Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)

Ý nghĩa Phật đản PL. 2550-2006

Ý nghĩa Phật đản PL. 2550-2006

Năm nay, Đại lễ Phật đản bừng lên sức sống hân hoan mãnh liệt khi Liên Hiệp Quốc đã kết hợp với khoảng tám mươi thành viên thuộc mười bốn quốc gia và vùng lãnh thổ là Thái Lan, Australia, Campuchia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Myanmar, Singapore, Sri Lanka, Đài Loan, Mỹ, Anh, Pháp và Việt Nam để tổ chức mừng Ngày Phật Đản của Liên Hiệp Quốc. Đại lễ Phật Đản được diễn ra từ ngày 7-5 đến ngày 10-5-2006 tại Trung tâm Buddhamonthon, Bangkok, với sự tham dự của khoảng ba mươi ngàn Tăng Ni và Phật tử, trong đó có nhiều nhà lãnh đạo Phật giáo khắp thế giới.

Phật giáo Việt Nam chúng ta cũng rất hân hoan tham dự với tư cách là thành viên trong Ban Tổ chức Ngày Phật Đản của Liên Hiệp Quốc. Trong đại lễ này, có các sinh hoạt tôn giáo và học thuật như các buổi hội đàm quốc tế về Phật giáo, các cuộc triển lãm văn hóa Phật giáo và chương trình văn nghệ Phật giáo của các quốc gia tham dự, v.v... Là nước chủ nhà đảm nhận tổ chức một Đại lễ Phật Đản mang tầm vóc

quốc tế như thế, cho nên hoàng gia Thái Lan đã sử dụng số tiền khá lớn, đến hai triệu rưỡi Mỹ kim để cuộc Đại lễ Phật Đản được trang nghiêm long trọng tương xứng với ý nghĩa và vai trò của Phật giáo trong thời hiện đại. Thật vậy, Ngày lễ Phật Đản của Liên Hiệp Quốc nói lên vai trò cần thiết của đạo Phật ngày nay, cũng như phương cách sống hòa hợp, phát triển, an lạc, hạnh phúc, hòa bình mà Đức Phật chúng ta đã chỉ dạy, vẫn mãi mãi có giá trị thiết thực vô cùng cho cộng đồng nhân loại trên trái đất này.

Riêng đối với đất nước Việt Nam, Phật giáo đã thấm sâu vào lòng dân tộc, ảnh hưởng sâu sắc trong nhiều lãnh vực hoạt động của đất nước trải qua hàng ngàn năm lịch sử. Và những tinh ba của đạo Phật đã chỉ đạo cho các vua quan nước Việt một thời dựng nước, giữ nước thật tốt đẹp, đem lại hòa bình, thịnh vượng, hạnh phúc cho muôn dân. Đặc biệt là tinh thần Bồ tát đạo với hạnh xả kỷ vị tha đã soi sáng cho hàng Tăng Ni và Phật tử Việt Nam từ nghìn xưa cho đến tận ngày nay, tiến bước trên con đường xoa dịu khổ đau và mang an lạc, hiểu biết, hạnh phúc đến cho mọi người.

Bước theo dấu chân Phật, với tầm nhìn sáng suốt mà kinh điển thường diễn tả là tri kiến như thật, chúng ta nhận chân được rằng Đức Phật vẫn hiện hữu ngời sáng trong chính cuộc sống của chúng ta, trong tư duy và trong việc làm của mọi người đang nối gót theo Phật trên khắp năm châu bốn biển.

Hồi tưởng lại cách đây hơn hai mươi lăm thế kỷ, Đức Phật đản sinh ở vườn Lâm Tỳ Ni. Đó là một trong những thị hiện sanh thân của Đức Phật Thích Ca trên cuộc đời này, mà chúng ta quen gọi là Đức Phật sanh diệt. Vì cuộc sống ở thế gian chịu sự chi phối của quy luật sanh diệt, cho nên Đức Phật tất yếu mang thân hữu hạn của con người sanh diệt như một phương tiện để có thể giáo hóa chúng sanh trong thế giới sanh diệt. Nhưng mục tiêu chính yếu của Đức Phật khi hiện hữu ở thế giới sanh diệt này là nhằm chỉ cho chúng ta thấy biết thế giới vĩnh hằng bất tử và hướng dẫn chúng ta phương cách sống trong thế giới vĩnh hằng bất tử. Theo Phật, thế giới vĩnh hằng bất tử ấy không phải ở tận phương trời xa lạ, xa xăm nào, mà đó chính là sự hiện hữu của Phật pháp trong chính cuộc sống của con người. Vâng, quả đúng như tinh thần Phật dạy, giáo pháp của Ngài tồn tại mãi mãi trong dòng chảy vô tận của cuộc sống con người. Sanh thân Phật tuy đã vắng bóng trên cuộc đời, tức Phật sanh diệt đã nhập diệt, nhưng Pháp thân Phật từ đó bắt đầu phát triển, thế giới vĩnh hằng bắt đầu mở rộng, để giúp hàng đệ tử Phật có tầm nhìn hướng đến con người vĩnh hằng bất tử của Đức Phật. Và kỳ diệu thay, con người bất tử vĩnh hằng của Đức Phật, tức là Pháp thân Phật cứ lớn dần mãi theo năm tháng; thời gian càng lâu xa, Pháp thân Phật càng trở nên vĩ đại.

Tinh ba này được kinh Pháp Hoa diễn tả là ‘Thế gian tướng thường trụ”, nghĩa là Phật thường sống trong thế gian,

Phật thường hiện hữu trong nếp nghĩ, nếp sống của con người là chính yếu. Cốt lõi này cũng được nhắc lại trong kinh Pháp Hoa, phẩm Như Lai Thọ Lượng, thứ 16, Đức Phật khẳng định rằng Ngài ở thế giới này thành Phật với tên là Thích Ca Mâu Ni, nhưng khi Ngài giáo hóa ở quốc độ khác thì Ngài có tên khác. Ý này gợi cho chúng ta nhận thức được tính chất "Vô sanh hiện sanh” của Đức Phật; nói cách khác, con người vĩnh hằng bất tử của Phật là một, nhưng Ngài xuất hiện dưới nhiều sanh thân khác nhau ở những thế giới khác nhau với tên khác nhau. Đó là Phật ứng hóa thọ sanh thân để khơi mở cho mọi người nhận ra tính vĩnh hằng bất tử của Phật, cũng như nhận ra tính vĩnh hằng bất tử ấy tiềm ẩn trong chính mỗi người chúng ta.

Theo Phật dạy, chúng ta cũng có tính vĩnh hằng bất tử như Phật, nhưng vì chúng ta chưa phát triển được tính vĩnh hằng bất tử ấy một cách trọn vẹn như Phật và chúng ta cũng chưa sử dụng được tính chân thật vĩnh hằng ấy giống như Phật. Trong khi Đức Phật đã phát huy hoàn toàn tính vĩnh hằng bất tử của Ngài, tức Pháp thân Phật đã thành tựu trọn vẹn và Ngài đã điều động được, sử dụng được Pháp thân ấy một cách hoàn toàn tự tại trên bước đường giáo hóa độ sanh.

Có thể khẳng định rằng sanh thân của Đức Phật Thích Ca đã nhập Niết bàn, nhưng ngày nay, chúng ta thấy khắp năm châu bốn biển, nơi nào cũng có sự hiện hữu của Pháp thân Phật, chịu sự tác động của Pháp thân Phật; nghĩa là có vô số kinh sách lưu truyền những lời vàng ngọc của Phật, vô số

người diễn giải tư tưởng siêu tuyệt của Phật, vô số người quy ngưỡng Phật, vô số người phát tâm sống theo giáo pháp Phật, phát huy được tri thức và đạo đức, vô số tổ chức tự nguyện dấn thân thực hiện những việc làm lợi ích, tốt đẹp cho đời theo tinh thần từ bi Phật dạy. Trong tâm trí của mỗi người đệ tử đi theo dấu chân Phật luôn được thắp sáng bởi ngọn đuốc từ bi và trí tuệ, được thể hiện thành những lời nói, những việc làm mang an vui, hạnh phúc, hòa bình cho cuộc đời này. Tất cả những thành quả tốt đẹp của hàng hàng lớp lớp đệ tử Phật trên khắp năm châu đã tạo thành hình ảnh Pháp thân Phật bao la, kỳ vĩ, vượt thời gian và không gian trong thế giới sanh diệt này.

Nhận ra sức sống vĩnh hằng bất tử của đạo Phật, thấy được sự hiện hữu vững mạnh của Phật trong lòng nhân loại cùng những thành quả xác thực đầy giá trị thực hiện bởi hàng đệ tử Phật ở khắp mọi nơi, cho nên Liên Hiệp Quốc đã tổ chức Ngày Đản sinh của Đức Phật một cách trọng thể và hướng đến quốc tế hóa và lễ hội hóa ngày Phật đản.

Riêng giới Phật giáo Việt Nam, hàng xuất gia cũng như tại gia đã được thừa hưởng sự nghiệp vô cùng quý báu của các bậc tiền nhân, cần nỗ lực phát huy tri thức và đạo đức, thể hiện Pháp thân Phật vững mạnh hơn nữa. Pháp thân Phật lớn mạnh trong mỗi người đệ tử Phật chính là yếu tố cần thiết giúp cho chúng ta và cho mọi người sớm nhận ra con người chân thật vĩnh hằng bất tử của chính mình; đồng thời giữ mãi cho ngọn đèn chánh pháp ngời sáng trên thế gian, để từ đó

xây dựng được thế giới Cực Lạc ngay trên trái đất này cũng giống như thế giới lý tưởng trong kinh điển là Niết bàn hay Tịnh độ ở mười phương. Thành quả này xin dâng lên cúng dường Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni Phật trong mùa Phật Đản Phật lịch 2550 – 2006.

Mỹ thuật Phật giáo

Mỹ thuật Phật giáo

Khi Đức Phật tại thế, Ngài thuyết pháp thường đề cập đến các loại hình thế giới và các loại hình văn hóa của thế giới chư Phật. Thật vậy, Đức Phật thường diễn tả đời sống chân thiện mỹ của thế giới chư Phật. Có lúc Ngài giới thiệu những nét đẹp thuần khiết, trong suốt như lưu ly của Đức Phật Dược Sư ở phương Đông. Có lúc Ngài chỉ rõ cảnh giới Cực Lạc rực rỡ và an lạc vô cùng của Đức Phật A Di Đà ở phương Tây, hoặc có khi Ngài nói cho chúng hội biết những phương tiện tuyệt vời của Đức Phật Hương Tích, điển hình như cách giáo hóa hoàn toàn nhẹ nhàng như chỉ tỏa mùi hương thì đại chúng ở thế giới Chúng Hương tiếp nhận được, liền thanh tịnh, giải thoát, giác ngộ.

Sau khi Đức Phật Niết bàn, tiếp nối bước chân Ngài, các đệ tử Phật trong khi Thiền quán đã thâm nhập thế giới chư Phật. Từ đời sống tâm linh trong Thiền quán trở lại cuộc đời, hoặc nương theo những cảnh giới tuyệt mỹ ở các Tịnh độ lý tưởng của chư Phật được ghi trong kinh điển mà đệ tử Phật đã minh họa cụ thể, tạo nên những tác phẩm nghệ thuật độc đáo của Phật giáo được trang trí trên những ngôi tháp thờ Phật, hay ở các tự viện, cho đến kiến tạo

các kiến trúc Phật giáo đồ sộ. Những hình ảnh Đức Phật và chư vị Thánh chúng cùng với cảnh giới hoàn mỹ của các Ngài minh họa trong các bức tranh hay những bức phù điêu đã gợi nhắc cho hành giả hữu duyên đời sau nhớ đến lời Phật dạy và thế giới chân thật vĩnh hằng bất tử.

Khi Phật giáo truyền sang Trung Quốc, nền mỹ thuật được nâng cao hơn nữa mà nổi bật nhất là những bức tượng điêu khắc ở Đôn Hoàng thuộc tỉnh Cam Túc, ngày nay vẫn được xếp vào một trong những hang động có nhiều bức phù điêu và tượng đẹp nhất thế giới. Riêng động Mạc Cao còn gọi là động Thiên Phật nằm bên rìa sa mạc Taklamatan được coi là kho báu vô giá của nghệ thuật Phật giáo với một ngàn pho tượng có lịch sử lâu đời nhất.

Các tác phẩm nghệ thuật Phật giáo thể hiện nét đẹp tuyệt vời vì phần nhiều đã được các nhà điêu khắc cũng chính là Thiền sư có đời sống tâm linh thuần tịnh tạo nên. Các ngài đã cảm nhận được tinh ba Phật dạy trong kinh điển mà hình dung ra các thế giới Phật và diễn tả thế giới đó theo độ cảm, nên những tác phẩm này được thực hiện rất công phu. Chính sức sống thánh thiện của các Thiền sư ký thác trong các bức tượng, trong các bức phù điêu, trong các kiến trúc mới có khả năng truyền thẳng đến tâm hồn người xem, khiến họ cảm nhận được "cái hồn” của tác phẩm. Và sức sống tâm linh mãnh liệt hay cái hồn của tác phẩm mới giúp cho các công trình mỹ thuật Phật giáo sống mãi với thời gian; hơn thế nữa, thời gian càng lâu xa thì tác phẩm nghệ thuật càng có giá trị.

Và những công trình nghệ thuật Phật giáo càng tiến cao hơn nữa khi truyền sang Nhật Bản. Các Thiền sư Nhật với tâm hồn hướng thượng dễ dàng tiếp thu nền mỹ thuật của Phật giáo, đồng

thời phát huy lên tầng cao mới, tạo nên nhiều hình tượng, nhiều kiến trúc đặc sắc tràn đầy sức sống. Đặc biệt hơn nữa là mỹ học Phật giáo đã thâm nhập thực sự vào nếp sống hàng ngày của người dân Nhật, được gọi là "Đạo”. Thật vậy, những sinh hoạt đời thường như uống trà, cắm hoa, làm thơ, v.v… cũng cần toát lên tinh ba của Phật pháp, nên được gọi là trà đạo, hoa đạo, thơ đạo. Cho đến cả trong lãnh vực luyện tập sức mạnh của cơ thể con người cũng phải thể hiện nét đẹp của "đạo”, nên được mệnh danh là võ sĩ đạo, kiếm đạo, cung đạo, nhu đạo, thái cực đạo, hiệp khí đạo, v.v... Có thể thấy rõ toàn bộ sinh hoạt của con người hầu như trong tất cả các lãnh vực của xã hội Nhật Bản đều biến thành sức sống kỳ diệu trên nền tảng của mỹ học Phật giáo.

Tuy nhiên, cần hiểu thêm rằng vì các tác phẩm hay các công trình kiến trúc phải thể hiện truyền thống tâm linh, cho nên đòi hỏi người thực hiện đạt đến trình độ tâm linh sâu sắc mới có thể thực hiện được nét đẹp có hồn, cũng như người thưởng ngoạn phải có khả năng cảm nhận được cái đẹp ấy. Chính vì thế mà tinh ba của mỹ học Phật giáo lần hồi cũng mai một theo thời gian.

Ngày nay, các hàng mỹ nghệ được sản xuất hàng loạt với nhiều nét kỷ xão được cho là đẹp hơn ngày xưa. Đó là cái thấy của những người mang cặp kính "công nghiệp hóa” mọi thứ trên đời này, thì tất nhiên, sức sống hay linh hồn của mỹ học không thể hiện hữu. Bị lôi cuốn tất bật trong guồng máy công nghiệp, làm sao họ cảm nhận được cái đẹp của chén trà mà Thiền sư trải qua cả đời người để tạo nên. Cái đẹp ấy là "đạo”, nghĩa là công phu tu chứng của hành giả gắn liền với tác phẩm tuyệt diệu đòi hỏi người xem có tâm hồn thanh thoát như thế mới thưởng thức được.

Có thể kết luận rằng những bộ phù điêu, những pho tượng, những công trình kiến trúc Phật giáo, những tác phẩm nghệ thuật, v.v… thể hiện nền mỹ học của Phật giáo ở các nước trên thế giới đều có giá trị lâu dài cho đến ngày nay và mãi về sau. Bởi chính yếu đã chứa đựng cái tâm giải thoát, đã kết hợp được đôi tay khéo léo với tâm hồn thoát tục của các bậc chân tu, mới lưu lại cho nhân loại sức sống vĩnh hằng của các thế giới chân thiện mỹ của chư Phật.

Vài trò của người phụ nữ trong kinh Hoa Nghiêm

Vai trò của người phụ nữa trong kinh Hoa Nghiêm

Trong đời sống hiện đại, người phụ nữ đang nắm giữ nhiều vai trò quan trọng trong các lãnh vực không thua kém gì nam giới, đó là việc bình thường. Nhưng ở thời kỳ Đức Phật tại thế, mọi sinh hoạt của xã hội Ấn Độ đặt nặng trên sự phân chia giai cấp, trong đó phụ nữ chẳng có một vai trò gì đáng kể, còn bị xem nhẹ. Trong bối cảnh xã hội Ấn Độ như vậy, Đức Phật đã thực hiện một cuộc đổi mới làm chấn động mọi người, nhất là hàng vua chúa và giới trưởng giả bấy giờ. Thật vậy, Đức Phật đã cho phép những người bị xã hội Ấn xếp vào thành phần giai cấp thấp nhất được xuất gia, chính thức trở thành Tăng sĩ của giáo đoàn. Trong khi cuộc sống của họ lúc chưa xuất gia phải gánh chịu sự đối xử kỳ thị rất khắc nghiệt đến mức độ nếu họ lỡ dẫm lên cái bóng của giai cấp quý tộc thì cũng đủ bị chết chém. Vậy mà các vua chúa, trưởng giả khi cúng dường, đảnh lễ Phật, họ cũng phải cung kính cúng dường chúng Tăng.

Riêng đối với phụ nữ, Đức Phật đã cho phép họ xuất gia, đứng hàng thứ nhì trong bốn chúng của Ngài, tức chỉ sau chư Tăng. Không phải chỉ những người thuộc giai cấp cao trong xã hội cảm thấy "sốc”, mà ngay cả chúng Tăng lúc ấy cũng không mấy hài lòng trước quyết định của Đức Phật khi Ngài xếp đặt cho phụ nữ "vai trò đúng như họ xứng đáng được”. Có thể khẳng định rằng với uy đức vô lượng, Đức Phật thành công nhẹ nhàng trong việc thay đổi nếp nghĩ, nếp sống muôn đời của dân chúng Ấn Độ theo chiều hướng đúng đắn, tốt đẹp. Và quả tình, thực tế đã cho thấy quyết định của Đức Phật hoàn toàn sáng suốt. Những người xuất thân từ giai cấp thấp nhất của xã hội Ấn cũng như những người phụ nữ khi phát tâm tu hành dưới sự giáo dưỡng của Phật, đấng phước trí vô lượng, thì tất cả những người này cũng lần lượt dự vào dòng Thánh, đắc quả A la hán, xứng đáng cho trời người cung kính, cúng dường.

Nói về công đức tu hành của Ni giới, trong kinh điển Nguyên thủy có ghi rõ cuộc đời của nhiều vị Thánh Ni. Ở đây, chúng tôi xin nói đến kinh điển Đại thừa, đặc biệt là trong kinh Hoa Nghiêm đã đề cao hình ảnh những người phụ nữ có chí hướng thượng, trải qua quá trình phát huy tâm linh, đã đắc đạo, đắc quả. Người phụ nữ mà kinh Hoa Nghiêm phác họa, hiện hữu dưới nhiều hình thức và vai trò khác nhau. Có người là cư sĩ như Hưu Xã hay Cụ Túc Ưu bà di, Bất Động Ưu bà di; có người đóng vai trẻ thơ như Từ Hạnh đồng nữ, cũng có người thuộc giới xuất gia như Tỳ kheo Ni Sư Tử Tần Thân, thậm chí có người xuất thân từ thành phần bất hạnh nhất là Bà Tu Mật Đa và cho đến hình ảnh cao quý nhất được mọi người tôn thờ là Bồ tát Quán Tự Tại. Dù thuộc thành phần nào trong xã hội,

nhưng khi phát tâm tu hành và thâm nhập đời sống phạm hạnh, trí tuệ theo Phật, tất cả những người phụ nữ trong kinh Hoa Nghiêm đều tiêu biểu cho những hành giả trang nghiêm thân tâm bằng thánh tài vô tận, trí sáng vô cùng, uy đức cao tột và đạo lực siêu tuyệt. Nơi họ, những đức tính dở, xấu, thấp kém của người đời nói chung và của phụ nữ nói riêng, hoàn toàn vắng bóng; chỉ có những đức tính và những việc làm đáng kính, đáng quý, đáng phục, đáng noi theo luôn tỏa sáng ở hàng nữ lưu trong thế giới Hoa Nghiêm.

Trên bước đường cầu đạo, sau khi tham vấn các vị Tỳ kheo Đức Vân, Hải Vân, Thiện Trụ, Hải Tràng và các nam cư sĩ như Di Già, trưởng giả Giải Thoát, v.v… Thiện Tài tìm đến Hưu Xã Ưu bà di để cầu học. Đây là hình ảnh người phụ nữ đầu tiên mà Đức Phật đề ra trong kinh Hoa Nghiêm nhằm phá bỏ quan niệm cố chấp về giới tính ăn sâu trong nếp sống của mọi người. Quả là một cuộc thay đổi mạnh mẽ trong một xã hội trọng nam khinh nữ, không bao giờ người đàn ông lại lắng tai nghe phụ nữ chỉ dạy. Nhưng Đức Phật đã đưa ra cái nhìn đúng đắn rằng không thể nghĩ tất cả phụ nữ là xấu. Tất nhiên, cũng như nam giới, trong nữ giới có người xấu người tốt. Đề cao nữ giới, hoặc xem thường họ, cả hai quan niệm này đều sai lầm.

Tâm hồn của Hưu Xã Ưu bà di không âm mưu, thủ đoạn, buồn khổ giống như đa số phụ nữ; chỉ có sự thanh thản, cao quý tỏa sáng nơi tâm nên bà mới có tên Hưu Xã, nghĩa là rũ bỏ tất cả ý tưởng đen tối. Hưu Xã cho biết bà đã phát tâm Bồ đề từ thời Phật Nhiên Đăng và đã thành tựu đại hạnh của Bồ tát. Đặc biệt bà sở đắc pháp tên "Ly ưu an ổn tràng”, nghĩa là đã lìa xa tham vọng, không có ý

khống chế người khác, không cố chấp, không ưu phiền, sống thanh thản, tự tại, giải thoát, an lạc, tạo thành quang cảnh nơi bà sống rất thanh cao. Tâm thuần khiết như thế đã ảnh hưởng đến những ai trông thấy, hoặc thân cận với bà đều phát tâm Bồ đề, không bao giờ thoái chuyển và cũng được an trụ giải thoát.

Người nữ kế tiếp mà Thiện Tài tham vấn là Từ Hạnh đồng nữ. Kinh Hoa Nghiêm đề cao hình ảnh một cô bé, nhưng được mọi người kính trọng, vì đã tích lũy được phước đức và trí tuệ từ nhiều đời quá khứ. Đặc biệt là lòng từ bi của Bồ tát Từ Hạnh đã thể hiện thành hảo tướng, thành đền đài cung điện và việc làm giúp đỡ mọi người thoát khỏi cuộc sống khổ đau, được an vui.

Ngoài ra, trong hàng nữ lưu mà kinh Hoa Nghiêm đề cập, nổi bật nhất là hình ảnh của Bồ tát Quán Tự Tại. Hay nói đúng hơn, thân phụ nữ là một trong 32 ứng hiện thân của Bồ tát Quan Âm. Ngài chứng được trí Bát Nhã, thấu tỏ thật tướng của các pháp; vì thế, mọi việc trên cuộc đời này không thể làm chướng ngại việc cứu khổ độ sanh của ngài. Từ tâm chơn như, Bồ tát Quán Tự Tại phát tâm đại từ bi, lắng nghe tiếng khóc than, cầu cứu của tất cả chúng sanh, nên ngài có thêm một tôn danh khác nữa là Bồ tát Quan Thế Âm và đó cũng chính là nguyên nhân mà Đức Quan Âm thường hiện hữu ở cõi Ta bà. Ngài là vị Bồ tát được nhân loại khắp năm châu bốn biển quy ngưỡng, tôn thờ, kính lễ. Nhìn thấy tôn tượng của Bồ tát Quan Âm ở khắp mọi nơi, chúng ta cảm nhận được công hạnh và quả đức của ngài liên quan mật thiết đến chúng ta như thế nào.

Quán Tự Tại là tên diễn tả sự tu chứng của ngài và tên Quan Thế Âm để chỉ cho việc làm của Bồ tát. Ngài tu nhân theo kinh

Hoa Nghiêm, được tự tại đối với tất cả các pháp và khởi tâm đại bi trước khổ nạn của chúng sanh; cho nên ngài thường xuất hiện qua 32 ứng hiện thân để cứu khổ độ sanh theo tinh thần Phổ Môn của kinh Pháp Hoa.

Có thể hiểu 32 ứng hiện thân thể hiện quyền năng diệu dụng của Bồ tát Quan Âm, nói theo ngày nay là năng lực đa dạng của Bồ tát. 32 ứng hiện thân, hay 32 hoàn cảnh tiêu biểu cho tất cả mọi tình huống khó khăn nhất, Quan Âm đều có khả năng giải quyết tốt đẹp. Thật vậy, khi cần hiện thân Phật tiêu biểu cho người có năng lực cao tột về mọi mặt, Bồ tát Quan Âm thừa sức làm. Không những hiện thân Phật, Duyên giác, Thanh văn, tức đủ năng lực siêu tuyệt của hàng tam Thánh, Bồ tát Quan Âm còn có thể làm những việc của Trời Đại Phạm Thiên vương, tức những việc khó khăn vượt hơn sức người. Và đối trước mưu cầu hạnh phúc trong đời thường của con người, như mong muốn có con trai hay con gái, Quan Âm Bồ tát cũng đáp ứng được cho họ. Ngài cũng có đủ sức mạnh, đủ tài trí, đủ thế lực để che chở, cứu giúp mọi người thoát khỏi bảy tai nạn thường đe dọa mạng sống của họ, như bị nước cuốn trôi, bị hỏa hoạn, bị oán tặc bao vây, bị gông cùm xiềng xích… Thậm chí trước những đối tượng hung ác hại người, Bồ tát Quan Âm cũng có thừa dũng lực khiến chúng phải nể sợ, khuất phục qua ứng hiện thân Tiêu Diện Đại sĩ. Ngoài việc cứu giúp chúng sanh ở Ta bà, Bồ tát Quan Âm còn có năng lực siêu việt để trợ hóa Đức Phật Di Đà ở Tây phương Tịnh độ.

Năng lực hành đạo của Bồ tát Quan Âm hoàn toàn tự tại ở hai thế giới tịnh uế trái ngược như thế, thì vấn đề giới tính nam hay nữ không quan trọng gì cả. Nói cách khác, vai trò nào Bồ tát cũng làm

được trọn vẹn tốt đẹp, thì hiện thân phụ nữ của Quan Âm cũng là hạnh nguyện của ngài để khơi dậy cho số đông phụ nữ trên cuộc đời này đừng tự ti mặc cảm với nếp nghĩ là mình thuộc phái yếu, không thể làm được việc lớn. Bồ tát Quan Âm nhắc nhở nữ giới hay mọi người nói chung, ý thức được năng lực siêu nhiên tiềm ẩn trong mỗi người chúng ta, nếu chúng ta biết ứng dụng tinh ba Phật dạy trong cuộc sống. Tất nhiên là con đường đi đến thành quả như Đức Quan Âm là lộ trình mà kinh Pháp Hoa gọi là năm trăm do tuần đường hiểm sanh tử phải vượt qua, không đơn giản.

Có thể khẳng định rằng hình ảnh Bồ tát Quan Thế Âm dưới dạng ứng hiện thân phụ nữ nói lên đỉnh cao của năng lực đa dạng và toàn mỹ, một khi đạt đến trí tuệ toàn giác và sử dụng được sự hiểu biết trọn vẹn để hành sử thích ứng trong mọi tình huống của cuộc sống, giải trừ mọi tai ách và mang lại hạnh phúc, an lạc cho mọi người. Bậc nữ lưu thành tựu được những việc làm siêu tuyệt của bậc đại trí, đại từ bi, đại hạnh như Bồ tát Quan Thế Âm là biểu tượng cho cả loài người tôn thờ, là niềm mơ ước của tất cả hành giả đang tiến bước trên lộ trình tự giác, giác tha, chứ không riêng gì hàng nữ giới noi gương theo.

Những tư tưởng hòa bình, hòa hợp của Phật giáo VN

Những tư tưởng hòa bình, hòa hợp của

Phật Giáo Việt Nam

Bài tham luận tại Hội nghị diễn đàn Phật giáo lần thứ nhất

tại Trung Quốc ngày 11-4-2006

Tinh thần vô ngã vị tha của Phật giáo là yếu tố quan trọng chính yếu đã giúp cho đạo Phật dễ dàng hòa nhập và thích nghi với phong tục tập quán của các nước mà Phật giáo truyền bá đến; hay nói chung, Phật giáo từ nghìn xưa đã hài hòa một cách nhẹ nhàng với tất cả mọi hoàn cảnh sống của dân chúng bản địa ở khắp mọi nơi trên thế giới. Khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam cũng vậy. Với sự tùy thuận và hài hòa theo tinh thần quên mình vì lợi ích của mọi người, Phật giáo đã hòa nhập vào đời sống dân tộc Việt Nam. Từ đó, Phật giáo đã đồng hành với dân tộc, gắn bó với dân tộc một cách tự nhiên, không chịu sự áp đặt của bất cứ thế lực nào, ngay cả trong một số thời kỳ mà Phật giáo được tôn làm quốc giáo. Sự đồng hành mật thiết của Phật giáo với dân tộc Việt Nam trải qua biết bao sự thăng trầm trong suốt chiều dài lịch sử hơn hai ngàn năm. Chính quá trình nối kết dài lâu ấy đã hình thành một vị thế

rất đặc biệt của Phật giáo Việt Nam trong lòng dân tộc, trong nhiều lãnh vực hoạt động của đất nước chúng tôi.

Ngoài ra, Phật giáo Việt Nam cũng đã tiếp nhận những tư tưởng văn minh của nhân loại từ thời cổ đại, đặc biệt là nền văn minh Ấn Độ và văn minh Trung Hoa, cho đến thời cận đại, Phật giáo Việt Nam cũng hấp thu được những nét hay đẹp của tư tưởng văn minh Tây phương. Vì thế, sinh hoạt của Phật giáo Việt Nam mang tính chất đa dạng và tràn đầy sức sống. Mặc dù chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn minh khác nhau, nhưng truyền thống của Phật giáo Việt Nam đặt nền tảng sinh hoạt theo tôn chỉ của Đức Phật đề ra, đó là sự hòa hợp mà trong kinh Phật thường nhắc đến là pháp Lục Hòa cộng trụ trong nếp sống của đại chúng. Thật vậy, chính tinh thần hòa hợp thực sự đã giúp cho Phật giáo chúng tôi tồn tại, vượt qua mọi khó khăn và phát triển được hoạt động Phật pháp lâu dài, bền vững, kể cả sự phát huy về tâm linh của hàng đệ tử bước theo dấu chân Phật. Theo tinh thần hòa hợp, chúng tôi loại bỏ tinh thần cố chấp, bảo thủ và sẵn sàng học hỏi tất cả những tinh hoa của nhân loại để giúp ích cho sự tồn tại và phát triển đạo pháp ở đất nước chúng tôi.

Như quý vị đã biết Phật giáo từ lúc du nhập vào đất nước Việt Nam cho đến nay đã trải qua hơn hai ngàn năm, Phật giáo đã đi vào đất nước chúng tôi bằng nhiều hướng khác nhau và trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Từ góc độ có nhiều sự khác biệt trong việc hình thành sự phát triển của bản thân Phật giáo như vậy, nên trong

giới Phật giáo Việt Nam tuy có cùng tín ngưỡng nhưng lại chia ra thành nhiều tổ chức với những sinh hoạt tu tập khác nhau.

Chính vì muốn đạt đến sự hòa hợp một cách tốt đẹp nhất trong mọi sinh hoạt đạo pháp mà giới Phật giáo chúng tôi đã trải qua nhiều thời kỳ vận động thống nhất Phật giáo thành một tổ chức. Nhưng mãi đến năm 1981, mới có đủ thuận duyên giúp chúng tôi dung hòa được tất cả mọi sự dị biệt của các hệ phái để cùng sinh hoạt hài hòa với nhau trong một Giáo hội duy nhất. "Thống nhất tổ chức và lãnh đạo, thống nhất tư tưởng và hành động; nhưng vẫn tôn trọng pháp môn tu hành mang tính biệt truyền”; đó chính là phương châm đúng đắn mà Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã vạch ra cho mọi hoạt động thực sự tốt đẹp tại đất nước chúng tôi. Có thể khẳng định rằng nhờ phương châm sinh hoạt hòa hợp này mới đoàn kết được Phật giáo Việt Nam tồn tại và phát triển vững mạnh trong cộng đồng xã hội. Thật vậy, trong suốt thời gian hai mươi lăm năm qua, với sự thống nhất Phật giáo hình thành Giáo hội Phật giáo Việt Nam trên căn bản pháp lý của một tổ chức tôn giáo, Giáo hội chúng tôi mới có đầy đủ điều kiện thuận lợi để gắn bó, đoàn kết và phát triển ở mọi lãnh vực.

Và cũng nhờ sự sinh hoạt thống nhất và hòa hợp trong một Giáo hội mà các tu sĩ Phật giáo Việt Nam thuộc những hệ phái biệt truyền khác nhau có được thiện duyên cùng học chung một trường lớp, cùng sống chung trong một tu viện. Từ môi trường sinh hoạt chung, với mối tương quan mật thiết như thế đã tạo cơ hội cho các tu sĩ Việt Nam tìm hiểu, nghiên cứu, thực tập những pháp môn

khác nhau, để từ đó rút tỉa được những kinh nghiệm quý báu và gặt hái được những nhận thức phong phú về Phật giáo trên mặt lý thuyết và cả mặt tâm linh, cũng như định vị được vai trò và việc làm cần thiết của nhà tôn giáo trong xã hội thời hiện đại và trong cộng đồng quốc tế.

Sự hiện hữu của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trên quy mô cả nước và toàn diện là điều chưa từng có, tiêu biểu cho đỉnh cao về mặt tổ chức của con đường phát triển Phật giáo Việt Nam và tạo sự đoàn kết hòa hợp lâu dài trong giới Tăng Ni, Phật tử. Từ trung ương đến hạ tầng cơ sở, hoạt động của Giáo hội chúng tôi đã đạt được những thành quả đáng kể. Chẳng những Giáo hội Phật giáo Việt Nam nâng cao chất lượng truyền trì chánh pháp, mà còn đóng góp được nhiều việc làm lợi ích cho xã hội Việt Nam đang trên đà phát triển. Điều này đã nói lên được truyền thống nhập thế tích cực của Phật giáo Việt Nam trong mạch sống dân tộc. Thực tế cho thấy Phật giáo đã trở thành nơi nương tựa xoa dịu khổ đau và mang an vui đến cho quần chúng.

Đặc biệt là sự đóng góp lớn lao của Giáo hội Phật giáo Việt Nam về từ thiện, xã hội, y tế và văn hóa cho cộng đồng xã hội Việt Nam thêm tốt đẹp. Những thành quả đóng góp này đã tạo cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam có một vị trí thân thương, vững chắc trong lòng nhân dân Việt Nam. Chúng tôi xin nói sơ lược vài thành quả cụ thể như trong toàn quốc có trên 58 Tuệ Tĩnh đường, 126 phòng phát thuốc miễn phí đã hoạt động có hiệu quả, đã khám bệnh và phát thuốc cho rất nhiều bệnh nhân, tổng trị giá hàng trăm triệu đồng tiền thuốc.

Các lớp học tình thương, các trường nuôi dạy trẻ khuyết tật, mồ côi… thuộc nhiều tỉnh thành trong cả nước đã được tổ chức và phát triển đồng bộ, tăng cường hiệu năng giảng dạy, góp phần chia sẻ gánh nặng cho xã hội và nhân dân. Chi phí cho toàn bộ công việc từ thiện này cũng lên đến hàng trăm triệu đồng. Ngoài ra, Giáo hội Trung ương và các Tỉnh – Thành hội Phật giáo đã tổ chức cứu trợ đồng bào bị thiên tai lũ lụt trong nhiều năm qua ở Việt Nam với tổng số tiền hàng tỷ đồng.

Đặc biệt là để góp phần san sẻ những khó khăn của xã hội về đại dịch của thế kỷ, Giáo hội Phật giáo chúng tôi đã tham khảo kinh nghiệm chăm sóc người bị nhiễm HIV/AIDS tại Thái Lan và đã tổ chức những Trung tâm Tư vấn giúp đỡ, chăm sóc cho người bị nhiễm HIV tại thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và Thừa Thiên, Huế. Bước đầu, những Trung tâm này đạt được nhiều hiệu quả nhất định và đang được nghiên cứu phát triển sâu rộng trong thời gian tới.

Tăng Ni, Phật tử Việt Nam cũng đã nhiệt liệt hưởng ứng các phong trào ích nước lợi dân, mua công trái phiếu xây dựng Tổ quốc, xây dựng cầu đường, xây dựng trường học, xây dựng nhà cho người nghèo, nhà cho người có công với đất nước, cấp học bổng cho sinh viên học sinh khó khăn học giỏi, tặng thực phẩm, quần áo, thuốc men cho các nhà dưỡng lão, các bệnh viện, các nhà nuôi trẻ mồ côi, v.v… Số tiền dành cho công tác từ thiện xã hội nói chung cả trăm tỷ.

Thể hiện truyền thống Phật giáo là tâm hồn bao dung và sự hài hòa với mọi người trong tinh thần Lục Hòa cộng trụ mà Đức Phật chúng ta đã chỉ dạy, giới Phật giáo chúng tôi từ ngàn xưa đã

tạo được mối quan hệ thân thương với các tôn giáo khác ở Việt Nam. Thật vậy, lịch sử đã từng lưu dấn ấn một thời những tình cảm trong sáng, tốt đẹp của Phật giáo Việt Nam dành cho Nho giáo, Lão giáo. Khi Phật giáo đạt đến đỉnh cao của thời kỳ cực thịnh đời Lý Trần vẫn dung nhiếp được Nho giáo và Lão giáo. Với tâm hồn phóng khoáng, không kỳ thị, không cố chấp, các nhà Sư Việt Nam nhận thấy những điều hay trong thuật xử thế của Nho giáo, Lão giáo thì học hỏi một cách tự nhiên và sử dụng như một phương tiện phục vụ quần chúng và Đạo giáo, Nho giáo theo đó cũng được phát triển. Từ góc độ hài hòa và tiếp thu những điều thiện mỹ, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa của Phật giáo Việt Nam, văn miếu thờ Đức Khổng Tử cũng được xây dựng ngay ở kinh đô cùng lúc với việc xây dựng chùa. Chính Quốc sư Vạn Hạnh đưa ra thuyết Tam giáo thể hiện tinh thần bao dung, hòa hợp, vô ngã vị tha của một bậc chân tu đắc đạo. Ngoài Nho giáo và Lão giáo, Phật giáo Việt Nam cũng đã tạo điều kiện cho tất cả tín ngưỡng nhân gian được hội nhập và tồn tại trong sinh hoạt Phật giáo. Điều này đã nói lên tinh thần hòa nhập cao độ của Phật giáo Việt Nam vào cuộc sống của mọi tầng lớp nhân dân, cũng như thể hiện tầm nhìn đúng đắn theo hướng tích cực của hàng Tăng lữ Việt Nam về các truyền thống văn hóa tốt đẹp của người dân Việt hiện hữu từ bao đời.

Ngày nay, số lượng tín đồ của Phật giáo tại Việt Nam vẫn là số đông, nhưng Giáo hội Phật giáo chúng tôi cũng luôn sinh hoạt hài

hòa với các tôn giáo bạn hiện hữu bên cạnh. Chúng tôi thường hợp tác với tôn giáo bạn, trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ với nhau công tác từ thiện xã hội để đóng góp, xây dựng an sinh xã hội. Điển hình như sự hợp tác giữa thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh và Tòa Tổng Giám mục thành phố Hồ Chí Minh trong việc quản lý và phòng chống, giúp đỡ những người bị nhiễm HIV/AIDS.

Cũng trên tinh thần phát triển sự hòa hợp với các tổ chức Phật giáo thế giới, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã giao lưu, thắt chặt tình hữu nghị với các tổ chức Phật giáo trong khu vực và một số nước trên thế giới, hợp tác về văn hóa, giáo dục và trao đổi tìm hiểu lẫn nhau.

Chúng tôi thiết nghĩ rằng những thành quả lợi ích thiết thực mà Phật giáo Việt Nam chúng tôi thành tựu, đặc biệt là sự hòa bình, hòa hợp chính là sự hòa bình, hòa hợp với các tư tưởng khác, với các tôn giáo khác theo tinh thần Phật dạy rằng tất cả chúng ta đều là huynh đệ trong tình pháp lữ, hay nói chung trong tình người có dòng máu cùng đỏ và nước mắt cùng mặn.

Tư tưởng hòa bình, hòa hợp ngay trong sinh hoạt của Phật giáo, cũng như trong cộng đồng xã hội và đối với các tôn giáo bạn, mà Phật giáo Việt Nam đã thiết thân thể nghiệm và gặt hái được những thành quả lớn lao trong suốt chiều dài lịch sử từ nghìn xưa cho đến ngày nay, vẫn có giá trị đáng kể.

Chúng tôi hy vọng rằng tư tưởng hòa bình, hòa hợp của Phật giáo Việt Nam mà chúng tôi vừa trình bày sẽ là đường lối sống thiết thực hữu ích cho việc phát triển sự hợp tác tốt đẹp giữa các tổ chức Phật giáo trên thế giới, cũng như dung hợp được các tư tưởng

của những tôn giáo khác nhau, đồng thời xây dựng được nền hòa bình lâu dài cho ngôi nhà chung của nhân loại trên hành tinh này. Chúng tôi cũng mong rằng những đóng góp của các tổ chức Phật giáo trong hội nghị này sẽ tạo ra hướng phát triển hơn nữa cho Phật giáo xây dựng một thế kỷ XXI chan hòa tình hữu nghị với các dân tộc và tôn giáo trên thế giới, giúp cho nhân loại cùng sống chung trong hòa bình, thịnh vượng, an vui và nhân ái. Cầu nguyện hội nghị thành công tốt đẹp và trân trọng cám ơn sự lắng nghe của quý vị.

Đức Phật hằng hữu trong mỗi chúng ta

Đức Phật hằng hữu trong mỗi chúng ta

(Tham luận tại đại lề Phật đản Liên Hiệp Quốc tại Thái Lan, 2006)

Lễ Phật Đản năm nay đánh dấu mốc quan trọng đối với Phật tử trên toàn thế giới. Thật vậy, đây là lần đầu tiên Liên Hiệp Quốc đã kết hợp với chính phủ Thái Lan và nhiều quốc gia khác cùng nhau tổ chức thật long trọng Đại lễ Phật Đản tại thủ đô Bangkok. Sự kiện này đã nói lên vai trò rất cần thiết của đạo Phật ngày nay, cũng như phương cách sống hòa hợp, phát triển, an lạc, hạnh phúc, hòa bình mà Đức Phật chúng ta đã chỉ dạy, vẫn mãi mãi có giá trị thiết thực vô cùng cho cộng đồng nhân loại trên trái đất này.

Mục đích của hội nghị Phật giáo lần này là cơ hội quý báu để các nhà lãnh đạo Phật giáo của mười tám quốc gia có tổ chức Phật giáo phát triển trên khắp thế giới cùng gặp gỡ nhau, cùng trao đổi và thảo luận về cuộc đời cao quý vô cùng của Đấng Từ phụ Thích Ca Mâu Ni. Và nhất là hội nghị trọng đại của giới Phật giáo thế giới lần này thật là một duyên may, rất lợi lạc cho những người con Phật tu theo nhiều pháp môn khác nhau ở những hoàn cảnh sống

khác nhau được trình bày, chia sẻ cho nhau và học hỏi lẫn nhau về sự hiểu biết giáo pháp mà Bậc Đại Đạo sư chúng ta đã truyền trao, về sự thăng hoa tâm linh trong việc tự thân thể nghiệm pháp Phật và về những kinh nghiệm quý báu mà mỗi người đệ tử Phật gặt hái được trên bước đường tự hành hóa tha.

Riêng tôi, chuyên nghiên cứu và hành đạo theo kinh Pháp Hoa trải qua hơn năm mươi năm, cho nên những tinh ba của Pháp Hoa luôn hiện hữu trong tâm trí tôi và chỉ đạo cho những việc làm của chúng tôi được tốt đẹp. Vì chịu ảnh hưởng sâu sắc tinh thần Pháp Hoa, khi hướng tâm đến ngày Đức Phật Đản sinh trên thế gian này, chúng tôi đã liên tưởng đến phẩm Hiện Bảo Tháp thứ 11 trong kinh Pháp Hoa, theo đó cũng ẩn chứa một số yếu nghĩa nhằm chỉ dạy chúng ta nhận chân được rằng Đức Phật Thích Ca vẫn hằng hữu bên cạnh chúng ta, vẫn thường soi đường dẫn lối cho chúng ta tiến bước trên lộ trình thăng hoa trí tuệ và đức hạnh ngay tại thế gian này.

Trong hội Pháp Hoa, một bảo tháp rất lớn bỗng nhiên xuất hiện trước Đức Phật Thích Ca và đại chúng. Tháp báu ấy trụ giữa hư không và từ trong tháp vang ra tiếng nói của Đức Phật Đa Bảo, Ngài khen ngợi Đức Phật Thích Ca đã nói pháp chân thật. Cả đại chúng đều rất ngạc nhiên và muốn được chiêm ngưỡng tôn nhan của Đức Phật Đa Bảo. Đức Phật Thích Ca mới dạy rằng muốn thấy Phật Đa Bảo thì Ngài phải tập trung tất cả phân thân của Ngài đang thuyết pháp trong mười phương. Lúc ấy, Phật Thích Ca phóng một luồng hào quang thì phân thân Phật trong mười phương đều tiếp nhận được ánh quang đó và liền đến thế giới Ta bà để cúng dường tháp báu của Đức Đa Bảo Như Lai. Ngay lúc ấy, Ta bà biến thành Tịnh độ.

Tháp báu có Phật Đa Bảo trụ giữa hư không nhằm gợi ý rằng tất cả những hành giả đang thể nghiệm pháp Phật cần phải thanh lọc tâm mình cho thực trong sạch, thực trống không, mới thấy được Phật. Nói cách khác, Phật chỉ xuất hiện khi tâm chúng ta đã hoàn toàn lắng yên mọi nghĩ suy tính toan theo thế gian, phiền não dứt sạch và tâm thực sự rỗng rang, thanh tịnh. Chúng tôi mong rằng tâm của tất cả quý vị tham dự Đại lễ Phật Đản nơi đây đều được thanh tịnh, vắng lặng để đón nhận được sự hiện hữu của Đức Phật ngay trong tâm mình.

Từ trước, chúng ta vẫn tưởng rằng chỉ có duy nhất một Đức Phật Thích Ca hiện hữu ở Ấn Độ cách đây hơn hai mươi lăm thế kỷ; nhưng với hiện tượng tháp Đa Bảo xuất hiện, Đức Phật cho biết Ngài có phân thân trong khắp mười phương. Điều này muốn nói rằng thành tựu quả vị Phật và để giáo hóa chúng sanh thích ứng cho từng loại hình ở nhiều cảnh giới, Phật Thích Ca đã hiện hữu với nhiều phân thân khác nhau mà kinh điển thường diễn tả là thiên bá ức hóa thân Phật thuyết pháp ở mười phương. Nếu chỉ có một thân thì chỉ là Bích chi Phật, hay Độc giác Phật.

Đức Phật rõ biết nghiệp lực, tánh tình, hoàn cảnh, khả năng, v.v… của chúng sanh hoàn toàn khác nhau và Ngài giáo hóa những người hữu duyên, người thiện cũng như người ác, vô cùng tốt đẹp, thể hiện rõ nét phân thân Phật, hay ứng hóa thân Phật đã sử dụng trọn vẹn vô số pháp tương ưng cho mỗi loài chúng sanh, thậm chí thích ứng cho từng cá nhân, từng hoàn cảnh. Và cho đến ngày nay, rõ ràng tầm giáo hóa của Đức Phật vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc và mạnh mẽ cho nhân loại trên khắp năm châu. Điển hình là hôm nay cả vạn Tăng Ni, Phật tử thuộc nhiều

quốc gia đã tập trung tham dự Đại lễ Phật Đản tại nơi đây, cũng như rất nhiều người trên khắp thế giới cũng đang hướng tâm về Đức Phật, kỷ niệm ngày Đản Sanh của Ngài. Tất cả chúng ta dù mang sắc tộc khác nhau, đều là đệ tử của Đức Phật Thích Ca, đều tự nguyện sống theo tinh thần Phật dạy. Con tim và khối óc của vô số đệ tử Phật trên khắp thế giới nói chung và của tất cả mọi người chúng ta đang hiện diện tại cuộc Đại lễ Phật Đản này đều đang quy ngưỡng về Đấng Toàn giác, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Điều này đã minh chứng sâu sắc rằng phân thân Phật đang hiện hữu nơi đây cũng như ở khắp mọi nơi, tạo thành Pháp thân Phật vĩnh hằng bất tử trên thế gian trải qua hơn hai ngàn năm trăm năm.

Tất cả chúng ta, mỗi người tu học một pháp khác nhau, có được những sở đắc khác nhau, thể hiện một phần tinh ba của pháp Phật, hay sự hiện hữu của một phân thân Phật. Một người không thể hiểu biết trọn vẹn pháp Phật và cũng không thể hoàn hảo mọi việc cứu độ chúng sanh. Nhưng tất cả chúng ta cùng chung hội họp với nhau trong tuần lễ Phật Đản này, tiêu biểu cho sự tập trung phân thân Phật, để tổng hợp tất cả những hiểu biết về yếu nghĩa Phật dạy, tập hợp tất cả những thành quả tâm linh và lợi ích thực tiễn của chúng ta trên bước đường hoằng pháp lợi sanh. Tổng hợp những điều tốt đẹp của nhiều người thân chứng pháp Phật, chắc chắn chúng ta sẽ có được mẫu số chung về hình ảnh và việc làm vô cùng cao quý của Đức Phật. Nói theo Pháp Hoa, chúng ta mở được tháp Đa Bảo, thấy được kho báu Phật pháp vi diệu của Đức Phật giao cho. Nhận chân được pháp Phật cao quý, tâm chúng ta tất nhiên được an lạc và giải thoát vô cùng; đó là ý nghĩa Ta bà biến thành Tịnh độ đối với người đệ tử Phật.

Trong không khí vô cùng trang nghiêm và long trọng của Đại lễ Phật Đản Phật lịch 2550 – 2006, tất cả chúng ta, với tâm trong sạch, hòa hợp, đoàn kết, cùng nhau vạch ra hướng đi cho Phật giáo thực hiện được nhiều việc lợi ích cho nhân loại trong thời hiện đại. Đó chính là sự khắc họa chính xác nhất về hình ảnh Đức Phật hằng hữu muôn đời vĩnh kiếp trên thế gian này và Đức Phật hằng hữu trong chính cuộc sống của chúng ta, trong chính tư duy và việc làm tốt đẹp của hàng đệ tử Phật trên khắp năm châu bốn biển.

Riêng đối với đất nước Việt Nam chúng tôi, Phật giáo đã thấm sâu vào lòng dân tộc, ảnh hưởng sâu sắc trong nhiều lãnh vực của đất nước trải qua hàng ngàn năm lịch sử. Và những tinh ba của đạo Phật đã chỉ đạo cho các vua quan nước Việt một thời dựng nước, giữ nước thực tốt đẹp, đem lại hòa bình, thịnh vượng, hạnh phúc cho muôn dân. Đặc biệt là tinh thần Bồ tát đạo với hạnh xả kỷ vị tha đã soi sáng cho hàng Tăng Ni và Phật tử Việt Nam từ nghìn xưa cho đến tận ngày nay, tiến bước trên con đường xoa dịu khổ đau và mang an lạc, hiểu biết, hạnh phúc đến cho mọi người, làm sáng danh đạo Phật.

Hồi tưởng lại cách đây hơn hai mươi lăm thế kỷ, Đức Phật Đản sanh ở vườn Lâm Tỳ Ni. Đó là một trong những thị hiện sanh thân của Đức Phật Thích Ca trên cuộc đời này, mà chúng ta quen gọi là Đức Phật sanh diệt. Vì cuộc sống ở thế gian chịu sự chi phối của quy luật sanh diệt, cho nên Đức Phật tất yếu mang thân hữu hạn của con người sanh diệt như một phương tiện cần thiết để có thể giáo hóa chúng sanh trong thế giới sanh diệt. Nhưng mục tiêu chính yếu của Đức Phật khi hiện hữu ở thế giới sanh diệt này là nhằm chỉ cho chúng ta thấy biết thế giới vĩnh hằng bất tử và hướng dẫn chúng ta

phương cách sống trong thế giới vĩnh hằng bất tử. Theo Phật, thế giới vĩnh hằng bất tử ấy không phải ở tận phương trời xa lạ, xa xăm nào, mà đó chính là sự hiện hữu của Phật pháp trong chính cuộc sống của con người. Vâng, quả đúng như tinh thần Phật dạy, giáo pháp của Ngài tồn tại mãi mãi trong dòng chảy vô tận của cuộc sống con người. Sanh thân Phật tuy đã vắng bóng trên cuộc đời, tức Phật sanh diệt đã nhập diệt, nhưng Pháp thân Phật từ đó bắt đầu phát triển, thế giới vĩnh hằng bắt đầu mở rộng, để giúp hàng đệ tử Phật có tầm nhìn hướng đến con người vĩnh hằng bất tử của Đức Phật. Và kỳ diệu thay, con người bất tử vĩnh hằng của Đức Phật, tức là Pháp thân Phật cứ lớn dần mãi theo năm tháng; thời gian càng lâu xa, Pháp thân Phật càng trở nên vĩ đại.

Tinh ba này được kinh Pháp Hoa diễn tả là ‘Thế gian tướng thường trụ”, nghĩa là Phật thường sống trong thế gian, Phật thường hiện hữu trong nếp nghĩ, nếp sống của con người là chánh yếu. Đức Phật đã khẳng định rằng Ngài ở thế giới này thành Phật với tên là Thích Ca Mâu Ni, nhưng khi Ngài giáo hóa ở quốc độ khác thì Ngài có tên khác. Ý này gợi cho chúng ta nhận thức được tính chất "Vô sanh hiện sanh” của Đức Phật. Nghĩa là con người vĩnh hằng bất tử của Phật là một, nhưng Ngài xuất hiện với nhiều ứng hóa thân khác nhau, ở những thế giới khác nhau, với tên khác nhau, để khơi mở cho mọi người nhận ra tính vĩnh hằng bất tử của Phật, cũng như nhận ra tính vĩnh hằng bất tử ấy tiềm ẩn trong chính mỗi người chúng ta.

Theo Phật dạy, chúng ta cũng có tính vĩnh hằng bất tử như Phật, nhưng vì chúng ta chưa phát triển được tính vĩnh hằng bất

tử ấy một cách trọn vẹn như Phật và chúng ta cũng chưa sử dụng được tính chân thật vĩnh hằng ấy giống như Phật. Trong khi Đức Phật đã phát huy hoàn toàn tính vĩnh hằng bất tử của Ngài, tức Pháp thân Phật đã thành tựu trọn vẹn và Ngài đã điều động được, sử dụng được Pháp thân ấy một cách hoàn toàn tự tại trên bước đường giáo hóa độ sanh.

Có thể khẳng định rằng sanh thân của Đức Phật Thích Ca đã nhập Niết bàn, nhưng ngày nay, chúng ta thấy khắp năm châu bốn biển, nơi nào cũng chịu sự tác động của Pháp thân Phật. Cụ thể là có vô số kinh sách lưu truyền những lời vàng ngọc của Phật, vô số người diễn giải tư tưởng siêu tuyệt của Phật, vô số người quy ngưỡng Phật, vô số người phát tâm sống theo giáo pháp Phật, phát huy được tri thức và đạo đức, vô số tổ chức tự nguyện dấn thân thực hiện những việc làm lợi ích, tốt đẹp cho đời theo tinh thần từ bi Phật dạy… Trong tâm trí của mỗi người đệ tử đi theo dấu chân Phật luôn được thắp sáng bởi ngọn đuốc từ bi và trí tuệ, được thể hiện thành những lời nói, những việc làm mang an vui, hạnh phúc, hòa bình cho cuộc đời này. Tất cả những thành quả tốt đẹp của hàng hàng lớp lớp đệ tử Phật trên khắp năm châu, đã vẽ lên hình ảnh Pháp thân Phật bao la, kỳ vĩ, vượt thời gian và không gian trong thế giới sanh diệt này.

Nhận ra sức sống vĩnh hằng bất tử của đạo Phật, thấy được sự hiện hữu vững mạnh của Đức Phật trong lòng nhân loại, cùng với những thành quả xác thực đầy giá trị thực hiện bởi hàng đệ tử Phật ở khắp mọi nơi, mà hôm nay, Liên Hiệp Quốc cùng với chúng ta cử hành đại lễ kỷ niệm Phật Đản để cùng nhau san sẻ và xây dựng

hướng đi của Phật giáo phù hợp và lợi lạc hơn nữa cho cộng đồng nhân loại trong kỷ nguyên mới.

Chúng tôi cầu mong tất cả mọi người hiện diện trong Đại lễ Phật Đản đều tiếp nhận được những điều tốt đẹp nhất của Đức Phật trao cho, để cùng nhau thăng tiến trên con đường thánh thiện và xây dựng được ngôi nhà chung của nhân loại tràn đầy từ bi, an lạc, hòa hợp, hòa bình và thịnh vượng.

Cầu chúc hội nghị thành công và cám ơn sự lắng nghe của quý vị.

Vai trò Tăng già trong thời hiện đại

Vai trò của Tăng già trong thời hiện đại

Theo tinh thần Đại thừa, trên bước đường giáo hóa độ sanh, Đức Phật đã sử dụng các phương tiện khác nhau để nói pháp. Những phương tiện ấy đều nhằm thích ứng với ba việc, đó là tùy chỗ, tùy lúc và tùy người mà Ngài đưa ra các pháp tương ưng, trong kinh thường gọi là tùy duyên mà Phật nói vô số pháp. Thật vậy, trong các kinh điển, có kinh Phật nói cho chư Thiên, có kinh nói cho Bồ tát, hoặc nói cho các Tỳ kheo, hay cho cư sĩ tại gia, mà đôi khi chúng ta thấy những kinh này bề ngoài có vẻ mâu thuẫn nhau. Tuy nhiên, nếu căn cứ trên tinh thần phương tiện, hay tùy duyên, có thể khẳng định rằng tất cả pháp Phật đều có đồng một vị là làm cho chúng sanh được an vui, giải thoát.

Vì vậy, thử đặt vấn đề giả sử có Đức Phật xuất hiện trên thế gian ở thế kỷ XXI thì Ngài sẽ dạy những gì. Chắc chắn, Phật chỉ dạy những gì giúp cho mọi người trong thời đại này và trên trái đất này có thể ứng dụng trong cuộc sống để họ được lợi ích, an vui và hạnh phúc.

Trong lễ Phật Đản thế giới Phật lịch 2550 vừa qua được tổ chức tại Thái Lan, các nhà Sư thuộc hệ phái Nam truyền đều đưa

ra ý kiến chung rằng nếu mọi người áp dụng lời Phật dạy, theo đó thể hiện đời sống phạm hạnh và tri túc, thì ở bất cứ quốc gia nào và sống trong bất cứ hoàn cảnh nào, họ cũng sẽ được an vui và giải thoát. Chính các nhà Sư phạm hạnh đã đạt được thành quả tốt đẹp như vậy, mặc dù trong thực tế cuộc sống, chỉ với một bình bát và một ca sa, vẫn cảm nhận được tịnh lạc của thế giới Niết bàn. Thật vậy, thể hiện đời sống tĩnh lặng, trầm mặc như Phật chỉ dạy, người đệ tử Phật đã nhận ra những nhu cầu vật chất cần cho cuộc sống con người không nhiều như chúng sanh tham lam, chấp trước luôn nghĩ tưởng.

Chính lòng tham lam vô bờ bến và tâm ích kỷ của con người đã thúc đẩy họ tranh giành để khai thác cạn kiệt những tài nguyên của trái đất này, rồi từ đó họ sát hại lẫn nhau, cho đến tìm cách làm sao giết được nhiều người nhất trong thời gian nhanh nhất. Kết quả của tham vọng không cùng tận ấy đã gây ra sự sống khổ đau, bất hạnh bao phủ muôn loài.

Vì vậy, chúng ta cần truyền bá lời Phật dạy sang các nước văn minh, giúp họ ý thức và sống với tinh thần Phật dạy. Đó chính là điều cần thiết để giúp cho trái đất này kéo dài được tuổi thọ và giúp cho tất cả mọi người trên trái đất này cũng được sống an lành và hạnh phúc.

Theo tinh thần Đại thừa, để định vị là đệ tử Phật, không phân biệt hình thức xuất gia hay tại gia, mà chỉ căn cứ trên suy nghĩ và việc làm đem lại lợi ích, an vui, hạnh phúc cho chúng sanh. Vì có những việc làm mà giới xuất gia bị hạn chế, không thể thực hiện; nhưng ngược lại, giới cư sĩ tại gia có thể thực hiện tốt đẹp, mang

lại lợi ích cho nhiều người. Do đó, có thể thấy rằng tùy theo quốc độ, tùy theo văn hóa, phong tục, tập quán của từng nơi mà việc làm được đánh giá khác nhau. Ở các nước Tây phương hay một số nước khác, việc khất thực khó được chấp nhận. Trong khi đó, những việc làm nào đem lại lợi ích an vui cho mọi người thì dễ dàng được tán dương. Điển hình như đối với người dân Trung Hoa nói riêng và đối với các nước theo Đại thừa nói chung, Bồ tát Quan Âm đã trở thành biểu tượng cao quý nhất mà nhiều người tôn thờ là Phật, thậm chí họ chỉ thờ Đức Quan Âm mà không thờ Đức Phật Thích Ca.

Vì thế, ở Trung Hoa vào thời loạn lạc như thời Xuân Thu chiến quốc, việc truyền bá Phật pháp không thể thực hiện bằng hình thức chỉ giảng dạy giáo pháp, không thể khuyên răn người dân sống thiểu dục tri túc, hoặc đưa ra giới điều ngăn cấm giết hại lẫn nhau. Vì thế, các nhà Sư Đại thừa nhận chân được con đường giáo hóa độ sanh chính là làm lợi ích cho mọi người, phải nói những điều tương ưng với suy nghĩ của họ và phải đáp ứng được niềm mong mỏi của họ. Có như vậy, người dân mới chấp nhận Phật pháp.

Trên tinh thần "Tùy thuận thế duyên vô quái ngại”, các nhà Sư Đại thừa không đặt nặng vấn đề giảng dạy giáo pháp. Công việc chính của các ngài là cứu chữa mọi bệnh tật cho người dân, giúp họ thoát khỏi những bệnh hiểm nghèo cũng như có được sức khỏe tốt trong đời sống hàng ngày, đồng thời dạy người dân trồng cây thuốc và phương thức canh tác, trồng trọt để thu hoạch hoa mầu được nhiều hơn. Làm cho đời sống vật chất của người dân khá giả và được khỏe mạnh; chính những thành quả tốt đẹp như vậy đã là nền tảng chính yếu làm cho Phật giáo Đại thừa bén rễ và phát triển

được ở đất nước Trung Hoa xưa kia. Thậm chí về sau, Đạt Ma Tổ sư sang Trung Hoa để truyền bá chánh pháp, ngài cũng đã khéo léo sử dụng phương tiện truyền dạy môn võ Thiếu Lâm chẳng những giúp người dân tự vệ, mà còn khống chế được những thế lực ác trong xã hội loạn lạc nhiễu nhương. Việc làm này đã tạo nên sự kính trọng trong lòng người dân Trung Hoa đối với Phật giáo. Nói đơn giản, các nhà Sư đã đáp ứng sâu sắc những gì người dân Trung Hoa mong muốn.

Nhưng khi Phật giáo truyền sang Việt Nam, các nhà Sư Đại thừa cũng nhận thấy được những yêu cầu của nhân dân Việt Nam ở thời đó, các ngài đã sẵn sàng dấn thân và dốc tất cả tâm sức cho việc dựng nước và giữ nước từ nghìn xưa. Trên nền tảng làm ích nước lợi dân như thế trải qua hàng ngàn năm, Phật giáo Việt Nam mới có vị trí tốt đẹp và vững chắc trong lòng dân tộc từ thời du nhập cho đến ngày nay vẫn còn tiếp tục thăng hoa.

Thiết nghĩ Phật giáo ở thế kỷ XXI muốn du nhập vào các quốc gia và hòa nhập vào nếp sống thân thiết với các dân tộc, hàng Tăng sĩ tất yếu phải nhận ra những yêu cầu của các quốc gia đó và mang được hạnh phúc, an vui đến cho người dân nơi đó. Thành tựu như vậy, chắc chắn mọi người sẽ dang tay tiếp đón Phật giáo một cách nhiệt tình như những ân nhân không thể thiếu vắng trong cuộc sống này.