nam Phật Học – Hòa thượng là người có chí khí và nhiều tài năng nên việc học đã phát triển rất nhanh chóng. Nhận thấy khả năng học tập

xuất chúng nên Hòa thượng Giác Bổn cho Ngài vào học ở chùa Trúc Lâm với Hòa thượng Giác Tiên. Khi học ở Trúc Lâm, như cá gặp nước, rồng gặp mây, Ngài học vượt xa chúng bạn.

Năm 1930, Ngài được Hòa thượng Giác Tiên thế độ cho thọ Sa-di giới, Pháp danh Tâm Nhất tự Mật Thể.

Năm lên 20 tuổi (1932), tại chùa Trúc Lâm khai mở lớp Cao đẳng Phật học đường, Hòa thượng Phước Huệ ở chùa Thập Tháp_Bình Định được thỉnh giảng lớp này, Hòa thượng được theo học trong một năm.

Năm 1933, Ngài được mời làm giảng sư Hội An Nam Phật học, đồng thời vâng lệnh Bổn sư mở lớp Tiểu học Sơn Môn tại Chùa Ông (nay là Khuôn hội Thuận Hóa) và phụ trách giảng dạy ở đây cho đến năm 1936.

Năm trước đó (1935), Ngài được 24 tuổi, Bổn sư viên tịch và Hòa thượng Phước Huệ trở về Bình Định, Ngài xin các Sư huynh Mật Hiển, Mật Nguyện để sang Phật học Viện Tiêu Sơn (Trung Quốc) do Hòa thượng Tinh Nghiêm quản đốc, để nghiên cứu tu học.

Năm 1938, Ngài trở về nước tiếp tục làm giảng sư cho Hội An Nam Phật Học và trong thời gian này Ngài đã trước tác cuốn Việt Nam Phật Giáo sử lược.

Năm 1941, Ngài cho xuất bản cuốn “Phật giáo yếu lược” và “Phật giáo khái luận”. Cũng năm này, Ngài vào Nam giảng dạy tại Phật học đường Lưỡng Xuyên Trà Vinh.

Năm 1942, Ngài lại xuất bản tác phẩm “Vô lượng nghĩa và Xuân đạo lý”.

Rồi vào năm 1943, Ngài xuất bản “Việt Nam Phật giáo sử lược” với bài tựa của Trần văn Giáp và lời đầu của Hòa thượng Phước Huệ chùa Thập Tháp.

Năm 1944, lúc được 32 tuổi, Ngài thọ Cụ túc giới tại giới đàn Thuyền Tôn do Hòa thượng Giác Nhiên làm Đàn đầu, Ngài là vị thủ Sa-di trong giới đàn này.

Năm 1944, 1945 Hồ thượng được cử giữ chức Trú trì chùa Phổ Quang.

Tháng giêng năm 1946, Hồ thượng đã tham gia vào công tác xã hội bằng cách ra ứng cử vào Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa và sau đó được chuyển ra Bắc tiếp tục sinh hoạt.

Hồ thượng viên tịch năm 1961 tại Nghệ An, thọ 50 tuổi (1) đời và đã để lại nhiều tác phẩm giá trị cho Phật giáo Việt Nam.

———

(1) Có người tính 49 tuổi, vì cứ lấy năm viên tịch trừ cho năm sinh (1961 – 1912 = 49); nhưng trong cách tính tuổi của ta thì phải +1, là kể cả thời gian còn trong bụng mẹ.

Hòa Thượng Tịnh Phổ (1880 - 1962) Chùa Bảo Vân – Huế

Hòa thượng Tịnh Phổ (1880 - 1962)

Chùa Bảo Vân – Huế

Hòa thượng thế danh là Mai Phước Thạnh, con thứ hai của cụ ông Mai Phước Thọ và cụ bà Phan thị Bốn, Pháp danh Tâm Trung. Ngài sinh trong một gia đình kính tín Tam bảo. Ngài nguyên quán làng An Cựu, thôn Tứ Tây, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên-Huế.

Năm 14 tuổi, được song thân cho vào chùa Tường Vân xuất gia với Hòa thượng Thanh Thái tự Phước Chỉ. Hòa thượng Phước Chỉ biết ngài có tính thông minh nên cho thọ giới và ban cho Pháp danh Trừng Không, Pháp tự Pháp Thông và Pháp hiệu là Tịnh Phổ. Sau được Bổn sư cho kệ phú pháp:

澄 空 心 法 且 非 空

戒 行 堅 持 付 法 通

了 達 三 乘 明 法 性

忽 然 開 悟 主 人 翁

Phiên âm:

Trừng Không tâm pháp thả phi không

Giới hạnh kiên trì phú Pháp Thông

Liễu đạt tam thừa minh pháp tánh

Hốt nhiên khai ngộ chủ nhân ông

Nguyên Hồng dịch:

Trừng Không tâm pháp vốn phi không,

Giới hạnh kiên trì phú Pháp Thông !

Hiểu thấu ba thừa ngời pháp tính,

Rỗng thông tỏ ngộ chính là ông.

Từ ngày được phú Pháp, Hòa thượng càng tu tập tinh tấn hơn, chuyên tu Tịnh độ, độ chúng xuất gia, hoằng dương chánh pháp. Do tuổi cao, Phật sự đa đoan sức khoẻ ngày càng yếu nên Ngài đã viên tịch ngày 4 tháng 3 năm Nhâm Dần (1962). Trụ thế 83 tuổi.

Hòa Thượng Quảng Đức (1897 – 1963) Chùa Quan Thế Âm – Tp. Hồ Chí Minh - Vị Pháp thiêu thân

Hòa thượng Quảng Đức (1897 – 1963)

Chùa Quan Thế Âm – Tp. Hồ Chí Minh - Vị Pháp thiêu thân

Hòa thượng Quảng Đức, thế danh là Lâm Văn Tuất sinh năm 1897 (Đinh Dậu) tại thôn Hội Khánh, xã Vạn Khánh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Thân sinh là cụ Lâm Hũu Ứng và bà Nguyễn Thị Nương.

Năm lên 7 tuổi, Ngài được song thân cho xuất gia học Phật với Hòa thượng Thích Hoằng Thâm là cậu ruột và được Hòa thượng nhận làm con đổi tên là Nguyễn Văn Khiết.

Năm 15 tuổi, Ngài thọ giới Sa Di, năm 20 tuổi thọ giới Tỳ-kheo Bồ-tát giới, được pháp danh Thị Thủy, pháp tự Hành Pháp, pháp hiệu Quảng Đức. Sau đó Ngài phát nguyện nhập thất tu ba năm trên một ngọn núi ở Ninh Hòa, và sau này chổ ấy được dựng một ngôi chùa lấy hiệu là Thiên Lộc Tự.

Rời núi, Ngài vân du hóa đạo một mình với chiếc bình bát theo

hạnh đầu đà (khất thực). Hai năm mãn nguyện, Ngài lại quay về nhập thất tại Chùa Sắc Tứ Thiên Ân ở Ninh Hòa.

Năm 1932 hội An Nam Phật Học ra đời, Đại lão Hòa thượng Chùa Hải Đức đến nơi Ngài đang nhập thất, mời Ngài nhận chức Chứng minh Đạo sư cho Chi Hội Ninh Hòa. Ba năm sau, Ngài được thỉnh cử giữ chức Kiểm Tăng cho Tỉnh hội Khánh Hòa. Trong thời gian hành đạo tại miền Trung, Ngài đã kiến tạo và trùng tu tất cả 14 ngôi Chùa.

Năm 1943, rời Khánh Hòa vào Nam, Ngài hành đạo khắp các tỉnh Sàigòn, Gia Định, Định Tường xuống đến Hà Tiên. Ngài cũng đã từng sang Nam Vang lưu trú ba năm, vừa giáo hóa các Phật tử kiều bào, vừa nghiên cứu Kinh điển Pàli và Phật giáo Nam Tông.

Lúc mới vào Nam, Ngài đã lưu trú tại Chùa Long Vĩnh Sàigòn một thời gian dài, nên dân chúng quen gọi Ngài là Hòa thượng Long Vĩnh, Ngài còn có hiệu là Giác Tánh.

Suốt thời gian hóa độ chúng sinh, bất cứ nơi nào, Ngài cũng dốc lòng làm tròn sứ mệnh của một sứ giả Như Lai, kế tục các thế hệ Tổ sư truyền giáo, chăm lo tô bồi công đức, hoằng dương chánh pháp.

Năm 1953, Ngài được thỉnh cử vào chức vụ Phó Trị sự và Trưởng ban Nghi lễ Giáo hội Tăng già Nam Việt, đồng thời lãnh nhiệm vụ Trú trì Chùa Phước Hòa ở Bàn cờ, là nơi đặt trụ sở đầu tiên của Hội Phật học Nam Việt.

Năm 1958, khi trụ sở của Hội dời về Chùa Xá Lợi, Ngài nhận thấy tuổi già sức yếu, và với bản nguyện "Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm", Ngài xin thôi mọi chức vụ để có đủ thì giờ an tâm tu niệm. Tuy nhiên, vốn có tâm từ bi, Ngài vẫn để cho gót chân vân du hành đạo ghi dấu nhiều nơi, khi thì Chùa Quan Thế Âm ở Gia Định, lúc lại tới Chùa Long Phước, xã Ninh Quang, tỉnh Khánh Hòa, dùng

mọi phương tiện thích ứng hướng dẫn hậu sinh mê mờ quay về chánh đạo.

Trong phong trào đấu tranh của Phật giáo năm 1963 đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng Tôn giáo, tuy tuổi đã già, Ngài vẫn tích cực tham gia. Chính sách kỳ thị Tôn giáo và đàn áp Phật tử của Ngô Đình Diệm ngày một nặng nề và khốc liệt. Máu Phật tử đã đổ ở Đài Phát Thanh Huế. Chùa chiền bị phong tỏa, Phật tử bị bắt bớ giam cầm. Để thức tỉnh ông Ngô Đình Diệm và tập đồn gia đình trị của ông đang đắm chìm trong vô minh sớm thỏa mãn 5 nguyện vọng của Phật giáo đồ, đồng thời để cho thế giới nhận thấy cuộc đấu tranh đòi hỏi tự do tín ngưỡng của Phật tử Việt Nam là chính đáng, ngày 20 tháng 4 năm Quý Mão, tức ngày 11-6-1963 Ngài đã thực hiện tâm nguyện, đã thiêu đốt nhục thân để cúng dường và bảo vệ Đạo pháp, sau khi đã gởi thư cho Hồ thượng Hội chủ Thích Tịnh Khiết xin phép.

Từ một cuộc diễn hành của trên 1000 vị Hồ thượng, Thượng tọa, Đại đức, Tăng Ni và Phật tử phát xuất từ Chùa Phật Bửu đến Chùa Xá Lợi, khi đồn diễn hành tiến đến ngã tư đường Phan Đình Phùng và Lê Văn Duyệt, Ngài từ trên xe hơi bước xuống, tự tẩm xăng ướt mấy lớp Cà sa, ngồi kiết già xuống mặt đường, tự châm lửa giữa 1000 Tăng Ni đang vây quanh chấp tay cầu nguyện. Ngọn lửa bốc cao, phủ kín thân mình, Ngài vẫn an nhiên chấp tay tĩnh tọa.

Gần 15 phút sau, lửa tàn và Ngài ngã xuống, tay vẫn còn bắt ấn tam muội. Nhục thân của Ngài được đưa vào lò điện thiêu 4.000 độ, xương thịt cháy tiêu hết. Duy chỉ có trái tim của Ngài vẫn còn nguyên, được thiêu lần thứ hai vẫn không cháy.

Cái chết phi phàm của Ngài đã làm chấn động dư luận khắp hồn cầu. Báo chí thế giới đăng tin lên trang đầu cùng ảnh tự thiêu của Ngài. Việc Ngài tự thiêu, được đồng bào cả nước biết ngay

chiều hôm đó, và đã gây xúc động sâu xa trong mọi tầng lớp, không phân biệt Tôn giáo. Sự hy sinh vì đạo của Ngài đã làm cho Ngô Đình Diệm vô cùng hoảng hốt và lo sợ, tìm mọi cách đối phó với Phật giáo lúc ấy cuồn cuộn như sóng thần để đi đến kết thúc là ngày 01-11-1963 chế độ độc tài, gia đình trị của họ Ngô sụp đổ do Mỹ và quân đội thời bấy giờ đảo chánh và lật đổ, thế là Phật giáo Việt Nam thốt qua một pháp nạn.

Trước khi tự thiêu, Ngài có để lại một bức thư gọi là: Lời nguyện tâm huyết! Nói rõ chủ định và nguyện vọng của Ngài. Điều đáng ghi nhớ là tồn văn bức thư này đã không chứa đựng một mảy may hận thù và tuyệt vọng nào, mà trái lại còn tốt lên tình thương và hy vọng. Ngài viết :

“Tôi pháp danh Quảng Đức, trụ trì Chùa Quan Thế Âm, Phú Nhuận, Gia Định. Nhận thấy Phật giáo nước nhà đang lúc nghiêng ngửa, tôi là một tu sĩ mệnh danh là Trưởng tử của Như Lai không lẽ cứ ngồi điềm nhiên tọa thị để cho Phật giáo tiêu vong, nên tôi vui lòng phát nguyện thiêu thân giả tạm này cúng dường chư Phật để hồi hướng công đức bảo tồn Phật giáo. Mong ơn mười phương chư Phật, chư Đại đức, Tăng Ni chứng minh cho tôi đạt thành ý nguyện sau đây:

1. Mong ơn Phật Tổ gia hộ cho Tổng thống Ngô Đình Diệm sáng suốt chấp nhận năm nguyện vọng tối thiểu của Phật giáo Việt Nam ghi trong bản tuyên ngôn.

2. Nhờ ơn Phật từ bi gia hộ cho Phật giáo Việt Nam được trường tồn bất diệt.

3. Mong nhờ hồng ân đức Phật gia hộ cho chư Đại Đức, Tăng Ni, Phật tử Việt Nam tránh khỏi nạn khủng bố, bắt bớ, giam cầm của kẻ ác gian.

4. Cầu nguyện cho đất nước thanh bình, quốc dân an lạc...Trước khi nhắm mắt về cảnh Phật, tôi trân trọng kính gửi lời cho Tổng Thống Ngô Đình Diệm nên lấy lòng bác ái từ bi đối với Quốc dân và thi hành chánh sách bình đẳng Tôn giáo để trị nước. Tôi thiết tha kêu gọi chư Đại đức, Tăng Ni, Phật tử nên đồn kết nhất trí để bảo tồn Phật pháp?

Nam Mô Đấu Chiến Thắng Phật.

Tỳ-kheo Thích Quảng Đức Kính bạch.”

Cái chết của Ngài, sau này được Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tôn lên hàng Bồ-tát, gọi là Bồ-tát Thích Quảng Đức.

1.

THÍCH QUẢNG ĐỨC

Giáo sư Trần Văn Giàu

Ở đất Lục Tỉnh, vào những thập niên cuối thế kỷ trước, người Pháp nhận thấy phát triển một loại phong trào yêu nước mà họ gọi là “chủ nghĩa dân tộc tôn giáo”.

Quả thật có hiện tượng chính trị ấy: Khi hệ ý thức Nho giáo đã tỏ ra bất lực trong nhiệm vụ tập hợp lực lượng nhân dân nhằm đánh đuổi quân xâm lược Pháp, thì các nhà yêu nước bèn soạn lại xem trong kho vũ khí tư tưởng cổ truyền còn có cái gì đủ sắc bén có thể dùng được để vận động khởi nghĩa. Các cụ tìm thấy vũ khí tinh thần đó ở Phật giáo và phần nào ở Đạo giáo. Cuộc kháng chiến tiếp tục nhưng theo một hướng như mới mà thực ra đã quen thuộc từ bao đời. Cái gốc của “chủ nghĩa dân tộc tôn giáo” là như vậy đó.

Rồi, vào đầu thế kỷ này, những người lãnh đạo các cuộc khởi nghĩa 1913 – 1916, như “Thầy chùa núi” Nguyễn Hữu Trí, trước lấy

núi Tà Lơn, sau lấy núi Sam làm đại bản doanh. Năm 1926, trong số hàng vạn nhân dân Sài Gòn và ngoại ô đổ xuống bến Nhà Rồng đón chánh khách từ Paris về, người ta thấy nhiều cái áo vàng, nhiều cái đầu cạo. Năm 1940, Pháp tìm thấy trong chùa của Hòa thượng Đồng, Rạch Giá, một kho bom.

Truyền thống yêu nước và tham gia đấu tranh giải phóng dân tộc của Phật giáo, không phải riêng trong Nam mới có. Ở Trung, Bắc đều có: ta ghi nhớ khởi nghĩa của Võ Trứ ở Phú Yên, của Vương Quốc Chính ở Hà Đông.

Đến thời kỳ chống Mỹ ngụy gần đây, vẫn tồn tại truyền thống đấu tranh của Phật giáo vì dân, vì nước cứu khổ cho dân, cứu nạn cho nước. Có khác trước là, lần này số Phật tử tham gia phong trào đông đúc, hàng trăm năm nay chưa từng thấy đông đúc như vậy, cũng có khác trước là lần này phong trào đưa lên đỉnh của lượng sóng thần quần chúng thành thị nhiều gương bi trí hùng rực sáng mà sáng nhất và làm vinh dự chẳng những cho Phật giáo mà cho cả dân tộc ta trước mắt chăm chú cảm tình của thế giới yêu tiến bộ, dân chủ và hòa bình, là hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức ở Sài Gòn tháng 6 năm 1963.

Lâm Văn Tức – Thích Quảng Đức sau này – chào đời năm 1890 (cùng năm với Nguyễn Tất Thành) tại tỉnh Khánh Hòa. Sau ba năm ngồi tu khổ hạnh trên núi, tựa như Sĩ Đạt Tha dưới gốc bồ đề, ông trở về nhập thế. Năm 1943, ông vào Nam, đi khắp lục tỉnh, lên xứ Biển Hồ, học thêm đạo pháp thắng trong chữ Phạm và hành đạo trong đồng bào của mình. Cuối cùng ông trụ trì ở chùa Quán Thế Âm trước khi tự thiêu để phản đối Ngô Đình Diệm bức bách đạo Phật.

Có người sẽ hỏi : hôm nay hội nghị hưởng ứng vận động hòa bình thế giới, hội nghị nói về Phật giáo và hòa bình, sao bài thuyết trình nói tự thiêu, chứa bom, khởi nghĩa, biểu tình? – Thưa rằng có những mối liên quan sâu sắc, gắn bó, nếu thiếu thì hòa bình chỉ còn có hai chữ trống không.

Thật có mối liên quan sâu sắc, gắn bó giữa cuộc đấu tranh cho hòa bình với hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức và các hình thái đấu tranh khác của Phật tử Sài Gòn, Huế giữa những năm 60 như biểu tình, tuyệt thực xung đột với cảnh sát dã chiến, đốt xe Mỹ trên đường phố… Những mối liên quan không thể cắt rời đó sẽ nổi bật lên khi người ta nhắc lại cái bối cảnh lịch sử trong đó Hòa thượng Thích Quảng Đức đi tới quyết định tự thiêu. Đó là tình hình chính trị miền Nam từ giữa 1954 đến giữa 1963. Chín năm đó là chín năm đau thương của phân nửa tổ quốc và dân tộc mới vừa đi xong đoạn đường khói lửa cũng chín năm đánh Pháp xâm lược.

Phải mất chín năm dài mới có Điện Biên Phủ chiến thắng, mới có Hội nghị Genève thành công, mới có hòa bình lập lại. Cái giá của hòa bình như thế là đắt biết mấy! Giá máu sông xương núi. Ấy vậy mà chính quyền Diệm – được Mỹ khuyến khích đã lạnh lùng phá ngay Hiệp định Genève, phá ngay hòa bình.

Diệm lập tức khai chiến với tất cả những ai đối lập với Diệm, tất cả những ai tán thành Hiệp nghị Genève, tất cả những ai đòi thực hiện các điều khoản về hiệp thương tổng tuyển cử, thống nhất đất nước bằng phương pháp hòa bình.

1) Diệm lập tức khai chiến với các chánh Đảng và giáo phái dùng lực lượng quân sự của thực dân cũ để lại, lực lượng quân sự của thực dân mới trang bị và huấn luyện, để tiêu diệt Quốc Dân

Đảng và Đại Việt ở Quảng Trị, Quảng Nam, Phú Yên, tiêu diệt Bình Xuyên, Hòa Hảo, Cao Đài ở Sài Gòn, Hậu Giang, Tây Ninh.

2) Diệm lập tức khai chiến với nhân dân miền Nam. Nhân dân miền Nam đã kháng chiến theo lệnh của Cụ Hồ, nhưng cũng đã tuân thủ các điều khoản của Hiệp định Genève. Sau 300 ngày tuyển quân tập kết, trong miền Nam không còn có chính quyền cách mạng, không còn có lực lượng vũ trang. Chỉ bọn Diệm có vũ trang. Đáng lẽ phải tuân thủ Hiệp nghị Genève, không phân biệt đối xử, đáng lẽ phải thực hiện hiệp thương để tổng tuyển cử thống nhất bằng phương pháp hòa bình thì chúng tuyên chiến với người kháng chiến cũ ngay từ ngày đầu. Nhân dân miền Nam không có lấy một ngày thực sự hòa bình. Diệm thực hiện chiến tranh một phía nghĩa là chỉ có bên chúng nó bắn giết, hành quân bắt bớ mà thôi, trong lúc bên kia chỉ có tay không và chủ trương chỉ đấu tranh chính trị. Còn ai quên các vụ tàn sát dữ dội ở Chợ Được, đập Vĩnh Trinh, Mõ Cày, Trà Ôn? Còn ai quên các chiến dịch tố Cộng, diệt Cộng liên miên và đều khắp? Còn ai không nhớ rằng Diệm đi tới mức đặt Cộng sản ra ngồi vòng pháp luật, để cho báo “Cách mạng Quốc gia” ngày ngày tuyên bố rằng hãy xem Cộng sản không phải là người, phải giết cho sạch? Còn ai không nhớ rằng Luật 10/59 Diệm kéo máy chém đi khắp các tỉnh, chém hằng trăm cái đầu để thị uy? Từ 1954 đến 1959, Diệm bắt giam trên 28 vạn người, giết hơn 10 vạn, thủ tiêu không biết bao nhiêu mà kể; chiến tranh một phía của Diệm thực tế là một chiến tranh lớn còn đẫm máu mấy lần hơn cuộc chiến tranh xâm lược chín năm của Pháp. Muốn bảo vệ hòa bình, muốn sống, không thể không đánh lại Diệm; Diệm gieo gió, nó phải gặp bão! Tháng Giêng năm 1960, nông dân Nam bộ đồng khởi! Vùng giải phóng lại hình thành; quân giải phóng được tổ chức; Mặt trận Giải phóng Dân tộc miền Nam Việt Nam ra đời. Mỹ thấy Diệm lâm

nguy nên chuyển từ chiến tranh một phía sang chiến tranh đặc biệt mà nội dung chính là càn quét quân sự và cảnh sát để gom dân lập ấp chiến lược – những trại tập trung kể số hàng ngàn lởm chởm hào chông, rào kẽm gai. Nhưng 400.000 quân của Diệm, 25.000 Cố vấn Mỹ không bảo vệ nổi hệ thống ấp chiến lược của Diệm - Nhu. Chiến tranh nhân dân áp sát vào các đường giao thông huyết mạch và các thành thị hang ổ của Mỹ - Diệm. Diệm suy yếu, tình hình này thuận lợi cho sự vùng dậy của Phật giáo năm 1963.

Vào năm 1963, Diệm như dại như điên, thực sự là logic với bản thân hắn, Diệm khai chiến luôn với Phật giáo. Từ mấy năm rồi, từ 1954 những năm cầm quyền của y, Diệm với ý đồ biến đạo của anh em hắn làm quốc đạo Việt Nam, hắn rập tâm thi hành chính sách phân biệt đối xử với các tôn giáo, chỉ xem đạo của mình mới thật là đạo và được hắn ban cho các đặc quyền, còn các tôn giáo khác thì chỉ được xem như phường hội, cả đạo Phật có hàng chục triệu tín đồ, có lịch sử tại chỗ 2.000 năm cũng bị khinh miệt, đàn áp. Diệm thi hành Đạo dụ 10 làm cho Phật tử hết sức bất bình. Đấu tranh xuất phát từ đó, đến 1963 thì lên đến đỉnh cao nhất, và lên đến đỉnh cao nhất vì Diệm đàn áp Phật giáo với những phương tiện quân sự và phương pháp tàn bạo mà ngay cả bọn Pháp thực dân hồi cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 cũng chưa hề dám dùng.

Một đặc điểm của tình hình miền Nam Việt Nam năm 1963 là ở nhiều thành thị, chủ yếu là ở Sài Gòn, Huế nổi lên phong trào đấu tranh chính trị của Phật giáo chống chính quyền Diệm. Trước 1963 chưa có phong trào ở mức đáng kể tuy sự đàn áp của Diệm đã ngày thêm mạnh, sự phân biệt đối xử ngày thêm gay gắt, sự tự do tín ngưỡng ngày càng mất. Phật giáo không có lực lượng vũ trang riêng như Cao Đài, Hòa Hảo, nhưng Phật giáo Việt Nam vốn có lực lượng tinh thần khá lớn bởi vì đã vào lòng người và đã góp phần

vào lịch sử vẻ vang của dân tộc. Đạo Phật vốn không hiềm thù với ai về tín ngưỡng mà luôn luôn chủ trương chung sống hòa bình. Phật giáo miền Nam tự tạo ra cho mình một Tổng hội Phật giáo. Đến năm 1963, đạo Phật tồn miền Nam có 4.766 chùa; Thừa Thiên Huế nhiều nhất, 408 chùa; Sài Gòn 180. Có lẽ do Diệm bắt buộc dân phải khai báo là thuộc đạo nào mà dân thì ngại chữ “không đạo” cho nên nhiều người ghi là Phật tử, số Phật tử chánh thức như vậy càng đông. Thực ra thì trong thời cuộc rối ren đau khổ nhiều thì hàng ngũ đạo Phật phát triển cũng là phải thôi. Mặc dầu đạo Phật không chủ trương tranh quyền, không chủ trương hoạt động chính trị, nhưng Diệm cũng không để yên đạo Phật, y đàn áp. Tại cuộc đại hội thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Trung Nam bộ (1961) Hòa thượng Thích Thiện Hòa tố cáo Diệm đã bắt giam, tra tấn, giết chết hàng loạt nhà sư như Hòa thượng Pháp Long chùa Khánh Quới (Mỹ Tho), Hòa thượng Minh Nguyệt chùa Thiên Thai (Bà Rịa), Hòa thượng Thành Đạo chùa Phật Ấn (Sài Gòn), Yết ma Thiện Nghĩa chùa Dực Lâm (Chợ Lớn), Giáo thụ Minh Giám chùa Long Vân (Gia Định) v.v… Chúng cắt cổ Sư cả chùa Cát Ong (Cà Mau). Hàng trăm sư sải bị Diệm lột áo cà sa, đưa vào lính, Hòa thương Hội chủ Tổng hội Phật giáo, ngày 10 tháng 5 năm 1963 tuyên bố rằng : “Từ nhiều năm nay Phật giáo đã bị khủng bố đàn áp khắp nơi, chúng tôi vẫn nhẫn nhục”. Thật ra cũng đã có đấu tranh nhưng lẻ tẻ; đấu tranh mạnh nhất là các nhà sư, các Phật tử thuộc Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Phong trào Phật giáo thành thị bộc phát từ cuộc biểu tình lưu huyết những ngày 7, 8 tháng 5 năm 1963 ở cố đô Huế.

Ở cố đô Huế, cuối hôm 5/5 Ngô Đình Thục làm lễ hết sức long trọng mừng được thăng chức, cờ xí như rừng, đèn đuốc như trăng sao. Trái lại thì Diệm và cậu Cẩn cấm buổi lễ Phật Đản ngày 8/4

Âm lịch, lấy cớ rằng trùng với ngày lễ Quốc tế Lao động 1/5, bảo phải dời lại ngày rằm tháng 4, rồi lại cản nữa lấy cớ rằng ngày ấy gần ngày kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ. Khi được làm lễ Phật Đản thì nhà cầm quyền bắt phải làm đơn giản và không được treo cờ Phật giáo quốc tế. Uất khí dồn ép quá tất phải nổ ra, nhưng nổ ra một cách hòa bình thôi. Ấy vậy mà Phật tử Huế tập hợp ở Đài Phát thanh bị Cẩn và Đặng Sĩ đưa quân lính, xe thiết giáp, súng liên thanh đến đàn áp dữ dội, làm 12 người chết (trong đó có mấy nam sinh, nữ sinh bị xe cán dẹp!), 17 người bị thương!

Ngày 10, hội Phật giáo Huế lên án những kẻ lợi dụng quyền hành gây ra không biết bao nhiêu tang tóc cho Tăng Ni và tín đồ Phật giáo khắp trong nước, đối xử bất công với một tôn giáo có hàng ngàn năm lịch sử. Hội đưa ra một bản yêu sách 5 điểm. Ngô Đình Diệm đã không nhận bản yêu sách 5 điểm, đòi chấm dứt khủng bố, tự do tín ngưỡng, chống phân biệt đối xử.

Rồi ở Sài Gòn, Diệm đã cản ngăn các cuộc lễ truy điệu Phật tử bị giết chết ở Huế, ra lệnh cho Tướng Tôn Thất Đính đem quân lục sốt các chùa lớn, đánh đập hàng trăm sư sải, bắt giam hàng ngàn Tăng Ni và thanh niên sinh viên Phật tử.

Rõ ràng quá: Diệm khai chiến với Phật giáo và Phật tử Huế, Sài Gòn, cả miền Nam.

Nay Hòa thượng Thích Quảng Đức phát nguyện tự thiêu để đòi Diệm phải thực hiện yêu sách 5 điểm để chống Diệm là kẻ khai chiến với tất cả những ai không chịu quỳ gối trước hắn, thì đó, nếu không phải là hành động chống chiến tranh phản động, chống chiến tranh xâm lược Mỹ, thì là gì? Đó, nếu không phải là hành động bảo vệ hòa bình, vì hòa bình mà hy sinh thì là gì? Tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức là một hành động chống chiến

tranh, chống kẻ chủ trương chiến tranh phản động, chống chiến tranh xâm lược. Vậy, đã rõ mối liên quan khắng khít giữa biểu tình của thanh niên, tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức và đồng khởi của nông dân với đấu tranh cho hòa bình, cho công lý. Tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức nhằm một mục tiêu cao cả:

Khói thơm cảnh tỉnh ai còn ngốc

Tro trắng bằng san hố bất bình.

Mục tiêu công lý xã hội và cả mục tiêu vì dân tộc giống nòi:

Đã mang đồn thể con nòi giống

Bi trí hùng sao chẳng đem ra?

Nếu quả thơ là nỗi lòng thì Hòa thượng Thích Quảng Đức chẳng những đấu tranh cho công lý hòa bình, mà cũng thiết tha hết sức đến giống nòi Việt Nam; nhà sư là một người yêu nước, Ngài yêu nước theo phong cách của một nhà sư.

Có người bảo : “Tự thiêu là một hành động tiêu cực, cá nhân, không hẳn là một cuộc đấu tranh”.

Có thể là như vậy. Chớ nếu phải đem bom đặt trong xe của Diệm thì không phải là nhà sư Thích Quảng Đức nữa rồi! Tháng 11 năm 1960, có người lái máy bay ném bom dinh Độc của Diệm; hành động ấy quả là tích cực. Nhưng sau khi quả bom làm sạt một góc tòa nhà, thì ở Sài Gòn không thấy nổi lên một phong trào nào. Sao có thể so với tình hình sau một cuộc tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức? “Tích cực” của phi công nổi loạn cũng có tác động lớn về một mặt khác, nhưng không dẫn ngay đến một cuộc đấu tranh nào. Còn “tiêu cực” của nhà sư, trái lại đã trực tiếp gây nên làn sóng dư luận và đấu tranh rất lớn.

Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam liền tổ chức hôm 12 tháng 6, lễ truy điệu long trọng cho Hòa thượng Thích Quảng Đức. Tại thủ đô Hà Nội, trong hai ngày liền, 80.000 đồng bào thủ đô xuống đường ủng hộ phong trào Phật tử miền Nam. Ngày 16 tháng 6, từ 50 đến 70 vạn nhân dân Sài Gòn biểu tình đưa thi hài Hòa thượng Thích Quảng Đức đến nơi hỏa táng. Hôm đó, Diệm huy động 5.000 cảnh sát và nhiều đơn vị Bộ binh dùng hàng rào kẽm gai ở các phố xá chính; hắn buộc Tổng hội Phật giáo phải hỗn cuộc lễ, lấy cớ rằng sợ Việt cộng thừa cơ ném lựu đạn! Diệm tự ý cho xe quân sự báo tin hỗn cuộc lễ. Nhưng đồng bào Sài Gòn bất chấp sự đe dọa của Diệm, đồng bào cứ biểu tình. Hàng vạn, hàng vạn học sinh, sinh viên, nhân dân rầm rộ từ các nẻo kéo tới các chùa Giác Minh, Xá Lợi tiến như nước vỡ bờ đi tới đâu thì đẩy bạt cảnh sát và quân lính của Diệm. Cảnh sát, lính ngụy ném lựu đạn cay, xả súng vào quần chúng, huơ dùi cui. Quần chúng biểu tình bắt lựu đạn ném lại, dùng guốc dép, gạch đá, củi ném trả như mưa. Hai bên xô xát dữ dội trên hàng chục đường phố. Tiếng súng, tiếng lựu đạn, tiếng còi không cản nổi dân Sài Gòn tập hợp, biểu tình mỗi lúc thêm đông. Tan cuộc rồi, đường phố ngổn ngang guốc, đá, nón, củi. Mấy hôm sau, Tổng hội làm lễ hỏa táng cho Hòa thượng Thích Quảng Đức theo ngày ấn định của Diệm, thì chỉ có 1.150 người đi trên xe cảnh sát, còn đồng bào Sài Gòn xem như đã đưa đám Hòa thượng một cách xứng đáng với Ngài bằng một cuộc biểu tình khổng lồ, bằng những trận đánh tay không suốt cả ngày.

Như vậy nhìn vào tác động, động viên của hành động tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức thật khó chấp nhận cái ý kiến nông cạn rằng Hòa thượng tự thiêu chỉ là một hành động cá nhân, tiêu cực.

Âm vang còn dài trong nước và trên thế giới.

Nếu tháng 7, phong trào Phật giáo chìm xuống như để lấy sức sau một hành động, thì tháng 8 phong trào lại lên. Nhiều vị tu hành theo gương Hòa thượng Thích Quảng Đức. Phong trào quần chúng sôi nổi có nhân dân lao động tham gia. Quân lính và cảnh sát của Diệm đêm 20 tháng 8, tiến công và đánh phá hầu hết các ngôi chùa, các trường đại học, đánh chết hàng chục sư sải và sinh viên bắt giam hàng trăm, thiết quân lực ở thành thị. Chủ tịch Hồ Chí Minh lên tiếng (28-8-1963) :

“Gần đây, ở miền Nam Việt Nam lại xảy ra thêm một tình trạng cực kỳ nghiêm trọng và đau thương. Bọn Ngô Đình Diệm đốt phá chùa chiền, khủng bố sư sải và đồng bào theo đạo Phật. Chúng đóng cửa các nhà trường, bắt bớ hàng loạt giáo sư và sinh viên học sinh. Tội ác dã man của chúng, trời đất không thể dung. Hành động hung tàn của chúng, nhân dân ta đều căm giận. Cả thế giới đều lên tiếng phản đối. Nhân dân Mỹ cũng tỏ lòng bất bình.

Bè lũ Ngô Đình Diệm đã gây những tội ác tày trời là vì có quan thầy Mỹ ủng hộ chúng. Đế quốc Mỹ là kẻ phá hoại Hiệp nghị Genève, là kẻ đã vũ trang xâm lược miền Nam, là kẻ đã nuôi dưỡng bọn Ngô Đình Diệm, quân bán nước.

Chính do tội ác của Mỹ – Diệm mà đồng bào miền Nam ta suốt chín năm nay bị cảnh nước sôi lửa bỏng mà tổ quốc ta bị tạm thời chia cắt.

Trước tình hình ấy, đồng bào miền Nam ta đồn kết nhất trí không phân biệt sĩ, nông, công, thương, không phân biệt chánh kiến, tôn giáo, kiên quyết đấu tranh để giành tự do dân chủ, tự do tín ngưỡng.

Dưới ngọn cờ của MTDTGP cuộc đấu tranh chánh nghĩa của đồng bào miền Nam được ủng hộ của nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới, nhất định giành thắng lợi cuối cùng…

Thay mặt nhân dân Việt Nam, tôi chân thành cám ơn nhân dân và chánh phủ các nước Phật giáo, các nước Xã hội Chủ nghĩa anh em, cảm ơn nhân dân yêu chuộng hòa bình và chính nghĩa trên thế giới, cảm ơn nhân dân và nhân sĩ tiến bộ Mỹ đã nghiêm khắc lên án Mỹ – Diệm và nhiệt tình ủng hộ nhân dân miền Nam Việt Nam…

Thay mặt tồn thể đồng bào miền Bắc, tôi thân ái chúc đồng bào miền Nam đồn kết đấu tranh thắng lợi.”

Hành động của Hòa thượng Thích Quảng Đức, đấu tranh của đồng bào Phật tử ở miền Nam, đều thuộc vào phong trào hòa bình thế giới và được sự ủng hộ, sự kính phục của nhân dân yêu chuộng hòa bình các nước, là lẽ rất tự nhiên.

Từ ấy những nay, đã non 25 năm rồi, nhân loại và dân tộc ta bận rộn với nhiều vấn đề nóng bỏng tính thời cuộc, vậy mà mỗi lần tôi có dịp đi qua ngã tư Cách Mạng Tháng 8 – Nguyễn Đình Chiểu, tôi vẫn nhớ hình ảnh người đồng bào của tôi ngồi xếp bằng không động nay trong khối lửa hồng, cho đến khi người cháy đen đổ xuống. Bi hùng biết mấy! Lịch sử Phật giáo nước ta có ghi rằng, một ngàn năm, trăm năm trước đây, trước sức ép của tư tưởng duy lý trở nên thịnh, vị Đại sư Đàm Hồng, Trụ trì ngôi chùa Tiên Sơn, Bắc Ninh đã phát nguyện tự thiêu để chứng minh rằng người chân tu thì thành Phật, chứng minh sự tồn tại của Tây phương Tịnh độ. Còn Đại sư Thích Quảng Đức của chúng ta thì tự thiêu vì một tấm

lòng thương yêu đồng bào, vì công lý chống bạo ngược phát xít, mong san phẳng những nỗi bất bình, nghĩa là vì con người, vì cuộc sống trên mặt đất nước nhà, cũng nghĩa là sát với chánh pháp Phật giáo là cứu khổ cứu nạn “giúp sanh linh” là lời nguyện của Hòa thượng, ngay cả khi thân xác chảy ra tro trắng rồi đi nữa, vẫn còn lời nguyền “thần thức nương về giúp sinh linh”. Ai trong chúng ta hôm nay không biết rằng cuộc sụp đổ của chính quyền độc tài gia đình trị họ Ngô ngày 1 tháng 11 năm 1963 bên cạnh nguyên do cơ bản là phong trào giải phóng của quần chúng đồng khởi liên tục từ đầu năm 1960 có yếu tố Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu đã góp phần động viên Phật tử và nhân dân đến cao độ, còn hành động đảo chính của các tướng lãnh chỉ là những nước cờ của Cabôt Lodge nhằm thay ngựa giữa dòng.

Phật giáo bản chất là hòa bình.

Phật giáo đã bắt rễ, thịnh đạt từ 2.000 năm nay trên đất Việt Nam, tất không thể không mang đặc tính lớn của dân tộc Việt Nam là chiến đấu kiên trì, chiến đấu quyết liệt cho độc lập tự do. Vì vậy Phật giáo Việt Nam đã mang bản chất hòa bình, lại đồng thời mang tính chất chiến đấu cho chính nghĩa phát sinh trong cả một quá trình lịch sử lâu dài. Hòa thượng Thích Quảng Đức là sản phẩm cao quý của Phật giáo Việt Nam. Các bạn cho phép tôi nhận xét rằng Hòa thượng là một chiến sĩ của hòa bình, rằng giữa Cộng sản và Phật giáo có nhiều điểm tương đồng, trước hết là đức lớn, hy sinh vì lợi ích của nước của dân, một bên là vô ngã vị tha, một bên là mỗi người vì mọi người, hai bên gắn bó góp phần xây dựng một thế giới không chiến tranh xâm lược, một xã hội không giai cấp bóc lột giai cấp, không dân tộc áp bức dân tộc, ở đó là nơi sở nguyện của Hòa thượng Thích Quảng Đức.

2.

Lời Tưởng niệm Bồ tát Thích Quảng Đức

(nhân kỷ niệm lần thứ 48 Bồ tát vị Pháp thiêu thân

của Trung ương Giáo hội – Thành hội Phật giáo Tp.Hồ Chí Minh)

Trong không khí trang nghiêm, hòa hợp và đạo vị của ngày Lễ Kỷ niệm lần thứ 48 Bồ tát Thích Quảng Đức vị Pháp thiêu thân, Hiệp kỵ chư Thánh tử đạo đã hy sinh vì Đạo pháp, cho phép Chúng tôi thay mặt Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Thành hội Phật giáo Tp. Hồ Chí Minh và Tăng Ni, Phật tử Phật giáo Việt Nam có đôi dòng tưởng niệm.

Kính bạch Đức Bồ tát,

Lửa ngất tòa sen mãi đượm hồng

Pháp thân lồng lộng tựa hư không

Danh thơm còn mãi trang thanh sử

Quả tim bất diệt, đóa sen hồng.

Thật vậy, cách đây 48 năm, cũng vào thời điểm này, giữa Thành phố Sài gòn, Thủ đô của chế độ Ngô Đình Diệm, Phật giáo miền Nam đã dấy lên những phong trào đòi độc lập tự do dân chủ. Nhất là phong trào đòi tự do tín ngưỡng, bình đẳng giữa các tôn giáo của Phật giáo đồ Việt Nam. Trong khí thế bừng bừng quyết tử để Đạo pháp được trường tồn, thì xuất hiện một nhục thân Bồ tát, đó là Bồ tát Thích Quảng Đức, với tinh thần vô ngã vị tha, trọn một đời lập chí siêu phàm, suốt một kiếp hiện thân Đại sĩ. Như Bồ tát đã từng huấn thị :

“Đạo pháp mất còn mới là điều hệ trọng

Xác thân này như cát bụi phù du”

Bằng tinh thần đại hùng, đại lực, đại từ bi của đạo Phật, Bồ tát Thích Quảng Đức đã nêu cao gương hy sinh cao cả và tinh thần yêu

nước trong sáng vì đồng bào, đồng đạo, nhất là sự tồn vong của đạo pháp và tự do tín ngưỡng, bình đẳng giữa các tôn giáo, Bồ tát đã mượn ngọn lửa thiêng để tự thiêu thân bảo tồn Phật pháp vào sáng ngày 20 tháng 4 nhuần năm Quý mão giữa đại lộ Phan Đình Phùng – Lê Văn Duyệt, nay là đường Nguyễn Đình Chiểu – Cách Mạng Tháng 8, quận 3, Tp. Hồ Chí Minh. Chính ngọn lửa thiên hùng tráng, từ bi cao ngất tòa sen, đã nâng hình hài Bồ tát vào thế giới bất diệt, hình ảnh ấy đã im đậm trong ký ức của mỗi người Việt Nam và thế giới, cùng Phật giáo đồ Việt Nam và lịch sử Phật giáo Việt Nam, kể từ đó:

Ngài nằm xuống cho ngàn thu in bóng

Ngọn lửa hồng thiêu rụi bạo tàn.

Bằng tinh thần bất bạo động, trong một tấc sắt trong tay, với tình thương và trí tuệ sáng ngời dũng cảm, bằng đức đại hùng, đại lực, đại từ bi của Bồ tát, ngài đã lấy tình thương xóa bỏ hận thù, lấy tình thương phủ lên sắt thép, lấy tình thương hóa giải bạo tàn. Và trước khi sắp vĩnh viễn cõi đời, viên mãn mãn Bồ tát đạo, Ngài vẫn còn nhắn nhủ :

“Tôi nằm xuống Tăng Ni hãy tiến tới

Quyết hy sinh giữ lấy đạo vàng”

Thắm thốt, 48 năm đã trôi qua, dù không gian có biến dịch, thời gian có đi qua, quá khứ đã lui về dĩ vãng, lịch sử có sang trang, nhưng công đức mà Bồ tát và Chư Thánh tử đạo đã hy sinh cho Đạo pháp trường tồn, chúng sinh an lạc, tự do tín ngưỡng được tôn trọng sẽ còn sống mãi trong lòng người con Phật Việt Nam và lịch sử Phật giáo Việt Nam cùng thế giới. Đặc biệt, con đường được mang tên người – Thích Quảng Đức, chạy ngang qua quận Phú Nhuận, giữa lòng Thành phố mang tên Bác Hồ kính yêu, là một minh

chứng hùng hồn cho lịch sử mà thế hệ trước cũng như những thế hệ sau mãi mãi ghi nhớ và trân trọng.

Với trái tim bất diệt, trái tim biểu thị của sự kết tinh bao nghị lực kiên cường, lòng quả cảm bất khuất trung kiên, bằng tinh thần, ý chí, hồn thiên sông núi của đất nước Việt Nam, của dân tộc Việt Nam, đã hun đúc lên con người Thích Quảng Đức là một kỷ vật vô cùng quý báu mà ngài đã để lại cho Tăng Ni, Phật tử chúng ta, đã trở thành gia bảo chung của Phật giáo việt nam. Quả tim bất diệt ấy là đóa hoa sen tươi thắm bất nhiễm, là viên ngọc vô giá, long lanh như ngọc lưu ly thanh tịnh đã được nung đến độ cao của lửa thế gian hữu hạn, nhưng vẫn sáng ngời sắc thái tự nhiên bất diệt giữa lòng các pháp hữu vi giả tạm. Như Ngộ Ấn Thiền sư đã nói :

“Trên núi ngọc thiêu màu vẫn đượm

Trong lò sen nở sắc thường tươi”

Và còn biết bao vị Tăng Ni, Phật tử, chư Thánh tử vì Đạo, đã noi gương đại hùng lực, đại từ bi của Bồ tát thiêu thân cúng dường Tam bảo, quyết chí hy sinh cho đạo pháp trường tồn, cho nước nhà độc lập, hạnh phúc và phồn vinh. Quả thật :

“Xác ai ngã xuống đất này

Cho hoa đạo pháp ngày ngày thêm tươi”

Hôm nay, chúng ta kỷ niệm lần thứ 48, ngày Bồ tát vị pháp thiêu thân, chư Thánh tử vì đạo đã hy sinh cho Đạo pháp trường tồn, cho chúng ta được sống và hưởng thụ những thành công tốt đẹp của Phật giáo Việt Nam hơn 4 thập niên qua, với sự hình thành và phát triển liên tục, trang nghiêm, huy hồng vững mạnh của Phật giáo Việt Nam, mà Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày nay là đỉnh cao của lịch sử và thời đại.

Để kỷ niệm và tri ân Bồ tát, chư Thánh tử vì đạo, Tăng Ni, Phật tử GHPGVN chúng ta phải nổ lực phát huy chánh pháp làm cho truyền thống yêu nước, gắn bó với dân tộc của Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày càng vững mạnh trên đường phát triển, giữ vững nền hòa bình, độc lập tự do cho dân tộc Việt Nam thân yêu.

Mong rằng ngọn lửa thiêng của Bồ tát Thích Quảng Đức và pháp thân lồng lộng của ngài, gương hy sinh cao cả của chư Thánh tử đạo sẽ soi đường dẫn lối cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Tăng Ni, Phật tử Việt Nam hồn thành sứ mạng lịch sử thiêng liêng trọng đại, phát triển vững mạnh, trang nghiêm, huy hồng trong lòng dân tộc.

Kính mong pháp thân Bồ tát và Hương linh chư Thánh tử đạo thùy từ chứng giám!

Hòa Thượng Phước Huệ (1875 - 1963) Chùa Hải Đức – Huế

Hòa thượng Phước Huệ (1875 - 1963)

Chùa Hải Đức – Huế

Hòa thượng thế danh Nguyễn Văn Cự, pháp danh Ngộ Tánh, tự Hưng Long, hiệu Phước Huệ. Ngài sanh ngày mồng 8 tháng 4 năm Ất Hợi (1875) triều Tự Đức thứ 28. Tại làng Trung Kiên, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

Gia đình họ Nguyễn của Ngài từng có truyền thống khoa bảng và chịu ảnh hưởng nếp sống Phật giáo qua nhiều đời, trong năm đời có đến sáu vị xuất gia và đã trở thành những danh Tăng có nhiều công hạnh. Nội tổ của Ngài là cụ Nguyễn Văn Bình, đỗ Tam khoa Tú tài, từng có công mở mang hương lý, được dân làng tôn vinh và liệt vào hạng “Hậu hiền khai khẩn”.

Thân phụ Ngài là ông Nguyễn Văn Khanh, từng được triều đình bổ làm quan tỉnh Bình Thuận. Thân mẫu là bà Nguyễn Thị Từ, người làng Diên Khánh, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.

Năm Canh Dần (1890), Ngài 16 tuổi thì mẹ mất, sau đó Ngài theo thân phụ vào Bình Thuận nhậm chức. Khi đi ngang địa phận

Nha Trang, thân phụ bỗng dưng phát bạo bệnh, phải xin tá túc nơi ngôi chùa nhỏ mang tên Hải Đức. Sau đó người cha qua đời, Ngài phải nhờ đến nhà chùa lo liệu việc mai táng.

Sau khi lo chôn cất phụ thân xong, là thiếu niên tứ cố vô thân nơi đất khách, Ngài phải tự kiếm sống bằng cách vào rừng đốn củi nuôi thân và hương khói cho cha. Phụ giúp việc chùa, mỗi tối Ngài cùng chư Tăng đọc kinh, từ đó cơ duyên Phật pháp đã bắt đầu đi sâu vào tâm thức Ngài giữa lứa tuổi thiếu niên nhiều mơ ước.

Không lâu sau, nhận thấy con đường giải thốt với nếp sống và phẩm hạnh của người xuất gia mới là cứu cánh và có thể báo hiếu tròn vẹn mang nhiều ý nghĩa nhất. Ngài quyết định đảnh lễ cầu xin xuất gia với Tổ Viên Giác (trụ trì chùa Hải Đức), được Tổ ban pháp danh là Ngộ Tánh. Vốn có căn bản Nho học từ thuở nhỏ và được gia đình hướng dẫn cách tiếp cận những tinh hoa Phật Đà, trong thời gian hành Điệu, chấp tác Ngài đã vượt trội các bạn đồng sư nên sớm được Bổn sư ban cho pháp tự là Hưng Long.

Năm Giáp Ngọ (1894), 20 tuổi, Ngài xin Tổ Viên Giác cho dời hài cốt phụ thân về kinh và cải táng tại núi Thiên Thai, bên cạnh Tổ đình Thuyền Tôn. Sau đó Ngài tiếp tục đến cầu học với Tổ Từ Hiếu. Cùng năm này, Ngài được thọ giới tại Đại giới đàn chùa Báo Quốc, do Tổ Hải Thuận, Tăng Cang chùa Diệu Đế làm Đường đầu Hòa thượng.

Năm Kỷ Hợi (1899), lúc 25 tuổi, Ngài xin phép được lập thảo am nhỏ để tu trì đồng thời có nơi phụng thờ song thân, tại làng Bình An cách chùa Từ Đàm về phía Đông cách 500 mét, Lấy hiệu là Hải Đức Am (sau này là chùa Hải Đức, đường Phan Bội Châu, Huế).

Năm Giáp Thìn (1904), Ngài đắc pháp với Hòa thượng Tâm Truyền (trụ trì Tổ đình Báo Quốc – Huế), pháp hiệu là Phước Huệ với bài phú kệ như sau:

上 乘 佛 祖 振 宗 風

付 偈 傳 燈 法 法 同

善 果 圓 成 增 福 慧

將 祈 道 德 永 興 隆 。

Phiên âm: Thượng thừa Phật tổ chấn tôn phong;

Phó kệ truyền đăng pháp pháp đồng.

Thiện quả viên thành tăng phước huệ.

Tương kỳ đạo đức vĩnh hưng long.

Tạm dịch:

Ngưỡng thừa Phật Tổ chấn tông phong

Trao kệ, truyền đèn, mọi pháp đồng

Quả thiện trọn thành, thêm phước huệ

Những cầu đạo đức mãi hưng long.

Năm 1905, Ngài nhận chức trụ trì chùa Kim Quang (làng An Cựu – Huế) do bà Từ Minh, Hồng Thái Hậu đời vua Thành Thái kiến lập. Do đó vua Thành Thái có cơ duyên được gần gũi và nghe pháp nơi này, từ đó cảm mến và rất quý trọng Ngài.

Năm Giáp Dần (1914), Ngài trở lại Nha Trang để thăm Bổn sư, nhưng khi đến nơi thì Tổ Viên Giác đã viên tịch lâu rồi! Trong khi đó chùa Tổ lại xiêu vẹo, hoang tàn, không một bóng Tăng chúng. Ngài liền ra sức vận động trùng tu lại ngôi chùa và không lâu sau chùa Hải Đức đã thực sự trở thành một đạo tràng thanh lịch giữa thành phố Nha Trang.

Năm Giáp Tý (1924), đã 50 tuổi, Ngài được chư Sơn tỉnh Khánh Hòa suy tôn làm Đường đầu Hòa thượng tại Đại giới đàn Nha Trang.

Sau đó Ngài trở lại Huế, biến am Hải Đức thành ngôi chùa nguy nga tráng lệ ở đất Thần kinh như ngày nay.

Năm Giáp Tuất (1934) Ngài về nơi sinh quán tỉnh Quảng Trị vận động trùng tu ngôi Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang ở làng Ái Tử, công việc trùng tu mất hơn bốn năm mới hồn thành. Đó là năm Canh Thìn (1940), sau khi khánh thành Tổ đình Tịnh Quang, Ngài được Giáo hội tỉnh Quảng Trị thỉnh làm Đường đầu Hòa thượng trong Đại giới đàn của tỉnh. Cũng trong năm đó, vua Bảo Đại ban chiếu chỉ cử Ngài làm Tăng Cang Tổ đình Báo Quốc.

Thời gian từ năm 1941 đến 1945, Ngài liên tục đảm nhận chức Trị sự trưởng Giáo hội Tăng già tỉnh Thừa Thiên.

Trong xu thế chung của Phật giáo nước nhà, công việc chấn hưng cũng là mối bận tâm không nhỏ nơi Ngài. Vì thế, Ngài chọn Hồ thượng Bích Không, là một người am tường nhiều sở học, hỗ trợ Ngài thực hiện các Phật sự quan trọng. Đầu tiên là dời chùa Hải Đức từ thành phố Nha Trang lên núi Trị Thủy nằm ở ngoại ô thành phố, thuộc làng Phước Hải, cách cửa biển Nha Trang một cây số để tiện việc quy tụ Tăng Ni tu học và mở rộng khi cần. Công việc dời chùa ấy được tiến hành trong năm Quý Mùi (1943) và ngôi chùa đã trở thành một cơ sở đào tạo quan trọng rất lừng danh là Phật học viện Hải Đức – Nha Trang sau này.

Năm Tân Mẹo (1951), Ngài đến thăm bạn đồng môn là ngài Phổ Nhãn, đang trụ trì Tổ đình Thiên Bửu. Ngài đã vận động ngài Phổ Nhãn tiến cúng ngôi Tổ đình cho Giáo hội Ninh Hòa, làm trung tâm hoằng dương chánh pháp nơi địa phương.

Năm Giáp Ngọ (1954) khi khánh thành Tổ đình Thiên Bửu, Giáo hội Ninh Hòa khai mở Đại giới đàn tại đây và cung thỉnh Ngài làm Đường đầu Hòa thượng.

Năm Bính Thân (1956) Ngài đã ký văn bản tiến cúng chùa Hải Đức Nha Trang cho Giáo hội Trung phần làm nơi đào tạo Tăng tài.

Văn bản đề ngày 27.07 và ngày 29.09 là lễ bàn giao. Do yêu cầu thiết yếu của công việc đào tạo, hướng về tương lai phồn thịnh mọi mặt, nên Ngài đã không ngần ngại quyết định một cách nhanh chóng như thế.

Năm Nhâm Dần (1962), Ngài trở ra Quảng Trị kiến thiết tượng đài Quan Thế Âm tại Tổ đình Sắc tứ Tịnh Quang.

Trong cuộc đời hoằng hóa của Ngài, 70 năm trải đều trên con đường xuyên Việt, từ Trị Thiên đến Khánh Thuận. Ngồi những việc làm tích cực mang ý nghĩa đạo pháp to lớn, Ngài còn để tâm đến những việc nhỏ khác. Tiêu biểu cho những việc làm ấy như sau:

- Để bầu ra được Ban Quản Trị Tổ đình Báo Quốc, Ngài phải đứng đầu phiên họp của Hội đồng Sơn môn Tăng già Thừa Thiên ngày 4 tháng 4 năm Mậu Tý (1948).

- Ngài đã vận động các vị Tỳ-kheo còn nặng nợ trần, nhanh chóng giao trả Tổ đình Từ Đàm lại cho Giáo hội.

- Đại trùng tu chùa Kim Quang ở An Cựu – Huế.

- Chứng minh và cổ động cho việc trùng hưng chùa Phổ Đà, Đà Nẵng.

- Chùa Phật Quang – thị xã Phan Thiết cũng được Ngài tận tình chiếu cố.

Ngồi ra, có một thời gian Ngài tranh thủ ra Bắc học thêm Pháp môn Mật tông, do đó, Ngài đã từng chữa lành bệnh cho không ít người tìm đến, nhất là bệnh tâm thần.

Trong sự nghiệp nhiếp hóa đồ chúng, tiếp dẫn hậu lai, Ngài đã đào tạo được một tầng lớp đệ tử tiêu biểu sau:

- Hòa thượng Bích Phong (1900-1968), trụ trì chùa Quy Thiện và kế thừa Tổ đình Báo Quốc.

- Hòa thượng Bích Không (1894-1954), nguyên trụ trì chùa Hải Đức (1943).

Ngồi ra, còn có không ít các vị đệ tử của Ngài là người nước ngồi, đủ thành phần quốc tịch, đặc biệt trong đó, có một người Mỹ (làm Kỹ sư) tên Frank M.Bazl, ngày 27.04.1958 đã đến xin nhận Ngài làm cha đỡ đầu trên bước đường tu học.

Ngài thường hay nói trong những ngày trước khi viên tịch:

“Ta ra đời nhằm ngày Đản sinh của đức Từ Phụ thì sau ta cũng chọn ngày ấy mà viên tịch”. Ngày mồng 8 năm Quý Mão (1963), Ngài không thấy trang hồng cờ phướn để đón mừng Phật Đản như mọi khi và khi biết Giáo hội chủ trương dời ngày lễ Phật Đản vào đúng ngày rằm, Ngài nói: “ Rứa thì ta cũng đợi đến ngày rằm…”.

Và quả đúng như lời của bậc thánh giả, lúc 11 giờ 30 ngày rằm tháng 4 năm Quý Mão (1963), Ngài thị tịch, thọ 89 tuổi với 69 hạ lạp. Bảo tháp của Ngài được tôn trí trong khuôn viên chùa Hải Đức – Huế.