Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)

Vãng sanh Cực Lạc

Vãng sanh cực lạc

(Bài giảng nhân ngày vía đức Phật Di Đà

tại chùa Hoằng Pháp, Hóc Môn 2007)

Tôi rất hoan hỷ thấy đạo tràng niệm Phật tại chùa Hoằng Pháp mỗi ngày được phát triển. Hôm nay, đã có trên ba ngàn hành giả tu niệm Phật trong một tuần. Thiết nghĩ tập hợp được Phật tử tu suốt một tuần là việc khó mà chùa Hoằng Pháp làm được. Và khó hơn nữa, số hành giả đông như vậy khó có nơi nào tổ chức được. Việc khó được đã được, việc khó làm quý vị đã làm. Điều này chứng tỏ chư Phật hộ niệm quý vị và Hộ pháp Long thiên giữ gìn, cho nên đã vượt qua tất cả khó khăn và thành tựu pháp môn Tịnh độ trên nhân gian này. Thay mặt Ban Trị sự Thành hội Phật giáo thành phố Hồ Chí Minh, tôi biểu dương việc làm này của Tăng Ni, Phật tử. Nhân đây tôi gợi một số suy nghĩ nhằm sách tấn các hành giả khóa tu lần thứ 43 này.

Chúng ta biết pháp môn niệm Phật phát xuất từ kinh Di Đà, kinh Vô Lượng Thọ và kinh Quán Vô Lượng Thọ. Ba bộ kinh này được Bồ tát Thế Thân tập hợp để tạo thành pháp môn tu Tịnh độ,

được gọi là Tịnh độ tam kinh. Trong Tịnh độ luận của ngài Thế Thân đã chứng minh cho thấy thế giới Cực Lạc của Đức Phật Di Đà có thật và có người đã vãng sanh về Cực Lạc. Đương nhiên, Bồ tát Thế Thân đã từng qua lại thế giới Cực Lạc của Đức Phật Di Đà và thế giới Ta bà của Đức Phật Thích Ca. Pháp môn Tịnh độ được phát triển mạnh ở Trung Quốc và nhờ hai vị Tổ là ngài Huệ Viễn, Thiện Đạo mới lập thành Tịnh độ tông cũng y theo tinh thần của ba bộ kinh nói trên làm tông chỉ tu hành và phát triển thêm.

Khi pháp môn Tịnh độ được truyền sang Nhật Bản, ngài Pháp Nhiên và Thân Loan đã thành lập Tịnh độ tông và Tịnh độ Chân tông. Hai tông Tịnh độ này của người Nhật đưa ra thuyết đới nghiệp vãng sanh, vẫn lấy tín, hạnh, nguyện làm kim chỉ nam tu hành; nghĩa là người tu Tịnh độ phải có niềm tin vững chắc rằng có thế giới Cực Lạc, có Đức Phật Di Đà và có người được vãng sanh về thế giới này. Có niềm tin kiên cố như vậy, hành giả mới chuyên tâm niệm Phật.

Theo pháp môn Tịnh độ, trì danh niệm Phật là bước đầu của hành giả thực tập và giai đoạn thứ hai là quán tưởng niệm Phật mới là pháp chính yếu giúp chúng ta vãng sanh. Vì nhờ trải qua quá trình công phu niệm danh hiệu Phật Di Đà như vậy, chúng ta đi vào ức niệm, hình dung được Phật Di Đà cùng Thánh chúng và thế giới Cực Lạc. Dùng pháp quán này, chúng ta nương theo kinh Quán Vô Lượng Thọ mà quán tưởng về Cực Lạc, về người tu ở đó, quán tưởng về Phật Di Đà đang thuyết pháp. Đó chính là bước tiến phát huy được tâm linh của chúng ta, vì đã rời ngữ ngôn văn tự.

Vì vậy, hành giả tu pháp môn Tịnh độ có cái nhìn khác hơn người thường. Người thường thấy cảnh vật hiện hữu chung quanh, nhưng người quán tưởng niệm Phật nhiếp tâm niệm Phật thì đi lần vào nội tâm, nên thế giới bên ngoài dần dần được đóng kín lại. Chính vì thế mà pháp môn Tịnh độ được xem là thù thắng, vượt ra ngoài trì danh niệm Phật. Thật vậy, từ từ đóng kín lại thế giới bên ngoài, thể nghiệm pháp niệm vô niệm là không sử dụng ngữ ngôn, sắc tướng, không niệm theo thanh trần bên ngoài; nhưng niệm này luôn có trong tâm chúng ta. Thực tu như vậy, thì thế giới Ta bà phiền não nhiễm ô từ từ rơi rụng, không còn tác động tâm chúng ta. Các Phật tử nên suy nghĩ ý này. Khi niệm Phật Di Đà đến mức không còn nghe âm thanh chung quanh, không còn thấy cảnh vật chung quanh, thì đã đồng với pháp giải thoát mà Đức Phật dạy cho hàng Thanh văn tu hành để vào Niết bàn là Không, vô tác, vô nguyện. Chúng ta niệm Phật khởi đầu còn nghe trần duyên, kế tiếp nghe tiếng niệm Phật của mình và sau cùng, tiến đến trạng thái tâm trống không, an lạc, giải thoát; nghĩa là chúng ta niệm Phật Di Đà cũng đã đi vào cửa giải thoát của Phật dạy cho hàng Nhị thừa.

Nếu bên trong chúng ta có hạt giống Tịnh độ, hay tịnh nhân, thì chính hạt nhân Tịnh độ ấy làm cho chúng ta phát sanh niềm tin có Phật Di Đà, có thế giới Cực Lạc của Ngài và có người vãng sanh. Cho nên khi trần duyên chấm dứt, thì hạt nhân Tịnh độ sẽ nảy mầm, trở thành cây sen ở ao thất bảo của thế giới Cực Lạc. Như vậy, người niệm Phật tuy thân ở Ta bà, nhưng tâm đã đặt vào ao thất bảo của Cực Lạc. Ngài Huyền Giác diễn tả ý này là "Thê tâm An Dưỡng Hương”, tức thân còn ở Ta bà, nhưng tâm chúng ta

đã đem đặt ở Cực Lạc của Phật Di Đà. Người đem tâm mình đặt ở Cực Lạc, chắc chắn phải khác với người để tâm ở Ta bà.

Nếu quý vị tu, để tâm ở Ta bà, thì những điều chướng tai gai mắt luôn xuất hiện trước mặt và tác động mình. Tu như vậy, đối với huynh đệ đồng sự, chúng ta không bằng lòng, từ cách ăn uống, cách đi đứng, cách nói năng, hay cách lễ lạy của bạn cùng tu đều làm chúng ta bực bội. Để tâm Ta bà mà tu Tịnh độ, chắc chắn không vãng sanh được. Hành giả tu Tịnh độ, dứt khoát phải chấm dứt tâm ở Ta bà và đặt tâm vào Cực Lạc. Tôi nghĩ Thân Loan đại Sư đã thành tựu pháp niệm Phật và chúng ta cũng có thể tu được pháp này.

Nghiên cứu pháp môn Tịnh độ và trên bước đường thực tập niệm Phật, khi tôi hiện diện trong đại chúng, hoặc ở trong phòng, nhưng nhiếp tâm niệm Phật Di Đà, tất cả cảnh vật trong phòng đều biến mất, cũng như âm thanh của đại chúng, tôi không còn nghe biết. Tổ Huệ Năng cũng có kinh nghiệm này, nên ngài khuyên rằng nếu là bậc chân tu thì không bao giờ thấy lỗi của người; vì thấy lỗi họ, ta không vào Thiền định được, không vào thế giới Phật được. Phải đem tâm mình đặt vào Cực Lạc và đặt tâm vào Cực Lạc rồi, Ta bà liền biến mất và Cực Lạc hiện ra. Pháp môn này giúp chúng ta tu hành đốt giai đoạn, đi tắt, nên thù thắng là vậy; vì từ Ta bà đến được thế giới Cực Lạc mà không cần trải qua ba a tăng kỳ kiếp để tu tất cả các pháp do Phật Thích Ca chỉ dạy. Thật vậy, Đức Phật dạy rằng để đạt đến Niết bàn, phải mất ba a tăng kỳ kiếp thành tựu tất cả các pháp và còn phải trải qua thêm một trăm kiếp nữa hành Bồ tát đạo, cứu độ tất cả chúng sanh, mới thành tựu Phật quả.

Nếu chúng ta theo con đường này, thì dẫu có đi trăm kiếp ngàn đời, không biết bao giờ mới đến được. Chính vì sự khó khăn vô cùng của đường hiểm sanh tử mà chúng sanh khó vượt qua nổi, Đức Phật mới đưa ra pháp tu Tịnh độ nhằm giúp cho tất cả mọi người được giải thoát một cách nhẹ nhàng. Có thể lấy thí dụ cho dễ hiểu ý này. Xã hội văn minh của chúng ta tiến hóa từ thời kỳ cổ đại, trải qua thời kỳ đồ đá, đồ đồng… cho đến thời hiện đại, đã kết thành những kiến thức, những tiện nghi tốt đẹp cho cuộc sống do nhân loại phát minh được. Chúng ta tiếp nhận ngay những thành quả sẵn có này mà trang nghiêm cuộc sống, tất nhiên sẽ hưởng được ngay đời sống văn minh. Ngược lại, nếu chúng ta không chấp nhận những phát minh tốt đẹp của người trước, rồi bắt đầu sống như người tiền sử để tự mày mò, tìm kiếm, phát minh cái tốt, chắc chắn mất cả một đời cũng chưa tìm được điều gì hay ho, nói chi là hưởng được.

Chư Phật đã tìm được pháp tu giải thoát sanh tử và chúng ta nương theo kinh nghiệm của các Ngài, ứng dụng trong cuộc sống mình, cũng sẽ có được ngay thành quả tốt đẹp. Thời gian ba a tăng kỳ kiếp tu hành của Phật đã thiết thân thể nghiệm để đắc được quả vị A la hán, tức cắt đứt được trần duyên là phải thành tựu tất cả các pháp của ba mươi bảy Trợ đạo phẩm. Khởi đầu, với pháp quán Tứ Niệm xứ, phải quán thuần thục rằng thân tứ đại vốn bất tịnh, tâm thì vô thường, các pháp đều vô ngã và mọi việc thọ nhận luôn dẫn đến khổ đau. An trụ trong tĩnh giác của Tứ Niệm xứ quán mới chứng được pháp Không, giải thoát, Niết bàn. Đó là quá trình tu mà Đức Phật đã thể nghiệm. Kế tiếp, trải qua giai đoạn gạn lọc tâm mình để loại trừ tâm xấu và phát triển tâm tốt, là tu Tứ Chánh cần. Và gạn

lọc tâm thực trong sạch, thanh tịnh mới tìm được năm căn lành (tu Ngũ Căn) để phát triển thành năm lực (Ngũ Lực) là tín, tấn, niệm, định, huệ. Như vậy, từng bước thực hành các pháp tu, đến Thất Bồ đề phần vẫn lấy pháp Xả làm chính, mới đạt đến Niết bàn của A la hán. Tuy nhiên, Đức Phật dạy rằng con đường đi này dài lắm, phải trải qua ba a tăng kỳ kiếp; thử nghĩ chúng ta đi nổi hay không. Thực tế cho thấy đa số người trên bước đường tu, lên được rồi lại rớt xuống. Kiếp này tu chưa đắc đạo, rồi bỏ thân người, tái sanh lại, quên mất việc tu hành, hoặc tái sanh vào nơi không có Phật pháp, vào gia đình theo tôn giáo khác, v.v… làm sao tiếp tục tu Phật đạo.

Vì thế, Đức Phật đưa ra pháp môn Tịnh độ để dễ dàng bảo toàn được giới thân huệ mạng và tiếp tục lộ trình Phật đạo, bằng cách chỉ cần đem niềm tin sâu chắc của chúng ta đặt vào thế giới Cực Lạc là cắt đứt niệm tâm ở Ta bà ngay. Trên bước đường tu, có người về Cực Lạc, có người phát sanh phiền não; vì vào đạo tràng để tu, nhưng chỉ nhìn thấy những điều không bằng lòng, nên giận người này, ghét người nọ, bực việc kia, rồi tuyên bố không thèm tu nữa! Không tu thì xuống địa ngục ở, đơn giản thôi. Cho nên phải mượn cảnh tạm này, phải nương vào chùa, nương vào đạo tràng, nương vào thân người, v.v… làm bệ phóng để đưa phi thuyền Tâm của chúng ta về Cực Lạc, sẽ đắc đạo dễ hơn.Không làm như vậy, thì bị lửa phiền não đốt chết.

Giữa Cực Lạc và Ta bà có một khoảng cách gọi là chơn không, giống như giữa trái đất và mặt trăng có một khoảng cách, mà khoảng không đó không ảnh hưởng trái đất cũng không ảnh hưởng

mặt trăng. Khoảng chơn không ở giữa không chịu ảnh hưởng Ta bà, cũng không chịu ảnh hưởng Cực Lạc; đó là thế giới mà Phật tu chứng được. Kinh Lăng Nghiêm diễn tả " Không” này như sau:

"Không sanh đại giác trung

Như hải hữu nhứt âu phát

Hữu lậu vi trần quốc

Giai y Không sở sanh

Âu diệt Không bản vô

Huống phục chư tam hữu”.

Pháp Không của hàng ngoại đạo tu luyện, gọi là ngoan Không, tức không suông, chẳng có gì, chẳng biết gì. Nhưng hành giả thể nghiệm pháp Phật, đạt được giác ngộ và sống trong Không giải thoát môn. Đó là pháp "Không” của hàng Nhị thừa Thanh văn tu chứng. Và cao sâu nhất là pháp Không của Bồ tát Đại thừa sanh ra trong đại giác ngộ, trong trí tuệ của Như Lai mà kinh Lăng Nghiêm nói đến. Vượt qua cái không, cái có thuộc nhị biên, để đạt đến Chơn Không của bậc đại giác, là cả một quá trình phát huy tâm trí đến mức cao tột. An trụ được trong Chơn Không mà sum la vạn tượng đều sanh ra từ đó, tất nhiên không đơn giản chút nào. Chơn Không thực sự hiện hữu, nhưng rất khó nắm bắt, khó đến, được ví như một bọt nước nổi lên trong biển đại giác vậy. Và dưới huệ nhãn của bậc đại giác, dù từ Chơn Không xuất sanh ra mọi quốc độ nhiều như vi trần, nhưng bản thể của nó vẫn là Không, huống chi là ba cõi: Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới thì có đáng kể gì.

Trở lại vấn đề niềm tin của người tu Tịnh độ, nếu niềm tin yếu kém thì chẳng thể nào đến Cực Lạc được; có thể ví niềm tin yếu ớt như chiếc hỏa tiễn không đủ sức mạnh, phóng chưa qua khỏi tầng

không gian thì bị rớt xuống lại. Thật vậy, khi chúng ta tĩnh tọa, hướng đến mục tiêu Cực Lạc, dùng hết sức chánh niệm để phóng tâm qua Tịnh độ, vụt nhớ đến việc chưa làm, nhớ điều này điều nọ, là trở lại thực tế liền, giống như hỏa tiễn bị xì, rớt xuống. Bất giác này xảy ra trong đời tôi cả trăm lần. Nhưng chúng ta không nản lòng, mỗi lần rớt xuống, lại nỗ lực tìm nhiên liệu, tạo hỏa tiễn mới, tức cân nhắc, suy nghĩ xem tại sao tâm rớt trở lại Ta bà, tại sao không về Cực Lạc được. Vì vậy, tìm đọc thêm kinh điển, hay chú sớ của các bậc cao Tăng; vì các ngài cũng từng trải qua những kinh nghiệm tu tập, để kiện toàn phi thuyền Tâm của chúng ta vượt qua được mười muôn ức thế giới mà đến Cực Lạc.

Trên bước đường thể nghiệm pháp tu Tịnh độ, điều chỉnh cho hỏa tiễn bay lên và rớt xuống nhiều lần, tôi nhận thấy kinh nghiệm của Thái Hư đại Sư rất đúng. Ngài cho rằng Tịnh độ Tam kinh chưa đủ; phải sử dụng Tịnh độ Ngũ kinh, đưa thêm hai bộ kinh là Hoa Nghiêm và Lăng Nghiêm để làm cho niềm tin chúng ta vững hơn. Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng niềm tin là mẹ sanh ra các Đức Phật. Phải củng cố niềm tin cho thực vững chắc; vì nếu nhiên liệu không đủ, phi thuyền Tâm bay lên nửa chừng sẽ bị rớt xuống, nên chúng ta phải trang bị thực đầy đủ. Xem Tivi, chúng ta thấy phi thuyền đặt trên bệ phóng phải có những hỏa tiễn phụ bám chung quanh. Năm bộ kinh là Di Đà, Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ, Hoa Nghiêm và Lăng Nghiêm ví như năm cái hỏa tiễn phụ được đặt chung vào một bệ phóng làm phương tiện tạo thành sức đẩy, để đưa phi thuyền Tâm chúng ta qua khỏi sức hút của Ta bà. Lịch sử cho thấy các vị Tổ sư tu hành đều biết kết hợp nhuần nhuyễn các bộ kinh này để thăng hoa tâm linh.

Trên đường đi đến Cực Lạc, cần Tịnh độ Ngũ kinh, nhưng qua khỏi không gian rồi, phải bấm nút bỏ hỏa tiễn phụ lại, tức bỏ kinh lại để tâm chúng ta nhẹ nhàng, không còn vướng bận bất cứ thứ gì, mới đến Cực Lạc được. Ý này thường được diễn tả rằng qua sông rồi bỏ thuyền lại. Ta bà chấm dứt, chỉ có tâm thanh tịnh, tức tịnh nhân, mới vào ao thất bảo ở Cực Lạc được. Còn có bất cứ khái niệm nào đều rớt trở lại trần gian này. Tổ sư cũng dạy rằng tu hành có nhiều pháp môn, nhưng sau cùng chỉ còn một chữ Như :

Kinh điển lưu truyền tám vạn tư

Học hành không thiếu cũng không dư

Đến nay tính lại đà quên hết

Chỉ nhớ trên đầu một chữ Như.

"Như” là tâm chơn như, không dính bận bất cứ thứ gì mới đặt tâm vào Cực Lạc được. Và tâm ở Cực Lạc rồi, chúng ta nghe được pháp âm của Phật Di Đà; nghe kinh bằng tâm, không bằng ngôn ngữ, tâm ta thông qua tâm Phật. Tu hành đạt đến sở đắc này, lúc nào cũng nghe Phật thuyết pháp. Riêng tôi, có lúc ngồi yên, nghe tiếng tụng kinh, nhưng thực tế mọi người xung quanh đều ngủ, tôi mới phát hiện rằng thế giới tâm của tôi nghe âm thanh vi diệu của Phật, Bồ tát trong Pháp giới, không phải nghe âm thanh bên ngoài. Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng hành giả đi vào Pháp giới, nghe được chư Bồ tát, chư Như Lai thuyết pháp là nghe bằng tâm.

Người về Cực Lạc nghe Phật Di Đà thuyết pháp cũng bằng tâm và nghe rồi, liền ngộ Vô sanh nhẫn. Chỉ một lần nghe Phật thuyết pháp mà ngộ Vô sanh, trong khi bình thường A la hán tu phải mất ba a tăng kỳ kiếp mới chứng được Vô sanh. Phải đến Cực Lạc và nghe Đức Phật Di Đà thuyết pháp bằng tâm mới chứng quả

Vô sanh và từ Vô sanh lại hiện sanh, thì không rời An Dưỡng Quốc mà trở lại Ta bà. Nói cách khác, tâm chúng ta vẫn an trụ Cực Lạc, nhưng thân ở Ta bà; bấy giờ, thân ở Ta bà trở thành vệ tinh của Cực Lạc, nên bắt được tín hiệu của Cực Lạc, nghe được pháp âm của Phật Di Đà. Người có niềm tin ví như có máy vi tính nối mạng với toàn cầu, chỉ cần mở mạng là biết được thông tin trên khắp thế giới. Cũng vậy, người đắc đạo tuy ở Ta bà, nhưng tâm an trụ Tịnh độ, nên nghe được Phật Di Đà nói pháp và ai có nhân duyên tiếp xúc với họ, liền được an lạc giải thoát theo. Đó là sự kỳ diệu của hành giả thâm nhập Tịnh độ.

Trên bước đường tu, đòi hỏi chúng ta nhiếp tâm thì đến Cực Lạc và tâm thanh tịnh được, trong lúc hành đạo ở Ta bà, nhưng thân tâm và hoàn cảnh sống của chúng ta có sức thuyết phục, nhiếp hóa được mọi người. Đạt được thành quả như vậy, Phật mới dạy rằng mỗi người đi một phương để giáo hóa chúng sanh. Nhưng có người hiểu lầm ý này, vội đi giáo hóa, mà chưa giải thoát, thì không ai nghe theo, chỉ có phiền não phát sanh. Quan trọng là phải ngộ Vô sanh nhẫn, cuộc sống chúng ta thể hiện đạo giải thoát, người thấy thành quả tốt lành ấy mới giải thoát theo.

Mong tất cả hành giả trong khóa tu này tham dự hội Hoa Đăng, thể hiện được ngọn đèn tâm. Mỗi người một đèn tâm cùng thắp sáng niềm tin để đẩy phi thuyền chúng ta bay về Cực Lạc và bức tranh Di Đà trong pháp hội này biến thành Đức Phật Di Đà thật ở Ta bà. Làm được như vậy, chúng ta trang nghiêm Giáo hội, làm đẹp cuộc đời, đưa đất nước lên tầng cao mới. Cầu nguyện tất cả khóa sinh được thành tựu viên mãn pháp tu Tịnh độ.

Cầu siêu bạt độ

Cầu siêu bạt độ

Người xuất gia từ bỏ gia đình, không làm việc phò vua giúp nước bị coi là trái với truyền thống phong tục của người Trung Hoa thời xưa. Vì vậy, khi Phật giáo mới du nhập vào nước Trung Hoa đã bị Nho gia đả kích mạnh. Nhưng các nhà tu hành Phật giáo bấy giờ đã cố gắng tạo mối quan hệ giữa hai nền văn hóa Trung Hoa và Ấn Độ, tìm cách hài hòa tư tưởng xuất thế của Phật giáo với tư tưởng nhập thế của Nho giáo. Với tài kết hợp khéo léo của các nhà truyền giáo đã tạo thành nét đặc sắc cho Phật giáo Trung Hoa thể hiện được sự hài hòa tư tưởng Khổng Mạnh, Lão Trang của Trung Hoa với thế giới tâm linh của Ấn Độ và cũng tạo cho nền văn hóa Trung Hoa thêm phần phong phú. Xây dựng trên nền tảng như vậy, có thể nói ngày nay Phật giáo Trung Quốc đại diện cho ba nền văn minh, tư tưởng Khổng Mạnh, Lão Trang, văn minh Ấn Độ và tư tưởng Phật giáo.

Về việc báo hiếu, báo ân, truyền thống Khổng Mạnh của Trung Hoa chủ trương phò vua, giúp nước, nối nghiệp hương

khói của gia đình. Quan niệm này đã tạo thành khoảng trống không thể lấp đầy đối với người đã qua đời. Thật vậy, việc siêu độ cho vong linh của người quá cố trở thành quan trọng với mọi người. Người sống làm việc, đã có công với gia đình, với xã hội, với dân tộc, với tổ quốc, nhưng khi họ chết, thì giải quyết cách nào đây. Nhớ đến nỗi khổ của họ, cần phải làm gì cho họ hết khổ. Đó là vấn đề lớn được đặt ra cho người dân Trung Hoa và nỗi ám ảnh lớn nhất với họ là hình ảnh của những người đã tập hợp quần chúng khởi nghĩa phải chết trong oán hận, trong đau khổ của chiến tranh.

Bắt nguồn từ sự bức xúc về tâm linh như thế, Phật giáo đã đưa ra thuyết siêu độ vong linh và quả tình đã đáp ứng được yêu cầu của xã hội Trung Hoa từ đời Đường. Đọc lịch sử, chúng ta còn nhớ chính vua Đường Thái Tông đã đem quân đi chinh phục nhiều nước, nhiều bộ tộc, tất nhiên đã sát hại rất nhiều người và ngay cả trong gia đình ông cũng giết hại lẫn nhau. Vì thế, ngồi trên ngai vàng hưởng thụ mọi thứ vật chất xa hoa, ông vẫn bị ám ảnh trầm trọng về cảnh tượng giết chóc do chính ông tạo ra. Bị lương tâm dày vò và sợ hãi đến cùng cực vì nhìn ở đâu cũng thấy hồn ma hiện ra đòi mạng, cho nên vào cuối cuộc đời, ông đã nhờ Pháp sư Huyền Trang làm lễ siêu độ cho tất cả hương linh của người thân thích với ông và cả những kẻ oán thù, với niềm mong mỏi rằng tất cả hương hồn đều rũ bỏ mọi ân oán để được sống an vui ở chốn thiên đường. Việc cầu siêu bạt độ cho hương linh đã xuất phát từ đời Đường như vậy và được dân chúng chấp nhận, tin theo, lưu truyền cho đến ngày nay.

Ngoài ra, ngày Rằm tháng Bảy là mùa mưa dầm gió bấc làm cho người ta dễ liên tưởng đến tất cả vong linh đang bị đói lạnh, hoặc khổ đau trong những cảnh giới siêu hình. Vì thế, Phật giáo Trung Hoa đã khéo kết hợp ngày Rằm tháng Bảy với mùa Vu Lan theo kinh Vu Lan Bồn. Thật ra ngày tự tứ của chư Tăng là Rằm tháng Chín, nhưng các nhà truyền giáo Trung Hoa đã cho tổ chức lễ cầu siêu độ vào Rằm tháng Bảy cho thích hợp với phong tục của dân chúng Trung Hoa vào lễ Trung nguyên. Nhờ sự vận dụng giáo pháp thích nghi với đời sống và nếp nghĩ của người Trung Hoa, Phật giáo mới tạo được vị trí vững chắc trong lòng xã hội và tồn tại đến ngày nay.

Mọi sinh hoạt, kể cả hoạt động tín ngưỡng được chấp nhận và tồn tại đương nhiên đều có lý do của nó. Lễ cầu siêu mà người dân tổ chức cho người thân thích hay để giải oan cho người đã khuất, có thể nói quả là cần thiết đối với họ; vì không làm lễ siêu độ, không hướng tâm cầu nguyện, thì chính họ cảm thấy nặng nề, không an lòng, không được nhẹ nhàng. Cảm giác đó của con người chính là thế giới tâm linh hiện hữu thực sự và đó cũng là lý do tồn tại của các lễ trai đàn cầu siêu bạt độ. Tuy nhiên, kết quả cầu siêu có được hay không tùy thuộc ở niềm tin của người tổ chức trai đàn và cũng tùy thuộc ở đức hạnh của người chủ trì lễ cúng tế. Nếu người tổ chức có lòng thành và người chủ trì lễ cầu siêu có đời sống tâm linh trong sáng thực sự thì có thể hóa giải mọi oan gia nghiệp chướng cho người quá cố.

Trong mùa Vu Lan, muốn hồi hướng cầu siêu cho tất cả hương linh, mong rằng người tổ chức trai đàn nên có niềm tin

thực sự và mời được những vị chân tu đức hạnh, thanh tịnh và giải thoát để tạo thành đạo lực gia trì cho người quá vãng siêu sanh Tịnh độ và người hiện diện tăng tiến đạo Bồ đề.

Công đức của kinh Pháp Hoa

Công đức của kinh Pháp Hoa

(Bài giảng tại chùa Giác Nguyên, quận 4 thành phố Hồ Chí Minh)

Tụng kinh Pháp Hoa, chúng ta thường đọc những bài tán thán công đức của kinh này để gợi cho chúng ta suy nghĩ về những tinh ba vi diệu của kinh và từ đó phát khởi được niềm tin trong sạch đối với Đức Phật và lời dạy của Ngài, kế tiếp mới đi vào phần nội dung của kinh.

Lục vạn dư ngôn thất trục trang.

Vô biên diệu nghĩa quảng hàm tàng.

Hầu trung cam lộ quyên quyên nhuận.

Khẩu nội đề hồ trích trích lương.

Bạch ngọc xỉ biên lưu xá lợi

Hồng liên thiệt thượng phóng hào quang

Giả nhiêu tạo tội quá sơn nhạc

Bất tu Diệu Pháp lưỡng tam hàng

Hòa thượng Trí Tịnh dịch là:

Hơn sáu muôn lời thành bảy cuốn

Chứa đựng vô biên nghĩa nhiệm mầu

Trong cổ nước cam lộ rịn nhuần

Trong miệng nước đề hồ nhỏ mát

Bên răng ngọc trắng tuôn Xá lợi

Trên lưỡi sen hồng phóng hào quang

Dầu cho tạo tội hơn núi cả

Chẳng nhọc Diệu Pháp vài ba hàng

Hoặc bài tán thán công đức kinh Pháp Hoa sau đây tóm gọn toàn bộ yếu chỉ của kinh mà tôi rất tâm đắc và thường đọc tụng, suy tư, thực hành trong cuộc sống, xin chia sẻ với quý vị.

Pháp Hoa kinh giả, nãi giác hoàng chi yếu chỉ, thật Bồ tát chi hạnh môn.

Phương tiện môn trung, khai thị ngộ nhập, cơ duyên nan tận tán dương.

Khuyến phát phẩm nội, thị giáo lợi hỷ, công đức bất khả tư nghì.

Cùng tử nhiệm Đại thừa chi vinh hoa, bình sanh đắc vị tằng hữu chi công đức.

Hoạch kế châu chi bạo phú, khánh châm giới chi tương đầu.

Vãng hoàn tam giới, trường ngự bạch ngưu chi xa.

Xuất nhập cửu cư, chung cứ thanh liên chi tòa.

Thanh lương hỏa trạch, thê tức hóa thành.

Tạc tỉnh phùng nguyên, tiễn tế lao sanh chi muộn.

Chỉ y xuất bảo, tần tư túy khách chi cơ.

Kiến văn tùy hỷ, thượng kiết Phật quả chi nhân.

Tín thọ phụng hành, vĩnh xứ chơn thường chi lạc.

Kinh công đức lực. Tán mạc năng cùng.

Đọc hai bài tán thán công đức của kinh Pháp Hoa nêu trên với tất cả tấm lòng mới tìm thấy được những tinh ba vô cùng quan trọng hàm chứa trong bộ kinh này. Những pháp Phật dạy thường được chia thành hai là Chân thật môn và Phương tiện môn. Chân thật môn là sở đắc, sở ngộ, sở tu của Đức Phật. Phương tiện môn thì Phật tùy chỗ, tùy lúc, tùy người mà giảng dạy những pháp khác nhau. Đa số chúng ta tu hành đều đi vào cửa phương tiện, nghĩa là mỗi người tiếp thu giáo lý thích hợp với trình độ, nghiệp lực của riêng mình, nên mỗi người gặt hái được những kết quả khác nhau, không ai giống nhau. Cái gì khác phải hiểu là phương tiện. Còn chân thật pháp thì Phật không thể nói được, vì không có đối tượng. Điều này dễ nhận biết trong cuộc sống, những điều hay phải có người hiểu, chúng ta mới chia sẻ được. Điển hình như câu chuyện Bá Nha và Tử Kỳ là đôi bạn thân. Bá Nha có khả năng khảy đàn tuyệt vời mà chỉ có Tử Kỳ cảm nhận được cái hay đó. Vì thế, khi Tử Kỳ chết, Bá Nha phải quẳng đàn vì không còn người nghe được. Người ta thường nói "Đàn khảy tai trâu” để diễn tả việc không thể chia sẻ những điều hay với người không có khả năng tiếp nhận.

Pháp chân thật của Phật cũng không ai nghe nhận được. Thật vậy, nhớ lại hội Hoa Nghiêm khi Đức Phật vừa Thành đạo, Ngài liền có ý nhập Niết bàn; vì pháp của Ngài chứng đắc vượt quá năng lực của con người phàm phu, không thể dùng lời nói chỉ dạy cho họ hiểu được. Bấy giờ, mười phương chư Phật khuyên Ngài nên sử dụng phương tiện để cứu độ chúng sanh. Với sự nhắc nhở của chư Phật mười phương, Đức Phật Thích Ca liền xuất Định, đến Lộc Uyển thuyết pháp Tứ Thánh đế độ năm anh em Kiều Trần Như và từ đó Ngài lập giáo khai tông. Trên bước đường tu hành, lịch sử

cũng ghi nhận rằng các vị Thánh La hán đắc đạo cũng thường nhập diệt, vì việc truyền trao trí tuệ vô lậu cho chúng sanh rất khó.

Kinh Pháp Hoa được Đức Phật ví như hoa Linh Thoại đúng thời tiết mới nở, nghĩa là phải có đúng đối tượng tiếp nhận được, Phật mới có thể giảng dạy. Theo Trí Giả Đại sư, kinh Pháp Hoa được Phật chỉ dạy vào tám năm cuối cùng trên lộ trình thuyết pháp độ sanh. Vì là bộ kinh tổng kết cả một cuộc đời giáo hóa của Đức Phật, nên gọi là yếu chỉ. Tụng Pháp Hoa, chúng ta phải nhận ra điều vô cùng quan trọng này mà đem tất cả sinh mạng mình để thể nghiệm pháp Phật dạy trong kinh, mới có thể thâm nhập tri kiến Phật, chớ không thể diễn tả bằng lời nói suông được.

Vị Tổ sư tu chứng yếu chỉ Phật dạy trong kinh Pháp Hoa đã khẳng định "Pháp Hoa kinh giả. Nãi giác hoàng chi yếu chỉ. Thật Bồ tát chi hạnh môn”. Nghĩa là Pháp Hoa chính là yếu chỉ của Phật, là hạnh của Bồ tát hạnh. Đức Phật cũng dạy rằng kinh Pháp Hoa còn có tên là Giáo Bồ Tát Pháp Phật Sở Hộ Niệm Kinh.

Chúng ta vào đạo, nương theo Tam thừa giáo là Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát. Đi vào con đường Thanh văn và Duyên giác chưa thâm nhập Pháp Hoa. Chỉ vào con đường Bồ tát, tức có tâm lượng rộng lớn và có khả năng cứu giúp muôn loài, mới thực tu Pháp Hoa. Tâm ích kỷ và đầy trần lao nghiệp chướng không thể hành trì Pháp Hoa, vì hành trì pháp này sẽ tạo phản ứng ngược lại với cuộc sống mình. Thật vậy, kinh ví như thuốc, dĩ nhiên uống thuốc vào sẽ có phản ứng, đó là phản ứng của nghiệp mà người ta thường gọi là bịnghiệp khảo. Trái lại, người có công đức, tâm ngay thật, diệu hòa thọ trì kinh Pháp Hoa sẽ tạo được công đức liền. Chính vì lý do đó, người ta thường cho rằng kinh Pháp Hoa

để dành cho các vị cao Tăng tu, vì các ngài đã sạch nghiệp và có đủ công đức thì tu Pháp Hoa, công đức dễ phát triển. Nói đơn giản, đã có công đức và tâm sạch ví như đất sạch, hạt giống Bồ đề gieo xuống là lên cây ngay. Còn mảnh đất tâm của chúng ta dơ bẩn, gieo giống Bồ đề, làm sao lên được. Các bậc thượng căn, thượng trí thuộc căn tánh Đại thừa và có sẵn hạt giống vô lậu trí, gặp kinh Pháp Hoa tu hành, trở thành bậc chân sư tỏa sáng đạo lực, cảm hóa được nhiều người. Vì thế, Pháp Hoa là pháp môn hành trì của Bồ tát, là yếu chỉ của Phật, tất yếu phải có đối tượng tương ưng, Phật mới truyền trao được.

"Phương tiện môn trung. Khai thị ngộ nhập, cơ duyên nan tận tán dương”. Vì đối với những người không thể thâm nhập pháp chân thật, nên Phật khai mở phương tiện, nhằm khai thị chúng sanh ngộ nhập Phật tri kiến. Chưa có sự hiểu biết theo Phật, chỉ dùng trí thế gian là phiền não trí, tức khôn dại của con người để hơn thua nhau, chẳng ích lợi gì mà chỉ chuốc lấy phiền muộn, khổ đau, không phải là người trí trong đạo Phật. Theo Phật, người trí thấy rõ nhân duyên, nhân quả, cho nên không thắc mắc, không tranh cãi, nhưng suy nghĩ xem nên nói hay không nên nói, nói thì người hiểu đúng hay hiểu sai, nói có lợi hay không có lợi. Hòa thượng Trí Tịnh thường nhắc nhở rằng tụng Pháp Hoa, phải cẩn thận, thấy đúng, nhưng phải thấy thêm rằng nói có lợi cho mình và cho nhiều người mới nói; không có lợi mà sanh ra phiền não thì không nói, dù đó là việc đúng. Nói thật mất lòng thì không nói, vì làm mất lòng người, sau này gặp lại, khó giáo hóa. Đợi đúng lúc mới nói, người ta dễ cảm mến. Sau bốn mươi năm giáo hóa để đại chúng đủ trình độ hiểu Pháp Hoa, Đức Phật mới

nói kinh này. Đức Phật đã xác nhận rằng những điều mà trước kia Ngài chưa nói vì Tăng chúng suy nghĩ khác, không thể tiếp cận chân lý, nếu nói sẽ không có kết quả tốt đẹp. Đến đúng lúc nghĩa là mọi người đã có căn tánh thuần thục, thì Phật nói Pháp Hoa. Áp dụng ý này của Phật dạy trong thực tế cuộc sống, chúng ta thấy rõ có những việc đúng nhưng phải đợi đến thời kỳ đất nước chúng ta Đổi mới, mới nói được. Hoặc ba mươi năm trước, tập hợp An cư thuyết giảng là rắc rối lớn, nhưng ngày nay, mỗi năm tổ chức cả chục trường hạ là việc bình thường. Nhận rõ đúng thời có thể truyền bá thuyết giảng, nhưng không làm, là sai lầm lớn. Còn chưa đến lúc mà nói là tự chuốc họa cho mình và người.

Trí của Phật biết rõ đúng lúc mới nói và kinh cũng dạy chúng ta phải nói đúng người. Kinh Pháp Hoa là Bồ tát pháp, nên chỉ nói cho Bồ tát. Đối với người có năng lực, tâm trí và hành động thuộc hàng Nhị thừa thì việc nỗ lực tu tâm dưỡng tánh của chính bản thân là chính yếu, Phật chưa nói Pháp Hoa cho họ được. Họ theo Phật, ngày ngày khất thực và lo tịnh hóa thân tâm; nhưng khi tất cả Tỳ kheo đã trải qua quá trình tu hành theo Phật, phiền não đã đoạn tận, hoặc nghiệp hết sạch, tâm hoàn toàn giải thoát, tự tại, đắc Thánh quả, Phật mới nói Pháp Hoa. Lúc đó, cũng có năm ngàn người rời hội trường ra đi. Phật nói họ đi cũng tốt, vì họ là hàng tăng thượng mạn, không thể tiếp nhận chân lý. Suy nghĩ ý này, chúng ta tự biết khi chưa chấp nhận được pháp Bồ tát, e rằng là tăng thượng mạn, tức chưa chứng Thánh quả mà tự cho là Thánh. Vì kinh Pháp Hoa dạy rằng nếu thực sự là A la hán, thì không thể không tin pháp Bồ tát. Kinh Pháp Hoa là pháp nói cho các Bồ tát và các vị A la hán đã sạch trần lao nghiệp chướng phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo, cứu nhân độ thế, phải nương theo pháp này.

Pháp Bồ tát Phật dạy đứng đầu là bố thí, bố thí pháp, bố thí tài vật và xả thân (vô úy thí) là ba việc khó làm. Chúng ta có dám xả thân mạng cứu giúp chúng sanh hay không. Nếu chưa có khả năng làm như vậy, tự biết mình thuộc hàng Nhị thừa. Hòa thượng Quảng Đức là Bồ tát, vì ngài đã xả thân một cách tự tại, làm đuốc soi sáng, phá trừ thế lực vô minh, làm lợi lạc cho nhiều người. Hiện tại, quý vị nào lo cho đại chúng, như gánh vác công việc của Hóa chủ, phải phát tâm Đại thừa, hành Bồ tát đạo, lo cơm gạo, thuốc men cho chúng tu học. Người đắc quả A la hán muốn cứu chúng sanh, Phật mới dạy pháp Bồ tát cho họ, được diễn tả là "Thật Bồ tát chi hạnh môn”.

"Khai thị ngộ nhập”. Phật dùng vô số phương tiện để khai tri kiến cho mọi người. Đầu tiên Phật khai điều gì? Trong kinh Pháp Hoa, phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16, Đức Phật nói rằng "Từ ta thành Phật đến nay trải qua vô lượng vô biên a tăng kỳ kiếp …”. Không phải Ngài mới thành Phật trong hiện đời, nhưng vì muốn khai tri kiến Phật cho chúng sanh, Ngài phải thị hiện thân người, sanh vào cung vua Tịnh Phạn, rồi xuất gia, đến cội Bồ đề gần thành Già Da mà thành Phật và giáo hóa chúng sanh. "Khai” là mở đầu nói như vậy, Phật cho biết Ngài là Phật đã thành và chúng ta cũng sẽ thành Phật.

Đức Phật đã thực hiện tốt đẹp tất cả những gì mà Ngài giảng nói, không phải nói suông. Phật nói Ngài tu thành Phật thì Ngài đã đạt quả vị Phật, đó là "Thị” tức chỉ bày. "Ngộ” là nhận ra con người thực của mình, biết được tiền kiếp của mình và của người xung quanh. Trên bước đường tu, tôi thường suy nghĩ đời trước mình là ai, ở đâu, làm gì. Tiếp cận

với người, tôi cũng nghĩ về đời trước của họ và mối quan hệ của tôi với họ như thế nào. Thực tế, gặp vị cao Tăng, sanh tâm kính trọng, tôi có cảm giác, chứ chưa phải là ngộ, tức hiểu lờ mờ, nhận ra vị này hình như đời trước đã là Thầy mình và đời này cũng là Thầy mình, nên nghe những gì Thầy dạy hôm nay cảm giác như đã từng nghe rồi, nên hiểu và nhớ dễ dàng. Đến khi học Duy Thức với Hòa thượng Thiện Hoa, nghe xong là thuộc liền, trong khi các huynh đệ tôi coi môn học này khó và tôi cũng cảm nhận dường như đời trước đã học với vị Thầy này. Sang Nhật gặp các vị cao Tăng khác, cũng có cảm giác như đã nghe, đã học, từ đó, tôi học đốt giai đoạn, tiến rất nhanh. Và tôi cũng cảm giác hình như đời trước đã tu hành, làm Sa môn, nên tái sanh hiện đời thích hạnh Sa môn, cảm thấy Thầy bạn rất thân thương, đó là quyến thuộc tâm, quyến thuộc Bồ đề, thường gọi là Linh Sơn cốt nhục. Cùng tu chung, chúng ta có quyến thuộc Bồ đề là những người quyết tâm tu theo giáo pháp Phật, nhưng không phải quyến thuộc Bồ đề, chúng ta thấy họ rất xa lạ, biết được họ là ai và cũng không thắc mắc. Từng bước tu hành, trí huệ phát sanh, chúng ta thấy biết được sự thực, biết được mình và người, biết được ít nhất một đời trước và biết mối quan hệ giữa ta và người thiện ác ra sao. Và cuối cùng là nhập được tri kiến Phật, tức thâm nhập Phật huệ.

Một đời giáo hóa, Đức Phật độ được tất cả những người hữu duyên, vì với Phật huệ, Ngài thấy biết căn tánh của họ và tùy theo đó mà khai thị cho họ thành Thánh. Vì người cầu Thanh văn, Phật nói pháp Tứ Thánh đế; vì người cầu Duyên giác, Ngài nói pháp thập nhị Nhân duyên; vì người cầu Bồ tát, Phật nói sáu pháp Ba la mật. Ai cầu mong điều gì, Phật dạy điều đó, nghĩa là vì người mà

nói, thì đó là pháp phương tiện, không phải yếu chỉ. Đến hội Pháp Hoa, Phật cho biết Ngài bỏ phương tiện, nói pháp chân thật, vì sắp Niết bàn, phải nói sự thực.

"Khuyến phát phẩm nội, thị giáo lợi hỷ, công đức bất khả tư nghì” nhằm chỉ phẩm 28 kết thúc kinh Pháp Hoa là yếu chỉ nói về bốn điều để có được kinh này và ba điều được giữ gìn; đó chính là lợi ích của kinh Pháp Hoa. Bốn điều thành tựu của kinh Pháp Hoa gồm có, một là người muốn tu Pháp Hoa phải có căn lành. Hai là được chư Phật hộ niệm mới trì Pháp Hoa được. Không có Phật hộ niệm thì tà ma sẽ phá hại. Vì vậy, trì kinh Pháp Hoa được an ổn là biết có Phật hộ niệm, Phật bổ xứ. Nhưng nếu không có căn lành, Phật không hộ niệm. Vì vậy, muốn tu Pháp phải trồng căn lành ở các Đức Phật. Căn lành cũng chính là đạo đức theo kinh Vô Lượng Nghĩa mở đầu Pháp Hoa. Người có đạo đức trì Pháp Hoa mới có kết quả. Đức Phật khẳng định đối với hành giả Pháp Hoa, nếu người ác đến hại thì Phật khiến Thiên long Bát bộ giữ gìn; nếu ở chỗ vắng vẻ, Phật khiến trời người cúng dường. Như vậy, người trì kinh Pháp Hoa có người bảo vệ khi bị hại; nói khác, là có Phật hộ niệm, có căn lành. Nhưng tu mà bị nhiều việc xấu ác tác hại được, phải tự biết mình không có căn lành thì cần đi vào cửa phương tiện bằng cách trồng căn lành, tức làm quyến thuộc Bồ đề, nương theo Bồ tát để làm, không thể tự làm được một mình. Thứ ba là phải sống trong chánh định, tức tâm luôn bình ổn, đừng để mọi việc tác động, lìa bốn tướng buồn, giận, lo, sợ. Được như vậy, tâm chúng ta mới yên tĩnh, mới vào Thiền định, mới giữ được sức gia trì của Phật, mới nuôi lớn căn lành và tiến tu đạo hạnh được. Thứ tư là phải quyết tâm cứu độ chúng sanh. Đối với những người giúp được, chúng ta không sợ gian lao, không từ khó nhọc, đem tâm lực và

sức lực phục vụ. Có bốn điều này thì tu Pháp Hoa được và có công đức bất khả tư nghì.

"Cùng tử nhiệm Đại thừa chi vinh hoa, bình sanh đắc vị tằng hữu chi công đức” nghĩa là nhắc đến phẩm Tín giải thứ tư trong kinh Pháp Hoa. Bốn vị đệ tử của Phật là Ca Diếp, Ca Chiên Diên, Tu Bồ Đề và Mục Kiền Liên ví các ngài là cùng tử theo Phật tu hành không mong gì khác ngoài giải thoát. Nhưng nay các ngài chẳng những được giải thoát mà còn được nhiều công đức lớn lao chưa từng dám ước mơ, gọi là "nhiệm Đại thừa chi vinh hoa”.

"Hoạch kế châu chi bạo phú” là nói phẩm Pháp sư thứ mười, quốc vương lấy viên châu trên búi tóc ban cho, trở thành người giàu có. Riêng tôi, xuất thân từ nhà nông, thuở nhỏ chăn trâu, không phải là con nhà quý phái. Nhưng đi tu, chỉ mong được ở yên trong chùa và được giải thoát. Vậy mà Phật đã cho trí thông minh, nhớ dai, hiểu rộng, được làm Giảng sư, làm một số Phật sự. Những việc này chưa từng ước mơ.

"Khánh châm giới chi tương đầu” là phẩm thứ sáu, Phú Lâu Na ví mình như người nghèo gặp bạn cho viên châu may dính vào áo, nhưng vì say nên không biết, phải lang thang đi làm thuê rất khổ cực. May gặp lại bạn cũ bảo rằng tại sao phải sống khổ sở, nên lấy viên châu đổi thành của cải mà tiêu dùng cho sướng. Câu chuyện này Đức Phật muốn chỉ dạy rằng tất cả chúng ta đều có tri kiến Phật, nghĩa là đều có thể làm Phật, tự tại giải thoát khỏi sanh tử; nhưng tại sao lại phải chấp nhận thân phận hèn mọn của chúng sanh bị khổ đau trôi lăn trong sanh tử, mà không sử dụng tri kiến Phật.

"Vãng hoàn tam giới, trường ngự bạch ngưu chi xa” nói đến phẩm Thí dụ thứ ba. Các con của trưởng giả, người cầu xe dê, người cầu xe nai…, nhưng đến bãi đất trống, ông trưởng giả đều cho họ một chiếc xe đại bạch ngưu xa đi vào đi ra tam giới tự tại vô ngại. Trước chưa được đại bạch ngưu xa, họ bị Nhà lửa tam giới đốt chết; nhưng tu Pháp Hoa, ngồi trên đại bạch ngưu xa, ra vào tam giới hoàn toàn tự tại. Điển hình như Bồ tát Quan Âm sang Tây phương Tịnh độ làm trợ thủ cho Phật Di Đà, lại trở về Ta bà làm lợi ích chúng sanh mà tâm vẫn hằng thanh tịnh, không hề bị ô nhiễm.

"Xuất nhập cửu cư, chung cứ thanh liên chi tòa” nhằm chỉ uy lực vô song của Địa Tạng Bồ tát. Ngài hành Bồ tát đạo hoàn toàn tự tại, lên chín tầng trời và xuống tận địa ngục A tỳ một cách dễ dàng, chỉ cần ngồi trên tòa sen xanh và dằn cây tích trượng xuống là cửa địa ngục mở ra.

"Thanh lương hỏa trạch, thê tức hóa thành” nghĩa là hành giả Pháp Hoa ở trong Nhà lửa tam giới vẫn thấy mát mẻ. Khi nào mệt mỏi thì có Hóa thành của Như Lai tạo cho để an trụ. Nói cách khác, nương theo giáo pháp Tam thừa Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát mà chúng ta tu hành được yên ổn ở cõi Ta bà ngũ trược.

"Tạc tỉnh phùng nguyên, tiễn tế lao sanh chi muộn” nhắc đến phẩm thứ mười lấy ví dụ ở trên cao nguyên đào giếng, gặp được nước vọt lên thì sung sướng vô cùng. Tu đúng pháp Phật, có được những điều chưa từng dám ước mơ.

"Chỉ y xuất bảo, tần tư túy khách chi cơ” là người tỉnh cơn say, nhận ra được hạt châu trong áo và sử dụng nó, sống cuộc đời

giàu sang hạnh phúc. Trong thân tứ đại của chúng ta cũng có hạt châu là tri kiến Phật, chỉ cần biết khai thác thì sẽ được tự tại trong sanh tử.

"Kiến văn tùy hỷ, thượng kiết Phật quả chi nhân. Tín thọ phụng hành, vĩnh xứ chơn thường chi lạc. Kinh công đức lực. Tán mạc năng cùng”. Nếu thấy nghe được kinh Pháp Hoa và chúng ta phát tâm tùy hỷ thì sẽ kết thành hạt nhân của quả vị Phật sau này. Nếu có niềm tin và làm theo lời Phật dạy trong kinh Pháp Hoa thì ở bất cứ nơi nào, từ địa ngục A tỳ cho đến trời Sắc Cứu cánh cũng được an lạc. Công đức của kinh Pháp Hoa không thể nào ca ngợi cho hết được.

Nghệ thuật trong Phật giáo

Nghệ thuật trong Phật giáo

Khi Đức Phật tại thế, trên bước đường du hành, hóa độ chúng sanh ở khắp mọi nơi, những cảnh tượng thiên nhiên và xã hội đã phô bày trước mắt Ngài một cách trọn vẹn, qua đó Ngài có nhận thức sâu sắc về những hiện tượng này. Đức Phật mới giảng dạy cho tứ chúng để họ nhận ra được sự thật của cuộc sống thiên nhiên và con người một cách chính xác. Nhất là đối trước những cảnh thương tâm của các chúng sanh bị bức hại, cho đến những cảnh hung tàn bạo ngược của vua chúa đã gây ấn tượng và tạo nên những cảm xúc trong lòng đại chúng. Trước việc đại chúng đối cảnh sanh tâm, Đức Phật đã đưa ra những lời giảng dạy tương ưng. Vì thế, khi ôn lại kinh điển Nguyên thủy, chúng ta cũng nhận thấy rõ những lời dạy của Đức Phật phản ảnh trung thực những cảm xúc ấy. Tuy nhiên, sau khi Phật nhập diệt, hành giả Đại thừa nương vào những cảm xúc của Phật và Thánh chúng được ghi nhận trong kinh tạng Nguyên thủy mà triển khai và kiến

giải theo tầm nhìn sâu rộng của tâm linh. Vì thế, sự diễn tả những cảm xúc, những chấn động nội tâm trong kinh điển Đại thừa đôi khi vượt lên trên sinh hoạt thực tế cuộc sống.

Tinh thần phóng khoáng của Phật giáo Đại thừa theo bước chân hành đạo của chư vị Tổ sư đã bắt rễ và thấm sâu vào nếp nghĩ, nếp sống của nhân gian. Từ đó, những cảm xúc nội tâm mang nặng ảnh hưởng Phật giáo được người ta thể hiện qua tranh ảnh, hình tượng, thơ ca… Có thể nói những tác phẩm biểu lộ cảm xúc nội tâm theo Phật giáo đã đạt đến mức độ cao trong nhiều lãnh vực như văn chương, hội họa, điêu khắc, phim ảnh, tuồng kịch và trở thành nghệ thuật trong Phật giáo.

Điển hình là những bức tranh, pho tượng, cho đến phong cách trang trí ở các tự viện do Thiền sư hay Phật tử sáng tạo, thể hiện sự phong phú đa dạng của cảm xúc tâm linh, tiêu biểu cho nghệ thuật Phật giáo đã từng phát triển qua nhiều thời kỳ và còn được lưu truyền đến ngày nay. Nhìn ngắm lại kho tàng Phật giáo, những gì còn được lưu giữ, phần lớn ở các nước theo Phật giáo Đại thừa, đều tiêu biểu cho nền văn hóa và nghệ thuật vàng son ở nước đó. Thật vậy, khi nghiên cứu về nghệ thuật, văn hóa của đất nước chúng ta, hoặc Trung Hoa, Nhật Bản, chúng ta thấy rõ các biểu mẫu còn được lưu giữ tại Viện Bảo tàng Mỹ thuật của chúng ta, hay của các nước này, phần nhiều mang đậm dấu ấn Phật giáo, toát lên những cảm xúc của các nhà tu hành hoặc Phật tử.

Có thể khẳng định rằng nét đặc sắc của Phật giáo là mặc dù phát xuất từ triết học Ấn Độ, nhưng đã không chấp nhận những thần tượng hay ngẫu tượng của Ấn Độ. Hàng đệ tử Phật đã sáng tạo những tác phẩm thần thoại trong sáng hơn và an lành hơn. Và cảm xúc tâm linh ấy đã trải qua từng thời đại cho đến ngày nay, người ta vẫn tiếp tục sáng tạo nhiều phong cách đa dạng theo dòng chảy miên viễn của cảm xúc tâm linh. Nhất là khi cuộc sống của nhân loại ở thời đại văn minh cao độ, nhưng con người luôn phải đối diện với nhiều bất trắc, rủi ro, thảm họa, khủng bố, chết chóc, bệnh tật… Vì thế, cảm xúc nội tâm của con người càng hướng đến quyền năng siêu nhiên mầu nhiệm để làm nơi nương tựa an lành, để giải tỏa những căng thẳng, lo âu, sợ sệt, để thoát khỏi nỗi khổ đau trầm thống… Từ đó, dòng cảm xúc tâm linh của hành giả Đại thừa lại tiếp tục dâng trào qua những tượng Phật sống động, đa dạng; nhất là tượng Bồ tát Quan Âm từ hình tướng phụ nữ uyển chuyển nhẹ nhàng đã chuyển đổi thành tượng Phật Chuẩn Đề ba đầu sáu tay, hay Quan Âm có 11 mặt, cho đến Quan Âm ngàn mắt ngàn tay.

Thiết nghĩ nghệ thuật Phật giáo vẫn tiếp tục phát huy theo dòng cảm xúc của con người luôn hướng về nét đẹp siêu phàm của các đấng giải thoát tự tại trong biển hồng trần. Dòng cảm xúc hướng đến sự thánh thiện theo Phật giáo giúp cho tâm hồn người sáng tạo thăng hoa, thổi vào tác phẩm cái hồn thiện mỹ, khiến cho tâm hồn người thưởng thức cũng được bay bổng, thoát trần.

Tôi tin rằng nét tinh ba của Phật giáo mãi mãi khơi dậy nguồn cảm xúc sâu xa, vô tận cho mọi người sáng tạo vô số tác phẩm nghệ thuật trong thời hiện đại cũng như muôn đời về sau, làm phong phú thêm kho tàng nghệ thuật của nhân loại.

Hoằng pháp thế kỷ 21

Hoằng pháp ở thế kỷ 21

Hoằng pháp ở thế kỷ XXI là đề tài mà hiện nay tất cả các nước theo Phật giáo đều rất quan tâm. Như mọi người đều biết quả địa cầu mà chúng ta đang sống luôn xoay chuyển, cũng như xã hội luôn thay đổi; nếu Phật pháp không thích nghi với thực tế cuộc sống, chắc chắn Phật giáo sẽ không thể tồn tại trong sinh hoạt của con người.

Lịch sử cho thấy Đức Phật hành đạo vào thời kỳ mà xã hội Ấn Độ phân chia bốn giai cấp một cách triệt để. Nhưng Đức Phật đã chủ trương bình đẳng tuyệt đối, với lời tuyên ngôn bất hủ rằng không có giai cấp trong dòng máu cùng đỏ, nước mắt cùng mặn. Và Ngài cũng đã thực hiện tinh thần bình đẳng ấy trong chính cuộc sống giáo hóa độ sanh, nghĩa là lời nói và việc làm của Ngài đi đôi với nhau, nên Đức Phật được tôn kính là bậc Minh Hạnh Túc. Thật vậy, Đức Phật từ bỏ ngôi vị đế vương để sống cuộc đời của một người khất sĩ thuộc giai cấp thấp nhất trong xã hội Ấn thời bấy giờ. Và Đức Phật đã chuyển hóa được thành phần nghèo khổ

nhất trong xã hội như Sunita hốt phân, hay sát nhân Vô Não, hoặc Bàn Đặc nổi tiếng kém thông minh, giúp họ trở thành bậc Hiền Thánh trong xã hội đương thời.

Đức Phật dạy rằng không có giai cấp và bản thân Ngài đã thể hiện nếp sống bình đẳng, cũng như Ngài đã phát huy khả năng của những người tu theo Ngài tiến lên quả vị Hiền Thánh. Tinh thần bình đẳng, không phân biệt giai cấp của Phật giáo đến nay vẫn còn giá trị tuyệt đối. Nói đến đạo Phật là phải nói đến tinh thần bình đẳng mà hầu như nhiều quốc gia ngày nay cũng chưa thực hiện được và sự bình đẳng vẫn còn là mục tiêu mà nhân loại mong muốn đạt được.

Xưa kia, khi Ba Tư xâm chiếm Ấn Độ, văn hóa Ấn đã được kết hợp với văn minh Hy Lạp, khiến những người tiếp thu cái mới có tầm nhìn thay đổi. Đương nhiên tư tưởng đổi mới phải gặp sự phản kháng của tư tưởng bảo thủ. Và khi hai cực của tư tưởng phát triển và bảo thủ càng xa thì sự chống đối nhau càng nhiều hơn. Trong bối cảnh xã hội Ấn như vậy, nhìn ở mặt nào đó, thấy Phật giáo hưng thạnh nhờ tiếp thu cái mới; nhưng ở mặt khác, Phật giáo bị suy yếu vì tự chống đối nhau. Rõ nét là Phật giáo bảo thủ thời đó e ngại tư tưởng văn minh Hy Lạp xâm nhập làm hư hoại đạo pháp, nên đã cố gắng giữ gìn nguyên vẹn hình thức Phật giáo. Nhưng Phật giáo bảo thủ càng cố gắng duy trì hình thái Phật giáo thì càng rơi vào tình trạng bị cô lập, vì không thích hợp với cuộc sống mới, cũng như không được sự đồng thuận của những người chủ trương canh tân Phật giáo.

Tư tưởng phát xuất từ thành Tỳ Da Ly là nơi tư tưởng Đại thừa manh nha, chủ trương một số thay đổi về đời sống chư Tăng, mà phía bảo thủ gọi là mười điều phi pháp. Thí dụ phía canh tân cho rằng chư Tăng ăn một bữa, nhưng được ăn quá giờ ngọ một lóng tay; trong khi phái bảo thủ nhất định không cho phép ăn quá giờ ngọ. Sự bất đồng này dẫn đến tình trạng Phật giáo tự chống đối nhau. Riêng về điểm này, ngày nay, chúng ta thấy có những vị đã rời luật quá xa, ăn uống không còn giờ giấc; trong khi những vị theo Nam truyền Phật giáo vẫn không ăn quá ngọ. Thực tế có những người bị đau bao tử, một ngày phải ăn nhiều lần, nếu buộc phải theo đúng luật thì họ không thể tiến tu được. Theo tôi, chúng ta cần cân nhắc, tùy theo trường hợp, người nào nên ăn một lần trong ngày, người nào nên ăn hai, ba bữa. Người bị cắt bỏ một phần bao tử thì không thể so với người khỏe mạnh. Tùy theo sức khỏe và nghiệp lực của từng người mà việc ăn uống có khác nhau. Ngoài ra, tùy theo địa phương, có nơi chỉ chấp nhận người tu ăn một ngày một bữa, có nơi không đặt nặng vấn đề này, hoặc tùy lúc mà việc áp dụng luật thay đổi khác nhau.

Chúng ta nên suy nghĩ và sống theo tinh thần tùy duyên, cân nhắc xem mình hành đạo ở đâu, vào thời kỳ nào và đối tượng là ai để có sinh hoạt tương ưng thích hợp. Nhật Liên Thánh nhân gọi đó là giáo, cơ, thời, quốc. Căn cứ trên tinh thần tùy duyên, Phật giáo Đại thừa đã thay đổi giới ăn chiều. Luật Phật chế không ăn quá ngọ, nhưng trừ khi bị bệnh có thể ăn cháo buổi chiều, nhưng phải sanh tâm hổ thẹn. Về vấn đề ăn uống có nhiều sự thay đổi tùy theo địa phương và tùy theo pháp môn tu. Ở Nhật Bản, riêng Chân Ngôn tông tu tập,

bước đầu ăn cơm, sau đó không ăn cơm mà chỉ ăn rau quả và tiến đến không dùng thức ăn nấu nướng, sau cùng chỉ ăn vỏ cây thông, uống nước thạch tín. Pháp tu của Chân Ngôn tông chủ trương thực tập nếp sống huyền bí như là một phương tiện để cảm hóa người dân thời bấy giờ, vì họ ưa thích pháp huyền bí và chỉ tin theo những ai có đời sống huyền bí. Tuy nhiên, chỉ có Tổ Đạo Nguyên và một vài vị cao Tăng chinh phục được xã hội theo cách tu như vậy, vì các ngài đã làm được những việc mà người đời không làm nổi. Còn những người khác thì không đủ khả năng chuyển hóa chất độc của thạch tín và vỏ cây thông thành chất dinh dưỡng nuôi cơ thể, nên đã bị ngã gục. Ở đây cần phân biệt rằng tà giáo làm những việc khác thường để lừa dối những người mê tín dị đoan; trong khi các vị chân tu muốn thể nghiệm chân lý trên cuộc đời, tất nhiên hoàn toàn khác với việc mê hoặc quần chúng. Sử dụng phương tiện tùy duyên, tùy chỗ, tùy thời là vậy.

Từ cái nôi canh tân ở thành Tỳ Da Ly, tinh thần đổi mới được tiếp tục phát triển. Điển hình như việc không bỏ phí những thức ăn dùng không hết bằng cách muối thức ăn dư vừa tiết kiệm, để dành được thực phẩm, vừa có thêm thì giờ Thiền định, khỏi đi khất thực. Như vậy, vẫn giữ được mục tiêu của việc khất thực theo Phật không phải là đi xin ăn, nhưng tiếp nhận thức ăn để duy trì mạng sống cho việc tu hành và độ đời. Vì thế, Đức Phật đã quán nhân duyên hóa độ nơi nào thì đến nơi đó, không đủ duyên, Ngài không đi. Nhưng việc muối thức ăn để dành không được các Tỳ kheo bảo thủ đồng tình, phê phán là phi pháp.

Bước theo dấu chân Phật, vai trò của người tu sĩ là hướng dẫn quần chúng sống sáng suốt và an lạc. Vì thế, Phật giáo phát triển c

cân nhắc trước vấn đề nếu chỉ khất thực và ngồi dưới gốc cây tu hành thì có còn sức cảm hóa được quần chúng không, hay là phải đổi mới sinh hoạt để đáp ứng được yêu cầu của xã hội mới tồn tại. Tất nhiên những người có tinh thần canh tân đã sinh hoạt theo hướng phát triển để cùng nhịp bước đi với sự đi lên của xã hội và phục vụ quần chúng. Chúng ta còn nhớ trong mười hai đại nguyện của Đức Phật Dược Sư, có nguyện thứ 11 và 12 là cho chúng sanh ăn ngon mặc đẹp, cũng không ngoài mục tiêu đem lại nếp sống sung mãn cho quần chúng.

Vì thế, sau Phật nhập diệt hai trăm năm, tư tưởng Đổi mới đã xuất hiện, theo đó suy nghĩ thâm ý của Phật dạy và thể hiện qua những điều đổi mới. Điển hình là kinh Duy Ma diễn tả ý này rằng giáo pháp của Phật là phương tiện ví như nắm lá trong tay, có giới hạn; cho nên không thể chấp chặt, mà phải nhận ra được chân lý ba đời của chư Phật chỉ dạy ví như lá trong rừng luôn thể hiện sức sống phát triển theo bốn mùa, không phải chỉ là nắm lá trong tay.

Xây dựng trên tinh thần phát triển, kinh Duy Ma chủ yếu đề cao Bồ tát Văn Thù và cư sĩ Duy Ma là hai vị Bồ tát tiêu biểu cho hàng xuất gia và tại gia ở tầng cao mới của xã hội; nói cách khác, Phật giáo luôn đi trước một bước, mở ra con đường sáng cho xã hội. Thể hiện tinh thần này, ở nước ta, Phật giáo Đinh Lê Lý Trần đi đầu trong việc xây dựng đất nước.

Hôm nay, chư Tăng Ni đại diện cho 54 tỉnh thành Phật giáo phía Nam về tham dự khóa hội thảo bồi dưỡng nghiệp vụ Hoằng pháp, mong quý vị cho biết sinh hoạt của từng địa phương, để rút kinh nghiệm truyền bá Phật pháp thế nào cho thích hợp. Kinh Pháp Hoa dạy rằng chúng sanh nghĩ gì, cần gì và làm được gì; đáp ứng

được ba điều này, chúng ta tồn tại, nếu không thì bị mai một. Thực tế cho thấy Hòa thượng Nhất Hạnh truyền bá Phật pháp tại các nước Tây phương thành công, vì ngài đáp ứng được truyền thống văn hóa của họ.

Việc thứ hai lớn hơn mà chúng tôi muốn đề cập đến trong cuộc hội thảo là ở thế kỷ XXI, vấn đề tâm linh được quan tâm rất nhiều và việc truyền bá chánh pháp cần được thực hiện trên siêu xa lộ thông tin. Ở mảng này, Phật giáo có mặt, nhưng còn rất khiêm tốn, chỉ có một số ít tu sĩ trẻ tham gia; trong khi chất độc xã hội đã thâm nhập vào đây quá nhiều. Các Giảng sư trẻ có học thức cần nghiên cứu, thực tập tinh thần Phật dạy và cân nhắc xem thời đại chúng ta yêu cầu cái gì để đưa các bài giảng thích hợp vào thông tin siêu xa lộ, tạo điều kiện cho Phật tử thời hiện đại phát tâm, tu học dễ dàng. Đó là điều rất cần thiết.

Ngoài ra, tuy hiện nay có thuyết pháp trên mạng, nhưng chưa tạo được món ăn tinh thần cho nhiều người ưa thích; vì không thích hợp với cuộc sống thiết thực của con người. Đưa Phật giáo vào sinh hoạt con người đòi hỏi chúng ta phải thiết thực, đừng rơi vào không tưởng. Chẳng hạn giảng dạy Thiền, bản thân mình phải thực tập được cốt lõi của Thiền là tinh thần ổn định, sáng suốt và sức khỏe tốt, ăn ít, ngủ ít, nhưng loại trừ được bệnh tật. Được như vậy, thì không nói cũng có đủ tư cách của Thiền sư; còn đau khớp, suy tim không phải là Thiền sư. Trên bước đường tu, cần thuyết pháp trên Quả môn là nói bằng thành quả tu tập của chính mình. Người tu phải có cái gì vượt lên trên người đời, đầu tiên là vượt trên cái nghiệp, khắc phục nghiệp, giải quyết nghiệp cho tốt. Người tu lúc nào cũng hoan hỷ, sức khỏe tốt, được nhiều người

quý mến, cuối đời ra đi nhẹ nhàng. Các vị Thiền sư hay Thánh Tăng đều thể hiện cuộc sống như vậy. Còn mang thân bệnh, tâm buồn phiền, mà đi truyền bá, thì khó thành công.

Hoằng pháp ở thế kỷ XXI, phải sống phù hợp với khoa học, nghĩa là chứng thực giáo pháp trong đời sống của chúng ta, làm được những gì ta nói. Tuy nhiên, có những điều mình tâm đắc, nhưng người xung quanh chưa thực hành được thì thôi, chờ đủ duyên mới nói. Vì thế, Đức Phật dạy rõ thực tập quá trình văn, tư, tu rồi mới thuyết pháp độ sanh. Chính Đức Phật trước khi chuyển pháp luân, Ngài đã chứng chuyển, tức diệt được phiền não trần lao, Ngài mới khuyến chuyển, là khuyên dạy người khác làm theo. Thiết nghĩ ngày nay, nếu có nhiều Giảng sư thành tựu pháp Phật trong cuộc sống, chắc chắn sẽ làm cho Phật tử phát tâm tu theo và Phật giáo hưng thạnh.

Một điều nữa tôi mong quý vị suy nghĩ là ở thời hiện đại, Phật tử không có nhiều thì giờ dành cho việc tu tập. Nếu họ phải tu suốt một ngày và tụng kinh quá nhiều, mà không hiểu và không thực tập được gì, họ sẽ dễ chán, dễ bỏ cuộc, thậm chí than rằng tụng kinh nhiều khô cổ. Tụng kinh đúng theo Tổ dạy trong kinh Pháp Hoa là "Hầu trung cam lộ quyên quyên nhuận”, chẳng những không khát nước, không khô cổ, mà còn cảm thấy vị ngọt theo từng câu kinh. Thực tập điều này, tôi ít uống nước,không ra mồ hôi, ít bị cảm cúm.

Để đáp ứng điều kiện cho Phật tử tu học không có nhiều thì giờ, tôi rút gọn tinh yếu của kinh Pháp Hoa thành Bổn môn Pháp Hoa để có thể đọc tụng mỗi ngày, chỉ mất hai mươi phút, Phật tử còn thì giờ làm việc, nên rất nhiều người áp dụng theo.

Tóm lại, quý Tăng Ni suy nghĩ xem những việc gì chúng ta cống hiến được cho cuộc đời, làm an lạc cho nhiều người, thì người hoằng pháp sử dụng vô số phương tiện để tùy duyên hành đạo mới thành công, giúp cho Phật giáo trường tồn. Ý này được Tổ sư dạy rằng: "Đại dụng tại tiền, quyền tại thủ”. "Đại dụng” là chân lý mà ba đời chư Phật chứng đắc, "Quyền” là tất cả những phương tiện có trong tay được sử dụng thiên biến vạn hóa, vì tùy chỗ, tùy lúc, tùy người mà chúng ta thể hiện vô số việc làm khác nhau, nhưng đều có cùng một mục tiêu dẫn đến cuộc sống an lạc, giải thoát cho mọi người. Tiến bước trên lộ trình này, Phật giáo sẽ mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho nhân loại thoát khỏi thù hận, chiến tranh, khổ đau, tạo thành thế giới hiểu biết, thương yêu, cảm thông, chia sẻ, an vui và phát triển.