Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)

Phật giáo trong nền toàn cầu hóa

Phật giáo trong nền toàn cầu hóa

Khái niệm "Hội nhập” và "Toàn cầu hóa” được nhắc đến và bàn luận trên phương tiện truyền thông đại chúng càng ngày càng nhiều trong thời đại ngày nay. Có hai khuynh hướng trái ngược nhau về vấn đề toàn cầu hóa. Một số người e ngại rằng việc toàn cầu hóa sẽ dẫn đến tình trạng các cường quốc giàu có sẽ chi phối, chèn ép các nước nhỏ, nghèo, dẫn đến việc áp đặt, cướp mất chủ quyền. Nhưng ngược lại, đại đa số các quốc gia lại nhận thức rằng trong thế giới văn minh ngày nay, vấn đề quan hệ giữa người với người, giữa các quốc gia với nhau là điều rất cần thiết. Thật vậy, mối quan hệ tương tác giữa các nước, giữa các khu vực sẽ tạo điều kiện để các quốc gia bổ sung và hỗ trợ cho nhau về tư tưởng, văn hóa, chính trị, kinh tế, v.v…, để có thể học hỏi lẫn nhau, tìm ra được những điều tốt đẹp giúp nhau cùng phát triển đời sống của người dân trong nhiều lãnh vực. Con đường hợp tác cùng có lợi là giải pháp tích cực của việc toàn cầu hóa vậy. Tuy nhiên, trong mối quan hệ phát triển giữa các quốc gia, không thể nào tránh khỏi một số văn hóa không lành mạnh gây tác

động xấu, hoặc những sinh hoạt không còn thích hợp với thời đại văn minh sẽ bị đẩy lùi.

Riêng Phật giáo hiện diện trong bối cảnh toàn cầu hóa, đứng giữa hai khuynh hướng trái ngược như vậy, sẽ có quan điểm như thế nào. Chúng ta đều biết Phật giáo chủ trương lấy trí tuệ làm sự nghiệp. Vì vậy, dưới cái nhìn của người đệ tử Phật được soi sáng bởi trí tuệ thì mối tương quan tương duyên giữa mọi người với nhau, giữa con người với các loài, với thế giới bên ngoài là điều quan trọng và rất cần thiết. Thật vậy, sự hội nhập vào môi trường toàn cầu, nghĩa là xây dựng mối tương quan sâu rộng với nhiều nước, nhiều người, từ đó chúng ta mới có cơ hội tiếp cận và hiểu thêm được sự văn minh của thế giới và sử dụng được cái hay cái đẹp vào đời sống để hoàn thiện bản thân mình và những người xung quanh, đưa xã hội mình cùng đi lên.

Khi Đức Phật còn tại thế, Ngài đã tìm hiểu, học hỏi và tiếp nhận những nền văn minh có trước. Điển hình là Ngài đã trực tiếp tham vấn hai nhà hiền triết nổi danh đương thời là ông Kamala và ông Uất Đầu Lam Phất. Chính nhờ mối quan hệ và tìm hiểu ấy mà Đức Phật đã nhận chân rõ sự sai lầm của tư tưởng ngoại đạo thời bấy giờ, để từ đó Ngài tìm ra chân lý giải thoát cho chính mình và ảnh hưởng mạnh mẽ cho cả xã hội đương thời.

Từ tác động sâu xa vào xã hội, từng bước Đức Phật đã mở rộng đạo lực của Ngài sang các tôn giáo khác, để chỉ dạy họ nhận thấy những ý nghĩ sai lầm, những việc làm sai lầm của chính họ, giúp họ hoàn thiện đời sống tri thức và đạo đức, giúp cho

tổ chức của họ phát triển có lợi cho nhiều người. Nhờ sự quan tâm và chỉ dạy đúng đắn hoàn toàn của Đức Phật, một số nhà lãnh đạo tôn giáo đã quy ngưỡng Đức Phật một cách tự nhiên, như Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Ca Diếp, v.v… cũng như họ đã từ bỏ cuộc sống tu hành sai lầm, trở về nếp sống thánh thiện theo Phật, lấy trí tuệ làm sự nghiệp.

Và sau khi Phật Niết bàn, những người đệ tử chân chánh thừa kế sự nghiệp vô ngã vị tha của Đức Phật, ngoài nền văn minh Ấn Độ, họ đã tiếp thu thêm nền văn minh của Trung Đông, Ai Cập, Hy Lạp mà hình thành nên tư tưởng Đại thừa Phật giáo. Và trên con đường truyền bá chánh pháp, sang đến nước Trung Hoa, các nhà truyền giáo lại tiếp thu thêm nền văn minh lừng danh của bản địa là các tư tưởng triết học của Khổng, Mạnh, Lão, Trang, để đưa tư tưởng của Phật giáo Đại thừa lên đỉnh cao rực rỡ hơn nữa tại Trung Hoa, cũng như phát triển tốt đẹp sang các nước như Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam.

Với phương châm lấy trí tuệ làm sự nghiệp, nếu nói theo ngôn ngữ ngày nay, thực sự đạo Phật đã thể hiện tinh thần toàn cầu hóa. Và chính nhờ vào ngọn đuốc trí tuệ của chánh pháp mà hàng đệ tử Phật trên con đường hoằng hóa độ sanh, sống với tinh thần vô ngã và vị tha, nên đã tiếp thu văn minh nhân loại theo khuynh hướng "Hội nhập và toàn cầu”. Cốt lõi này thường được các nhà truyền giáo thể nghiệm gọi là tùy duyên nhưng bất biến đã giúp cho Phật giáo tồn tại và phát triển hơn hai ngàn năm, cho đến ngày nay, Phật giáo vẫn tiếp tục là kim chỉ nam hướng dẫn loài người sống an vui hạnh phúc trên hành tinh này.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa của thời hiện đại, thiết nghĩ nếu ứng dụng sự hiểu biết trong sáng và chuẩn xác theo chánh pháp, cũng như với đức hạnh vì sự sống lợi ích cho muôn loài, đạo Phật chẳng những không hề bị lỗi thời, mai một, mà trái lại, Phật giáo chúng ta có thể đóng góp lợi ích thiết thực cho cuộc sống của nhân loại được hòa bình, phát triển, an vui trong ngôi nhà chung trong lành, xanh sạch trên trái đất này.

Giáo dục Phật giáo

Giáo dục Phật giáo

Trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật khẳng định rằng mục tiêu mà Ngài hiện hữu trên cuộc đời này là "Khai thị chúng sinh ngộ nhập Phật tri kiến”. Lời dạy của Đức Phật đã nói lên tinh thần giáo dục của Phật giáo vô cùng hoàn hảo. Thật vậy, Đức Phật nhận thấy rất rõ ở trong tam giới không có sanh tử, nhưng vì vô minh vọng kiến ngăn che và tham vọng thúc đẩy mà con người tạo các tội sai biệt khác nhau và sát hại lẫn nhau, gây khổ đau cho nhau, để rồi trầm luân trong sanh tử. Phật mới chỉ dạy mọi người hiểu được cuộc sống có ý nghĩa, không gây tác hại cho các loài hữu tình và vô tình hiện hữu trong cùng môi trường sống với con người.

Với Phật huệ, Ngài thấy rõ rằng sự sống của muôn loài đều có mối tương quan tương duyên chặt chẽ, một sự cộng tồn hỗ tương tốt đẹp giữa mọi loài chúng sanh mới bảo vệ được sự sống của trái đất và của muôn loài. Nói cách khác, tất cả chúng sanh cần tương trợ lẫn nhau để thăng hoa cuộc sống. Vì vậy, trong tất cả kinh điển của Phật dạy đều không ngoài mục đích

xây dựng cuộc sống tốt đẹp nhất là thăng hoa tri thức và đạo đức cho con người.

Cũng trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng vì không thể chỉ thẳng tri kiến Như Lai mà Ngài đã chứng đắc, không thể truyền trao cho người không đủ trình độ hiểu được tinh ba mà Phật đã thể nhập và họ không thể thực hành được những việc mà Phật đã thành tựu. Chính vì vậy, Đức Phật phải tùy theo căn cơ, trình độ và hoàn cảnh của từng chúng sanh mà dìu dắt họ vượt ra ngoài sự chi phối của Nhà lửa tam giới. Từ đó, Ngài sử dụng phương tiện là Tam thừa giáo để chỉ dạy những người thuộc ba cấp bậc khác nhau. Cấp bậc thứ nhất, vì người ở trình độ kiến thức nông cạn và còn bị bức bách bởi nhiều đòi hỏi, nghĩa là họ đang bị ngũ dục thiêu đốt, Đức Phật phải đưa ra pháp Tứ Thánh đế để loại bỏ lần những dục nhiễm của họ và đồng thời khai sáng tâm trí cho họ. Cấp bậc thứ hai, đối với những người có trình độ kiến thức tương đối cao, nói theo ngày nay, đó là những nhà nghiên cứu, Đức Phật chỉ dạy pháp quán nhân duyên để họ nhận thấy đúng đắn mối tương quan tương duyên chặt chẽ trong đời này và đời trước giữa họ với người thân trong gia đình và với những người cùng sống trong xã hội. Từ sự hiểu biết tận ngọn nguồn như vậy sẽ giúp cho họ sống có ý nghĩa, giải quyết mọi việc một cách tốt đẹp nhất có thể được và xây dựng xã hội an vui. Và đối với nhóm người thứ ba, trong quá khứ họ đã từng trồng căn lành ở các Đức Phật và đã phát huy được trí tuệ vô lậu. Với phước đức như vậy, khi tái sanh trên cuộc đời, họ có những điều kiện rất tốt đẹp như thông minh, khỏe mạnh, có sự nghiệp vật chất lớn lao, có địa vị xã hội cao, có đời sống phạm hạnh xứng đáng là biểu tượng cho

mọi người kính ngưỡng. Đối với những người có tư cách hoàn hảo như vậy và đang tiến bước trên đường đạo, Đức Phật mới hướng dẫn họ thực hiện sáu pháp ba la mật, tiến đến cứu cánh Niết bàn, thành tựu quả vị Toàn giác.

Với những người mang ý chí vượt khỏi sự chi phối của sanh tử và cầu mong được tự tại giải thoát hoàn toàn, Phật đưa ra Tam thừa giáo. Ngoài ra, Ngài còn chỉ dạy cho hàng nhân thừa nguyên tắc sống là Tam quy ngũ giới, để họ trở thành người tốt trong xã hội. Và với những người có điều kiện có thể vươn cao hơn vị trí của loài người, tức chư Thiên, Đức Phật dạy mười điều lành để trở thành biểu tượng được tôn kính.

Cộng chung lại, hệ thống giáo dục của Phật giáo nói tổng quát có năm cấp bậc khác nhau gọi là Ngũ thừa. Riêng kinh Pháp Hoa thì quy Ngũ thừa thành Nhất thừa, nghĩa là mặc dù Đức Phật khai triển những phương tiện dạy khác nhau để thích ứng với hoàn cảnh của từng người, nhưng cứu cánh của Ngũ thừa hay năm nền tảng giáo dục này đều nhằm dạy tất cả mọi người được giải thoát cá nhân và xây dựng sự giải thoát cộng đồng. Ý này thường được Phật nhắc nhở trong kinh điển là giáo pháp của Phật chỉ có một vị là vị giải thoát. Đó là ý nghĩa của Ngũ thừa được quy về Nhất thừa.

Nhận chân được yếu chỉ như vậy, những người đang tiến bước theo dấu chân Phật không nên chấp chặt vào bất cứ phần giáo nào của Phật, vì chấp một cái gì là chân lý cũng phạm sai lầm. Thật vậy, như trên đã nói, pháp Phật đưa ra rất nhiều để đáp ứng thích nghi cho mọi người ở những quốc độ khác nhau, thời gian khác nhau và trình độ, khả năng, hoàn cảnh cũng

hoàn toàn khác nhau. Vì thế, có những điều thích hợp với chỗ này, nhưng không thích hợp với nơi khác; thích hợp với người này, không thích hợp với người khác, v.v… Việc chấp vào hình thức hay pháp phương tiện là sai lầm mà Phật thường ví như người mù rờ voi để đoán định hình thể con voi. Mong rằng những người học Phật nhận chân được cốt tủy hàm chứa trong pháp Phật để đạt được cứu cánh giải thoát sanh tử và thành tựu Phật quả.

Một niệm tín giải trong kinh Pháp Hoa

Một niệm tín giải trong kinh Pháp Hoa

(Bài giảng chùa Giác Nguyên, quận 4, thành phố Hồ Chí Minh, 2006)

Kinh Pháp Hoa từ xưa đến nay được rất nhiều người thọ trì, đọc tụng, giảng giải. Tuy nhiên, việc ứng dụng cốt lõi Pháp Hoa trên bước đường tu để đạt được thành quả mới quan trọng và không đơn giản. Vậy chúng ta tu Pháp Hoa thế nào cho đúng. Trí Giả Đại sư dạy rằng hành giả phải từ Tích môn Pháp Hoa đi vào Bổn môn Pháp Hoa, tức từ hình thức đi vào nội dung. Giai đoạn ban đầu, hàng ngày chúng ta thọ trì 28 phẩm kinh văn Pháp Hoa, gọi là Tích môn Pháp Hoa; đó là phương tiện giúp chúng ta thâm nhập cốt tủy của kinh. Nhưng đa số người tụng kinh văn suốt đời và chấp vào kinh văn, kẹt văn tự ngữ ngôn, nên không được giải thoát.

Theo Nhật Liên Thánh nhân, từ Tích môn vào Bổn môn là giai đoạn một, thọ trì kinh văn và giai đoạn hai, nương theo kinh văn để tìm được ý nghĩa sâu xa mà Phật muốn chỉ dạy và

theo nghĩa lý đó thực hành trong cuộc sống chúng ta mới có kết quả tốt đẹp. Như vậy, trí tuệ chúng ta phát sanh phải từ "Văn, Tư, Tu”. Nghĩa là trước tiên, chúng ta nghe kinh văn (Văn), nhưng quan trọng là suy nghĩ (Tư ) nghĩa lý sâu ẩn chứa trong kinh và thực hành cho đúng (Tu).

Về phần "Tư” là suy nghĩ, phải suy nghĩ chiều sâu của mỗi chữ, mỗi câu trong kinh. Thí dụ, trong phẩm Phương Tiện thứ hai của kinh Pháp Hoa, có câu "Phật chủng tùng duyên khởi” nghĩa là hạt giống Phật theo duyên sanh. Chúng ta không thể đọc suông mãi như vậy, cần hiểu ý nghĩa mà Phật muốn chỉ dạy qua câu này. Theo tinh thần Pháp Hoa, Phật dạy rằng muốn tu được phải có căn lành, tức có hạt giống Phật. Vì không có căn lành, không có hạt giống Phật, sẽ trở thành nhứt xiển đề, đối với Tam Bảo không tin được và vì sống theo đoạn kiến, không tu được. Có thể hiểu ý này qua câu chuyện con rùa và con cá. Con cá chỉ có thể sống dưới nước. Trong khi con rùa ở dưới nước được và lên trên đất liền cũng sống khỏe mạnh. Vì thế, rùa quan sát thấy các hiện tượng trên mặt đất mới kể cho cá nghe về những lầu cát đẹp đẽ ở trên bờ mà dưới nước không có. Cá không tin, nói rằng làm gì có như vậy; vì nước dâng lên cao, nó cũng trồi lên theo nước mà đâu nhìn thấy gì. Cũng giống như con cá, những người sống trong thế giới vật chất chỉ nghĩ trần gian này là nhất, còn các thế giới khác, họ cho rằng không có, vì có trông thấy đâu mà biết được.

Đức Phật xuất hiện trên cuộc đời để chỉ cho chúng ta thấy thế giới Phật, Niết bàn, Cực Lạc, thiên đường, chỉ cho chúng ta

biết sinh hoạt của Phật, của Bồ tát, La hán. Đối với hàng đoạn kiến ở thế gian thì làm gì có thế giới nào tốt hơn cõi Ta bà này. Nhờ căn lành, chúng ta mới có niềm tin đối với Tam Bảo, ví như con rùa dù sống dưới nước nhưng tiếp cận được cuộc sống trên đất liền. Chúng ta mang thân người ở Ta bà, nhưng thâm tâm nghĩ rằng còn có thế giới khác tốt đẹp, thế giới này chỉ là tạm bợ, không phải của mình, ở lâu không được. Chính nhờ căn lành bên trong mới đánh thức, thúc giục chúng ta xuất gia. Tu hành chắc chắn không phải vì quyền lợi vật chất, ăn mặc…, nhưng do sự thôi thúc mãnh liệt trong tâm, muốn khám phá những điều cao quý mà người thế gian không có được. Đức Phật khi còn là thái tử Sĩ Đạt Ta, Ngài đã thể hiện tinh thần này một cách rõ rệt. Thật vậy, có một đời sống vật chất tột đỉnh của hàng vua chúa, nhưng Ngài luôn ý thức sâu sắc rằng thế gian này không thường còn, không phải là cõi sống vĩnh hằng. Khi vua Tịnh Phạn ép buộc thái tử ở lại ngai vàng, Ngài đã nói với vua cha rằng nếu làm được những điều như sau thì Ngài sẽ không đi tu. Một là làm sao cho trẻ mãi không già. Hai là làm sao không bị ốm đau. Ba là làm thế nào sống mãi, không chết. Vì trong lòng thái tử Sĩ Đạt Ta đã có con người trẻ mãi không già, có con người vĩnh hằng bất tử và Ngài đã từng sống trong thế giới chân thường; cho nên khi hiện thân trên cuộc đời này, Ngài vẫn man mác nhớ lại, hình dung ra những cuộc sống hoàn mỹ ấy.

Người chánh tín xuất gia do căn lành thôi thúc, không màng phú quý lợi danh, không cần chùa cao Phật lớn, chỉ cần một số phương tiện tối thiểu trợ lực cho việc tu hành, để trở về thế giới Phật. Cũng như con rùa có thể sống trong hai thế giới, xuống

nước sống chung với cá và sống trên mặt đất; người có căn lành cũng có hai thế giới sống, thế giới tâm linh theo Phật và thế giới tạm ở Ta bà. Người không căn lành chỉ lệ thuộc vật chất, không nương tựa được thế giới Phật, cho nên tu suốt đời cũng không được giải thoát, an lạc.

Trở lại góc độ tu hành là đọc kinh văn và suy nghĩ nghĩa lý sâu xa của câu "Phật chủng tùng duyên khởi”, chúng ta thấy rõ hạt giống Phật tuy đã có, nhưng cũng cần gặp đủ duyên thì hạt giống này mới phát triển được. Thật vậy, căn lành đời trước đã tạo, tức có hạt giống Phật, nhưng đời hiện tại không gặp thiện tri thức khai ngộ, thì hạt giống tốt sẽ bị hư hoại. Thực tế có người đến thưa với tôi rằng thuở nhỏ họ rất muốn đi tu, nhưng lớn lên, đi học, rồi vào đời làm ăn và bị kẹt với công việc thế gian suốt cả đời, không tu được. Như vậy, hạt giống có, nhưng thiếu duyên thiện tri thức, không thể tu được. Ngoài ra, có duyên gặp thiện tri thức, nhưng tăng thượng duyên này phải được liên tục. Thiếu tăng thượng duyên liên tục, thí dụ như Thầy qua đời cảm thấy bị chới với trên bước đường tu, không nương tựa được vị Thầy khác, nên không tu nữa, hoặc gặp thầy tà bạn ác làm lệch hướng tu, hoặc làm cho hành giả bất mãn, thì chỉ còn hình thức người tu nhưng tâm Bồ đề bị hư hoại rồi. Riêng tôi, xuất thân từ giai cấp nông dân, nhưng nhờ có hạt giống Phật, có căn lành đời trước, thúc đẩy tôi quyết tâm xuất gia. Và lại có được tăng thượng duyên liên tục, nên trên bước đường học đạo, tôi gặp được nhiều vị thiện tri thức khai ngộ. Nhờ vậy, hiểu giáo lý sâu dần và từ sự tỏ ngộ mà tu hành là

tu trên Bổn môn, trên chân tâm, không cực nhọc với hình thức bên ngoài, nhưng đạt được những thành quả tốt đẹp. Trong khi người tu vướng mắc mãi ở Tích môn, công phu nhiều, rất cực khổ, vẫn không được gì.

Miệt mài suy tư nghĩa lý của câu "Phật chủng tùng duyên khởi” đã đánh thức tôi rất mãnh liệt. Thật vậy, nghe nói ở nơi nào có bậc thiện tri thức là tôi vội tìm đến cầu học. Thuở nhỏ, nghe ở Đức Hòa có Hòa thượng Hoằng Ân tu đắc đạo, có Hòa thượng Thái Bình được vua tặng tử y, tôi đến đó để biết các vị này tu như thế nào mà gặt hái thành quả to lớn như vậy. Sau đó, tôi nghe Hòa thượng Trí Tịnh học ở Huế về và chuyên trì Pháp Hoa, nghe Hòa thượng Thiện Hòa ra miền Bắc học luật với Tổ Cồn, tôi cũng tìm học với các ngài. Chúng ta có thể từ bỏ phía sau mọi quyền lợi vật chất, quyết tâm tìm thầy khai ngộ; vì không nương được yếu nghĩa của thầy chỉ dạy, thì chỉ thọ trì được kinh văn và kẹt suốt đời với phần vật chất, tất nhiên mãi luẩn quẩn trong sinh tử. Mỗi vị thiện tri thức khai ngộ theo phương hướng khác nhau, cho tôi một số kinh nghiệm quý báu để tu hành. Và học xong với các vị thiện tri thức ở Việt Nam, tôi có duyên thù thắng là sang Nhật tìm thiện tri thức, tiếp tục phát triển việc tu hành. Trải qua quá trình tu học với các bậc thiện tri thức, tôi hiểu được kinh Phật sâu sắc và nhờ nương theo tinh ba Phật dạy mà tôi hành đạo có kết quả tốt đẹp. Đó là những điều mà tôi muốn nhắc nhở Tăng Ni, Phật tử. Những điều khó hiểu trong giáo pháp, nên tìm thiện tri thức chỉ dẫn và kết quả thực hành cũng nhờ thiện tri thức giải dùm. Các vị này đã trải qua sự thể nghiệm pháp Phật nên chúng ta cần trình sở

đắc để các ngài chỉ dạy cách điều chỉnh sẽ dễ dàng đạt được kết quả tốt.

Nương theo thiện tri thức chỉ dẫn, hạt giống Phật của chúng ta phát được thì huệ phát sanh và theo huệ này đi sâu vào kinh điển tìm cốt lõi của Bổn môn. Theo Nhật Liên Thánh nhân, cốt lõi của toàn bộ kinh Pháp Hoa ẩn chứa trong phẩm Tùng Địa Dũng Xuất thứ 15, phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16 và phẩm Phân Biệt Công Đức thứ 17. Đọc ba phẩm này, thấy rất lạ và khó hiểu, khó tin, giống như cá chưa từng lên bờ, không bao giờ biết lâu đài cung điện thế nào và các loài khác sống ra sao. Tu hành, chưa thâm nhập thế giới chân thật của Phật, làm sao biết; vì thế, tin được những gì Phật dạy phải là người có căn lành. Đối với hành giả Pháp Hoa, ba phẩm cốt lõi của Bổn môn cần suy nghĩ để thâm nhập.

Chỉ mới nghe Phật nói một câu trong phẩm Phân Biệt Công Đức thứ 17, khiến tôi bàng hoàng, suy nghĩ. Phật dạy rằng người bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn và Thiền định, trừ trí tuệ ba la mật, nghĩa là tu năm pháp ba la mật, nhưng trí tuệ chưa phát sanh thì dù người đó có trải qua vô số kiếp tu hành, công đức của họ cũng không bằng công đức của người chỉ có một niệm tín giải kinh Pháp Hoa. Tại sao một niệm tín giải mà được công đức lớn lao đến như vậy. Thử nghĩ tu một pháp đã khó, mà vô số kiếp hành trì năm pháp của Bồ tát chắc chắn khó vô cùng, vậy mà kết quả lại không bằng một niệm tín giải kinh Pháp Hoa. Như vậy, tôi phát hiện ra rằng đi thẳng vào niệm tín giải là tu Bổn môn, mới có công đức bất khả tư nghì vượt hơn tất cả mà chư vị Tổ sư tu chứng biết được nên chỉ chúng ta như vậy.

Trên bước đường hành trì Pháp Hoa, cần có một niệm tín giải. Người không trồng căn lành với Phật, không thể tin được; vì chỉ sống với thế giới vật chất hữu hình, nhưng tin vào thế giới tâm linh siêu hình rất khó. Người có căn lành thường sống nội tâm, đã hình dung man mán thế giới vô hình mới tin được. Sở dĩ tu năm pháp ba la mật trong vô số kiếp mà công đức không bằng tu một niệm tín giải, vì đó là tu mù, vì đã trừ Bát nhã Ba la mật. Có thể thấy rõ rằng tu sáu pháp Ba la mật cũng phải khởi điểm từ Bát nhã. Thật vậy, có người bố thí khắp mọi nơi, nhưng sao phước không sanh, mà chỉ có trần lao nghiệp chướng tăng trưởng; đến khi mạng chung lại đọa vào ba đường ác. Người bố thí không có trí tuệ dễ sanh nghiệp hơn là phước. Chính vì trí tuệ là điều kiện quan trọng nhất, có tính cách quyết định việc đúng hay sai của năm pháp kia (bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn và Thiền định), cho nên Đức Phật đã khẳng định rằng tu năm pháp "trừ trí tuệ Ba la mật”, công đức rất ít so với một niệm tín giải.

Trí tuệ mới giải được niềm tin. Tin mà không giải là mê tín, chẳng được gì, chỉ có hại. Giải mà thiếu niềm tin thì chỉ là người nghiên cứu nói Phật pháp suông. Cả hai thái cực này đều hỏng. Đối với người đệ tử Phật, tu Bát nhã Ba la mật, tức trí tuệ là chính yếu. Tuy nhiên, khi chưa có Bát nhã, chưa giải được, chúng ta phải nương tựa thiện tri thức, nhờ họ khai ngộ để có thể áp dụng cốt lõi của Phật dạy vào cuộc sống, phước mới sanh ra. Vị thiện tri thức cho chúng ta biết việc nên làm, người đáng theo. Thí dụ Phật dạy chỉ cần giúp người chân tu một việc

nhỏ mà họ thành đạt là mình được công đức ngay. Điển hình như cô gái chăn bò, Su Dà Ta dâng cúng Phật một bát sữa giúp Ngài phục hồi sức khỏe, thoát khỏi sự ngã gục vì pháp tu khổ hạnh để tiếp tục việc tu hành và đắc đạo. Vì thế, công đức cúng dường của cô gái này, dù chỉ một bát sữa, đã được Đức Phật khen ngợi rằng lớn hơn công đức của vua chúa. Đức Phật hiện hữu giáo hóa chúng sanh, được bao nhiêu công đức thì Su Dà Ta đều có phần.

Khi chưa có trí tuệ, nên làm theo thiện tri thức; nhưng quan trọng phải phát huy trí tuệ của ta để không có thiện tri thức nữa, ta cũng biết được người đáng độ, việc đáng làm, mới sanh ra công đức. Đối với người không thể độ, việc không đáng làm, nhưng vẫn hạ quyết tâm độ và nhất quyết làm; phạm sai lầm như vậy, chỉ có phiền não nối tiếp nhau mà thôi. Người xuất gia, ngoài trí tuệ, không cầu gì khác. Ý này được Phật nhắc rằng nếu tu năm pháp, mà trừ Bát nhã, tức trí tuệ, thì cũng không được gì cả. Thật vậy, trên bước đường theo dấu chân Phật, Ngài chỉ truyền cho chúng ta một y một bát, nhưng đắc được trí tuệ, trong bình bát ấy sẽ có đầy đủ phương tiện cần thiết để tu hành và cứu giúp được tất cả chúng sanh, gọi là vô tận tạng công đức. Cốt lõi này được kinh Duy Ma diễn tả rằng Bồ tát lên nước Chúng Hương xin cơm của Phật Hương Tích đem về trần gian cho chư Tăng dùng đầy đủ mà vẫn còn thừa. Và ăn cơm này xong, tự có mùi hương tỏa ra cho người phát tâm tu hành. Thể hiện ý này, ngày nay khi cúng dường, chúng ta thường nói cơm Hương Tích và rau Tào Khê. Đó là hai món ăn thượng diệu mà

chúng ta cần suy nghĩ nghĩa lý sâu xa và ứng dụng trong đời tu hành để đạt được quả vị Vô thượng giác. Tào Khê gợi chúng ta nhớ đến cuộc sống của Tổ Huệ Năng. Ngài ở núi cao, không bận tâm đến ăn uống, chỉ dùng toàn rau rừng, nhưng phát huy trí tuệ tuyệt đỉnh, trở thành vị Tổ khả kính, trải qua một ngàn năm mà nhục thân của Tổ vẫn còn nguyên vẹn.

Trở lại tầm quan trọng của một niệm tín giải trong kinh Pháp Hoa, nếu có được thì công đức bất khả tư nghì. Nhưng tín giải về cái gì và tín giải như thế nào? Tín giải của chúng ta là tin Phật, hiểu Phật. Tin mà không hiểu Phật dễ trở thành hủy báng Phật. Tội này nặng lắm, Nhật Liên Thánh nhân gọi đó là phá pháp tội chướng. Nhiều người tu khổ cực, nhưng quả báo xấu không lường, vì họ phạm sai lầm này, rồi đổ thừa rằng tụng kinh Pháp Hoa bị nghiệp khảo, nghiệp đổ. Tụng kinh Pháp Hoa đúng thì nghiệp không đổ, mà công đức sanh, trải đường đi cho hành giả. Sở dĩ nghiệp đổ vì tin Phật, nhưng không hiểu Phật, hoặc hiểu mà không tin Phật; cả hai đều sai.

Tất cả chúng ta đương nhiên tin Phật, tin rằng Đức Phật Thích Ca hiện hữu trên thế gian này ở nước Ấn Độ cách đây hơn hai mươi lăm thế kỷ; Ngài đã viên tịch, nên người ta tạc tượng tôn thờ và lễ bái Ngài. Nếu chỉ tin như vậy mà không giải được thì niềm tin này dễ trở thành mê tín. Giải được nghĩa là chúng ta ý thức rằng Đức Phật Thích Ca ứng hiện trên cuộc đời này và hiện thân trong loài người. Chúng ta cũng suy nghĩ thêm Phật từ đâu xuất hiện trên cuộc đời. Nói cách khác, đã là Phật rồi, Ngài mới xuất hiện; như vậy, Phật là chính, xuất hiện là phụ.

Thật vậy, nhìn về chiều sâu, Đức Phật Thích Ca có thiên bá ức hóa thân, không phải chỉ có một thân Phật Thích Ca ở Ấn Độ. Thí dụ cho dễ hiểu, quý vị thấy tôi ở đây thuyết pháp, nhưng tuần trước tôi giảng ở Cà Mau và ngày mai tôi sẽ ra Hà Nội giảng dạy; nhưng chỗ ở chính của tôi là chùa Ấn Quang.

Đức Phật xuất hiện ở cõi Ta bà này, nhưng chúng ta không biết Ngài ở đâu, tìm được chỗ thường trụ của Phật là việc rất khó. Thiền ví như tìm trâu bằng cách đi tìm dấu chân trâu gọi là Tích môn. Tìm dấu vết Phật để lại cuộc đời để biết Phật ở đâu là cách tu từ Tích môn vào Bổn môn. Đức Phật từ thế giới vĩnh hằng của Ngài đi khắp tam thiên đại thiên thế giới giáo hóa, chúng ta phải tìm về cội gốc để gặp Phật. Kinh Hoa Nghiêm dạy rằng Phật, tâm và chúng sanh, tam vô sai biệt; đó chính là cội gốc. Tâm ta, tâm Phật và tâm của tất cả chúng sanh trở về cội gốc đều là một, nhưng hiện hữu ở trên hiện tượng giới thì có thiên hình vạn trạng khác nhau là quả báo khác nhau.

Trở về Đức Phật ở đâu? Trong phẩm Như Lai Thọ Lượng thứ 16, kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói rằng "… Từ ta thành Phật đến nay trải qua vô lượng vô biên a tăng kỳ kiếp, thường ở Ta bà thị hiện sanh thân trong nhiều quốc độ, thuyết pháp giáo hóa vô số chúng sanh, thọ mạng sai khác, tùy theo loại hình mà khai phương tiện chỉ bày chân thật thậm thâm vi diệu… ”. Qua câu này, cho thấy rõ việc khai phương tiện của Phật để chỉ dạy pháp chân thật. Chúng ta tu hành, nương theo pháp phương tiện và chứng được pháp chân thật.Thiền diễn tả ý này là nương vào ngón tay chỉ mặt trăng dưới nước để hình dung ra mặt trăng trên trời. Và từ một mặt trăng trên bầu trời rọi xuống, có bao nhiêu

dòng sông thì có bấy nhiêu mặt trăng xuất hiện trong đó (Thiên gian hữu thủy thiên gian nguyệt). Cũng vậy, từ một Đức Phật gốc hằng hữu, nhưng ở Ta bà có bao nhiêu chúng sanh có căn lành và niềm tin sâu sắc về Phật, thì có bấy nhiêu Phật xuất hiện đầy đủ trong tâm của họ. Người Việt chúng ta thường nói Phật ở đâu xa, ở tại lòng. Từ Phật thực hiện trong tâm chúng ta và từ niềm tin mà chúng ta phăng lần ra Phật thực.

Để chỉ về sự hiện hữu của Đức Phật thường trú vĩnh hằng, Phật thí dụ như có một ông thầy thuốc rất giỏi có nhiều người con uống lầm thuốc độc bị mất bản tâm. Họ quỳ lạy xin cha cứu mạng. Nhưng người cha đưa thuốc giải độc thì họ không chịu uống vì sợ thuốc đắng. Ông phải dùng phương cách bỏ đi, dặn họ ở nhà muốn khỏi bệnh thì phải uống thuốc. Sau đó, ông cho người báo tin rằng ông đã từ trần. Các người con nghe tin hoảng sợ, mới uống thuốc liền được khỏe mạnh. Bấy giờ, người cha trở về bảo rằng ông thật thường còn, không bao giờ chết. Phật bảo đại chúng rằng Ngài cũng như vậy, thường trụ Ta bà, nhưng dùng phương tiện nói sẽ diệt độ để cho mọi người không còn ỷ lại có Phật mà không chịu tu rồi bị đọa ác đạo.

Chúng ta bị mất bản tâm cũng giống như các người con của ông lương y uống lầm thuốc độc vậy, nên không thấy Phật. Nhưng nương theo phương tiện tu hành là lễ sám, tụng kinh, tham Thiền, v.v… ví như uống thuốc để nhận chân được nghĩa lý sâu xa mà Phật muốn chỉ dạy. Từ đó, phát khởi niềm tin về Phật, thì niềm tin ta và Phật gắn liền với nhau mật thiết sẽ nhận ra Đức Phật vẫn hằng hữu tại nơi đây, ngay trong Ta bà này. Chỉ vì chúng ta cuồng si, không nhận ra Đức Phật thọ mạng vô

cùng, bất sanh bất diệt, nên Ngài dùng phương tiện nói rằng Phật đã Niết bàn.

Tóm lại, trên bước đường tu, nương theo phương tiện hình thức ở giai đoạn đầu để dần thâm nhập thế giới Phật. Và có được niệm tín giải là nhận chân được Phật bất sanh bất diệt, từ đây hướng về Phật bất tử này mà tu hành bằng tâm thanh tịnh của chúng ta. Tu từ bản tâm thanh tịnh, chúng ta mới ngang qua Phật thường trú. Được như vậy, trở về hiện tượng giới này, chúng ta hiện hữu như một phần của Pháp thân Phật để cứu giúp chúng sanh thoát khỏi mọi sự trói buộc khổ đau và thăng hoa tri thức, đạo đức, xây dựng cuộc sống an lạc, hòa hợp, hòa bình trên cõi nhân gian.

Ý nghĩa cùng tử và được thảo dụ trong kinh Pháp Hoa

Ý nghĩa cùng tử và dược thảo dụ trong kinh Pháp Hoa

(Bài giảng tại chùa Phổ Quang, TP.HCM 2006)

Trước khi Đức Phật nói phẩm Dược Thảo dụ, bốn vị đại đệ tử là Ca Diếp, Tu Bồ Đề, Mục Kiền Liên và Ca Chiên Diên nói thí dụ cùng tử. Các ngài là bậc Thánh Tăng mà còn tự nhận mình là cùng tử, đương nhiên, chúng ta phải xét lại việc tu hành của chúng ta. Ngày nay, có một số người không tiến tu đạo hạnh được, vì chưa giỏi, chưa tốt mà cứ nghĩ mình nhất, như thế là tăng thượng mạn. Được xuất gia, thọ giới Tỳ kheo, được cúng dường, cứ tưởng mình là chúng trung tôn, là Thầy của trời người, thọ giới Bồ tát thì tưởng mình là Bồ tát. Nghĩ tưởng như vậy đã phạm sai lầm lớn.

Chúng ta cần noi gương các vị La hán, phải thấy mình là cùng tử được tu học pháp Phật, quả là may mắn vô cùng cho chúng ta. Thật vậy, thân người khó được, Phật pháp khó gặp. Chúng ta đã được những điều quý báu này và được xuất gia, sống trong nhà Phật, thì cần giữ gìn, trân trọng thánh tài vô

tận để có thể tiến tu theo Phật, từng bước sẽ thăng hoa. Đừng để ngày trôi qua, tuổi già, sức yếu, rồi chết thì thật uổng phí cả cuộc đời. Riêng tôi, luôn nghĩ Phật đạo dài xa, mà hạnh Bồ tát còn nhiều, không dám lãng phí thì giờ, lo đọc kinh, lễ sám, tham Thiền, giảng pháp và nay đã gần 70 tuổi, tranh thủ thăm viếng, sách tấn Tăng Ni tu hành.

Tôi nhắc nhở quý vị cần luôn ghi nhớ mình là cùng tử, vì so với Thánh Tăng, mình không bằng, so với Bồ tát mình còn kém xa và so với Như Lai, chắc chắn mình không vói tới trong kiếp này. Trong đời này, tôi chỉ mong chứng được Sơ quả để tâm không buồn phiền, thân không bệnh hoạn, để dễ dàng phát huy tri thức và đạo hạnh. Còn sức khỏe kém, chỉ mới thay đổi thời tiết đã bệnh hoạn và gặp việc gì cũng tác động mình buồn lo, giận dữ, khổ sở, thì việc tu hành chắc chắn còn chướng ngại rất nhiều, khó vượt qua.

Bắt đầu tu với tư cách một cùng tử, tất nhiên ngày ngày phải quét dọn phân nhơ, tối ở am tranh là chính. Vì vậy, hãy tự xét thân và tâm mình còn gì nhơ bẩn để mỗi ngày lo dọn dẹp cho sạch. Tại sao biết thân chúng ta còn ô uế. Thân ô uế tiêu biểu cho nghiệp thân, cho nên người nhìn thấy không quý mến, mà lại sanh phiền não. Thật vậy, trời người cung kính cúng dường Đức Phật hay các vị Thánh Tăng, mặc dù các ngài không còn hiện hữu trên thế gian; vì thân tâm các vị Thánh đã nhiều tốt đẹp, thân tâm Phật thì hoàn toàn thanh tịnh, trọn lành, thường được diễn tả là đầy đủ ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp, sáng suốt tuyệt vời và sức khỏe vô cùng. Chúng ta không được như vậy, tự biết không có phước để trang nghiêm

thân tâm và còn tội lỗi, nên không hiện hảo tướng. Người thấy không phát tâm, vì thấy nghiệp của chúng ta. Thấy Như Lai hay Thánh Tăng, họ phát tâm, vì thấy đức tướng của các Ngài.

Đức Phật dạy trong kinh Hoa Nghiêm rằng các vị Bồ tát thường sanh ra trong dòng họ cao quý, tướng tốt đều đầy đủ. Với kinh nghiệm bản thân, trên bước đường tu, tôi nhận ra ý này rất rõ; tôi xuất thân từ gia đình nghèo, cha mẹ không có vị trí cao sang, tất yếu phải chịu ảnh hưởng khó khăn. Thực tế tôi thấy một số huynh đệ có điều kiện tốt hơn, cha mẹ giàu có thường thăm viếng, cúng dường chùa, thì họ được Trụ trì và bạn đồng tu quý mến. Đức Phật hiện thân trong dòng họ Thích Ca là dòng họ cao quý, nổi tiếng bảy đời hiền đức. Khi còn là thái tử, vua Tần Bà Sa La đã kính trọng Ngài, vì vua Tịnh Phạn và vua Tần Bà Sa La đồng đẳng cấp là vua, dễ chấp nhận nhau. Nghe nói thái tử thành Ca Tỳ La Vệ đi tu, vua đã nói rằng khi nào Ngài đắc đạo, nhớ độ ông và ông đã dâng cúng Phật Trúc Lâm tịnh xá ngay khi Ngài trở về giáo hóa độ sanh.

Thiết nghĩ xuất thân dòng họ có nhiều phước đức, việc tu hành có phần dễ dàng hơn. Sang Nhật tu học, tôi cũng nhận thấy rõ Tịnh độ Chân tông được nhiều người theo. Khai Tổ của tông phái này là ngài Thân Loan. Cha ngài làm Tể tướng (tương đương với Thủ tướng ngày nay), nên có rất nhiều phương tiện tốt đẹp để hành đạo. Hoặc các vị Thánh nhân như Nhật Liên là cháu của Thiên hoàng, hay Đạo Nguyên cũng xuất thân từ cháu nội của Thiên hoàng mà đi tu, người ta phải

nể. Tổ Bồ Đề Đạt Ma cũng là thái tử Ấn Độ, nhưng ngài bỏ ngôi vua, mai danh ẩn tích, quyết tâm tìm đạo.

Xét mình là cùng tử, cha mẹ dòng họ không giàu sang, vào đời không bằng ai, nhưng may mắn được xuất gia làm Sa môn, hàng ngày cần nỗ lực tu hành để diệt trừ phiền não, nghiệp của chúng ta. Mới vào Phật học đường, mọi người giống nhau, nhưng tu học một thời gian, có kết quả khác nhau; nếu biết nỗ lực dọn dẹp ô uế của thân tâm, hảo tướng sẽ hiện. Người chỉ nghĩ đến tranh chấp, phiền não, nghiệp tướng hiện. Phước hay nghiệp hiện đều nhìn thấy được qua hình tướng bên ngoài.

Lạy Phật, tụng kinh, tham Thiền, kiểm chứng xem tâm chúng ta nghĩ gì, thân làm gì, theo chiều hướng tịnh hóa hay nhiễm ô. Nếu tịnh hóa thân tâm được, thì không buồn giận, lo sợ, thương ghét và đại chúng giao việc gì, chúng ta làm tốt. Thân tâm không thanh tịnh thì cứ nghĩ đến vật thực, cúng dường. Thời Phật tại thế, ông Ưu Ba Nan Đà phạm sai lầm này, nên bị tổn phước. Trái lại, Ca Diếp sống khổ hạnh, nổi tiếng là vị đầu đà bậc nhất, nhưng đã được Phật nhường phân nửa tòa ngồi; khi Phật Niết bàn, Ca Diếp đã trở thành vị lãnh đạo giáo đoàn. Noi theo hạnh tu của Ưu Ba Ly hay Ca Diếp, thuở niên thiếu tôi an phận với nếp sống nghèo khó, nhưng cái nghèo vật chất đã giúp tôi trưởng thành, vì có nhiều thì giờ để tiến tu, lo thanh tịnh hóa thân tâm, sau này mới có hành trang tốt đẹp để phục vụ đạo pháp. Thật vậy, ở am tranh nghĩa là chúng ta sống tam thường bất túc. Nói đơn giản, chúng ta làm

được nhiều công đức, nhưng hạn chế tối đa việc tiêu dùng cho bản thân. Phục vụ Tam Bảo nhiều thì công đức sanh ra, hưởng thụ của Tam Bảo nhiều thì việc tu hành sẽ kém dần. Người chỉ lo phát triển đời sống vật chất, chắc chắn đời sống tinh thần càng đi xuống. Theo kinh nghiệm riêng tôi, có nhiều của cải vật chất, tất nhiên phải để tâm lo lắng và khi bị lệ thuộc như vậy, tâm chúng ta bị phân hóa, không tập trung được. Thí dụ xã giao quen biết nhiều người, phải nghĩ đến họ, nghĩ đến làm vừa lòng họ để họ làm lợi cho mình và được lợi rồi, lại phải để tâm đến họ hơn nữa. Cứ như vậy luẩn quẩn trong vòng danh lợi, tuy còn chiếc áo tu, nhưng việc làm không thanh tịnh, mà kinh Pháp Hoa ví là người làm công hèn hạ.

Nhờ an phận thủ thường với nếp sống đạm bạc, tâm chúng ta được rãnh rang để tiếp nhận pháp Phật. Quý vị hãy nghiệm xem cuộc sống thừa thải vật chất thì có được an lạc hơn cuộc sống tam thường bất túc của chúng ta hay không. Rõ ràng là không thể sánh bằng. Ở am tranh nghĩa là sống đơn giản, thanh tịnh, nhưng Phật thọ ký cho cùng tử thành Phật; còn những người khác, Phật không thọ ký. Tụng kinh Pháp Hoa, cần hiểu nghĩa sâu này để áp dụng trên bước đường tu. Phật dạy rằng sở dĩ Ngài giao gia tài cho cùng tử vì ông không giống những người làm công hèn hạ khác. Không giống họ, nhưng giống Phật, nên là con Phật. Giống ma thì làm sao được Phật thọ ký.

Xá Lợi Phất cũng nói lên ý này rằng "Tùng Phật khẩu sanh, tùng pháp hóa sanh, đắc Phật pháp phần”. Nghĩa là nương lời Phật dạy, suy tư, thể nghiệm, từ đó, trí tuệ và đạo

đức chúng ta phát sanh và tăng trưởng. "Tùng pháp hóa sanh”, vì sống với lời dạy của Phật, trí tuệ chúng ta được thăng hoa, tuy có sanh thân giống mọi người, nhưng có sự khác biệt là chúng ta đã tu tạo được giới thân huệ mạng. Đó chính là đời sống đạo đức và tri thức theo Phật. Có đạo đức, hiểu biết và việc làm giống Phật mới là đệ tử Phật, khác với người chỉ có sanh thân và hiểu biết theo thế gian, việc làm theo thế gian.

Suy nghĩ và làm giống Phật là việc quan trọng của người tu. Trong kinh nói rõ cùng tử không giống người làm công hèn hạ khác, vì ông được một phần pháp, tuy chưa là Phật, nhưng đã có thể thay Phật làm việc của Phật. Phật mới giao cho ông quản lý công việc. Người tránh nặng tìm nhẹ, thích hưởng thụ, lấy công làm riêng, Phật xếp vô người làm công hèn hạ, Ngài không nhận họ là đệ tử và không giao việc. Trong khi cùng tử gánh vác công việc nặng, quyền lợi để dành cho đại chúng; cho nên được Phật thừa nhận và giao việc, tức thọ ký và bổ xứ thì việc Phật sự khó cũng thành tựu. Thực tế cho thấy, một số Thầy rất giỏi và khôn, nhưng thường thất bại, vì Phật không thừa nhận và không bổ xứ. Người kém hơn, nhưng làm được, tự biết họ được Phật lực gia bị. Tôi tiếp xúc với các chính khách hoặc các học giả, hiểu biết của mình kém hơn so với họ; nhưng nhờ được Phật hộ niệm, được Phật bổ xứ làm thay cho Phật, mới thành tựu việc hướng dẫn mọi người tu theo.

Chúng ta xuất gia tu hành, Tổ thường nói là "Làm tôi” cho Phật và trong kinh Pháp Hoa cùng tử là người làm tôi cho Phật, được Phật thọ ký và giao quản lý gia tài sau khi đã nỗ

lực dọn sạch phiền não. Chúng ta nhận chân rõ ý này qua quá trình giáo hóa của Đức Phật. Các vị Thánh Tăng từ năm anh em Kiều Trần Như, cho đến một ngàn vị đệ tử của Ca Diếp và hai trăm đệ tử của Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, cùng năm mươi vương tử dòng họ Da Xá. Đối với một ngàn hai trăm năm mươivị A la hán này đã hoàn toàn thanh tịnh, nên Phật đã không đặt ra giới luật nào cho các ngài trong suốt mười hai năm đầu giáo hóa độ sanh. Sau đó, vì có nhiều người thuộc căn cơ, trình độ thấp kém, nghiệp và phiền não còn nhiều; cho nên khi lỗi lầm nào của họ phát sanh thì Phật liền quy định giới luật để cấm ngăn và bảo vệ, nuôi lớn giới thân huệ mạng cho họ.

Tự thấy chúng ta thuộc hàng trần lao nghiệp chướng đi tu, cần nương pháp Phật để thanh tịnh hóa được thân tâm, thì cũng đồng với A la hán. Còn các ngài đã thanh tịnh, có phiền não đâu mà phải dọn dẹp; ngoại trừ Bàn Đặc thị hiện làm người lo quét bụi rác mỗi ngày, nhằm nhắc nhở những ai còn bị vướng mắc với nó. Nếu xét thấy mình ở hạng trung, chỉ cần gia công thanh tịnh hóa thân tâm một thời gian ngắn đã có thể tiến tu đạo hạnh dễ dàng. Còn hạng hạ căn, phải nỗ lực tu hành nhiều hơn, công quả nhiều hơn. Nếu tinh tấn thể nghiệm pháp Phật dạy cho đến khi được Phật thọ ký và được Phật bổ xứ làm thay cho Ngài, chúng ta làm Phật sự dễ dàng. Theo tôi, đừng khởi vọng tưởng điên đảo. Tự biết mình còn nhiều phiền não, nên Phật chưa bổ xứ, mà chúng ta ham làm, dễ thất bại, dễ buồn phiền.

Sau khi bốn vị đại đệ tử trình bày thí dụ cùng tử, Đức Phật xác nhận rằng sự suy nghĩ của các vị này rất đúng, rằng các vị

Thanh văn đã thể hiện đời sống phạm hạnh, không còn lỗi lầm, xứng đáng thay Phật làm Phật sự.

Tiếp theo thí dụ cùng tử của bốn vị đại đệ tử, Đức Phật liền đưa ra thí dụ ba cỏ hai cây trong phẩm Dược Thảo dụ. Có một số vị cao Tăng đã giải thích rằng ba cỏ chỉ cho Tam thừa giáo và hai cây chỉ các vị Bồ tát, Bồ tát mười phương ví như cây nhỏ và Bồ tát Tùng địa dũng xuất ví cho cây lớn. Cỏ cũng có ba bậc, thượng, trung, hạ ví cho Bồ tát, Duyên giác và Thanh văn thể nghiệm Tam thừa giáo của Phật. Và Đức Phật đã khẳng định rằng Tam thừa giáo chỉ là phương tiện của Ngài nhằm dẫn đến chân lý và chân lý chỉ có một. Nói cách khác, đã tu theo pháp Phật, dứt khoát phải thành Phật. Thật vậy, trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật dạy rằng sự thật duy nhất có một Phật thừa, tức những pháp tu theo Phật đều dẫn đến cứu cánh là quả vị Phật, không thể khác; nhưng Phật dùng phương tiện nói ba thừa để thích hợp với trình độ và nghiệp lực của ba hạng người khác nhau. Đối với người trần lao nghiệp chướng nhiều, sợ sanh già bệnh chết và muốn ra khỏi sanh tử, đến Niết bàn, Phật nói Đạo đế, dạy họ thực hiện ba mươi bảy Trợ đạo phẩm. Đó chính là pháp của Thanh văn giúp họ xa rời tâm đam mê, chấp trước việc thế gian để bước vào cửa giải thoát: Không, vô tác, vô nguyện. Làm sao mọi việc trên cuộc đời không tác động được, hoàn cảnh tốt hay xấu, hành giả vẫn an trụ pháp Không, tâm được an nhiên tự tại. Thật vậy, Thanh văn tu quán các pháp đều Không, ngũ uẩn cũng là Không. Từ góc độ "Không”, nhìn cuộc đời không có gì thực sự hiện hữu, cho nên tâm không nương vào đâu mà sanh tham

đắm được. Và cắt đứt được vọng tâm tham đắm, liền chứng Niết bàn, ra khỏi sanh tử. Trong kinh diễn tả sự tu chứng này là đến được bãi đất trống nhờ nương vào Không quán. Ngày nay, tu hạnh Thanh văn, dứt khoát chúng ta phải chứng pháp Không, tức không khởi niệm, giữ tâm đứng yên, không tác ý, là đã an trụ pháp Không, giải thoát.

Đối với hàng Duyên giác, Phật dạy pháp tu Giả quán, nghĩa là quán các pháp do nhân duyên sanh và diệt, nhưng tâm hành giả an trụ ở bất diệt để quán sát sanh diệt, nhận chân rõ sanh diệt là giả, vô sanh là thật. Quán chiếu mọi việc do nhân duyên sanh diệt như vậy, tâm lắng yên, thanh tịnh là đã ra khỏi Nhà lửa tam giới, đến bãi đất trống thì Duyên giác cũng chứng được Niết bàn.

Hạng thứ ba ví cho cỏ bậc thượng cao hơn hàng Thanh văn, Duyên giác còn ở trong vòng nhị nguyên. Đối với Bồ tát, Phật dạy Lục độ ba la mật vì đó là những người đã có điều kiện cứu đời, giúp người, nên mau đến quả vị Phật hơn. Bồ tát quán Trung đạo đệ nhất nghĩa hay Trung quán, thấy rõ sự thật nên nhìn đời thấy khác, thấy cuộc đời không xấu, không tốt; nhưng tốt xấu tùy ở tâm, tùy ở nghiệp. Nghiệp chúng ta thiện thì cuộc đời này đối với chúng ta tốt; trái lại mang nghiệp ác vào thì cuộc đời sẽ tệ ác với chúng ta. Ý thức như vậy, trên bước đường tu, tự điều chỉnh tâm mình tốt đẹp, hoàn cảnh tự tốt theo để nhiều người cũng được theo mình ra khỏi sanh tử. Đó là thực hiện pháp tu Lục độ ba la mật nhằm cứu độ chúng sanh. Vì chúng sanh khờ dại, cang cường, mà Bồ tát phải kham nhẫn để cứu độ, không phải thua hay sợ chúng. Khi thoát

được sanh tử, nhìn lại, mới nhận ra rằng ơn của Đức Thế Tôn cứu mạng thực lớn lao vô cùng. Câu nói rất cảm động của Xá Lợi Phất mà tôi tâm đắc: "… Dù có dùng đầu đội, hai vai cõng vác trải qua trăm ngàn muôn ức kiếp cũng không thể đền đáp được ơn của Đức Thế Tôn”.

Bồ tát thường dùng pháp bố thí và nhẫn nhục để cứu giúp người. Nghĩa là quyền lợi để cho người hưởng, việc khó Bồ tát gánh vác. Vị Trụ trì có tâm niệm và sống như vậy, chắc chắn tiếp Tăng độ chúng thành công. Thực tế cho thấy rõ, đệ tử Phật được nương nhờ phước đức của Ngài quá lớn lao. Bước theo dấu chân Phật, các vị Bồ tát Tăng xuất hiện trên cuộc đời chỉ chuyên lo cho đại chúng và tấm gương sáng của các ngài cũng đã soi tỏ được nhiều người thức tỉnh, giác ngộ.

Ba cỏ chỉ cho hàng Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát thực hiện Tam thừa giáo đều nằm trong phương tiện khéo léo của Đức Phật. Vì thế, Bồ tát của Tam thừa giáo gọi là Quyền thừa Bồ tát ở trong tam giới phát tâm Bồ đề, hành Bồ tát đạo, trên cầu Vô thượng đạo, dưới hạ hóa chúng sanh.

Và hai cây chỉ cho các vị Bồ tát ở ngoài sanh tử là Bồ tát mười phương và Bồ tát Tùng địa dũng xuất. Mới khai hội Pháp Hoa, chỉ có hai vạn Bồ tát đến tham dự, nhưng đến khi Phật thuyết phẩm Tùng địa dũng xuất thứ 15, thì có đến Bát thập vạn ức na do tha Bồ tát, tức vô số Bồ tát mười phương hiện diện. Vì thế, bước theo dấu chân Phật, làm thế nào tiếp nhận được lực Bồ tát gia bị, thì từ "Không” sẽ trở thành "Có” mà kinh thường diễn tả là Chân không Diệu hữu; vì nhận được

phước báo của các ngài truyền đến, chúng ta dễ dàng thành tựu công đức vượt ngoài khả năng của con người. Thật vậy, chúng ta thấy có nhiều người tu sống đơn sơ, nhưng làm được Phật sự phi thường vì nhờ Phật và Bồ tát hộ niệm, những điều tốt lành tự tìm đến, không muốn làm cũng phải làm. Điển hình như chùa Phổ Quang ở thành phố Hồ Chí Minh do Thành hội Phật giáo quản lý, khi nhân duyên hội đủ, thì chùa này được hoàn thành một cách tốt đẹp và nhanh chóng đến không thể ngờ được. Hoặc chùa Vạn Đức, Hòa thượng Trí Tịnh cho biết xưa kia xây chùa rất cực khổ vì không đủ tài chánh. Nhưng ngày nay, phước đức nhân duyên có đủ, được Phật hộ niệm, khiến các tín đồ hằng tâm hằng sản phát tâm cúng dường, ngôi chùa trang nghiêm có được dễ dàng.

Quý vị làm đạo có đủ ba yếu tố như sau sẽ dễ thành công; nếu không, thì tự biết chưa đủ duyên. Làm bất cứ Phật sự nào, thí dụ như xây chùa, điều thứ nhất phải nghĩ đến là chúng ta xây chùa cho Tăng Ni, Phật tử tuhọc, không phải xây cho mình ở, vì cá nhân mình chỉ cần ở gian phòng chín mét vuông là đủ. Xây chùa để đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của Phật tử, để có nơi chốn thanh tịnh cho Tăng Ni tu hành. Điều thứ hai, khi xây chùa, chính quyền và quần chúng Phật tử phát tâm ủng hộ. Điều thứ ba, phước báo đến đâu, chúng ta làm đến đó. Người hằng tâm hằng sản cúng nhiều, thì làm lớn, cúng ít làm nhỏ; cố làm lớn, vượt ngoài phước báo và sự hộ niệm của chư Phật thì công trình dở dang mà thân đã phát bệnh và tâm phiền não, thực là tai hại. Phật bổ xứ chúng ta làm việc gì, chúng ta làm việc đó, chắc chắn được an lành vô cùng. Làm ngoài sự bổ xứ của Phật, tất nhiên không nhận được lực gia bị

của Ngài, chỉ thọ quả báo mà thôi. Vì vậy, có người ở chùa nhỏ mà tu được, xây chùa lớn, lại không thể tiến tu.

Mong rằng quý vị thấu hiểu ý sâu mầu của thí dụ cùng tử và dược thảo dụ trong kinh Pháp Hoa, để sử dụng được trong cuộc sống tu hành, thăng hoa tri thức và đạo hạnh trên bước đường thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh.

Tịnh độ

Tịnh độ

Trong kinh điển Nguyên thủy, Đức Phật nói về thế giới Niết bàn, nhưng chuyển sang kinh điển Đại thừa, cảnh giới Niết bàn được triển khai thành các mô hình Tịnh độ như Tây phương Tịnh độ của Đức Phật Di Đà, Đông phương Tịnh độ của Đức Phật Dược Sư, Tịnh độ của Duy Ma, Tịnh độ của Pháp Hoa, v.v...

Tịnh là trong sạch và độ là đất, nhưng không phải mặt đất này. Trong kinh Tâm Địa Quán, Đức Phật Thích Ca dạy về tâm địa, lấy mảnh đất tâm của chúng ta làm đối tượng quán sát, tu hành. Người tu thường ví mình là người làm vườn khai thác mảnh vườn tâm của chính mình. Bắt đầu công việc canh tác mảnh vườn tâm, chúng ta nhận thấy rõ tâm mình ô uế, nên phải nỗ lực dọn dẹp cho sạch mảnh đất tâm đầy cỏ dại và đuổi hết những rắn rít ẩn núp trong ấy. Có cỏ dại là có rắn rít, hai thứ này thường hợp tác với nhau. Nói cách khác, nội chướng và ngoại ma luôn gắn liền với nhau. Thực tế cho thấy người thích uống rượu, hay thích cờ bạc, tự động có bạn rượu, bạn cờ bạc tìm đến rủ rê. Còn lòng tham, mới bị người mua chuộc, còn bực

tức thì dễ bị người kích động. Nếu tâm chúng ta vắng lặng, đã dọn sạch cỏ dại, rắn rít đâu còn chỗ nương náu.

Năm 1963, với sự bồng bột của tuổi trẻ, tôi đã tham gia phong trào tranh đấu của Phật giáo, lúc ấy tự động có nhiều người chống chế độ tìm gặp tôi để kích động, mới xuống đường. Vì lòng mình nghĩ như vậy, họ mới tác động được. Nhưng khi tâm tôi đã nguội lạnh sau tám năm tu học ở Nhật trở về, cỏ dại đã dọn sạch, nên rắn rít phải bỏ đi, nghĩa là tôi không muốn đi theo con đường ấy, cho nên người khác không xúi giục được.

Trên bước đường thực tu, từng bước chân niệm Phật, chúng ta đi lần vào Tịnh độ. Dẹp được một phần phiền não, một phần Tịnh độ hiện ra, hay ta khai thác mảnh vườn tâm, dọn dẹp cỏ dại đến đâu thì đem gieo giống Bồ đề đến đó. Còn bỏ mặc, để đất trống thì cỏ dại sẽ mọc rất nhanh, ở không sẽ sanh chuyện. Vì vậy, người tu Tịnh độ thường tinh tấn, ngày đêm sáu thời niệm Phật, tụng kinh, không cho phép có thì giờ chơi hay ngủ. Tụng kinh hai tiếng, nghỉ một chút, lại tụng tiếp. Riêng tôi, đã trải qua nhiều năm thể nghiệm pháp này, tâm mới sạch, Bồ đề mới lớn mạnh, tâm trí mới chứa được pháp Phật. Phải gấp rút trồng Bồ đề bằng cách tụng kinh, niệm Phật, sám hối, tham Thiền. Và tâm Bồ đề của chúng ta vững mạnh thì ác xấu bên ngoài không tìm đến hoặc không tác hại được. Tâm nguội lạnh và người không tác động được là biết tâm mình đã sạch; được như vậy, chúng ta đi lần vào thế giới nội tâm của chính mình, đó là Tịnh độ của tâm, hay Tịnh độ theo Duy Ma.

Duy Ma nghĩa là tịnh tâm và tâm thanh tịnh thì thế giới thanh tịnh hiện ra. Tất nhiên thế giới thanh tịnh này là thế giới nội tâm, không phải thế giới bên ngoài. Nhưng muốn tâm thanh tịnh, phải hàng phục bốn loại ma là ngũ ấm ma, phiền não ma, thiên ma, tử ma. Riêng với người tu Thiền, nếu thể nghiệm được tâm không sanh, không diệt, chứng quả Vô sanh, tức đạt đến trạng thái tâm hoàn toàn như như bất động, gọi là tâm chân như. Sống với tâm chân như, hoàn cảnh bên ngoài không thể tác động, thiên ma không quấy nhiễu được, nên đối với sanh tử, hành giả cũng không bận tâm, là tử ma không có và tất cả vui buồn vinh nhục của cuộc đời không thể tác hại, phá được phiền não ma. Khi ba thứ ma là phiền não ma, thiên ma, tử ma bị trừ khử, ngũ uẩn trở thành thanh tịnh, thì cũng chấm dứt ngũ ấm ma.

Ngũ uẩn thân ô nhiễm là chúng sanh trầm luân trong thế giới sanh diệt. Ngũ uẩn thanh tịnh thì sanh thân là Pháp thân, hay đã chuyển đổi thân sanh diệt thành không sanh diệt theo Duy Ma. Thật vậy, ngũ uẩn thân gồm sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn và thức uẩn. Thức uẩn là sự hiểu biết của chúng ta có được do xúc chạm, thấy, nghe, suy nghĩ, gọi là vọng thức. Thí dụ, muốn biết một người nào đó, trước hết chúng ta quan sát hình dáng bên ngoài của họ, kế đến, muốn biết rõ hơn, phải tìm hiểu xem họ xuất thân từ trường lớp nào, làm việc ra sao, nghe người khác nhận xét về khả năng, về tánh nết của họ, về gia đình họ và cuối cùng chúng ta tổng hợp tất cả những dữ

kiện này để biết họ như thế nào. Đó là cái biết bằng vọng thức theo thế gian.

Theo Phật, chúng ta không sử dụng cái biết theo vọng, nhưng biết bằng trực giác. Chúng ta không thể tin tưởng vào bề ngoài giả tạo của họ, không nghe họ nói để không mắc lừa người khẩu Phật tâm xà. Thể nghiệm pháp Phật, tập biết theo Phật, chúng ta tập chuyển đổi vọng thành chân bằng cách xả bỏ tiền ngũ thức, nghĩa là không sử dụng năm thứ biết do mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm và thân xúc chạm, cho đến chuyển đổi Mạt na thức và A lại da thức trở thành bạch tịnh thức. Trải qua quá trình thực chứng như vậy, hiểu biết theo vọng đã lắng yên, là vọng thức đã xả, thì tâm được thanh tịnh, hiểu biết sáng suốt, không suy nghĩ, tính toán mà vẫn biết chính xác, gọi là trực giác. Riêng tôi, thường tập quán sát việc hay người bằng trực giác trước, xem có tin được không và sau đó kiểm chứng lại bằng tri thức, bằng kinh nghiệm, bằng sách vở, bằng cách tìm hiểu, v.v… Và đem so những dữ kiện thu thập được với trực giác ban đầu của chúng ta có, sẽ biết được mức độ chính xác của trực giác chúng ta ra sao. Tập cách biết như vậy, lần lần chúng ta phát huy được trực giác, gọi là tuệ giác.

Trước khi tu, sử dụng vọng thức là cái biết sai lầm dẫn đến vô số khổ đau, nên cái biết ấy được mệnh danh là vọng tưởng điên đảo. Vì nhận chân được bản chất của vọng thức là phiền não, người tu lấy trí tuệ làm sinh mạng, không còn bị vọng thức chi phối, tác hại, nghĩa là đã chuyển được thức uẩn

thành trí tuệ, tức chuyển đổi một phần ngũ uẩn thân thành giải thoát tri kiến Pháp thân.

Thức uẩn đã dọn sạch, kế đến là hành uẩn. Hành uẩn là những tính toán hơn thiệt, nói chung, những suy nghĩ, đối phó trong tâm trí của chúng ta khi chưa tu. Nay đã có được giải thoát tri kiến là thấy biết đúng đắn, nên không còn lo lắng, sợ hãi, tính toan, đối phó. Tâm hoàn toàn thanh thản, hành uẩn theo đó tự diệt. Khi quán mười hai Nhân duyên, vô minh diệt thì hành diệt là nghĩa này. Vô minh diệt, tức sai lầm không có thì hành uẩn cũng diệt, lo sợ, buồn phiền tiêu tan; vì đã thấy rõ mọi việc từ nhân đến quả. Nếu chúng ta tính toán thì người cũng biết tính, nhưng chúng ta thanh thản, nhớ lời Phật dạy mọi việc đủ nhân duyên, sẽ tự động đến. Xuân đến thì hoa mới nở, quả chín mới dùng được. Bồ tát lo tu nhân tốt, quả tốt tự thành, không phải lo sợ. Nói cụ thể, suốt cuộc đời chúng ta lo phục vụ Phật pháp, không gây phiền hà, đương nhiên được tín nhiệm. Còn lo chiếm cảm tình của người, nhưng phạm nhiều lỗi lầm, chắc chắn tâm cũng đầy lo sợ, không yên.

Không làm sai trái, tâm được thanh thản, hiện ra tướng ung dung tự tại, là giải thoát Pháp thân của Hiền Thánh. Chúng ta kính lễ Tam thừa Tứ quả giải thoát Tăng là nghĩa này. Các ngài đã diệt hành uẩn, mới hiện tướng giải thoát. Trên bước đường tu, chúng ta thực tập pháp kinh hành, Thiền hành hàng ngày sẽ giúp cho việc chuyển đổi hành uẩn trở thành Giải thoát Pháp thân. Còn người tất bật, lo lắng, sợ hãi, có tướng đi như bị ma đuổi.

Ngoài ra, trong cuộc sống, mọi việc được chúng ta quyết định bằng suy nghĩ, tính toán thuộc về tưởng uẩn. Theo Phật, tưởng uẩn không thể đúng đắn hoàn toàn, vì bị điều kiện hóa bởi nhiều thứ. Tu hành, phá bỏ tưởng uẩn để có được trực giác cho chúng ta thấy biết chính xác, không qua suy tính, là Huệ Pháp thân.

Ngoài thức uẩn, hành uẩn và tưởng uẩn, chúng ta còn có thọ uẩn, tức hiểu biết do tiếp xúc, đọc sách, nói chung là do sáu căn: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, tiếp xúc với sáu trần: Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Từ đó tạo ra vô số tội lỗi, điên đảo đáng sợ. Vì thế, những người mới tu thường ở núi rừng, ít có người lui tới, để bớt thấy nghe thì không bị sự tác động làm cho tham và sân nổi lên. Điều này dễ nhận ra, hễ thấy nghe điều vừa ý là tâm ưa thích, tham đắm khởi lên liền; trái lại, thấy nghe việc không bằng lòng thì tâm ganh ghét, bực bội có ngay. Vì thế, người tu phá bỏ thọ uẩn bằng cách không cho sáu giác quan tiếp xúc bên ngoài thông qua pháp tu nội quán, hoặc quán tưởng Phật pháp, tức hướng nội. Nếu không, sử dụng pháp hướng ngoại là mượn cảnh núi rừng, hình ảnh, tranh tượng để trụ tâm tu hành, gọi là thê tâm An Dưỡng Hương. Dù ta ở Ta bà, nhưng không nghe nên không thấy chướng tai, không thấy nên không gai mắt. Vì đã đặt tâm ở thế giới Cực Lạc, nghe được pháp, nghe tiếng gió thổi, nhạc trời, suối reo làm cho người nghe ưa thích niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Còn ở Ta bà, người nói chúng ta nghe là bị nhức óc, buồn phiền. Ở Tịnh độ Tây phương của Đức Phật Di Đà, nghe Bồ tát dạy, cảm thấy

mát lòng, nghe A la hán luận đạo, chúng ta có được huệ giải, nghe tiếng chim hót, tiếng lá cây xào xạc cũng phát tâm tu.

Đó là những cách tu chuyển ngũ uẩn xoay trở về nội giới, hay hướng về Tịnh độ. Trải qua nhiều năm hướng nội và hướng tâm về cảnh Tịnh độ, tâm tôi sáng tỏ; hướng về kinh điển giúp tôi có hiểu biết rộng lớn. Hướng đến bên ngoài, chỉ nhận thêm nhiều phiền toái mà thôi. Tâm an trụ pháp Phật, cuộc sống của chúng ta theo đó được yên ổn, định tĩnh. Được như vậy là đã chuyển thọ uẩn thành tâm an định, thành tựu Định Pháp thân.

Có được bốn phần Pháp thân, từ Giải thoát tri kiến Pháp thân, Giải thoát Pháp thân, Huệ Pháp thân và Định Pháp thân, thì sắc thân tứ đại tự động là Phật thân. Thật vậy, thân bên ngoài chúng ta biến chuyển theo sự tác động của nội tâm bên trong. Thực tế chúng ta thấy người giải thoát thì có tướng giải thoát, người buồn phiền tất nhiên hiện tướng héo hon; không thể khác. Hành giả Pháp Hoa đúng nghĩa thì thân như hoa sen, tâm như ngọc ma ni, nghĩa là họ đã thành tựu định, huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến Pháp thân, làm lợi ích cho nhiều người. Ai xúc phạm đến người này, tự chuốc họa vào thân; vì họ tiêu biểu cho Phật. Nói đơn giản, những người tốt trên cuộc đời được nhiều người kính trọng mà chống đối họ thì tự mang họa. Đừng hiểu lầm ý này và nghĩ rằng mình tụng kinh Pháp Hoa, ai đụng tới mình sẽ bị tai họa.

Theo tinh thần kinh Duy Ma và Pháp Hoa, chuyển đổi ngũ uẩn sanh thân thành ngũ phần Pháp thân là sự chuyển đổi từ

tâm mà thân thay đổi theo; vì khi phiền não bị loại bỏ rồi, bệnh tật cũng tự tiêu tan. Người chất chứa nhiều nỗi uất hận, phiền muộn trong lòng, mắc bệnh trầm uất là tất yếu. Tâm yên ổn, thân trở thành khỏe mạnh và thân có được ba mươi hai tướng tốt cũng phát xuất từ tâm thanh tịnh tuyệt đối. Nếu có thân hiện đời xấu xí do túc nghiệp đời trước mà thành, thì trải qua quá trình tu hành, chúng ta chuyển hóa lần ngũ uẩn sanh thân như trên đã nói, cũng sẽ phần nào được thân tốt đẹp trong đời này và đời sau cũng tốt hơn nữa.

Và khi sanh thân đã chuyển đổi thành Pháp thân, Ta bà liền trở thành Tịnh độ. Thật vậy, vì tâm và thân tốt đẹp hoàn toàn, kinh Pháp Hoa diễn tả tâm họ là Thiền, thân làm giống Phật, giảng pháp chân thật, khai thị Nhứt thừa, được Phật xoa đầu và trao y bát … Người đó ở nơi nào thì nơi đó cũng biến thành an lành, nghĩa là Tịnh độ hiện ra theo sự hiện hữu thanh tịnh của họ. Nói dễ hiểu, chúng ta tu hành, phá được một phần vô minh, phiền não, sẽ chứng được một phần Pháp thân. Ta giúp đỡ một người thăng hoa, họ sẽ trở thành pháp hữu của ta và sẽ lần sống chết với ta, thì họ chính là một phần Pháp thân của ta. Nhưng nếu vô minh nổi dậy, làm cho người buồn phiền, họ sẽ xa lánh ta, là biến Pháp thân thành phiền não. Phật dạy rằng Ngài tự tại giải thoát trong cảnh khổ đau của chúng sanh, còn chúng sanh lại khổ đau triền phược trong cảnh giải thoát của Phật. Giải thoát và khổ đau như hai mặt của một bàn tay, chỉ khác nhau ở thân khẩu ý do trí tuệ chỉ đạo hay do vô minh sai khiến. Ý này là đỉnh cao của Pháp Hoa khó thâm nhập được. Phật cũng khẳng định rằng tinh ba Pháp Hoa khó hiểu, khó vào. Làm sao chuyển đổi được người xấu thành người tốt, chuyển cảnh ô

nhiễm của Ta bà thành cảnh Tịnh độ là điều không đơn giản chút nào. Vì sự khó khăn vô cùng này, Đức Phật mới mở cánh cửa phương tiện để giới thiệu cho chúng ta Tịnh độ Tây phương của Đức Phật Di Đà. Đức Phật Thích Ca dạy rằng cách đây mười muôn ức thế giới có Phật A Di Đà đang giáo hóa ở cõi Tịnh độ Tây phương, ở đó chỉ toàn là bậc thượng thiện nhân và nhân dân không hề biết khổ não, chỉ hưởng niềm vui cùng tột nên gọi là Cực Lạc.

Sự thật Đức Phật vẫn hằng hữu, không mất, nhưng chúng sanh với đôi mắt nghiệp, chỉ thấy Phật nhập diệt, không thấy Phật bất tử thì làm sao tu. Phật chỉ vắng bóng trên cuộc đời, không còn sắc thân. Nếu Phật lưu lại mãi trên thế gian này, Ngài e ngại những đứa con mất bản tâm sẽ ỷ lại vào Ngài, không lo tu. Thực tế Phật tại thế, người ta kính Phật trọng Tăng, người lười biếng núp bóng Phật để hưởng thụ. Vì vậy, Phật nhập diệt, hay diệt Hóa thành để họ cảm thấy bơ vơ, nỗ lực tu hành, mới thấy được Phật hằng hữu là Phật Báo thân và Phật Pháp thân. Ý này tôi nhận thấy rõ, năm 1963, tu sĩ bị bắt bớ tù đày, nên ít người muốn đi tu. Nhưng năm 1964, số người thọ giới một lần hơn năm trăm người tại Việt Nam Quốc tự; vì lúc đó tu hành được hưởng nhiều quyền lợi, như không phải đi lính, không tốn tiền học phí, v.v… Và đến năm 1975, Thầy tu hoàn tục rất nhiều, vì ở chùa khổ.

Trong hoàn cảnh gian khổ, những người tốt tự phấn đấu, vượt khó, đi lên được; nhưng cũng có những người bỏ tu. Vì tâm đại từ bi thương xót tất cả chúng sanh, Đức Phật mới mở

cánh cửa phương tiện. Đối với người dở, không thể tự lo, Phật khuyến khích họ nỗ lực vượt qua năm trăm do tuần đường hiểm sẽ đến cõi Tịnh độ của Đức Phật Di Đà hoàn toàn tốt đẹp, có ao thất bảo, có hàng cây bảy báu… Ở Ta bà tu hành, một đồng Phật cũng không cho giữ, nhưng ở Cực Lạc của Đức Phật Di Đà toàn là vàng bạc, châu báu, cái gì tốt nhất đều có, đời sống an vui cùng cực. Đức Phật đã giới thiệu một mô hình Tịnh độ toàn mỹ toàn bích cho người hướng tâm đến. Kinh Pháp Hoa gọi đó là Bảo sở, nhờ hướng tâm đến mục tiêu đó mà mọi người cố gắng tu, vượt đường hiểm sanh tử.

Có thể nói kinh Di Đà là biến thể của kinh Pháp Hoa, cũng có tên là Phật Sở Hộ Niệm kinh giống như Pháp Hoa. Chỉ khác nhau ở điểm, kinh Pháp Hoa triển khai pháp chân thật, còn kinh Di Đà triển khai pháp phương tiện. Đức Phật Thích Ca vì những người yếu kém, cần nương tựa mới tu được, Ngài mở ra phương tiện môn. Đối với họ, có Thầy, có bạn, có chùa mới tu được. Còn theo Pháp Hoa, ở ngoài đồng trống, ở gò mã, hay ở ngã tư đường, cũng tu được. Nhưng thử nghĩ có mấy người làm được như kinh Pháp Hoa dạy. Vì vậy, phải dùng phương tiện và thế giới Cực Lạc là phương tiện Thánh cư độ của Phật Di Dà, giống như Phật Thích Ca dùng phương tiện thị hiện ở Ta bà vậy.

Kinh Di Đà nhằm gợi ý, đưa ra thế giới lý tưởng để chúng ta phấn đấu tu hành. Từ đây qua Tây phương, hoặc qua Bảo sở quá dài xa, phải đi suốt năm trăm do tuần đường hiểm. Vì thế, nhiều người muốn đi tắt cho nhanh. Ở Ta bà ô nhiễm phiền não, nhưng chúng ta trụ tâm, không phiền não, liền có Tịnh độ; đó

là con đường đi tắt. Nhưng mười người đi theo đường tắt này thì có đến chín người bị chết, vì là đường hiểm sanh tử mà. Cụ thể hóa cho dễ hiểu, như xưa kia người Trung Hoa sang Ấn Độ cầu pháp, nhưng đắc pháp, trở về được thì không có mấy người. Trên đường đi, phải trải qua biết bao nhiêu là sa mạc hiểm nguy. Vì thế, tu hành theo con đường tắt cũng được, nhưng với điều kiện phải có bản lĩnh, có trí tuệ, có phước đức, mới vượt được sanh tử. Đó chính là pháp tu Thiền, nhưng người đắc Thiền, thành Tổ, thành Phật rất hiếm. Con đường khó khăn vô cùng này được thể hiện trong truyện Tây Du Ký, Tam Tạng đi thỉnh kinh ở Đông độ, phải có ngựa thần, có Tề Thiên, Bát Giới, Sa Tăng với nhiều phép thần thông bảo vệ, phải có chiếc y nạm châu báu của Bồ tát Quan Âm cho để giữ gìn mạng sống, mặc vào không bị lửa đốt cháy, thì mới đem kinh về được. Vì vậy, nếu thiếu những điều kiện tối cần thiết, phải đi xa hơn, là đi sang Tây phương Cực Lạc. Tuy xa, nhưng tương đối an toàn hơn, không phải là đường hiểm sanh tử. Chỉ cần hướng tâm về Đức Phật Di Đà, lắng nghe pháp âm của Phật và Bồ tát ở đó là đến được. Đường xa, nhưng đặc biệt là đi bằng tâm, nên đi rất nhanh, không phải đi bằng thân. Cho nên Phật khuyên chúng ta phải gá tâm vào Cực Lạc thì chỉ một niệm tâm là đến Cực Lạc liền. Tôi đã áp dụng pháp này, thân ở đây, nhưng tâm gắn vào cõi Tịnh độ. Từng bước chân đi niệm Phật, tâm nghĩ đến Phật, hình dung ra Phật hiện hữu trước mặt, thì có cảm giác đang sống trong Cực Lạc, trần duyên quên hết, đối với Ta bà không còn bận tâm nữa. Mọi việc thuận nghịch, khổ vui đều ở ngoài

ta. Thể nghiệm được một phần nhỏ pháp này ở Ta bà sẽ hiện ra cho chúng ta một tiểu Tịnh độ là nhân gian Tịnh độ thành hình. Vì thế, sống trong cảnh tranh chấp, dầu sôi lửa bỏng, họ vẫn an lành. Còn để tâm ở cảnh ô trược, chắc chắn phiền não bao vây, không tu được.

Tóm lại, tâm chúng ta an trụ trong cảnh thanh tịnh của Cực Lạc thì thế giới này cũng thanh tịnh, an vui theo. Tuy cách xa mười muôn ức Phật độ, nhưng trong khảy móng tay liền sang đến Tịnh độ và trong khảy móng tay là hội nhập lại Ta bà độ chúng sanh. Tâm đặt ở Cực Lạc, học cách suy nghĩ, cách sống của Phật, Bồ tát, La hán, Thánh chúng Liên Trì hải hội, tâm chúng ta sáng tỏ theo sự giáo dưỡng của các Ngài. Tâm quay trở về Ta bà, làm nơi nương tựa an ổn, giải thoát cho mọi người thăng hoa đạo đức và tri thức.