Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)

Lời Tựa

Hòa Thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

PHẬT GIÁO NHẬP THẾ

VÀ PHÁT TRIỂN

Chào mừng Đại Lễ VESAK Liên Hiệp Quốc

tại Hà Nội 13-17/5/2008

QUYỂN II

PL 2552 - 2008

Lời tựa

Với cương vị là Trưởng ban Hoằng pháp Giáo hội Phật giáo Việt Nam trải qua 25 năm, tôi đã thuyết giảng Phật pháp trên khắp mọi miền đất nước. Tùy theo từng giai đoạn, tùy theo từng yêu cầu của mỗi địa phương khác nhau, chúng tôi đã có những bài giảng tương ưng, nhưng cũng đều nhằm hướng dẫn Tăng Ni và Phật tử sống an lạc, giác ngộ, giải thoát trên bước đường thể nghiệm giáo pháp của Đức Phật.

Những bài giảng trước năm 2000, chúng tôi đã cho in thành ba quyển sách Tư tưởng Phật giáo. Nay trong tập sách này, để đánh dấu những suy nghĩ và hoạt độngcủa chúng tôi trong việc hoằng dương chánh pháp từ năm 2005 đến năm 2007, chúng tôi kết tập những bài giảng cho Tăng Ni và Phật tử trong các mùa An cư kiết hạ và tại các đạo tràng tu học trên khắp mọi miền đất nước, cũng như những bài giảng cho các lớp giảng sư, hoặc các khóa bồi dưỡng trụ trì, hay các đại giới đàn.

Mong rằng những suy tư, cảm nhận trong tập sách Phật giáo nhập thế và phát triển sẽ đến với quý vị trong niềm an lạc, giải thoát. Kính mong các bậc cao minh hoan hỷ bỏ qua những điều sơ xuất. Chúng tôi xin chân thành biết ơn.

Xin hồi hướng công đức cúng dường Pháp bảo này đến toàn thể Pháp giới chúng sinh đồng thâm nhập Tịnh độ trong mười phương.

Mùa Phật đản, Phật lịch 2552 – 2008

Hòa thượng THÍCH TRÍ QUẢNG

Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

Tiểu sử

Tiểu sử HÒA THƯỢNG THÍCH TRÍ QUẢNG

I - TIỂU SỬ

Sinh năm 1940 tại Củ Chi, TP Hồ Chí Minh

• Năm 1950 Xuất gia

• Năm 1960 Thọ Đại giới

• Năm 1971 Tốt nghiệp Tiến sĩ Phật học Đại học Rissho Tokyo, Nhật Bản

• Năm 1973 – 1975 Vụ trưởng Vụ Phiên dịch và Trước tác, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất

• Năm 1975 – 1981 Tổng vụ trưởng Tổng vụ Thanh niên, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất

• Năm 1981 – 2007 Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương,Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Giảng viên Học viện Phật giáo Việt Nam

• Năm 1989 – 2008 Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ

• Năm 1999 – 2008 Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh

• Năm 2002 – 2008 Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

• Năm 2002 – 2007 Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

• Năm 2002 – 2007 Viện chủ Tổ đình Ấn Quang, quận 10, TP.HCM.

Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức, TP.HCM

Viện chủ Tổ đình Linh Sơn Bửu Thiền, Bà Rịa – Vũng Tàu

Viện chủ chùa Huê Nghiêm, quận 2, TP.HCM

• Năm 2008 Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

(Đương nhiệm) Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam

Trưởng ban Phật giáo Quốc tế

Trưởng ban Trị sự Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh

Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam

Tổng Biên tập Báo Giác Ngộ

Viện chủ Tổ đình Ấn Quang, quận 10, TP.HCM

Viện chủ Tổ đình Huê Nghiêm, Thủ Đức, TP.HCM

Viện chủ Tổ đình Linh Sơn Bửu Thiền, Bà Rịa – Vũng Tàu

Viện chủ chùa Huê Nghiêm, quận 2, TP.HCM

II - CÁC CÔNG TRÌNH TRƯỚC TÁC

• Kinh Bổn môn Pháp Hoa

• Kinh Di Đà

• Lược giải kinh Bổn môn Pháp Hoa

• Lược giải kinh Pháp Hoa

• Lược giải kinh Hoa Nghiêm

• Lược giải kinh Bảo Tích

• Lược giải kinh Duy Ma

• Tư tưởng Phật giáo tập 1,2,3

• Hoằng pháp và trụ trì

III - CÁC CƠ SỞ TỰ VIỆN XÂY DỰNG

• Chùa Liên Trì, núi Thị Vãi, Bà Rịa – Vũng Tàu

• Chùa Hồng Phước, núi Thị Vãi, Bà Rịa – Vũng Tàu

• Tổ đình Linh Sơn Bửu Thiền, núi Thị Vãi, Bà Rịa – Vũng Tàu

• Chùa Huê Nghiêm, quận 2, TP.Hồ Chí Minh

IV - GIẢNG DẠY TĂNG NI VÀ CÁC ĐẠO TRÀNG PHẬT TỬ TU TẬP

• Giảng dạy Tăng Ni Học viện Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Phật giáo Hà Nội, trường Cao đẳng Phật học thành phố Hồ Chí Minh.

• Giảng dạy các lớp giảng sư và Tăng Ni các trường hạ trên cả nước.

• Trưởng ban Tổ chức Khóa tu Một ngày An lạc cho Phật tử tại chùa Phổ Quang, quận Tân Bình, TP.HCM.

Giới tánh Tỳ kheo

Giới tánh tỳ kheo

(Bài giảng tại giới đàn Huệ Thành, chùa Long Thiền, Đồng Nai, 2006)

Nhật Liên Thánh nhân dạy rằng trước khi Đức Phật ra đời, chánh pháp vẫn có, Tam Bảo vẫn tồn tại; nhưng vì không ai thấy, không ai hiểu được giáo pháp, nên tưởng là không có. Giáo pháp ấy gọi là pháp vô tướng và Đức Phật hằng hữu, không sanh không diệt là Phật vô tướng, hay vô tướng Bổn tôn. Hàng phàm phu bị ngũ uẩn ngăn che, không bao giờ thấy được Phật vô tướng, không biết được pháp vô tướng. Chỉ những người có căn lành sâu dày thì nương nhờ niềm tin mà nghĩ rằng có Đức Phật luôn hiện hữu trong khắp mười phương và hướng tâm về Phật, tu học Phật pháp.

Thật vậy, kinh Hoa Nghiêm khẳng định rằng niềm tin là mẹ sanh ra tất cả công đức, sanh ra tất cả Như Lai. Vì vậy, nhờ niềm tin, chúng ta mới thấy được Phật, hiểu Phật và thể nghiệm được pháp; trong khi chúng sanh bị nghiệp chướng nặng nề ngăn che, nên họ không thể tin Phật, nói chi đến thấy Phật và hiểu được giáo pháp của Ngài. Chính vì thương xót chúng sanh mà Đức Phật Thích Ca hiện thân trên thế gian này. Phật Thích Ca là một trong thiên bá ức

hóa thân của Đức Phật bất sanh bất diệt hằng hữu trong Pháp giới; nơi nào có nhân duyên, Phật liền xuất hiện nơi đó để giáo hóa chúng sanh. Và khi Đức Phật xuất hiện trên cuộc đời, mang thân tứ đại như mọi người, thì họ lại tưởng lầm rằng Phật cũng là người tầm thường giống họ. Sự thật tuy Đức Phật mang thân người, nhưng trong tâm trí của Ngài đã có đầy đủ phước đức vô lượng và sự hiểu biết siêu tuyệt của đấng Toàn giác. Còn chúng sanh hàm chứa trong tâm toàn là tánh ác xấu và tâm mê muội của phàm phu trôi lăn trong sáu đường sanh tử.

Nhìn bề ngoài con người ngũ uẩn, thì mọi người giống nhau, nhưng trong tâm trí của mỗi người, không ai giống ai. Vì tánh bên trong mỗi người khác nhau, cho nên trên bước đường tiến tu đạo nghiệp, có người đạt kết quả rất chậm, có người thăng hoa rất nhanh. Nếu là hàng thượng căn, bên trong sẵn có tánh từ bi của Phật và tâm trí sáng, thì từ hạt giống Bồ đề này mà khởi tu, chắc chắn họ phát huy thành quả rất dễ dàng và nhanh chóng. Còn hàng trung căn và hạ căn tuy không có nhiều hạt giống tốt lành, nhưng nhờ nghe pháp cũng lần thâm nhập và tiến tu được.

Với căn lành sẵn có, hàng thượng căn thấy Phật, hoặc nghe pháp, căn lành của họ liền được đánh thức và đạt được quả vị A la hán ngay; điển hình như Xá Lợi Phất thấy Phật liền đắc A la hán. Trong khi năm anh em tôn giả Kiều Trần Như thì kết quả tu hành nhanh chậm có khác nhau. Trong năm vị này, người đầu tiên nghe pháp Tứ Thánh đế liền đắc A la hán. Bốn người còn lại, sau một mùa An cư cũng đạt được quả vị A la hán. Đó là giáo đoàn đầu tiên do Đức Phật sáng lập. Nhưng lần lần về sau, số người tu hành theo Phật đông hơn, từ một ngàn hai trăm năm mươi Tỳ kheo đầu tiên cho

đến hàng vạn Tỳ kheo sau đó tu trong giáo pháp Phật, có người thấy Phật và đắc quả Tu đà hoàn, hoặc Tư đà hàm, A na hàm cho đến A la hán. Có người thì sau một mùa An cư đắc đạo.

Hàng trung căn, hạ căn còn chậm hơn, vì do túc nghiệp nhiều đời ngăn che, nên sống gần Phật mà không thấy Phật, hay có lúc thấy Phật có lúc không. Vì thương xót những người bị nghiệp chướng ngăn che như vậy, cho nên Đức Phật đã chuyển đổi Tứ Thánh đế Vô tác thành Tứ đế sanh diệt để dạy cho họ dễ dàng tu tập. Với Tứ Thánh đế Vô tác, tất nhiên không cần nói, chỉ cần thông qua bản tâm thanh tịnh là đắc đạo. Trong khi với sanh diệt Tứ đế, thì tùy theo pháp có sanh có diệt, mà Phật nói Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Và như vậy, Khổ Tập Diệt Đạo hay Tứ đế sanh diệt vừa là giáo pháp cũng vừa là luật pháp mà Đức Phật đã giảng dạy cho Tỳ kheo thời bấy giờ. Mặc dù Đức Phật đã đưa ra pháp Tứ đế sanh diệt dễ thực hành hơn Vô tác Tứ đế, nhưng lại có những người chậm hiểu cũng không thể thực hành pháp Tứ đế sanh diệt để đắc đạo. Vì vậy, mỗi lúc lại có thêm người phạm lỗi lầm. Từ đó, Phật mới đặt thêm những giới điều như năm giới cho cư sĩ tại gia, mười giới tập sự của Sa di, 250 giới Tỳ kheo, 350 giới Tỳ kheo Ni. Đó là tất cả những giới tướng, giới điều mà Đức Phật phải chế đặt do chư Tăng không thanh tịnh phạm phải lỗi lầm trên bước đường tu. Từ đó về sau, tất cả những ai muốn tu hành, trở thành đệ tử Phật đều phải lãnh thọ đầy đủ những giới điều này được gọi là giới biệt giải thoát, nghĩa là tu được phần nào thì giải thoát phần đó, tức phần phá vô minh, phần chứng Pháp thân.

Các Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Sa di lãnh thọ giáo pháp rồi mới lãnh thọ được giới tướng do Hòa thượng truyền cho, do Thầy Yết ma tác bạch và do đại chúng đồng tình. Như vậy, giới tướng của quý vị mới được thiết lập; đó là luật trong đạo chúng ta. Thiếu những điều kiện này, tức không có Hòa thượng truyền giới, không có Thầy Yết ma tác pháp và không được đại chúng đồng ý, thì không thành tựu hình thức Sa di, Tỳ kheo.

Hôm nay các giới tử đã hội đủ duyên lành khó có. Đức Phật dạy thân người khó được. Thật vậy, trong tứ sanh lục đạo, chỉ loài người có điều kiện tu học dễ dàng để đạt đến quả vị Toàn giác; còn các loài khác không thể có những yếu tố thuận lợi như thế. Vì vậy, nếu để mất thân người, muôn kiếp chưa chắc có lại được. Chúng ta thử quan sát các loài sinh vật khác, chúng sanh sản rất nhiều và rất nhanh hơn loài người, như một ổ kiến hay một đàn cá sanh nở vô số con. Được làm người đã rất khó, mà được xuất gia tu học Phật pháp lại còn khó hơn nữa. Trên thế giới có sáu tỷ người, nhưng số người xuất gia được là bao. Đức Phật cũng dạy rằng vì có những giá nạn, tức bị những điều trở ngại mà không thể trở thành Tỳ kheo, như sanh trong thời kỳ không gặp được Phật pháp, hoặc sanh trong gia đình có tín ngưỡng tôn giáo khác, sanh ở những châu lục mà Phật pháp chưa truyền bá đến, v.v… thì làm thế nào được xuất gia, được thọ giới, được nghe pháp, hiểu pháp và tu hành. Ngay như ở Ấn Độ một trăm năm trước cũng không có người xuất gia theo đạo Phật. Mãi đến khi Ấn Độ độc lập, nhờ Thủ tướng Nerhu cho thành lập Viện Phật học Nalanda, đạo Phật mới bắt đầu được phục hồi. Tuy nhiên, khi Phật giáo Ấn bắt đầu

gầy dựng lại, nhưng cũng do các Thầy Bà la môn giảng dạy Phật pháp. Mãi về sau mới có các nhà Sư Miến Điện, Thái Lan, Tích Lan, v.v… sang Ấn Độ học và truyền bá đạo Phật; ngày nay mới có một số chùa của các nước trên thế giới sang xây dựng. Một tỷ dân Ấn, nhưng chưa được mười triệu người Ấn theo đạo Phật. Hoặc hai ngàn năm trước, Phật giáo Việt Nam chưa có, nhưng Phật giáo ở Afghanistan đã ở vào thời kỳ vàng son, có nhiều tượng Phật cổ cao đến 60, 70m. Vậy mà ngày nay, không còn bóng dáng tu sĩ Phật giáo ở nước này, vì chỉ còn Hồi giáo. Chúng ta thấy gặp Phật pháp quả là khó khăn.

Trở lại Việt Nam, nếu một trăm năm trước, gặp Phật pháp cũng rất khó. Điển hình như sáu mươi năm trước, tôi xuất gia, khi đến chùa Long Thiền, tôi còn là Sa di. Phải nói là tôi rất may mắn được hầu cố đại lão Hòa thượng Pháp sư Huệ Thành. Lúc ấy được nghe giáo pháp không nhiều như bây giờ. Có người xuất gia ở chùa, chỉ giữ chùa, chứ không được nghe giáo pháp, không hiểu giáo pháp. Trong thời kỳ đó, tôi đến một số chùa, có nhiều Thầy tụng kinh Di Đà, nhưng không hiểu nghĩa kinh, nói chi đến ứng dụng pháp Phật trong cuộc sống tu hành. Phải đọc kinh, phải hiểu kinh và ứng dụng đúng yếu nghĩa kinh, thì mới thành tựu tư cách của Tỳ kheo. Ở thành phố Hồ Chí Minh, tôi cũng đã hầu Hòa thượng Pháp Lan, được nghe pháp, tôi cảm thấy quá mừng. Về sau, vào Phật học đường Nam Việt ở chùa Ấn Quang, mới có lớp học Phật pháp. Rõ ràng Phật pháp rất khó được. Ở thời kỳ đó, phải chờ rất lâu mới có giới đàn. Tôi còn nhớ vào năm 1955- 1956, có giới đàn đầu tiên tại chùa Long Thiền và giới đàn thứ hai tại chùa

Linh Nguyên, Đức Hòa, tôi thọ Sa di ở đó. Tôi xuất gia đã bao năm ở chùa, nhưng không có giới đàn để thọ giới; không như bây giờ, quý vị may mắn sanh trong thời Phật pháp hưng thạnh, ba năm lại có giới đàn. Trong tháng 10 năm nay đã mở ba giới đàn ở ba điểm là thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bà Rịa, Vũng Tàu với trên ba ngàn giới tử thọ giới. Vào thời kỳ tôi thọ Cụ túc giới, chỉ có chín người được thọ giới. Thời gian đó được thọ giới đã khó, thời trước đó chắc chắn còn khó hơn nhiều. Có người tu suốt đời chưa được đăng đàn thọ giới. Chúng ta may mắn sống trong thời kỳ đất nước độc lập, thống nhất và Giáo hội đang trên đà phát triển. Lại có phước duyên được xuất gia, thọ giới để tấn tu đạo nghiệp, một việc mà thời kỳ trước chúng ta chưa có và thời kỳ sau chúng ta, không biết còn được như vậy hay không. Vì vậy, quý Tăng Ni phải biết trân trọng giữ gìn những điều khó có đã được và từ giới tướng này giúp chúng ta tu hành để thành tựu giới tánh Tỳ kheo.

Giới tướng thọ trước, giới tánh mới thành tựu sau. Vì thế, người mới thọ giới khác với người thọ giới đã năm, mười năm. Nếu đúng pháp tu hành, từng bước chúng ta phát triển đường đạo, vì đã thành tựu được giới tánh từng phần theo từng năm tháng tu hành. Đó là kinh nghiệm mà tôi muốn nhắc nhở quý vị thọ giới hôm nay. Mới thọ giới Sa di hay Tỳ kheo, chúng ta thường có cảm giác từ đây bị những giới điều này ràng buộc. Lúc thọ giới, quỳ trước Hội đồng Thập sư, các giới tử đều nói "Mô Phật, giữ được”; nhưng trở về chùa, quý vị có giữ đúng giới luật hay không mới là việc quan trọng. Nếu cố gắng giữ giới, lâu ngày sẽ trở thành tánh Tỳ

kheo, nghĩa là thuần thục được tư cách của người xuất gia. Thật vậy, mới tu, thấy bị giới ràng buộc, nhưng tu đúng pháp, một thời gian thấy nhờ giới mà chúng ta được giải thoát. Đối với tôi, vào mùa An cư đầu tiên, khi Hòa thượng Thiện Hòa cắm cột mốc bốn hướng, không được vượt qua ranh giới này, tôi cảm giác như bị nhốt trong khuôn giới trường, không được ra khỏi chùa cảm thấy bực bội. Nửa tháng đầu, sanh bệnh, vì không được phép đi ra ngoài cảm thấy như bị thiếu hụt, nghĩa là thấy giới ràng buộc. Nhưng mùa hạ thứ hai, thứ ba, tôi cảm thấy quen lần. Cứ đến mùa An cư, thấy mình không còn bị những việc thế tục quấy rầy, nên rất thích ở yên trong chùa. Nhưng kể từ khi được Giáo hội giao trách nhiệm Trưởng ban Hoằng pháp, cố Hòa thượng Trí Thủ đã dạy tôi rằng nếu mùa An cư, chúng Tăng cấm túc mà Thầy không đi giảng dạy, thì hết mùa An cư, chư Tăng không còn tập trung lại, Thầy dạy ai. Lúc đó, tôi suy nghĩ đắn đo nhiều. Không đi giảng dạy mùa An cư thì thấy mình thiếu bổn phận, mà đi thì rất khó, vì đã tu tập quen đến mùa hạ là muốn ở yên trong chùa, lo sám hối, tụng kinh, tham Thiền, những thói quen này trở thành tánh Tỳ kheo rồi. Phải đi mùa An cư lúc ấy là cả một suy nghĩ, tính toán khó đối với tôi. Cuối cùng, cố Hòa thượng Thiện Hào dạy rằng Thầy cứ coi như Tăng sai là Thầy đi mà vẫn ở trong Tăng chúng. Từ đó, tôi ý thức thêm rằng hễ Tăng sai, ta làm là làm cho Tăng, nên ta vẫn ở trong giới pháp của Tăng. Tuy thân đi ra ngoại giới làm Phật sự, nhưng tâm chúng ta vẫn an trụ ở trong Tăng. Nếu tâm quý Thầy cách ly Tăng chúng, xa lìa Giáo hội là đã bị loại ra ngoài, mặc dù không ai nói gì, nhưng không còn ở trong giới pháp Phật. Ý này thường được gọi là "Mặc tẩn”, tức bị mọi người bỏ rơi, tuy còn hình tướng Tỳ

kheo, nhưng thực chất tánh Tỳ kheo không thành tựu. Lỗi lầm này rất nặng, Phật ví như hòn đá vỡ làm hai, không thể kết dính lại được, hoặc như cây Sa La bị chặt đứt ngọn không thể lên được nữa. Cần luôn ý thức rằng dù có tan thân mất mạng, nhưng quý vị phải luôn giữ gìn tâm mình nối kết chặt chẽ với tâm Phật, với tâm đại chúng, với Giáo hội. Được như vậy, chúng ta mới tồn tại trong nhà Phật, phát triển được đạo nghiệp, đắc đạo trong giới pháp và được gặp minh sư, thiện hữu tri thức.

Mới thọ giới, bị ràng buộc. Nỗ lực tu hành, sống quen với giới và thành tựu giới tánh, thì thấy nhờ giới mà được giải thoát; đó chính là giới sanh Định và Định phát Huệ. Do giới sanh Định, vì nhờ ở các mùa hạ đầu tiên đã giữ kỹ giới luật bằng cách mỗi ngày đọc tụng, suy nghĩ về giới pháp. Khi Phật tại thế, chư Tăng hành đạo ở nơi nào cũng phải tập hợp lại để đọc tụng giới; vì lúc đó, chưa có kinh sách, nên không thể tự tụng được, phải tập hợp về đạo tràng nhờ Luật sư Ưu Ba Ly tụng giới cho nghe. Lúc đầu chỉ có năm giới rồi đến mười giới cho đến ba mươi giới, v.v… cứ như vậy mà giới pháp được tăng thêm. Hàng trung hạ nghe giới, có điều nhớ, điều quên; nhưng Ưu Ba Ly nghe điều giới nào Phật dạy, ngài nhớ đủ không sót. Khi Phật Niết bàn, Ca Diếp thỉnh Ưu Ba Ly tụng lại giới bổn cho đại chúng cùng nghe. Thời Phật tại thế, hay sau Phật Niết bàn khoảng một trăm năm, chỉ tụng thuộc lòng giới bổn, không có sách. Mãi ba trăm năm sau, thời vua A Dục mới kiết tập kinh điển và giới luật in trên lá dừa. Thời xưa, vì không có sách, muốn nghe giới, phải tìm Luật sư thuộc giới, hiểu giới dạy chúng ta. Theo quy định, phải hầu Thầy

năm năm để Thầy dạy chúng ta tu giới; vì chúng ta không tự biết, không thấy được sai phạm của mình, cho nên cần sống gần Thầy để được nhắc nhở.

Ngày nay, việc đọc giới không khó vì chúng ta có sẵn sách luật Sa di, Tỳ kheo. Mỗi ngày quý vị phải đọc giới bổn một lần, mới thấy điều giữ được, điều không giữ được. Nếu giữ không được, có phạm thì sám hối, tâm chúng ta thanh tịnh lần, giới thể hiện ra và có được tướng giải thoát của Tỳ kheo. Thọ giới xong mà không đọc tụng giới, không tìm hiểu, không thực hành giới pháp, không nhờ Thầy chỉ dẫn, chắc chắn không bao giờ hiểu biết giới pháp, tất nhiên không bao giờ thành tựu tánh Tỳ kheo và không thể trở thành pháp khí Đại thừa, mà trở thành phá pháp.

Ngày nay, ngoài phần giới bổn, còn có bộ Tứ Phần Như Thích là bộ luật đã giải thích các giới điều mà chúng ta đã thọ lãnh. Theo tôi, quý vị mới thọ giới, mỗi ngày cần tụng giới bổn một lần và mỗi tháng phải đọc một lần phần giải thích giới. Đọc phần giải thích, nếu có điều không hiểu, hoặc gặp chướng duyên, phải cầu các bậc cao minh chuyên về giới pháp chỉ dạy; vì trong phần giới có khai, giá, trì, phạm. Tôi may mắn thân cận với Hòa thượng Thiện Hòa trong suốt tám năm. Ngài chuyên trì luật và tôi học luật với ngài. Nhờ vậy, tôi thành tựu được tánh Tỳ kheo, cho nên trải qua suốt thời kỳ dài, từ Giáo hội Lục Hòa Tăng cho đến Giáo hội Tăng già Nam Việt, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất và ngày nay là Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tôi luôn gắn liền với sinh hoạt Phật pháp, ít phạm sai lầm, mới tồn tại vững vàng trong đạo pháp.

Tôi mong rằng quý Tăng Ni có phước duyên được xuất gia và thọ giới, cần siêng năng đọc tụng giới bổn, thân cận thiện tri thức, thực tập cho thành tựu tánh Tỳ kheo và tu hành tinh tấn cho đến đạt được quả vị Toàn giác. Cầu nguyện chư Phật, chư Bồ tát gia hộ cho quý vị thọ giới, đắc giới, thành tựu giới thể thanh tịnh để xứng đáng là trưởng tử của Như Lai, là bóng mát cho chúng sanh nương nhờ để mọi người phát huy được sự nhận thức theo chánh pháp và sống an lành, đầy tình thương trong sáng trong Nhà lửa tam giới.

Hoằng pháp và trụ trì

Hoằng pháp và trụ trì

(Bài giảng trường hạ chùa Kim Cang, Long An, 2006)

Đức Phật đã giao trọng trách truyền bá chánh pháp cho Tăng Ni, cho nên đối với Tăng Ni, việc hoằng pháp là việc chính yếu để Phật pháp được cửu trụ, thường gọi là Hoằng pháp vi gia vụ. Riêng đối với vị Trụ trì, còn có trách nhiệm "Trụ pháp vương gia, trì Như Lai tạng”; không phải trụ trì chỉ là người giữ chùa. Việc quan trọng là "Trụ pháp vương gia”, tức phải ở trong nhà của đấng Pháp vương và "Trì Như Lai tạng”. Như vậy, phải nhận ra ngôi nhà của đấng Pháp vương ở đâu và Như Lai tạng là gì, mới làm được việc này. Không biết thì làm sao vào đó ở và giữ gìn được.

Đức Phật Thành đạo ở cội Bồ đề, Ngài đã phát hiện thế giới trùng trùng duyên khởi, đó là ngôi nhà của ba đời mười phương Phật theo tinh thần Hoa Nghiêm. Trên bước đường tu, chúng ta phải bước chân vào ngôi nhà này mới thấy được sự thiên biến vạn hóa mà kinh thường diễn tả là ngộ Tỳ Lô tánh, hiện Tỳ Lô thân và ứng Tỳ Lô dụng.

Trước nhất, phải nhận ra tánh Tỳ Lô và thấy rõ nhà Tỳ Lô trùng trùng duyên khởi và ứng Tỳ Lô dụng là giáo hóa chúng sanh trong mười phương ba đời không cùng tận. Sở dĩ Phật pháp tồn tại từ nghìn xưa cho đến ngày nay và mãi về sau là nhờ từ nhà Như Lai này mà hiện ra tất cả mọi diệu dụng. Vị Trụ trì phải nhận chân sâu sắc tinh thần này và sống được với nó. Điều quan trọng là phải vào nhà Như Lai. Kinh Pháp Hoa dạy rằng nhà Như Lai là tâm Từ, hay còn gọi là tâm Bồ đề; không có tâm này, không vào cửa đạo được. Chúng ta phát tâm Bồ đề vì thương chúng sanh và bản thân mình trôi lăn trong sanh tử khổ đau, chấp nhận những cái khổ không đáng. Ta phát tâm Bồ đề, mà Bồ đề là trí giác; nghĩa là ta cầu trí giác hay trí tuệ vô lậu. Vì thế, người tu lấy trí tuệ làm sự nghiệp, tất cả những việc khác đều là phụ; vì không có trí tuệ, không thể vào nhà Như Lai, không thoát ly sanh tử, thì chúng ta tu gì cuối cùng cũng bị lạc đường và bị đọa. Bồ đề tâm nhất định phải giữ gìn, kiếp tái sanh mới tu được. Chúng ta sợ mất tâm Bồ đề, không sợ mất thân; vì thân ví như cái áo, áo này rách thì có áo khác, tức có thân sau tốt hơn. Tất cả chúng ta ngày nay nhờ đã phát tâm Bồ để ở những kiếp trước, nên tái sanh hiện đời chúng ta mới có thân người, được gặp Phật pháp và được xuất gia tu hành; đó là ba việc khó được mà chúng ta đã được.

Chùa Kim Cang đã từng lưu dấu chân hành đạo của các vị Tổ sư vang danh như Tổ Khánh Hòa, Tổ Khánh Anh. Các ngài đã làm được nhiều công đức lớn lao nhờ có thân người, thâm nhập Phật pháp và ngộ được tánh Tỳ Lô. Thật vậy, Tổ Khánh

Hòa ngộ được Tỳ Lô tánh, mới có thể bán chùa Tiên Linh để mở trường Phật học và thỉnh ba tạng kinh cho Tăng Ni tu học. Ngài dạy rằng có chùa mà không có kinh điển soi đường dẫn bước cho Tăng Ni tu học thì cũng như không. Nói cách khác, không có Bồ đề tâm, cuộc sống của người tu trở nên vô nghĩa.

Thiết nghĩ trong kiếp luân hồi sanh tử này, chúng ta đã từng thay đổi biết bao mạng sống, nhưng ngày nay, may mắn gặp được Phật pháp, cần phải bám chặt vào chiếc phao cứu mạng này. Theo kinh nghiệm của riêng tôi, một số người lo giữ chùa cũng không thể giữ được, lo giữ mạng sống thì cũng mất rồi. Chỉ giữ Bồ đề tâm và phát huy Bồ đề tâm, chúng ta mới thoát được những hiểm nạn. Nhờ Bồ đề tâm, mới dám từ bỏ sự nghiệp vật chất, mới tu được. Riêng tôi, với Bồ đề tâm soi sáng, tôi biết đã đúng lúc mình hoằng pháp hay chưa, tức nhận thức được thời kỳ hoằng pháp của chúng ta. Hoằng pháp được mà lại ẩn tu, khiến Phật pháp không phát triển là có tội; nhưng lúc cần ẩn tu, lại hoằng pháp thì mất mạng như không.

Cần ý thức chúng ta đang ở trong thời kỳ nào, thời chánh pháp, tượng pháp, hay mạt pháp. Có nhiều kiến giải khác nhau về ba thời kỳ này. Có người nói thời chánh pháp là năm trăm năm đầu sau Phật diệt độ, thời tượng pháp là năm trăm năm thứ hai và thời mạt pháp là một ngàn năm sau. Tuy nhiên, cũng có kiến giải khác để chúng ta có thể nương theo tu hành; theo đó, thời kỳ chánh pháp là thời kỳ ươm mầm của Phật giáo. Nghĩa là thời kỳ mà Đức Phật hiện hữu trên cuộc đời và Ngài trực tiếp giáo hóa. Người may mắn gặp được Phật với thân hảo tướng và đức hạnh toàn vẹn, họ dễ dàng phát tâm Bồ đề và đạt được những Thánh quả, không chút nhọc công. Điều này chúng ta dễ nhận

rõ trong thực tế cuộc sống, nếu gặp một bậc cao Tăng đạo hạnh, sáng suốt, chúng ta dễ phát tâm Bồ đề; nhưng ngược lại, thấy một người tu phạm trai phá giới, chúng ta chán nản, khó tu theo.

Thời chánh pháp thể hiện sự đúng đắn nhất, thì chỉ có Phật là đấng Toàn giác, đúng hoàn toàn; còn các vị khác chỉ được một phần giác mà thôi. Như vậy, Phật là biểu tượng quan trọng nhất đối với chúng ta, Phật thể hiện chánh pháp; cho nên trên bước đường tu, chúng ta cần nương vào chánh pháp, tức nương vào Phật.

Thời tượng pháp là thời kỳ giống Phật, giống về hình thức, nhưng phẩm chất bên trong khác. "Tượng” là giả. Thí dụ vua thật thì có quyền cai trị đất nước. Còn ông vua trên sân khấu cũng mặc áo giống như vua, nhưng là vua giả. Tất nhiên, chúng ta ở thời kỳ cách Phật rất xa, nên phải cố tìm được Phật. Tu Pháp Hoa, ngài Trí Giả nói rằng ngài thấy hội Linh Sơn của Phật chưa tan, nghĩa là thấy Phật thật còn đang thuyết pháp. Vì ngài vẫn trụ được trong thời kỳ chánh pháp, mới thấy Phật và nghe được pháp âm của Phật, mới đắc đạo, làm Tổ. Còn chúng ta ở trong thời tượng pháp hay mạt pháp, mà nương theo "cái mường tượng giống Phật”, chắc chắn khó đắc đạo. Kinh Pháp Hoa dạy rằng Phật thật không nhập diệt, tức không có sanh tử. Chúng ta phải tìm Phật không sanh tử và tu với Phật không sanh tử. Phật không sanh tử của chúng ta đang ở thế giới Vô sanh và Ngài hiện lên thế giới sanh diệt để thuyết

pháp giáo hóa. Và giáo hóa người sanh diệt xong, Ngài nói rằng việc đáng làm đã làm, người đáng độ đã độ, điều đáng nói đã nói và Phật nhập Niết bàn. Đức Phật cũng cho biết Ngài ở Ta bà hoàn mãn việc giáo hóa độ sanh xong, thì trở về thế giới Thường Tịch Quang. Tất nhiên, ai muốn gặp Phật thì đến đó.

Trí Giả Đại sư căn cứ vào lời dạy này, tìm thấy Phật ở Thường Tịch Quang và thấy Phật đang thuyết pháp. Người không thấy Phật, mới nói Phật không còn hiện hữu và tùy tiện sống, thì làm thế nào đạt được kết quả tốt đẹp trên bước đường tu. Phải thấy Phật còn đang thuyết pháp và đang hộ niệm chúng ta, mới tiến tu được. Thật vậy, Phật nhắc ý này trong kinh Hoa Nghiêm rằng niềm tin là mẹ sanh ra tất cả công đức lành. Chúng ta đặt trọn niềm tin ở Phật, ở lời dạy của Phật và thực hành theo sự chỉ dạy của Ngài, sẽ thấy công đức từ từ sanh ra và đi lần vào thế giới Phật; nói cách khác là thấy Phật.

Đức Phật thật có một, nhưng Ngài thành Phật ở thế giới này có tên này, ở nơi khác, có tên khác và Ngài làm Phật sự chưa từng dừng nghỉ. Ý này được Phật chỉ rõ trong phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16: "… Từ ta thành Phật đến nay trải qua vô lượng vô biên a tăng kỳ kiếp thường ở Ta bà, thị hiện sanh thân trong nhiều quốc độ thuyết pháp giáo hóa vô số chúng sanh, thọ mạng sai khác, tùy theo loại hình mà khai phương tiện chỉ bày chân thật thậm thâm vi diệu...”.

Nhận thức sâu sắc sự hiện hữu vĩnh hằng bất tử của Pháp thân Phật, chúng ta cảm nhận được rằng ở trên ta, ở trong ta và xung quanh ta, chỗ nào cũng có Phật. Ở ngay trong chùa này cũng có Phật, không có Phật thì làm sao Hòa thượng Kim Cang

ngộ đạo. Trí Giả Đại sư thấy Phật đang thuyết pháp. Nhật Liên Thánh nhân thấy ở đâu cũng có Phật và các Thiền sư đắc đạo cũng nói tội nghiệp cho những người cõng Phật đi tìm Phật, do vì vô minh vọng kiến ngăn che, ví như người mù không thể nào thấy Phật dù Ngài đứng trước mặt họ. Quý vị Trụ trì chắc cũng nhận rõ ý này. Có người tu rất bình thường, nhưng làm được những Phật sự quan trọng, tưởng họ giỏi; nhưng khi họ đánh mất mối tương quan với Phật, không nhận được sự hộ niệm của Phật nữa, thì cởi bỏ áo tu, hoàn tục, không làm được gì. Thiết nghĩ khoác áo tu, ít nhất cũng quét dọn chùa, nên cũng được Phật che chở; nhưng từ bỏ ân huệ của Phật, rời chùa đi ra là mất hết. Đức Phật còn đang che chở ta, nhưng ta không thấy không biết. Đối với tất cả chúng ta, điều quan trọng là phải nhận ra Phật để từ đó tu, nhất định đạt kết quả tốt đẹp.

Pháp căn bản mà Phật dạy chúng ta là Tứ Thánh đế, theo đó thực hành để thấy Phật. Tứ Thánh đế có sanh diệt Thánh đế và Vô sanh Thánh đế. Đứng về mặt Vô sanh mà quán Tứ Thánh đế, Phật nói rằng không có sanh tử, tức Phật tánh, hay Pháp thân không có sanh tử. Nhưng vì bị nghiệp ngăn che, tác động khiến chúng ta thấy có sanh tử. Ví như chúng ta ngủ, chiêm bao thấy đủ mọi việc. Sanh tử mà chúng ta đang sống, đang thấy giống như giấc mơ, tỉnh dậy thì mất. Cuộc đời này là giấc mộng dài, giấc mơ là giấc mộng con trong giấc mộng dài. Tỉnh giấc mộng dài thì tất cả mọi việc tốt xấu của cuộc đời đều tiêu tan.

Nhận chân được Vô sanh Thánh đế và từ đây khởi tu, chúng ta đi tắt vào năm căn lành để phát triển đạo hạnh. Năm căn

lành là tín, tấn, niệm, định và huệ giúp chúng ta nhận ra Phật và đưa chúng ta đi vào thế giới Phật. Cần tuần tự phát huy năm căn lành này. Trước nhất, khi tu chúng ta đặt trọn niềm tin ở Đức Phật, vì ta biết chắc chắn rằng có Phật hiện hữu trên cuộc đời này, như Trí Giả sống cách Phật cả ngàn năm mà ngài nói thấy Phật hiện đang thuyết pháp; còn ngài Nhật Liên thì nói ở đâu cũng có Phật. Ta tin có Phật, có thế giới Phật thật và Đức Phật chúng ta là bậc siêu tuyệt trên thế gian, cho nên chúng ta sẵn sàng từ bỏ cuộc đời để đi tìm Đức Thế Tôn và thế gới của Ngài. Khởi đầu con đường tu của chúng ta là như vậy. Các Thầy tu không có mục tiêu như thế, chắc chắn không giống Phật, không vào đạo được.

Tin có Phật, mới đi tìm Phật. Chúng ta tìm Phật trong kinh điển, xem những điều ẩn dụ mà Ngài chỉ dạy để biết Phật ở đâu. Hạ quyết tâm tìm Thầy học đạo, tìm Phật trong kinh điển là người có căn lành, nhất định có kết quả tốt đẹp, như Thầy Tổ chúng ta đã từng được. Căn lành thứ ba là niệm tâm, tức tâm tập trung để tìm Phật, để chứng nghiệm giáo lý Phật dạy. Nhờ tập trung niệm tâm soi rọi vào pháp Phật, chúng ta nhận ra yếu nghĩa, theo đó tu hành, sẽ thành tựu những việc Phật dạy. Và đi sâu quán chiếu vào con người thực của chúng ta là Định và Huệ. Định là tâm hồn bình ổn và Huệ là trí giác, nên thâm nhập vào thế giới Phật, thấy được Phật, nghe được pháp. Từ đó, nhìn vào cuộc đời, biết chỗ hiểm nạn tránh được và chỗ cần đến để giáo hóa. Vì vậy, vượt được đường hiểm sanh tử bằng Định và Huệ của chúng ta. Pháp này đối với Thầy Trụ trì rất quan trọng,

vì có người tốt đến, ta biết họ muốn gì, nhờ gì, ta sẵn lòng giúp đỡ và tạo điều kiện cho họ phát tâm. Thành tựu pháp như vậy, ngồi yên vẫn giáo hóa được chúng sanh hữu duyên. Ta chỉ cần người hữu duyên tìm đến và cần họ phát tâm Bồ đề. Còn vọng tâm muốn độ người giàu, người giỏi không thể được.

Mong rằng tất cả quý vị trong mùa An cư, thể nghiệm được pháp Phật, thăng hoa trên con đường giác ngộ, giải thoát và làm lợi lạc cho chúng hữu tình.

An lành và tĩnh giác

An lành và tĩnh giác

(Bài giảng tại chùa Pháp Vân ngày 14-3-06)

Hôm nay tôi rất hoan hỷ khi thấy Tăng Ni và Phật tử phát nguyện tu Thiền một tuần. Từ khi Thiền sư Nhất Hạnh về thăm Việt Nam cho đến nay, hình ảnh thân thương cùng những lời nói êm tai mát lòng của ngài vẫn còn đọng lại trong cuộc sống của chúng ta; đặc biệt là trong tuần lễ tu tập Thiền quán này. Tôi không có duyên được sống chung lâu dài với Thiền sư Nhất Hạnh; nhưng tôi được gặp ngài trong thập niên 50 ở Phật học đường Nam Việt. Và sang thập niên 60, tôi gặp lại ngài ở Nhật Bản, đến năm 1970 thì gặp ở Pháp. Trong khoảng thời gian gặp gỡ ấy, Thiền sư chưa tổ chức những khóa tu Thiền như ngày nay. Tuy nhiên, riêng tôi có cảm giác tinh thần Thiền đã tỏa sáng nơi ngài, từ lời nói, cử chỉ, thái độ, hay những câu đối đáp của ngài về cuộc đời, cho đến sự lặng yên tỉnh giác. Quý vị may mắn được trực tiếp nghe pháp thoại với Thiền sư, hay sống chung cùng ngài, hoặc tiếp nhận được sự truyền pháp từ

ngài qua tâm hồn sâu thẳm của chính mình; đó là điều vô cùng quan trọng đối với nếp sống tu hành của Thiền sinh.

Hôm nay khai giảng khóa học này, tôi trích một bài viết của Thiền sư Nhất Hạnh để đăng Nguyệt san Giác Ngộ, tặng cho các Thiền sinh, nhằm ôn lại những lời nói của ngài, hầu rút ra những kinh nghiệm tu hành cho chính mỗi người chúng ta. Trong pháp thoại này, Thiền sư dẫn kinh Thủy Dụ để nhắc nhở chúng ta thái độ của người tu khi sống chung hoặc tiếp xúc với năm hạng người khác nhau, 1/ Người hành động không tốt, nhưng lời nói của họ dễ thương. 2/ Người hành động tốt, nhưng lời nói khó nghe. 3/ Người mà cả lời nói và hành động đều không tốt. 4/ Người có lời nói, hành động và tâm đều không tốt. 5/ Người có lời nói, hành động và tâm đều tốt. Bài pháp thoại tuy ngắn, nhưng quan trọng, qua đó Thiền sư gợi cho chúng ta cách sống tốt đẹp với năm hạng người này để họ đều là những pháp lữ đồng hành với chúng ta và cùng xây dựng ngôi nhà chung của Phật giáo mang an lạc cho mọi người.

Thiết nghĩ trong cuộc sống hàng ngày, chắc chắn chúng ta đều tiếp cận với năm hạng người nói trên; nhưng vì đôi khi chúng ta xử sự không đúng, cho nên bị mất bạn quý và đánh mất cơ hội thể hiện lòng từ bi theo Phật. Phật tại thế, trên bước đường vân du hóa độ, Ngài cũng đã nói nhiều bài pháp thoại ngắn thích hợp với từng trường hợp khác nhau để người nghe cảm nhận được và thể nghiệm trong cuộc sống. Chúng ta thấy rõ những lời Phật dạy rất sát với cuộc sống giúp cho Tăng Ni, Phật tử có phương cách sống và làm cho cuộc

đời này đẹp hơn. Và chính Đức Phật cũng như các đệ tử của Ngài đã thể hiện trọn vẹn nếp sống thánh thiện; nên người ta mới tôn danh là Phật và Thánh chúng. Nhưng sau khi Phật Niết bàn, thiếu vắng trí tuệ và tâm từ bi của Đức Thế Tôn, nên đã xảy ra nhiều việc không tốt; dẫn đến phân chia nhiều tông phái, thậm chí cùng là đệ tử của Phật mà còn bất hòa với nhau, không chấp nhận nhau, huống chi là đối với năm hạng người nói trên.

Và khi Phật giáo An Độ bị mai một, chúng ta nhận thấy Phật giáo xuất hiện sáng tỏ ở Trung Hoa, đặc biệt là Thiền Đông Độ. Thiền Đông Độ ra đời rất sớm, không phải đến thời ngài Đạt Ma mới có. Người ta thường nói ngài Đạt Ma mở Thiền cho Đông Độ, nhưng kỳ thật, tư tưởng của Phật đã là Thiền và nếp sống của Phật cũng là Thiền. Chính tư tưởng và nếp sống của Phật đã thể hiện ngời sáng trong cuộc đời hành đạo của Thiền sư Khương Tăng Hội ở Việt Nam vào thời kỳ rất sớm. Chúng ta thấy Thiền sư Khương Tăng Hội lớn hơn Tổ Đạt Ma cả mấy trăm tuổi. Vì thế, với sự khai tâm của ngài Khương Tăng Hội, các bậc chân tu Việt Nam từ thời đó cũng đã thể hiện nếp sống Thiền và các ngài đã xây dựng được đạo Phật Việt Nam chúng ta thành tựu nhiều việc tốt đẹp trước khi Phật giáo đến Trung Quốc.

Nhắc đến Tổ sư Đạt Ma, chúng ta không sao quên được hình ảnh uy nghiêm của ngài ở Thiếu Lâm tự, suốt chín năm ngồi quay mặt vô vách, toát lên đạo lực của một hành giả nhập Thiền thực là kỳ vĩ. Ngài không dạy ai cả, hay chính xác hơn, ngài chỉ dạy một người duy nhất là Huệ Khả. Đó là điều mà tôi thường suy nghĩ và muốn trao đổi với các Thiền sinh hôm nay.

Đạt Ma là Tổ sư, nhưng sự thật ngài chỉ độ duy nhất một mình Huệ Khả. Đương nhiên, ngài giảng dạy nhiều đệ tử, nhưng chỉ có Huệ Khả cảm tâm được với ngài. Điều này khiến cho tôi suy nghĩ nhiều về pháp Thiền.

Ngày nay, tu Thiền, chúng ta tiếp nhận được trí tuệ từ Đức Phật Thích Ca, hay từ nhiều Đức Phật; nhưng kỳ thực khi chúng ta truyền sở đắc của mình cho những người khác, tôi cảm nhận rằng chỉ truyền cho một người đã khó khăn vô cùng. Nếu ở góc độ nhìn thấy Tổ Đạt Ma đào tạo được một Huệ Khả đắc đạo thì thú thực tôi trải qua thời gian tu hành năm mươi bảy năm, nhưng chưa độ được một người. Một người đắc đạo tìm được một người thừa kế để truyền tâm pháp của mình cho họ quả là việc không đơn giản chút nào. Tôi hy vọng các vị Thiền sư đắc được một pháp nào cũng tìm được một người tương ưng để truyền trao cho thế hệ kế tiếp cũng quý giá vô cùng. Chỉ được một người, nhưng rất xứng đáng.

Kinh nghiệm cho tôi thấy rõ, người đắc Thiền có thể độ người khác; nhưng chưa đắc pháp mà muốn độ người thì khó khăn vô cùng. Tôi đã tham vấn Thiền sư Kono ở Kobe, Nhật Bản. Ngài tu Thiền thuộc dòng Lâm Tế. Ngài dạy tôi rằng muốn độ đệ tử, phải tìm được đệ tử thực sự cảm tâm mình, đồng hạnh nguyện với mình, cùng đi trên một tuyến đường với mình, cùng suy nghĩ theo một hướng với mình. Thử nghĩ xem tìm được một người có đủ tiêu chuẩn như thế có dễ hay không. Có người tôi gặp nhận thấy có nhiều điểm đồng nhau, nhưng sau vài câu chuyện, đã thấy họ khác rồi. Vậy mà tìm

được một người đồng với mình, đi suốt quảng đường tu với mình, gần là đi tới hết cuộc đời này và xa là đến thành Phật, quả là khó khăn không thể nói hết. Nhưng không tìm được người đồng hành như vậy thì chúng ta có chia sẻ được với những người khác hay không. Tất nhiên là chia sẻ được, nhưng đó là sự chia sẻ không đồng, mà phải chia sẻ theo năm phương cách như Thiền sư Nhất Hạnh đã nói trong bài pháp thoại về cách sống với năm hạng người mà chúng ta gặp gỡ, tiếp xúc trong cuộc sống. Sự chia sẻ theo cách này đã được Thiền sư Nhất Hạnh thực hiện rất rõ trong việc dạy Thiền. Ngài đã dạy Thiền cho những người theo đạo Thiên Chúa, đạo Tin Lành, đạo Do Thái, v.v…; không phải chỉ dạy cho người theo đạo Phật.

Có thể khẳng định rằng Thiền sư đắc đạo, nhưng không tìm được người đồng hành thì coi như dòng Thiền chấm dứt ngay điểm đó. Thật vậy, nghiên cứu Thiền Trúc Lâm của Phật giáo Việt Nam, chúng ta nhận thấy ngài Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông truyền tâm ấn cho ngài Pháp Loa và tiếp theo, ngài Pháp Loa truyền cho ngài Huyền Quang. Thiền đến đây là chấm dứt. Không phải ngài Huyền Quang không có đệ tử, vì lúc đó Phật giáo đời Trần đang ở thời kỳ cực thạnh; nhưng mà vẫn phải chấm dứt. Đi khắp thiên hạ tìm bạn đồng hành, đồng sự quả thực khó vô cùng. Tham vấn Thiền sư Nhất Hạnh, ngài cũng từng nói với tôi như thế, khó tìm được người có thể chia sẻ. Nhưng may mắn thay, Thiền sư đã tổ chức được làng Mai, làng Hồng và các khóa tu mà anh em hôm nay đang thừa hưởng.

Cái khó của tu Thiền không phải ngồi khó, Thiền hành khó, pháp thoại khó; nhưng khó ở chỗ tìm được mối tâm giao. Truyền thông bằng tâm giao được thì không nói, không Thiền hành cũng cảm thông với nhau, hiểu nhau tường tận. Khi tôi thực tập Thiền ở Thiền viện của ngài Kono, ngài trải bồ đoàn trước mặt tôi và ngồi đối diện với tôi để dạy Thiền. Nhưng qua hơn hai tiếng đồng hồ, hai Thầy trò ngồi đối mặt nhau mà không nói lời nào. Sau đó, ngài hỏi tôi "Hiểu chưa”. Tôi trả lời chưa, thì ngài bảo rằng pháp thoại chấm dứt chừng đó. Trong nhà Thiền, tìm tri thức hiểu nhau không qua ngôn ngữ, cử chỉ là điều rất quan trọng. Chúng ta còn nhớ hình ảnh rất tuyệt vời, Đức Phật tuy không nói lời nào, nhưng Ngài cũng cầm hoa sen đưa lên để gợi ý cho Ca Diếp tỏ ngộ. Hoặc chúng ta nói những pháp thoại để gợi ý cho đại chúng. Còn trường hợp của ngài Kono dạy tôi, chẳng những không có pháp thoại, còn không biểu lộ cử chỉ, mà bảo mình hiểu. Không hiểu thì đi về. Đơn giản như vậy thôi. Một Thiền sư khác mà tôi đến đảnh lễ, xin ngài chỉ dạy Thiền. Ngài chỉ nói rằng phải thêm ba mươi năm tham cứu nữa. Thế là tôi ra về với hành trang là câu "Ba mươi năm tham cứu nữa”.

Tìm một cuộc sống yên tĩnh để có sự tỉnh thức bên trong, sự sáng tỏ bên trong mà giữa ta và Thầy hiểu nhau không qua lời nói, không qua cử chỉ, mới thực sự thâm nhập vào thế giới Thiền. Nhưng người đạt đỉnh cao như thế để nuôi dưỡng được dòng pháp Phật muôn đời về sau phải nói là hiếm có người làm được.

Nhưng thực tế chẳng lẽ khó như vậy thì không dạy Thiền hay sao. Dĩ nhiên tất cả các Thiền sư khác cũng dạy Thiền, nhưng phải biết đều là phương tiện. Các ngài đưa ra những pháp hành khác nhau cũng giúp được cho người ở một chừng mức nào đó để thăng hoa cuộc sống, để làm tươi mát những cơn bực tức, buồn phiền của con người. Đó chính là xã hội Thiền vậy. Tôi mong rằng tất cả Thiền sinh đều hưởng được hương vị này, nghĩa là dịu mát được tâm hồn, dập tắt được sự tức giận, phiền muộn, trầm uất, khổ đau, v.v... Tôi nghĩ rằng quý vị sẽ thực tập được pháp Thiền theo hướng này, trong bảy ngày tu ở đây mọi người đều đạt được sự tỉnh giác ở một mức độ nào đó. Riêng tôi, lấy pháp trì kinh, lạy Phật thay cho Thiền, cũng làm tươi mát được tâm mình, nên tôi thường dạy người khác pháp hành này. Gặp việc khó xử, tôi thường lạy Phật liên tục cũng cảm thấy lòng nhẹ đi và đôi khi lóe lên những tia sáng giúp tôi giải quyết mọi việc tốt đẹp.

Tất cả các pháp môn phương tiện dùng cho việc tu hành, mỗi Thiền sư có một cách khác nhau; nhưng tựu trung đều làm tươi mát tâm hồn. Còn việc cao xa hơn nữa là thâm nhập Phật huệ thì dành cho hàng thượng căn thượng trí. Hôm nay, không có Thiền sư Nhất Hạnh ở đây để chỉ dạy trực tiếp. Mong các anh em tự nỗ lực, trước nhất là làm tươi mát được cuộc sống của chính mình và các bạn đồng tu. Kế đến là tìm được sự tâm giao giữa các bạn đồng tu. Vì nếu không hiểu nhau, không thương nhau, không giúp đỡ nhau được thì việc tu hành không còn ý nghĩa. Quý vị từ bốn phương trời đến đây, hãy sử dụng cơ hội sống chung với nhau trong khóa tu này để tìm hiểu và

thấy được những điểm tốt đẹp của nhau mà bổ sung cho việc tu hành của chính mình. Được như vậy đã là sự đóng góp lợi lạc cho đạo pháp và cộng đồng xã hội.

Cầu mong tất cả những Thiền sinh hiện diện trong khóa tu này luôn được an lành, tỉnh giác và tạo được mối tâm giao thân thương với các pháp lữ đồng hành trong suốt khóa tu và trên suốt lộ trình tự hành hóa tha.

Nghĩ về sự Thành đạo của Đức Phật

Nghĩ về sự thành đạo của Đức Phật

(Bài giảng tại chùa Long Phước, tỉnh Long An, ngày 9-1-2006)

Phật giáo Việt Nam từ trước theo hệ thống Bắc truyền, tổ chức ngày lễ Phật Đản sanh vào mùng 8 tháng 4, kỷ niệm Phật xuất gia vào mùng 8 tháng 2 và ngày lễ Phật Thành đạo là mùng 8 tháng 12, ngày Phật Niết bàn là 15 tháng 2. Tất cả những ngày này đều theo âm lịch. Trong khi Nam truyền Phật giáo quy định một ngày duy nhất là 15 tháng 4 để đánh dấu ngày Phật ra đời, thành đạo, thuyết pháp và Niết bàn. Sở dĩ có sự khác biệt như vậy, vì tinh thần Phật giáo không quan trọng về hình thức, năm tháng, ngày giờ; nhưng đặt nặng việc tu hành thế nào để được an vui, giải thoát và làm lợi ích cho mọi người.

Sự thật, dù căn cứ vào lịch sử, chúng ta cũng không thể xác định được những ngày lễ kỷ niệm liên hệ đến cuộc đời Đức Phật theo Bắc truyền hay Nam truyền là đúng. Và khi Thủ tướng Nerhu của Ấn Độ đã tổ chức lễ Phật Đản sanh hai ngàn năm trăm năm, tất cả các nước theo Phật giáo được mời đến tham dự Đại hội Phật giáo thế giới tại Ấn Độ. Nhân đó,

đại diện các nước của cả hai hệ thống Phật giáo Nam truyền và Bắc truyền đều đồng ý với quyết định thống nhất rằng ngày lễ Phật Đản là ngày trăng tròn tháng 5 dương lịch, nếu tính theo âm lịch là ngày 15 tháng 4. Còn những ngày lễ khác thì tùy theo truyền thống tu hành của các hệ phái như thế nào vẫn giữ y như thế. Vì vậy, hôm nay chúng ta tổ chức lễ Phật Thành đạo vào ngày mùng 8 tháng 12 như từ trước.

Thông thường trước kia chúng ta không tổ chức lễ Phật Thành đạo theo hình thức tập trung. Đây là lần đầu tiên, với sáng kiến của Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Long An, lễ Phật Thành đạo được tổ chức tại chùa Long Phước. Hôm nay, thuyết pháp nhân ngày vía Đức Phật Thành đạo Phật lịch 2549, gợi nhắc tôi nhớ lại cách đây năm năm, tôi có dịp hành hương các Thánh tích của Phật giáo tại Ấn Độ và thăm viếng hơn một trăm du học Tăng Việt Nam ở Ấn. Tôi đã đề nghị tổ chức lễ Phật Thành đạo tại Bồ đề đạo tràng, nơi mà Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni của chúng ta đã đạt quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác.

Đứng trước tháp Bồ đề, hình dung ra Đức Phật đã Thành đạo nơi này hàng ngàn năm trước cũng như suy nghĩ về sự Thành đạo của Ngài để chúng ta nối gót theo Phật và cũng sẽ Thành đạo như ngài. Trong buỗi lễ đó, các nhà Sư Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Thái Lan, Tây Tạng trông thấy các nhà Sư Việt Nam chúng ta đến đây tổ chức lễ Phật Thành đạo, các ngài cũng tham gia vào. Khởi đầu là lễ tụng kinh tiếng Pali, thì các nhà Sư thuộc các nước Nam truyền Phật giáo cùng tụng chung. Và kế đến là thời kinh của các nước theo Bắc truyền Phật giáo, Tây Tạng, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Việt Nam, mỗi nước tụng một bài kinh bằng ngôn ngữ của nước đó.

Đêm mùng bảy tôi ở trong thất tại Bồ đề đạo tràng để tạo độ cảm về Phật và lấy đó làm định hướng tu hành. Bấy giờ, tôi có cái nhìn sâu

sắc hơn về ý nghĩa Phật Thành đạo. Vì thế, tôi muốn chia sẻ với quý vị nhận thức về sự Thành đạo của Đức Phật như thế nào. Khi miên man suy nghĩ về cuộc đời của Đức Phật, từ khi Ngài Thành đạo, thuyết pháp, giáo hóa độ sanh cho đến Niết bàn, tôi cảm thấy hỷ lạc vô cùng. Tôi gọi đó là cuộc hành trình tâm linh, ngồi yên và phát huy tri thức trong sáng của mình. Nói đến tri thức, chúng ta biết rằng nó có hai mặt, một là hiểu biết, phân biệt bình thường, gọi là vọng thức. Phần vọng thức, tính toán phải trái hơn thua, danh vọng, quyền lợi trên cuộc đời cần phải được gạn bỏ để hoàn toàn vô tâm. Bấy giờ, tâm chúng ta trở thành trong sáng, mới bắt đầu cuộc hành trình tâm linh, nhằm tạo sự tương thông với Đức Phật mà kinh Pháp Hoa gọi là Phật Sở Hộ Niệm. Thật vậy, có độ cảm thông với Phật, mới nhận chân được mối tương quan tương duyên bất tư nghì giữa ta và Phật. Sự gắn bó mật thiết và sâu xa ấy không thể nói, không thể suy nghĩ, mới thực là đạo. Khi tụng kinh chúng ta thường đọc câu "Cảm ứng đạo giao nan tư nghì”, tức sự liên hệ giữa ta và Phật khó có thể diễn tả. Trên bước đường tu hành, việc này rất quan trọng đối với chúng ta.

Vừa mới Thành đạo, Đức Phật liền nói kinh Hoa Nghiêm hai mươi mốt ngày trong Thiền định, nên hàng Thanh văn, Duyên giác không thể nào nghe được, chỉ có các vị Bồ tát tiếp nhận được pháp âm vi diệu. Vì vậy, Đức Phật mời rời Định, trở lại thực tế cuộc đời, bắt đầu lộ trình thuyết pháp độ sanh cho mọi người. Trong suốt bốn mươi chín năm vân du khắp mọi nẻo đường, Đức Phật đã đưa ra những lời chỉ dạy khác nhau thể hiện qua các bộ kinh, được ngài Trí Giả Đại sư tóm tắt trong bài kệ sau:

Hoa Nghiêm tối sơ tam thất nhật

A Hàm thập nhị, Phương Đẳng bát

Nhị thập nhị niên Bát Nhã đàm

Pháp Hoa, Niết Bàn cộng bát niên.

Nghĩa là Đức Phật thuyết kinh Hoa Nghiêm trong hai mươi mốt ngày, kinh A Hàm trong mười hai năm, kinh Phương Đẳng trong tám năm, kinh Bát Nhã trong hai mươi hai năm, kinh Pháp Hoa và Niết bàn trong tám năm. Trước nhất, Phật nói kinh Hoa Nghiêm và chỉ có hàng Bồ tát nghe được. Bồ tát này tiêu biểu cho Bồ tát tâm. Thật vậy, những người nghe pháp thời Hoa Nghiêm nghe bằng tâm, bằng hạnh; nói cách khác, tâm đồng với Phật, hạnh giống như Phật, chúng ta mới hiểu được Phật.

Trong hai mươi mốt ngày, Đức Phật sống trong Thiền định dưới cội Bồ đề, Ngài không ăn uống, không bận tâm suy nghĩ như chúng ta; nhưng Ngài vào Pháp giới, tức sinh hoạt nội tâm. Sinh hoạt nội tâm là gì?

Sáng mùng 8 tháng chạp, Đức Phật Thành đạo, nhưng đêm mùng 7, Ngài đã chứng Túc mạng minh. Túc mạng minh có thể hiểu là trạng thái hồi tưởng lại những việc quá khứ và thấy rõ những diễn tiến của nó một cách rõ ràng. Sinh hoạt quá khứ này của chúng ta gần nhất là sự kiện trong cuộc đời hiện tại. Thí dụ tôi ngồi yên, lắng tâm, nhớ lại tôi đã sanh ra ở đâu, trải qua thời thơ ấu như thế nào, động lực gì thúc đẩy tôi rời bỏ cha mẹ để xuất gia, rồi lang thang tìm đạo và học đạo ra sao, đã đến chùa nào, được vị nào hướng dẫn tu học, nỗ lực tu học như thế nào để có được học vị theo như lời dặn dò, ủy thác của Thầy, sau đó đã làm được những việc gì, gặp khó khăn nào, được trợ lực ra sao, v.v… Tất cả một chuỗi dài những sự kiện quá khứ của đời tôi suốt hơn năm mươi năm lần lượt diễn ra trong tâm trí khi tôi tĩnh tâm, điều này đã giúp tôi hiểu được ý nghĩa của Túc mạng minh.

Nhiều khi trong cuộc sống, những diễn tiến liên tục của hiện tượng bên ngoài hàng ngày đã bao vây khiến chúng ta quên đi các việc quá khứ. Nhưng lúc ngồi yên, thì tất cả những sự việc quá khứ của kiếp sống này tự động hiện ra trong tâm trí chúng ta. Và khi những việc quá khứ trải dài trước mắt, tôi có cơ hội đánh giá lại những điều đúng sai của mình; nhờ đó cho tôi kinh nghiệm sửa đổi những sai lầm, thiếu sót và phát triển việc đúng. Ý này nếu giải thích theo pháp Tứ Chánh cần, thì những việc thiện đã làm, cần phải làm thêm nữa, những việc thiện chưa làm thì nên làm, những việc ác đã phạm phải đoạn trừ, những việc ác chưa phạm không nên phạm. Sống trên cuộc đời này, ai mà không có sai lầm. Nhưng sai lầm ít, nhỏ và việc đúng nhiều hơn, chúng ta dễ tiến tu. Vì vậy, trong các pháp tu, chúng ta thường thực hiện pháp sám hối, hối hận về những sai lầm hoặc hối tiếc vì đã bỏ qua những cơ hội ngàn vàng để tạo công đức. Ăn năn những lỗi lầm đã phạm phải, hay những điều tốt đã không chịu làm trong hiện đời cho đến nhiều đời, từ vô thỉ kiếp và tự hứa với lòng mình không dám tái phạm nữa.

Trong kinh điển Đại thừa, Đức Phật thường nói Ngài nhớ lại các vị Phật mà Ngài đã từng hành Bồ tát đạo chung, hoặc Ngài đã từng thân cận, biết rõ chư Phật trong mười phương như thế nào. Đó là những kinh nghiệm mà Phật Thích Ca đã trải thân trên bước đường hành đạo và Ngài truyền trao cho chúng ta để nương theo đó mà phát huy nguyện lực, trí lực và đạo lực của chính mình. Với Túc mạng minh, Đức Phật nhớ lại những gì Ngài đã trải thân từ một kiếp cho đến vô số kiếp trước. Còn chúng ta, nhớ lại quá khứ của mình bằng cách nào? Riêng tôi, khi tiếp xúc với quyến thuộc Bồ đề là bạn đồng học đồng tu, có người mới gặp, nhưng có cảm tình với tôi. Điển hình như trước kia, lúc mới đến nước Nhật, tôi đã gặp Hòa

thượng Ito, ngài là Trưởng ban Phật giáo quốc tế của Nhật. Ngài chắp tay chào tôi và nói rằng tôi với Thầy là bạn từ hội Linh Sơn đến nay gặp lại đây, tức Linh Sơn cốt nhục. Vì vậy, chúng tôi hoàn toàn xa lạ, vì sống ở hai nước khác nhau, thế mà lần đầu vừa thấy nhau, đã cảm nhận rất thân quen từ bao đời. Ngài đã hết lòng giúp đỡ tôi trong suốt tám năm tôi tu học ở đất Nhật.

Dĩ nhiên, không phải tất cả mọi người đều tốt với ta; vì thế, khi gặp người không tốt chỉ trích, gây khó khăn, tự biết đó là do nghiệp nhân quá khứ của mình đã làm mất lòng họ, khiến họ xử sự như vậy. Đó là cách nhìn theo Phật về quá khứ của ta, bằng cách căn cứ vào cuộc sống hiện tại, nhận thấy người đối xử thân thiện hay oán ghét mà biết được quá khứ của chúng ta như thế nào. Nói cách khác, tất cả chúng ta bị bụi bám đầy, bụi này mang từ quá khứ đến. Vì thế, Phật tánh bên trong của mỗi người giống nhau, đều là một, nhưng bụi bám vào mỗi người thì khác nhau. Có người bị bụi bám dày đặc, có người bụi bám mỏng, chúng sanh khổ đau thì không phải bụi bám mà đất bùn phủ kín; trái lại, có người bụi không bám, mà toàn vàng ngọc châu báu trang nghiêm là Phật, Hiền Thánh.

Thâm nhập Thiền định ở cội Bồ đề, đi vào Pháp giới, Đức Phật nhận biết được Ngài đã hành Bồ tát đạo trải qua suốt cuộc hành trình trong quá khứ một cách toàn thiện, toàn mỹ, nên hiện tại Ngài kết thành quả báo của bậc Vô thượng Chánh đẳng giác. Khi căn cứ vào quá khứ để hiểu hiện tại, thì Đức Phật chứng thêm Thiên nhãn minh. Nghĩa làNngài thấy rõ tất cả sự việc hiện tại, thấy chư Phật trong mười phương thế giới và cũng thấy Phật hiện hữu ngay trong tâm trí Ngài, đồng thời cũng thấy ma quỷ xuất hiện. Vì thế, Đức Phật dạy rằng trong tâm của con người luôn có hai mặt đối nghịch, mà Trí Giả Đại sư triển khai rằng

trong tâm một người hiện hữu mười loại hình thế giới và tác động hỗ tương cho nhau, gọi là Thập giới hỗ cụ.

Với Thiên nhãn minh, Đức Phật thấy rõ cả hai mặt tốt xấu của mọi người, hay chính xác hơn là thấy rõ chuỗi dài cuộc sống từ quá khứ cho đến hiện tại của họ. Từ đó, Ngài có cách hành xử tương ưng, nên tất cả việc làm của Ngài không bao giờ sai lầm. Nhìn một người, Ngài biết quá khứ của họ như thế nào và sự quan hệ đối với Ngài trong quá khứ ra sao mà dẫn đến hiện tại, họ tìm đến Ngài. Còn chúng ta nói riêng, hay tất cả chúng sanh luôn gánh chịu khổ đau vì thân khẩu ý thường phát xuất từ sự sai lầm, gọi là vô minh. Và việc sai lầm nào tất yếu cũng có cái giá phải trả. Người đời làm chính trị, kinh tế hay bất cứ lãnh vực hoạt động nào mà phạm sai lầm cũng phải trả giả đắt. Có thể nói rằng còn sai lầm thì chúng ta làm cùng kiếp cũng khó đạt được kết quả mỹ mãn.

Suy nghĩ về Túc mạng minh, Thiên nhãn minh của Đức Phật gợi cho chúng ta ý thức sâu sắc rằng trên con đường theo dấu chân Phật, điều tiên quyết là phải diệt trừ sai lầm, lấy trí tuệ làm sự nghiệp. Kinh Pháp Hoa gọi đó là thấy đúng như thật. Trong suốt bốn mươi chín năm giáo hóa độ sanh, Đức Phật đã thể hiện trọn vẹn tư duy đúng đắn nhất, lời nói chính xác nhất và xử sự tốt đẹp nhất. Chính vì thế mà Ngài đã chuyển hóa người đối nghịch thành bạn hữu, hướng dẫn người tốt cho họ tốt thêm và chuyển hóa người chống đối, sát hại trở thành người thuận theo Ngài để làm việc tốt đẹp theo chánh pháp. Tư duy trong Thành đạo, Đức Phật thấy rõ tất cả thành quả của chư Phật mười phương và Ngài giới thiệu cho chúng ta Phật Di Đà, Phật Dược Sư như thế nào, Phật A Súc hành đạo ra sao, hoặc Phật Hương Tích giáo hóa cách nào. Đức Phật mới sử dụng những pháp tốt đẹp như

thế để giáo hóa chúng ta, nên Ngài thành tựu viên mãn. Còn chúng ta thấy sai, nên tu không kết quả và giáo hóa bị nhiều trở ngại.

Thường suy nghĩ về sự Thành đạo của Đức Phật, trong suốt thời gian dài gánh vác công việc hoằng pháp từ miền Nam ra Bắc, tôi ít sai lầm, ít trở ngại. Nhờ thấy rõ từng địa phương, biết chỗ nên đến hay không, biết người nên tiếp xúc hay không, lúc nào nên đến và nên đi, nên làm gì. Chỗ không nên đến mà đến là mang họa, chắc chắn bị trở ngại. Lập trường hoằng pháp của tôi là nơi nào Nhà nước cho phép và quần chúng yêu cầu, kết hợp được hai yếu tố này thì thành công. Nói theo kinh điển, thời tiết nhân duyên đầy đủ, cây mới trổ hoa, mới có Phật tử phát tâm tu hành và có những điều kiện thuận tiện, chúng ta mới thuyết pháp được.

Thiên nhãn minh, nói ngắn gọn là thấy xa hiểu rộng. Trên bước đường tu, truyền bá chánh pháp, điều này rất quan trọng. Thấy hạn hẹp, cục bộ, chắc chắn sẽ gặp khó khăn và quả báo không lường được. Thấy xa về không gian, xa về thời gian và xa về tâm thức. Phải thấy rõ ba việc này mới không phạm sai lầm. Thấy xa hiểu rộng, đối với chúng ta, quan trọng nhất là thấy bây giờ có phải đúng lúc truyền bá giáo pháp hay không, nên nói đến mức độ nào và lúc nào nên dừng lại. Tăng Ni, Phật tử cần nắm bắt ý này. Chúng ta còn nhớ Đức Phật cũng có ba năm ẩn cư trong núi rừng ở Ma Kiệt Đà, không tiếp xúc, không nói năng với ai cả, chỉ làm bạn với muông thú là vì Ngài thấy rõ lúc đó im lặng tốt hơn.

Thấy biết hiện tại một cách chính xác rồi, Đức Phật mới hướng đến việc làm trong tương lai, gọi là Lậu tận minh. Nói theo ngày nay, biết rõ thời thế, tình hình thế giới và tâm lý quần chúng diễn biến như

thế nào, chúng ta theo đó xử sự cho tốt đẹp. Người đời làm cách mạng hoặc làm kinh tế cũng thấy đúng những điều thuận lợi và trở ngại sẽ ra sao, họ mới thành công. Chúng ta tiến tu tất nhiên cần có định hướng cho bản thân mình, cho Giáo hội con đường của mười năm hay hai mươi năm, hoặc một trăm năm sau sẽ làm gì. Có thể khẳng định rằng Đức Phật là người đã định hướng đúng đắn nhất, chính xác nhất, nên sự chỉ dạy của Ngài cho nhân loại đã kéo dài đến ngày nay, trải qua hơn hai ngàn năm trăm năm mà giáo pháp vẫn còn giá trị lợi lạc thiết thực. Thành quả siêu tuyệt này tiêu biểu cho đỉnh cao của Lậu tận minh.

Còn con người hiện nay không thấy xa, nên chỉ hưởng lợi ích hiện tại mà tương lai chắc chắn sẽ bị khổ đau, con cháu phải gánh chịu. Thật vậy, con người đang ra sức khai thác thiên nhiên một cách triệt để và bừa bãi để thụ hưởng những cái mà họ cho là tiện nghi lợi ích nâng cao cuộc sống con người. Nhưng thực tế càng ngày càng cho thấy rõ sự hiểu biết của con người được hướng đến việc khai thác rừng núi, hầm mỏ, lòng biển, sông ngòi, cho đến việc thải khí độc vào không khí, vào dòng nước, v.v… theo cái túi tham không đáy, đã tạo ra sự tác hại trầm trọng cho môi trường sống của mọi người và mọi loài. Thật vậy, vô số bệnh tật nan y cho đến những thảm họa như mưa bão, lũ lụt, hạn hán, mất mùa, đại dịch, v.v… mà chính con người hiện tại và các thế hệ tương lai phải gánh chịu.

Phật giáo tồn tại lâu dài nhờ sự định hướng đúng đắn hoàn toàn mà Đức Phật chúng ta đề ra, nhờ đó con cháu của Ngài được thừa hưởng sự tốt đẹp ấy cả ngàn năm vẫn không hết. Nhiều người bạn khác tôn giáo đã nói với tôi rằng Hòa thượng được may mắn làm đệ tử Phật. Ngài là đấng trọn lành, chỉ dạy con đường toàn thiện toàn mỹ toàn bích, nên

quý vị còn được thừa hưởng thành quả ấy của bậc giáo chủ mình. Còn chúng tôi có quá khứ không đúng, nên hiện tại gặp khó khăn. Lịch sử đã thể hiện rõ nét Phật giáo đến Việt Nam từ thuở sơ khai dựng nước, đã hòa nhập, đồng lao cộng khổ với dân tộc. Phật giáo và dân tộc gắn liền với nhau mật thiết như nước hòa với sữa, an cùng hưởng, nguy cùng chịu. Và thành quả tốt đẹp mà các bậc tiền nhân đóng góp cho đất nước, cho dân tộc, ngày nay chúng ta đang thừa hưởng, có điều kiện thuận lợi cho việc tiếp tục phát triển chánh pháp.

Tóm lại, tôi chia sẻ với Tăng Ni, Phật tử những suy nghĩ về sự Thành đạo của Đức Phật. Ngài đã đưa ra ba đề tài lớn mà chúng ta cần ghi nhớ và thể nghiệm trong cuộc sống. Phải hiểu rõ quá khứ, hiện tại và tương lai để chúng ta có những bước tiến tốt đẹp cho chính mình và cho mọi người. Mong rằng Phật giáo tỉnh Long An nỗ lực tu hành để có một định hướng tốt đẹp cho sinh hoạt của Phật giáo tỉnh nhà được hưng thạnh. Cầu Phật hộ niệm cho tất cả Tăng Ni, Phật tử luôn an lành và làm đúng, mang lại lợi ích cho dân tộc, cho Phật giáo Việt Nam.