Phật Giáo Nhập Thế Và Phát Triển (Quyển II)

An cư dưỡng tánh – Thị phi phủi sạch

An cư dưỡng tánh - Thị phi phủi sạch

(Bài giảng tại trường hạ Tổ đình Thiên Thai, Bà Rịa-Vũng Tàu,

ngày 17-6-07)

Phật dạy hai chúng xuất gia mỗi năm phải cấm túc An cư, thúc liễm thân tâm, siêng tu tam vô lậu học. Tổ đình Thiên Thai đã tổ chức trường hạ liên quận cho Tăng Ni An cư tu học. Chúng ta cần suy nghĩ và cân nhắc xem chúng ta học gì và tu pháp môn nào; không phải chỉ An cư và tu học theo hình thức.

Đặt vấn đề học để tu, tôi nhớ đến câu đối ở Phật học đường Báo Quốc như sau: Học chân thật nghĩa như thị văn, như thị tư, như thị tu trì. Nghĩa là nghe pháp chân thật, suy nghĩ pháp chân thật và hành trì pháp chân thật, mới đạt kết quả tốt đẹp trên bước đường tu. Trải qua quá trình học nghĩa chân thật và tu pháp chật, thái tử Sĩ Đạt Ta đã thành tựu quả vị Phật. Và chư vị Tổ sư cũng học pháp chân thật và tu pháp chân thật, các ngài mới làm Tổ. Chúng ta có may mắn lớn nhất là thừa kế sự nghiệp của Tổ Thiên Thai, một vị Tổ đắc đạo trong thời kỳ cận đại. Trong mùa

An cư, hãy suy nghĩ xem Tổ Thiên Thai đã học pháp chân thật và tu pháp chân thật như thế nào mà đắc đạo, làm Tổ.

Có thể khẳng định rằng muốn tu đắc đạo, phải nhận ra con người thực của mình, từ đó dùng pháp Phật đối trị để từng bước thăng hoa trên con đường đạo hạnh. Con người chân thật không phải là thân xác bên ngoài, nhưng là tâm hồn bên trong được cấu tạo bằng thiện nghiệp hay ác nghiệp, bằng đạo đức trí tuệ hay bằng trần lao nghiệp chướng. Nếu ý thức được con người thực của mình là trần lao nghiệp chướng, phải nỗ lực xóa bỏ trần lao nghiệp chướng. Xóa sạch nghiệp, việc tu hành mới thăng hoa được. Còn cứ giữ lấy trần lao nghiệp chướng thì nghiệp luôn sanh khởi và tùy theo sự tác động của trần lao nghiệp chướng mà chúng ta đón nhận buồn vui, phải trái, rồi đối phó theo thế gian, chắc chắn tu hành sẽ đi xuống.

Đức Phật thành tựu quả vị Vô thượng Chánh đẳng giác, vì Ngài đã trải qua ba a tăng kỳ kiếp tu sạch nghiệp và thêm một trăm kiếp hành Bồ tát đạo, cứu nhân độ thế, nên phước đức và trí tuệ của Ngài hoàn toàn đầy đủ. Thật vậy, Đức Phật thể hiện mẫu người có đủ năm phước, đó là tâm luôn an lạc, thân không bệnh tật, ngoại hình hoàn hảo, thông minh tuyệt đỉnh và vị trí xã hội cao tột. Với nhân thân trọn lành như vậy, Đức Phật tu hành đạt được kết quả siêu tuyệt một cách dễ dàng. Điển hình như vua Tần Bà Sa La rất kính phục Đức Phật mặc dù lúc đó Ngài chưa là Phật, vì nhân cách thánh thiện đã thể hiện rõ nét trong cuộc sống của Đức Phật. Ngài là bậc đế vương, nhưng sẵn sàng từ bỏ phú quý, lợi danh, vinh hoa, quyền thế mà người thế gian tham đắm cũng không được, để dấn thân hành đạo độ đời. Và đến khi Ngài thành tựu quả vị Vô thượng

Bồ đề, thì lòng tôn kính của mọi người đối với Đức Phật càng mãnh liệt hơn. Trên bước đường giáo hóa độ sanh, từ hàng vua quan, trưởng giả, cho đến ngoại đạo cũng đều tôn kính Đức Phật.

Trên là Phật và dưới một bậc là chư vị Tổ sư. Điển hình như Tổ Đạt Ma cũng xuất thân là hoàng tử nước Ấn Độ, văn võ toàn tài, nhưng Tổ đã mai danh ẩn tích, sang Trung Quốc truyền đạo. Bề ngoài ngài khoác áo Thầy tu bình thường mà bên trong nội lực đầy đủ, hiểu biết và việc làm của Tổ thật phi thường. Môn võ Thiếu Lâm tự nổi danh ở Trung Quốc từ ngàn xưa cho đến ngày nay do Tổ Đạt Ma sáng lập và ngài cũng là Tổ của Thiền tông. Và đến Tổ Thiên Thai của chúng ta dưới Tổ Đạt Ma một bậc. Tuy không xuất thân là hoàng tử, nhưng ngài rất thông minh và khỏe mạnh, tiêu biểu cho mẫu người có phước đức và trí tuệ. Con người chân thật hay cốt lõi bên trong là phước đức và trí tuệ mới thực hiện được như thị văn, như thị tư, như thị tu trì. Không thông minh, không hiểu được giáo pháp thì suy nghĩ không ra, tất nhiên việc tu trì sẽ bị sai lạc.

Tổ Thiên Thai kế thừa võ nghiệp Bình Định, nổi tiếng là môn võ của vua Quang Trung. Sống trong thời kỳ đất nước ta bị Pháp đô hộ, mà Tổ lại giỏi võ và thông minh, nên ngài tham gia phong trào kháng chiến chống Pháp là điều tất yếu. Việc kháng chiến phải chịu chết chóc, tù đày thì nhiều, nhưng thành đạt không có mấy người. Vì thế, ngài đã vào miền Nam ẩn náu ở chùa Long Hòa, núi Chân Tiên. Nghe tiếng chuông chùa, ngài đã thức tỉnh và tìm đến Tổ Hải Hội để cầu học.

Với mắt huệ của người đắc đạo, Tổ Hải Hội đã nhận ra cốt lõi bên trong của nhà cách mạng này, dù lúc đó ngài chưa biết gì giáo pháp, mà Tổ Hải Hội đã thấy rõ ngài là pháp khí Đại thừa. Và nhờ Tổ Hải Hội khai ngộ, Tổ Huệ Đăng liền ngộ đạo. Ngộ là gặp, đầu tiên là gặp vị Thầy hình thức bên ngoài, nhưng quan trọng là nhận ra Thầy tâm linh, thấy phước đức trí tuệ của Thầy.

Tổ Thiên Thai và Tổ Hải Hội nhận ra nhau qua tâm, Thầy tâm linh và đệ tử tâm linh gặp nhau; cho nên Tổ Hải Hội đã đặt pháp danh ngài là Thiện Thức, tức nhận ra chânlý mới tu có kết quả tốt. Thiền gọi là kiến tánh khởi tu, tu trên chân tánh thì nghiệp tự sạch, khác với tu trên nghiệp thức, càng tu trí càng mờ mịt và thân mệt mỏi cho đến bỏ tu. Tổ Thiên Thai ngộ rồi mới tu và tu trên chân tánh. Chưa ngộ mà tu, thì Thầy bảo quét lá. Quét lá bên ngoài, nhưng nghĩ như Bàn Đặc là quét lá, quét bụi trong lòng, cho đến khi sạch bụi thì tâm mình sáng. Còn quét lá bên ngoài suốt đời mà tâm không sạch phiền não, là không biết kết hợp pháp phương tiện và chân thật. Tu phương tiện, nhưng phải chứng chân thật. Bàn Đặc quét lá trong sân chùa, nhưng ngộ được chân thật pháp, tâm sáng.

Thử suy nghiệm xem, rõ ràng chúng ta nghiệp dày phước mỏng, nên việc tu học luôn gặp nhiều khó khăn và bụi lá nhiều quá che khuất chân tánh mình. Lòng chúng ta đang nghĩ gì, muốn gì, những thứ này là bụi đất lá trong lòng phải quét cho sạch để tâm chúng ta trống không. Tâm Không, không còn lá bụi, mới đem Phật pháp vô được. Tổ Thiên Thai dạy rằng ví như chiếc áo dơ, phải giặt sạch mới nhuộm màu được. Còn áo dơ nhuộm màu sẽ lem luốc.

Riêng tôi khởi tu, mỗi ngày lạy sám hối, phải chấp nhận thực tế của mình, nghe chỉ trích chê bai dèm pha đủ điều và từ đó biết được con người thực của mình như thế nào để sám hối cho tiêu nghiệp. Như Vô Não phát tâm tu, bị đánh vỡ đầu, bị giựt bình bát liệng bỏ, nhưng ông không than, không giận, không buồn; vì thấy rõ nghiệp ông từng giết người, từng gây oan trái thì phải trả quả báo như vậy. Nhờ ngộ thực tế, chấp nhận thực tế, mà ông đắc quả A la hán. Chúng ta phần nhiều ít chấp nhận thực tế nghiệp của chúng ta, cứ lo trang nghiêm hình thức bên ngoài, còn nghiệp trần lao cố che giấu, nhưng lâu ngày nghiệp bên trong cũng bùng phát ra, không giấu mãi được. Thí dụ như thiếu nợ ở địa phương, rồi vào miền Nam tu, bất thình lình một ngày nào đó gặp chủ nợ nhận ra, gọi là đào trái tha phương ngộ cố tri. Đi phương xa gặp lại bạn thì tốt, nhưng gặp bạn oan trái thì khổ lắm. Người vô cớ gây sự, tôi nhận ra đó là oan trái đời trước của mình. Tôi gặp như vậy không ít, thì tôi lạy Phật, sám hối nghiệp chướng đời trước và nhờ Phật lực gia bị, tâm được lắng yên, cho đến khi người xỉ vả thay đổi thái độ, xử sự tốt với mình, thì tự biết nghiệp quá khứ thực sự đã xóa sạch.

Bước đầu tu hành, ai cũng phải trải qua những chướng duyên này. Tôi nghe các Thầy hầu cận Tổ Thiên Thai kể rằng ngài cũng có oan gia trái chủ. Phật và Tổ còn gặp oan trái thì mình sao tránh khỏi, nhưng quán sát xem Phật xử trí cách nào để chúng ta học theo. Khi Phật bị mắng nhiếc, Ngài vẫn bình thản, thậm chí ngoại đạo còn giết người chôn ở pháp tòa, rồi vu oan cho Ngài. Vì công đức của Phật quá lớn, tư cách quá thánh thiện, nên không ai vu khống được. Ngài không cần biện minh, nhưng người xung quanh minh oan cho Ngài. Còn nghiệp chúng ta nhiều, dù không phạm

lỗi mà họ vẫn trút tội lên mình được. Bị như vậy, tôi thường nhớ đến kinh Pháp Hoa dạy rằng người phạm phá pháp tội chướng thường bị đổ họa; nên tôi chuẩn bị tinh thần, sẵn sàng chấp nhận vui vẻ.

Thầy bổn sư tôi nói rằng Thầy pháp ăn, Thầy chùa chịu. Là Thầy chùa, thì phải chịu thôi, không có cách khác. Chúng ta chấp nhận, nhưng "đầu trọc” làm sao dính được. Nghĩa là cạo sạch được trần lao nghiệp chướng của mình thì chẳng có gì đổ dính vào mình được. Chỉ cạo hình thức mà không cạo tâm, còn buồn giận, tính toán, hơn thua, chắc chắn nghiệp sẽ dính vô mình. Mới tu, phải chấp nhận thực tế này. Tổ Thiên Thai lên hang Mai ẩn tu, không liên hệ với người nào cả, không làm gì đụng chạm đến ai cả, nhưng người ta còn nói nặng ngài thậm tệ: "Trên non thằng Thức tu quý quả” . Quý quả là tiếng nói lái của quá quỷ. Bị xúc phạm như vậy, Tổ Thiên Thai đã làm bài sám Thảo Lư. Chúng ta noi gương Tổ, gặp nghịch cảnh xem mình sanh tâm tốt hay xấu. Có người chỉ trích, phản ứng nội tâm của Tổ là:

Chốn thảo lư an cư dưỡng tánh

Dốc một lòng nhập Thánh siêu phàm

Sắc tài danh lợi chẳng ham

Thị phi phủi sạch luận đàm mặc ai

Đối với Tổ, người ta nói phải trái tốt xấu, ngài không bận tâm. Là môn hạ của Tổ Thiên Thai, chúng ta phải nhớ lời dạy này, thị phi phủi sạch, luận đàm là của người đời. Còn đang Thiền mà nghe ai kêu tên mình nói xấu, đợi xả Thiền tìm họ giải quyết là sai lầm

lớn. Ba tháng An cư, Tăng Ni về đây tu học, gặp nghịch cảnh cứ nhớ câu phương châm hành đạo rằng "Thị phi phủi sạch”.

Tuyết ban mai lâu dài chi đó

Thân người đời nào có bao lâu

Rộn ràng trong cuộc bể dâu

Xuân xanh mới đó bạc đầu rồi đây

Ba vạn sáu ngàn ngày công khó

Chia phần đem cho đó một hòm

Của tiền để lại cháu con

Bao nhiêu tội lỗi phần hồn lãnh riêng

Làm việc gì trên cuộc đời này, rồi chết chỉ chia cho chúng ta một cái hòm mà thôi, nên chúng ta không bận tâm chuyện thị phi. Có như vậy, lá trong tâm, bụi trong tâm mới phủi sạch, tâm mới sáng.

Tổ Hải Hội đặt cho ngài pháp danh Thiện Thức vì ngài nhận ra cốt lõi của muôn sự muôn việc là Không, nên ngài rũ bỏ nhẹ nhàng. Trước khi tu, ngài làm cách mạng không khoan nhượng trước giặc, nhưng tu hành, từ bỏ tài sắc lợi danh, ngài quét sạch bụi trong tâm. Tâm bừng sáng, thì có pháp danh là Huệ Đăng, nghĩa là ngọn đèn tâm sáng. Phủi sạch thị phi, ngọn đèn tâm sáng lên, hiện tánh chân như, tức đắc đạo, ngài nhận ra rằng bản tánh là Di Đà, tức Phật Di Đà hiện hữu ngay trong chân như tánh nếu biết quay về an trụ nơi chân như của chính mình, Phật Di Đà không phải ở nơi xa xăm nào.

Y theo giáo pháp Thích Ca

Tự nhiên bản tánh Di Đà phóng quang

Trong mùa An cư, tôi mong rằng quý Tăng Ni nên đọc kỹ bài sám Thảo Lư, đi theo bước chân của Tổ Thiên Thai để thâm nhập thế giới tâm linh, gặt hái được những thành quả tốt đẹp mà trên Đức Phật và chư vị Tổ sư đã để lại cho chúng ta.

Giữ giới và quán chiếu với tứ Thánh đế

Giữ giới và quán chiếu với tứ Thánh đế

(Bài giảng tại giới đàn Thiện Hòa 5, Chùa Đại Tùng Lâm

Bà Rịa - Vũng Tàu)

Trong tứ sanh lục đạo, được sanh làm người rất khó. Đức Phật thường ví điều khó được này như con rùa ở dưới đáy biển cả ngàn năm mới nổi lên mặt nước và trong đại dương mênh mông mà rùa vớ được khúc cây nổi để theo đó vào bờ. Chúng ta trải qua vô số kiếp ở trong luân hồi sanh tử, đã may mắn được làm người và gặp Phật pháp còn khó hơn con rùa gặp khúc cây nổi giữa biển khơi. Chúng ta phải thấy điều quý báu ấy mà trân trọng giữ gìn. Thật vậy, nếu không gặp Phật pháp, chúng ta mãi trôi lăn trong sanh tử, chịu biết bao khổ đau. May gặp được Phật pháp, nhờ ánh sáng chánh pháp khai mở trí tuệ, làm tâm chúng ta sáng ra, không tạo tội ác nữa để không đọa vào ba đường ác và tu pháp lành để đời đời kiếp kiếp qua lại chốn nhơn thiên, tiếp tục tu hành đến thành tựu quả vị Vô thượng Đẳng giác.

Khi Đức Phật Thành đạo, Ngài muốn nhập Niết bàn; vì thấy sở đắc của Ngài không thể truyền dạy cho chúng sanh đầy nghiệp chướng trần lao. Bấy giờ, mười phương Phật hiện thân an ủi Đức Phật Thích Ca,

khiến Ngài nhớ nghĩ đến bi nguyện mà thị hiện sanh lại cuộc đời này để giáo hóa chúng sanh. Đức Phật đã sử dụng vô số phương tiện, kinh điển thường gọi là tám mươi bốn ngàn pháp môn nhằm dắt dẫn mọi người chứng Niết bàn, đến quả vị Vô thượng Bồ đề. Ngày nay, chúng ta nương pháp phương tiện tu hành để giải thoát, ra khỏi sanh tử là ý nghĩa học Phật và tu theo Phật.

Trên bước đường giáo hóa độ sanh, trước nhất Đức Phật đến Lộc Uyển thuyết pháp độ năm anh em Kiều Trần Như. Lúc đó, chưa có giáo điều; cả năm vị này đều thực hành Tứ Thánh đế và đã ngộ Vô sanh, chứng quả vị A la hán. Có thể khẳng định pháp Tứ Thánh đế của Phật chỉ dạy gồm đủ tất cả pháp môn tu. Nếu chúng ta thành tựu được Tứ Thánh đế, chắc chắn cũng ra khỏi sanh tử, đến Niết bàn. Khởi đầu năm vị Tỳ kheo thể nghiệm được pháp Tứ Thánh đế và đắc Thánh vị. Nhưng về sau, trên bước đường Phật du hóa, có người không thực tâm xuất gia, có người nghiệp chướng sâu dày xuất gia, có người căn lành ít ỏi cũng phát tâm theo Phật. Những người này vì căn lành yếu kém, hiểu biết cạn cợt, không thể quán pháp Phật để chứng Niết bàn. Vì thương xót những người này và thương tưởng chúng ta ngày nay, Phật mới chế đặt những giới luật để ngăn ngừa các chướng duyên cho chúng ta và bảo đảm đời sống phạm hạnh giúp chúng ta tiến tu giải thoát. Từ đó, Phật đã tùy theo hoàn cảnh từng lúc, từng nơi, từng người mà Ngài thiết đặt những giới pháp khác nhau. Khi Phật Niết bàn, ngài Ưu Ba Ly kiết tập lại những điều răn dạy của Phật, lập thành tứ phần Luật tạng và từ tứ phần Luật tạng triển khai thành giới bổn của Sa di, Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni, Thức xoa ma na Ni.

Như vậy, giới căn bản chỉ nằm trong Tứ Thánh đế, gọi là giới thể. Hàng thượng căn tu hành trực tiếp thâm nhập giới thể, chứng đắc

Thánh vị A la hán. Còn hàng trung căn và hạ căn cần nương theo giới bổn; tùy theo trường hợp khác nhau mà lãnh thọ giới pháp khác nhau và thực hiện phần nào sẽ được giải thoát phần đó, nên gọi là giới biệt giải thoát. Hàng xuất gia thọ mười giới Sa di và giữ trọn được thì tiếp tục thọ giới Tỳ kheo, Thức Xoa Ma Na, Tỳ kheo Ni. Đó là thềm thang để bước lên giới phẩm cao của hàng trung và hạ căn.

Tuy đồng thọ giới để trở thành Sa di hay Tỳ kheo, cùng được dự vào hàng tứ chúng, nhưng tất cả những người này đều có phẩm bậc khác nhau. Trên nguyên tắc, người thọ giới trước đứng trước, người thọ giới Sa di nhỏ hơn người thọ giới Tỳ kheo. Như vậy, có sai biệt trên hình thức, nhưng hình thức nhằm chuyên chở nội dung lớn bên trong, sự sai biệt bên trong mới quan trọng; nghĩa là phải thực hành giới và thành tựu giới thể, đạt được kết quả tốt đẹp. Nếu thực hành được giới căn bản Tứ Thánh đế, chúng ta đạt được quả vị từ Tu đà hoàn đến A la hán, ra khỏi sanh tử. Nhưng hàng trung căn và hạ căn đi từ giới pháp của Sa di đến Tỳ kheo cũng phải kinh qua giai đoạn tu ba mươi bảy Trợ đạo phẩm để từng bước thâm nhập Tứ Thánh đế và cũng chứng quả Tu đà hoàn cho đến A la hán. Như vậy, hàng thượng căn tu khác với hàng trung và hạ căn. Và trong hàng trung hạ cũng có ba hạng khác nhau. Hạng thứ nhất là Tỳ kheo có thọ giới và thực hành, quán chiếu Tứ Thánh đế, diệt trừ được hoặc nghiệp và chứng một trong tứ Thánh quả, thì giới này mới thực sự có tác động hữu hiệu. Còn chấp giới, còn vướng mắc, không thể giải thoát, không đắc quả vị nào cả, nói chi đến hạng không giữ giới và hạng phá giới chắc chắn bị đọa vào ba đường ác, càng tu càng gặp khó khăn và cuối cùng không còn giữ được hạnh nào của Thầy Tỳ kheo.

Các giới tử hôm nay được thắng duyên thọ giới tại giới đàn Thiện Hòa 5. Giới đàn này được tổ chức tại Đại Tùng Lâm, có điểm đặc biệt cần suy nghĩ. Theo tôi, bước thứ nhất chúng ta thấy Đại Tùng Lâm có thể coi là trung tâm Phật giáo Việt Nam, vì trên cả nước, không nơi nào có được công trình lớn lao như Đại Tùng Lâm. Khu đại già lam này phát khởi từ Hòa thượng Thiện Hòa là vị chuyên trì luật. Nhờ công đức trì luật của ngài mà xưa kia, Giáo hội Tăng già toàn quốc đã đề cử ngài làm Trị sự trưởng của Giáo hội. Lúc đó, tôi còn là học Tăng của Phật học đường Nam Việt. Tôi đã nghe Hòa thượng thổ lộ rằng ngài muốn tìm một nơi xứng đáng làm trụ sở của Giáo hội Tăng già toàn quốc và nơi đó phải là điểm tựa cho Tăng Ni cả nước. Trên bước đường để tâm tìm kiếm, ngài đã đi khắp miền Nam, sau cùng ngài chọn khu Đại Tùng Lâm. Năm 1957, nơi đây còn là khu rừng nguyên sinh, Hòa thượng đã khai khẩn đến một trăm mẫu và dựng bảng là Đại Tùng Lâm Phật giáo, trụ sở của Giáo hội Tăng già toàn quốc.

Do công đức tu hành, dưới mắt ngài đã hiển hiện sự thật nơi đây là trung tâm Phật giáo khi còn là khu rừng hoang vắng cách nay năm mươi năm. Điều này nói lên rằng người tu chúng ta phải thấy được những gì vượt hơn thực tế để nhận ra thật tướng mà người thường không thấy được. Người thường thấy là khu rừng hoang vắng, nhưng người đắc đạo thấy là khu đại già lam. Vì vậy, quý vị thọ giới nơi đây có được phước duyên thù thắng, cần nhận biết và giữ gìn. Trong năm giới đàn liên tục, tôi đã đến trụ xứ này làm tuyên Luật sư và mỗi lần tôi lại nhận thấy tính cách của trung tâm Phật giáo hiện rõ nét hơn ở khu Đại Tùng Lâm này.

Chúng ta nhiều kiếp ở trong sanh tử luân hồi, bị ngũ uẩn ngăn che, thấy không bao giờ đúng sự thật, thấy xấu thành tốt, thấy sai thành

đúng. Cho nên tạo hết tội này đến tội khác, mới chịu khổ mãi trong sanh tử. May mắn còn chút căn lành, chúng ta tiếp nhận được lòng từ bi của Phật mở phương tiện cho chúng ta nương theo. Như đã nói, hàng thượng căn chỉ cần quán Tứ Thánh đế là chứng quả vị A la hán. Hàng trung và hạ căn phải giữ gìn nghiêm mật các giới của Sa di cho đến Tỳ kheo và sau đó quán pháp Tứ Thánh đế thuần thục mới ra khỏi sanh tử. Như vậy, giới mà quý vị thọ lãnh hôm nay là giới biệt giải thoát để lìa sanh tử, chứng Niết bàn; quý vị nên trân trọng giữ gìn. Riêng tôi, khi thọ lãnh giới pháp, ý thức sâu sắc rằng những giới bổn là phương tiện giúp tôi giải thoát; cho nên tôi đã cố gắng hành trì, kết quả là từng bước các chướng duyên giảm bớt và nghiệp tiêu để tu quán Tứ Thánh đế.

Thời Phật tại thế, có những Tỳ kheo đã hiện thân phạm giới để tạo điều kiện cho Phật chế giới cho những người còn yếu kém đạo hạnh cũng như chúng ta ngày nay nương theo tiến tu đạo nghiệp. Trong các tội Phật ngăn cấm, có bốn tội nặng, chúng ta học, suy nghĩ kỹ thấy rõ người phạm bốn tội này, ở thế gian chắc chắn không được giải thoát. Sát, đạo, dâm, vọng là bốn tội căn bản mà Phật gọi là bốn ba la di. Phải nhớ rằng phạm một trong bốn tội này không tiến tu được.

Nếu ta phát nguyện suốt đời đoạn dâm dục và giữ được như vậy, thì trên căn bản chúng ta đã chấm dứt được sanh tử luân hồi; vì đó là nguyên nhân dẫn người vào sanh tử. Nếu thọ giới này, tự kiểm lại sẽ thấy được túc nghiệp của chúng ta như thế nào và đối với giới này, có phản ứng ra sao. Nếu túc nghiệp thanh tịnh, là nhiều đời đã xuất gia và tu thanh tịnh, thì tái sanh hiện đời, chúng ta lãnh thọ giới này hoàn toàn an lạc. Nhưng nhiều đời đã tạo nhiều tội lỗi, kết thành nhân duyên oan trái với chúng sanh, thì trong lòng chúng ta sẽ có phản ứng, tức những

tình cảm luyến ái sẽ phát sanh và nhân duyên giữa ta với người có, nên họ tìm đến đòi. Người thiện căn thì trong tâm thanh tịnh, bên ngoài không ai đến đòi hỏi. Người ác nghiệp, dù trốn tránh, xuất gia cũng không thoát, cũng xả giới hoàn tục.

Chúng ta tự xét lại xem mình thuộc hàng thượng căn, hay trung căn, hạ căn. Trong đại chúng hôm nay, những người hạ căn phải phát nguyện dũng mãnh, cương quyết giữ giới, thà mất mạng chớ không phạm giới cấm. Phật dạy rằng Tỳ kheo thà nhảy vào lửa, chết thân mạng này, nhưng sẽ có thân thanh tịnh. Nếu quyết tâm cao, được Hộ pháp Long thiên giữ gìn và Phật bảo hộ chúng ta. Ngược lại, không dứt khoát, hèn yếu, sẽ bị nghiệp bên trong tác động, chướng bên ngoài khuấy phá, khó tu được. Tỳ kheo, Tỳ kheo Ni bắt đầu tu phải xem phản ứng trong tâm và bên ngoài; cương quyết thà chết, không thoái lui. Tôi thấy rõ những người đồng hành không quyết tâm giữ gìn giới pháp, họ luôn bị nghiệp bên trong và bên ngoài phá rối liên tục, cuối cùng cũng không tu được.

Quý vị lãnh thọ 10 giới Sa di, 250 giới Tỳ kheo, hoặc 350 giới Tỳ kheo Ni. Theo kinh nghiệm riêng tôi, những người mới lãnh thọ giới pháp, đạo lực còn yếu, giới luật chưa hiểu rõ ràng, mỗi ngày nên học giới bổn. Thuở mới thọ giới, mỗi ngày tôi đều đọc bốn cuốn Luật, đọc cho đến thuộc lòng, thậm chí trong giấc ngủ cũng đọc, không phải một tháng mới đọc một lần. Nhờ vậy, khi đối cảnh, hành xử theo giới pháp, nên bảo toàn được đời sống tu hành, thăng hoa đạo nghiệp. Không đọc kỹ giới luật mỗi ngày, đụng việc sẽ đối phó theo nghiệp, nghĩa là ta muốn gì thì phản ứng theo đó.

Thọ giới xong, học thuộc lòng giới bổn và đọc hàng ngày sẽ nhắc nhở, cảnh giác chúng ta không rơi vào hoàn cảnh xấu và từng bước

chúng ta quen với nếp sống giới luật, thì chúng ta không dụng công, dụng ý giữ gìn, nhưng không bao giờ sống trái luật, không vi phạm giới điều Phật chế. Các giới tử cần lưu ý như vậy. Ngoài ra, thọ giới xong, tối thiểu năm năm phải đọc giới, trì giới, để giới thể thanh tịnh mới hiện thành giới tướng giải thoát. Giới thể bên trong không thanh tịnh, giới tướng không trang nghiêm được. Hòa thượng nhận thấy giới tướng chúng ta trang nghiêm, mới chỉ dạy các pháp khác. Pháp này là gì? Có Thầy cho đệ tử chưa thọ giới mà đã đọc giới Đại thừa, rồi tưởng lầm mình là Bồ tát, nguy hiểm vô cùng.

Năm năm trì giới, giới thể và giới tướng viên dung, Thầy mới dạy chúng ta "Thính giáo, tham Thiền”; nghĩa là sau khi nghiệp chúng ta chấm dứt, thì bắt đầu đối chiếu với Tứ Thánh đế, ví như đối trước tấm gương soi bóng xem con người thực của mình hiện ra. Nếu hiện tướng phàm phu là biết chưa được gì. Nếu hiện tướng Tu đà hoàn, biết ta thực sự đã là đệ tử Phật. Đệ tử Phật thì "Tùng Phật khẩu sanh, tùng pháp hóa sanh, đắc Phật pháp phần”. Pháp Phật căn bản phải thành tựu là phải chứng quả Tu đà hoàn, mới có tư cách là con Phật thực sự. Vào quả Dự lưu, thân không còn khổ lụy vì đói khát nóng lạnh, tâm không còn phiền não. Gặp việc đáng giận, đáng buồn, đáng ham muốn, chúng ta không giận, không buồn, không ham muốn. Dù trời người cung kính, vẫn bình thường. Dù quỷ Dạ xoa nuốt, chúng ta cũng không thay đổi. Trước sống và chết, vinh và nhục, không bị lôi cuốn, không sợ sệt. Mười triền cái đã dẹp xong, không còn bị ràng buộc trong sanh tử, mới bước chân vào cửa giải thoát; nói cách khác, giới biệt giải thoát là thềm thang để thâm nhập cảnh giới Tứ Thánh đế.

Tâm thanh tịnh, không phiền não và thân không bệnh khổ vì đói, khát, nóng, lạnh. Trên bước đường tu, cần thực tập cho đạt được cơ thể không bị nóng lạnh, đói khát hành hạ. Còn nóng quá, không có quạt máy hay máy lạnh thì bệnh, không có thức ăn theo nghiệp ham muốn cũng bệnh; như vậy, bị lệ thuộc vật chất quá nhiều, làm sao giải thoát. Năm Tỳ kheo đầu tiên theo Phật đạt Thánh quả, tức làm chủ được bốn vấn đề, đói khát, nóng lạnh; Phật mới khuyên các Thầy mỗi người đi một phương giáo hóa chúng sanh. Nhưng sau đó, phàm Tăng theo nhiều, không chịu được đói khát, nóng lạnh, nên phải tập trung một chỗ tu hành có đàn việt cúng dường.

Trì giới đối với tôi là rèn luyện cho khỏe mạnh, thực sự chịu đựng được nóng lạnh và không lệ thuộc ăn uống. Thọ giới rồi, tập thử một giới như không ăn chiều. Ăn chiều coi là bệnh, gọi là dược thực; cố gắng tập không ăn chiều, không ăn một vài ngày cho đến một tuần, một tháng, v.v... Thực sự muốn trở thành Hiền Thánh, phải luyện tập việc này. Không lệ thuộc ba việc, ăn, mặc, ở; không ăn cũng không sao, dùng thức ăn đạm bạc vẫn khỏe, ở chỗ nóng nực, chật hẹp, hay lạnh lẽo, không bệnh, là chúng ta đã bước chân vào cửa giải thoát.

Nhưng còn tâm bên trong, chưa giải thoát, chưa thanh tịnh, phải quán chiếu lại Tứ Thánh đế xem còn trục trặc chỗ nào. Đầu tiên, chúng rà soát lại Tứ Niệm xứ có qua được hay chưa. Quán Tứ Niệm xứ, tức quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã, bốn điều này đối với chúng ta có thực sự thanh tịnh hay không, có thấy tất cả là vô ngã không. Kiểm soát lại, thấy lòng chúng ta chưa đoạn được, vì còn vụt nhớ nhà, nhớ cha mẹ. Đó là kinh nghiệm mà Đức Phật đã trải qua khi Ngài tĩnh tọa ở Bồ đề đạo tràng, bên ngoài

thanh tịnh, nhưng trong lòng còn tồn tại, khuấy động, gọi là ngũ ấm ma, phiền não ma hiện ra và Ngài dùng bốn pháp quán Tứ Niệm xứ để đối trị cảnh giới ma. Quán thuần Tứ Niệm xứ thì chứng được pháp Không và an trụ vào pháp Không mà phá được ngũ ấm ma, phiền não ma, tức không bị phiền não quấy rầy, không bị ngũ ấm đòi hỏi; gọi là thấy ngũ uẩn giai không, tứ đại giai không.

Đem giới luật đối chiếu với Tứ Thánh đế, đầu tiên quán tất cả việc là Không, thấy không có người gây khó khăn và cũng không có ta, không có người hại và không có ta bị sát hại. Trụ pháp Không, Huệ Tư Thiền sư nói rằng người hại ta là hại cái nghiệp của ta, chửi mắng cái nghiệp của ta. Nhập Thiền, trước nhất chứng được pháp Không và phá phiền não xong, vẫn thấy tâm mình còn lợn cợn, nên rà soát tụ thứ hai là Tứ Chánh cần, nghiệp ác đã sanh thì nhất định đoạn trừ, nghiệp ác chưa sanh, không cho sanh, nghiệp thiện đã sanh, nên phát triển, nghiệp thiện chưa sanh, cần gieo trồng.

Thế nào là nghiệp ác đã sanh. Nghiệp ác đã sanh thì gặp việc là có vấn đề ngay. Thí dụ có người bất bình, tự dưng mắng mình và gây khó khăn, tôi liền nhận biết đó là nghiệp ác đã sanh. Thật vậy, những gì người đối xử với mình hôm nay là vì mình đã từng làm như vậy với họ trong kiếp quá khứ. Cái quả ác đã có đối với họ, cho nên ân oán nhiều đời nay gặp lại; chúng ta cần cho chấm dứt nghiệp ác này ngay đây, không cho nó sanh thêm. Gặp hoàn cảnh không tốt, chúng ta diệt ngay đây, nghĩa là không khởi niệm tiếp thì nghiệp quá khứ sẽ chấm dứt. Nếu vẫn chưa chấm dứt, nên gia công lạy Phật, lấy hồng danh Phật và hạnh đức của Phật để chống đỡ nghiệp ác này, đừng khởi niệm thêm. Đó là cách trả quả báo tốt nhất.

Nghiệp ác chưa sanh, chúng ta không cho sanh. Cần ý thức rằng không có gì vô cớ trên cuộc đời này. Đơn giản như ta và họ không có vấn đề gì với nhau, nhưng vì ta là bạn với người thù của họ, tất yếu ta trở thành người thù của họ. Đây là kết quả dây chuyền mà chúng ta hiểu rõ, nên đoạn trừ khởi niệm ác trong tâm mình để không tạo thêm nghiệp ác mới. Trong cuộc sống, không làm vừa lòng người, nên họ thù ghét chúng ta. Tất nhiên làm vừa lòng người không đơn giản chút nào. Vì vậy, trong kinh Pháp Hoa, Phật dạy muốn được an lạc, hành giả cần có thệ nguyện an lạc, nghĩa là trong lòng luôn nuôi dưỡng tâm niệm tốt lành rằng bây giờ không thể làm vừa lòng thì hẹn vào những dịp khác, thậm chí có việc phải đợi đến nhiều kiếp sau, mới làm họ vui lòng được. Trên bước đường tu, bằng mọi cách cố gắng làm vừa lòng chúng sanh. Nguyện này là một trong mười đại nguyện của Bồ tát Phổ Hiền, hằng thuận chúng sanh thì chướng ngại sẽ không còn.

Thiết nghĩ các giới tử trong giới đàn này đã có đủ phước duyên thọ giới, phải nương theo các bậc cao đức để tu học kỹ càng giới pháp và thực hành đối chiếu với Tứ Thánh đế, thoát ly được sanh tử, không phụ chí xuất gia. Mong rằng các giới tử thọ giới, đắc giới và giữ giới trang nghiêm thanh tịnh, trở thành cột trụ tòng lâm trong mai hậu. Cầu nguyện mười phương chư Phật, chư đại Bồ tát, chư Hiền Thánh Tăng, lịch đại Tổ sư gia hộ cho tất cả quý vị thân tâm thanh tịnh, giới thể và giới tướng được viên dung.

Gắn tâm với Đức Phật, với giáo pháp và Hiền Thánh Tăng

Gắn tâm với Đức Phật, với giáo pháp

và Hiền thánh tăng

(Bài giảng tại trường hạ chùa Thanh Long, Đồng Xoài,

tỉnh Bình Phước, ngày 29-6-07)

Tuân theo lời Phật dạy, chúng ta cấm túc An cư ba tháng để thúc liễm thân tâm, tu tam vô lậu học; đó là việc vô cùng quan trọng của hàng đệ tử Phật. Trong ba phần giới, định và tuệ, có người chỉ lo phần tuệ học, cố gắng học giỏi, lấy bằng cấp cao; nhưng thiếu tu tập, đức hạnh không có, nên thường bị tai họa không lường được. Cố Hòa thượng Thiện Hoa dạy rằng có tài thì phải có tai, tức chữ tài gắn liền với chữ tai. Đối với tôi, cần nỗ lực học, nhưng việc tu hành quan trọng hơn. Trong suốt thời gian dài hoằng pháp, tôi được an ổn cho đến ngày nay là nhờ tu hành, thực hiện pháp Phật dạy trong cuộc sống. Thật vậy, năm mươi năm trước, tôi đã từng lên vùng đất này để thuyết pháp theo sự phân bổ của cố Hòa thượng Thiện Hoa. Vào thời kỳ đó, khu này được coi là vùng "cấm địa” rất nguy hiểm, mà giảng pháp xong, tôi trở về an toàn, chính là nhờ công đức tu hành. Đến năm 1963, tôi tham gia phong trào Phật giáo tranh đấu, bị ở tù, nhưng sống sót và được an toàn cũng là

nhờ công đức tu hành. Vấn đề tu quan trọng nhất, vì thực sự tu, tâm mới an lạc và sẽ hiện tướng hiền lành, lời nói dễ thương, thì người khó tính cũng chấp nhận được ta. Theo kinh nghiệm của tôi, gặp gỡ người ở thế đối lập với mình, nhưng nhờ tu, trong lòng mình không thù hận, không ham muốn, nên cũng khiến người ta có thiện cảm với mình.

Một số Tăng Ni, Phật tử thường rơi vào sự cực đoan, xem những người khác tôn giáo là đối lập, là ngoại đạo tà giáo. Thiết nghĩ như vậy không có lợi mà lại gây nguy hiểm. Riêng tôi, thường cố tìm thấy điểm tốt nhất của người khác tôn giáo khi giao tiếp với họ, thì dễ dàng cảm thông với họ, chắc chắn họ cũng quý mến mình. Tôi đã từng tham gia các cuộc hội thảo quốc tế về tôn giáo và có dịp sống chung với các nhà lãnh đạo của nhiều tôn giáo, tôi tìm được nơi họ tình cảm chân thật của con người, nhờ vậy, họ đã đối xử với tôi trong tình thân bè bạn. Trong kỳ hội họp các nhà tôn giáo cầu nguyện cho hòa bình thế giới tại Milan, nước Ý, tôi phát biểu rằng ở trần gian này, người ta hay nhân danh tôn giáo, nhân danh đấng thần linh, nhưng đã làm trái lại những gì mà thần linh chỉ dạy; cho nên hiện nay vẫn còn xảy ra những cuộc xung đột tôn giáo ở nhiều nơi trên thế giới. Trong khi giờ này, các đấng thần linh, hay Đức Phật, Đức Chúa và Đức Alah ở thế giới vô hình đang nhìn nhau bằng ánh sáng trí tuệ và tình thương. Các nhà lãnh đạo tôn giáo trong buổi họp đã tán đồng ý kiến này của tôi.

Chúng ta đều biết Đức Phật ra đời ở Ấn Độ, thời bấy giờ đã có 16 dị kiến ngoại đạo thường chống đối nhau, vì luôn thấy mình đúng, người khác sai. Vì vậy mà họ công kích nhau, tách rời khỏi nhau, chia chẻ thành 32 cho đến 93 phái ngoại đạo bất đồng nhau và nói xấu nhau, dẫn đến tình trạng mọi người nhận xét rằng không có tôn giáo nào tốt cả. Kinh nghiệm đau thương này giới Phật giáo

chúng ta đã từng gánh chịu sau năm 1963 khiến cho Phật tử chân chính bị hoang mang.

Phật dạy Địa Tạng Bồ tát vào địa ngục, tất nhiên ở đó chỉ có toàn chúng sanh đầy ắp tội lỗi, nhưng xin Bồ tát đừng thấy nhiều tội lỗi của họ, mà nên thấy cái tốt của họ dù nhỏ bằng cây kim cũng phải thấy để cứu độ. Căn cứ vào kinh Địa Tạng, chúng ta nhìn lại người tu cũng còn một số khuyết điểm, không hoàn toàn tốt; nhưng nên nghĩ rằng tất cả người tu có được thân người là đáng quý và được xuất gia trong giáo pháp của Đức Phật lại càng quý hơn. Họ đều là pháp lữ đồng hành với chúng ta, thì so với những người khác, họ cũng tốt chứ. Nhận thấy như vậy, đối với tôi, Tăng Ni tỉnh Bình Phước rất dễ mến và nghĩ theo hướng tốt, trước tiên tâm chúng ta được an lành theo nhịp sống đi lên của Phật giáo. Còn vạch lá tìm sâu, thì ai cũng có lỗi lầm, không ai hoàn hảo cả. Và nhân rộng ra, nhìn xã hội chúng ta cũng thấy từng việc nhỏ tốt đẹp.

Tu tam vô lậu, giới định tuệ, trước tiên, quý vị phải tu giới và chuyển giới thành đức, gọi là giới đức. Lấy giới ràng buộc thân tâm là thúc liễm thân tâm. Nếu buộc chặt thì ba tháng An cư, không rời khỏi chùa. Thuở nhỏ, mới tu, sau khi làm lễ tác pháp, tôi chỉ ở trong giới nội, việc thúc liễm thân tâm dễ dàng, vì không có đối tác, nên tự nhiên thân tâm mình thanh tịnh. Nhờ trải qua mười năm ở Phật học đường Nam Việt thực hiện thúc liễm thân tâm như vậy mà sau này tôi hành đạo dễ dàng. Đối với người mới tu, có thể cảm thấy khó chịu khi bị giới hạn việc đi lại; nhưng hạ quyết tâm tu, tập thành thói quen sẽ thấy an lạc khi được ở yên một chỗ tu hành. Riêng tôi, An cư không đi ra ngoài và dành thì giờ lạy sám hối. Ngày nào cũng lạy vài trăm lạy, tìm

thấy niềm vui trong việc lạy Phật thì cũng không muốn đi nữa. Đến hết mùa An cư là lạy xong bộ vạn Phật.

Tuy nhiên, cũng có một số trường hợp giới được khai mở. Thí dụ Cố Hòa thượng Thiện Hòa dạy tôi rằng trong mùa An cư, Tăng Ni tập hợp tu tập mà không đi giảng, chờ hết An cư thì giảng cho ai. Vì thế, ngài cho phép tôi đi giảng dạy, tức giới được nới rộng là được phép đi từ chùa đến nơi giảng kinh, nhưng không được dừng xe xuống nửa đường để ghé vào đâu cả, phải đi thẳng từ chùa đến trường hạ và giảng xong, trở về chùa thọ thực kinh hành. Tất cả Tăng Ni tùng hạ cũng phải có giới mở, nên về đây Bố tát và nghe pháp, rồi trở về chùa. Tuân thủ đúng như vậy là không phạm giới. Giới được mở một chút như thế thôi. Hoặc các Thầy Trụ trì chùa hay tịnh xá nên tập cách sinh hoạt là không đi cầu an, cầu siêu trong mùa An cư. Riêng tôi, mùa An cư chỉ đi thuyết pháp và Phật tử cũng thấy việc này là hợp lý. Nếu cần cầu nguyện, Thầy sẽ cúng tại chùa, không đến nhà Phật tử. Thực hiện được như vậy thì tốt; nhưng không áp dụng được chặt chẽ, chúng ta tạm thời mở giới này thêm một chút, nghĩa là đến cầu siêu rồi trở về chùa liền. Vì đến hộ niệm đám tang nhằm giúp cho người phát tâm theo Phật, nên lấy công đức này để bù đắp vào sự khiếm khuyết là đã không hoàn toàn ở yên một chỗ trong mùa An cư, thì cũng chấp nhận được.

Theo tinh thần Đại thừa, giới được cột chặt hay mở rộng và mở rộng như thế nào là tùy từng trường hợp và tùy hoàn cảnh địa phương. Ở đây chúng ta đặt vấn đề thúc liễm thân và tâm. Đối với thân, chúng ta cố giữ gìn, không vi phạm ba giới của thân là không sát sanh, không trộm cắp và không tà hạnh. Nói cách khác, có thể đi hành đạo bất cứ

nơi nào và làm gì cũng được, nhưng chúng ta không được làm tổn hại sanh mạng của các loài chúng sanh để không tạo thành quả báo thù nghịch với mình. Vì gây oán thù, chắc chắn sẽ trở ngại nhiều cho việc tu hành. Chẳng những không bức hại, gây khó khăn, mà làm được việc gì giúp người, chúng ta luôn sẵn lòng; như vậy sẽ tạo được công đức và thắng duyên cho việc hành đạo. Đó chính là tinh thần Đại thừa mở rộng giới để độ sanh dành cho những người có điều kiện cứu vớt chúng sanh.

Trên bước đường tu, chúng ta phân ra, việc tác hại chúng sanh là ác và việc lợi ích chúng sanh là thiện. Nếu việc làm nào mà công đức sanh ra nhiều hơn là tội lỗi, thì biết con đường tu của mình đang đi lên. Để biết được mình đang tăng trưởng công đức hay tội lỗi, chỉ cần xem cách đối xử của quần chúng với mình. Nếu người đối xử với mình nhạt lần, là biết mình tu sai, nên bị tổn phúc. Người quý mến mình mỗi ngày nhiều thêm là công đức đang tăng. Theo tôi, với những người đã thương mình thì phải thương hơn, với những người chưa thương sẽ thương, với những người chống đối phải hóa giải, không chống mình nữa. Làm được như vậy là đi đúng lộ trình giải thoát.

Xưa kia Đức Phật giáo hóa độ sanh trong xã hội Ấn Độ bất công với rất nhiều tôn giáo chống nhau; nhưng tất cả những người này lần lần quy ngưỡng Đức Phật, vì Ngài đã thể hiện cách sống thánh thiện của một bậc chân tu và chỉ dạy pháp tu hoàn toàn đúng đắn, lợi ích cho họ, nên họ phải tin theo, làm theo.

Như vậy, bước khởi đầu, thúc liễm thân theo Đại thừa, không phạm ba điều ác là sát, đạo và dâm đã giúp cho tâm chúng ta được an lành ngay tức khắc. Thật vậy, người trộm cắp, thiếu nợ, lường gạt, giết hại, tà hạnh thì làm sao sống an ổn được. Vì vậy, Đức Phật quy định rõ

ba nghiệp của thân, sát đạo dâm phải tuyệt đối không phạm. Thực tế ba nghiệp của thân dễ đoạn, cột được tâm mới khó. Trải qua giai đoạn dài thực tập, sẽ thấy thúc liễm tâm khó vô cùng. Mới tụng kinh, chú ý từng chữ, từng câu, tâm tập trung được; nhưng khi thuộc lòng kinh rồi, miệng tụng mà ý nghĩ thì chạy theo hướng khác. Hòa thượng Huê Nghiêm gọi là tụng như con két, tu như vậy khó sanh công đức.

Cột tâm ở đâu? Tâm vô hình nên cột khó; vì vậy, cần tìm cho tâm chỗ trụ vững chắc. Thông thường, cột tâm vào tiếng niệm Phật, tụng kinh, hay trong từng bước chân nếu hành Thiền, hoặc cột tâm vào hơi thở. Riêng tôi, thường chọn Phật, Pháp, Tăng để trụ tâm. Phật là đấng trọn lành, pháp là chân lý và Tăng là người đồng hạnh. Tuy nhiên, nếu thân cận được Hiền Thánh Tăng, tâm đã thanh tịnh, chúng ta cột tâm với các ngài thì dễ dàng được thanh tịnh theo. Thầy đắc đạo, trò dễ tu; nhưng Thầy nghiệp chướng, đệ tử cũng dễ sanh nghiệp. Nghiệp chướng Tăng tập hợp thường nói những việc đời, phải trái hơn thua, phiền não nhân đó phát sanh. Thánh Tăng thì nói bằng hạnh giải thoát, Hiền Tăng nói đúng kinh điển, nghiệp chướng Tăng nói theo nghiệp của họ. Căn cứ vào đó, gần gũi người tu, chúng ta nhận ra ngay là thánh thiện hay nghiệp chướng .

Theo kinh nghiệm riêng tôi, cột tâm vào tượng Phật, vào kinh điển. Vì thế, trên bàn làm việc cũng như trong phòng ngủ, tôi đặt tượng Phật, vì bất cứ lúc nào khởi tâm cũng thấy Phật, nghĩ đến Phật và thuộc lòng kinh để trong giấc ngủ vẫn tụng kinh. Và trên bước đường tìm đạo, gặp được những vị cao Tăng có lời nói và việc làm khiến tôi kính trọng nên hình ảnh cùng lời dạy cao quý của các ngài đi sâu vào lòng tôi, giúp tôi vượt khó. Tôi thuyết pháp thường nhắc đến các vị Hòa thượng, vì đã học được ở các ngài yếu chỉ tu hành, lấy đó làm lẽ sống,

lâu ngày tâm mình gắn liền được với các bậc chân tu thạc đức, nên dễ dàng tiến tu đạo hạnh.

Đầu tiên giữ giới, cột tâm vào hình ảnh Phật, vào kinh điển và cuộc sống của các bậc cao Tăng mà mình kính quý, sẽ được lợi lạc vô cùng. Nhưng dại dột cột tâm vào vị thầy mình xem thường, lâu ngày mình sẽ trở thành nhứt xiển đề, mất niềm tin với Tam bảo, sẽ bỏ đạo. Hoặc cột tâm với vị Tăng hoàn tục, lý tưởng bị đánh mất, bị chới với, mình không tu được nữa. Chúng ta không chê trách họ, nhưng phải gắn tâm với Hiền Thánh, thì chúng ta sẽ tiến tu theo sự thăng hoa của các ngài.

Đối với tôi, hình ảnh cố Hòa thượng Thích Quảng Đức năm mươi năm trước luôn ngời sáng trong tâm tôi. Vì ngài đã trì tụng kinh Pháp Hoa trong suốt bốn mươi chín năm khiến tôi rất kính ngưỡng, nên phát tâm làm theo ngài. Cột tâm với Phật, Pháp, Hiền Thánh Tăng và chúng ta bắt đầu sinh hoạt với Tam bảo ở dạng thức này. Gắn liền tâm với Phật, chúng ta cảm nhận sâu sắc thân tâm thánh thiện vô cùng của Ngài mà thốt lên rằng :

Phật thân thanh tịnh tợ lưu ly

Phật diện du như mãn nguyệt huy

Phật tại thế gian thường cứu khổ

Phật tâm vô xứ bất từ bi

Cột tâm mình với tâm Phật, nên tâm Phật truyền qua được tâm mình, trước nhất là Phật truyền cho mình Tứ Vô lượng tâm: từ, bi, hỷ, xả. Năm 1963, tôi đi vào con đường tranh đấu, tất nhiên sân si nổi lên. Nhưng nhờ cột tâm vào tâm Phật, tôi nghe được Phật nhắc nhở rằng càng tranh đấu càng bất mãn, mọi việc trên cuộc đời này sớm muộn

gì cũng phải bỏ. Tôi đã bỏ lại tất cả, sang Nhật tu học, trong suốt tám năm, miệt mài nghiên cứu kinh điển và thực tập Thiền quán. Nhờ quá trình thể nghiệm như vậy, mới có được những việc làm tốt đẹp ngày nay.

Đầu tiên, tập xả tâm trước. Quá khứ đã qua, đừng giữ lại trong lòng, lỗi phải không cần thiết nữa, phải dứt khoát vứt bỏ. Tăng Ni không tu hạnh xả, khó đắc đạo. Trong tam thọ là thọ khổ, thọ lạc và xả thọ, Phật dạy chúng ta trụ xả tâm. Chẳng những trụ ở khổ sẽ bị đọa, phải bỏ khổ thọ, mà cũng phải bỏ cả lạc thọ, vì sau cái vui nào cũng dẫn đến cái khổ kế tiếp. Chỉ trụ ở xả, nghĩa là cái gì cũng vứt bỏ, không lưu giữ trong lòng, không bị vướng mắc, thì được an lạc liền. Để thực hiện pháp tu xả, tôi thường tâm niệm rằng con đường Thánh đạo mình đi còn xa, mà việc tốt đẹp cần làm thì còn nhiều, không thể bận tâm với bất cứ thứ gì trên lộ trình tiến tu an lạc, giải thoát sanh tử luân hồi. Đơn giản như gặp quý vị trong buổi giảng hôm nay, ba mươi phút nữa chúng ta phải chia tay. Việc gì cũng phải trôi về quá khứ, mùa hạ sang năm chúng ta mới gặp lại, nhưng chắc gì gặp lại đầy đủ mọi người hôm nay, vì có thể có người đi về thế giới khác, hoặc không còn duyên làm tu sĩ nữa. Loại bỏ được mọi việc khỏi tâm mình, chúng ta an nhiên tự tại ngay.

Nghĩ đến Phật, Phật truyền cho ta tâm xả trước, nhờ đó, ta có thể tha thứ mọi người. Tự nhủ với lòng rằng sẵn sàng tha thứ cho tất cả những người vô tình hay cố ý gây khó khăn cho ta trên bước đường tu. Đó là ý nghĩ đầu tiên của chúng ta và thực hiện cho được lời nguyện này, mọi việc đến với chúng ta sẽ tự động tốt đẹp, an vui.

Tiếp theo tâm xả, là tâm hoan hỷ. Như đã nói, Phật dạy Địa Tạng Bồ tát rằng nên thấy điểm tốt dù nhỏ nhoi của chúng sanh ở địa

ngục để cứu vớt họ. Nhớ lời Phật dạy, khi phát Bồ đề tâm, hành Bồ tát hạnh, phải tìm điều tốt của những người hữu duyên thì ta thương được. Họ làm bất cứ việc thiện nào, chúng ta cũng vui mừng cho họ. Còn trụ trì chùa mà thấy chùa khác phát triển hơn, không tùy hỷ được, còn sanh ra bực bội là bị đọa. Bất cứ ai làm được lợi ích cho đạo, chúng ta đều mừng. Hoặc mình không còn khả năng dạy đệ tử, họ theo Thầy khác tu học, mình buồn khổ, giận họ là sai lầm. Thuở nhỏ đi tu, được Thầy rất thương, muốn giữ tôi ở lại. Tôi phải tiếp tục con đường cầu học, Thầy rất buồn. Nhưng tôi tốt nghiệp trở về, Thầy vui mừng nhìn nhận sự thật rằng nếu không xa Thầy, thì tôi không có được thành quả tốt đẹp như ngày nay.

Ai làm được việc gì tốt, mình đều mừng cho họ, không có tánh ích kỷ, ganh tỵ, thù hiềm. Đức Phật thấu suốt tất cả việc tốt, tâm tốt của mọi người, mọi loài. Ngài cũng đã khơi dậy và làm tăng trưởng tâm tốt, việc tốt của họ, giúp họ thành tựu quả vị Hiền Thánh trong hiện đời hoặc trong những đời vị lai. Vì thế, Phật dạy mọi người bằng thành quả của chính Ngài nên người dễ dàng nghe theo. Chúng ta chưa làm được mà dạy người, tất nhiên họ khó nghe lời.

Buông xả được tất cả ân oán trong cuộc sống giữa đời này và thực hiện được tâm hoan hỷ với mọi người, Phật mới dạy chúng ta tu tập thêm tâm từ bi. Tiếp nhận được tâm từ bi của Phật truyền cho ta thì làm đạo cực khổ mấy cũng cảm thấy vui sướng và vững tâm tu hành, không sờn lòng nản chí. Không trực nhận được tâm tốt đẹp này, chúng ta khó dấn thân hành đạo. Thật vậy, không có được tâm thương chúng sanh từ Phật truyền trao, cứ nghĩ đến khó khăn, nguy hiểm, cực khổ, mệt nhọc, chắc chắn sẽ chùn bước, tìm cách thoái thác, không làm việc lợi ích cho chúng sanh, không tiến tu đạo hạnh.

Năm mươi năm trước, tôi lên vùng Đồng Xoài này để giảng pháp, phải đi từ sáng sớm đến tối mịt mới tới đây. Vì đường sá và phương tiện đi lại không tốt như ngày nay, lại thêm biết bao nhiêu sự nguy hiểm, chết chóc có thể ập đến, vì hành đạo ở thời chiến tranh, lại đến vùng này không an toàn, thời trước gọi là khu Dinh điền. Nhưng nhờ Phật truyền cho tâm từ bi, nên tôi cảm thấy thương dân chúng nghèo khổ nơi này, nếu không giảng pháp cho họ thì suốt cả đời họ khó có dịp nghe được pháp âm vi diệu. Vì thế, tôi rất vui mừng chọn Lộc Ninh, Bình Long, Đồng Xoài, Phước Long đến thuyết pháp. Nhờ tâm từ bi của Phật truyền đến và tôi dùng tâm từ bi này đến với mọi người, mới được họ thương mến. Đã đến đây làm đạo, tức duyên lành này tôi đã gieo trồng, nên ngày nay trở về những vùng này, có một số Phật tử phát tâm xin quy y với tôi.

Tôi mong rằng trong mùa An cư, thực hiện tinh thần Phật dạy, để thúc liễm thân tâm được kết quả tốt đẹp thực sự, Tăng Ni và Phật tử nên gắn chặt tâm mình với tâm Phật, với giáo pháp của Ngài, với chư vị Hiền Thánh Tăng, chắc chắn có được nếp sống an lạc, giải thoát cho bản thân, cho những người hữu duyên và cho cả xã hội cùng được lợi lạc, an vui. Thành quả tốt đẹp này là cách đáp đền công ơn giáo dưỡng của Đức Phật, của chư vị Tổ sư một cách có ý nghĩa nhất.

Bốn pháp giải thoát

Bốn pháp giải thoát

(Bài giảng trường hạ chùa Từ Quang, Thủ Đức

ngày 31-7-2007)

Ba tháng An cư giúp quý Tăng Ni có điều kiện tốt để phát huy nội lực. Chín tháng còn lại trong năm, chúng ta dành thì giờ làm những việc phục vụ chúng sanh, nên không có điều kiện tập trung, trao đổi cho nhau kinh nghiệm tu hành. Trong mùa An cư, Đức Phật dạy nên tập trung một chỗ để thể nghiệm tinh ba Phật pháp và chia sẻ sở tu sở chứng với các pháp lữ đồng hành, nhờ đó chúng ta hiểu rõ nhau hơn, cảm thông nhau hơn và có cơ hội học hỏi, chỉ bảo nhau những điều chưa đạt được. An cư kiết hạ quan trọng nhất đối với đời sống tu sĩ; không cấm túc An cư, không có tuổi đạo. Cấm túc An cư về hình thức được Giáo hội công nhận, nhưng từng cá nhân biết phát huy nội lực quan trọng hơn.

Truyền thống An cư rất tốt đẹp, chúng ta vẫn trân trọng giữ gìn; nhưng theo tôi, chúng ta cần có cái nhìn rộng hơn và nhìn

chung toàn xã hội, để tránh tình trạng chấp pháp, không hài hòa được với đại chúng, không hòa nhập được xã hội. Bắt đầu nhìn rộng, tôi nhận thấy Phật có phương cách đi vào đời rất khéo léo. Khi xuất gia học đạo, Phật đã tìm hiểu một cách sâu sắc những sinh hoạt của tôn giáo đương thời, hay những hoạt động xã hội nói chung. Nếu chọn cuộc sống của nhà vua, sinh hoạt của Ngài sẽ bị hạn chế trong cung vàng điện ngọc, hạn chế trong việc tiếp xúc với cuộc sống quần chúng bên ngoài. Đức Phật từ bỏ ngôi vua, làm người dân thường, sống cuộc đời của một Sa môn ngày ngày đi khất thực và chính vai trò Sa môn mới giúp Ngài tiếp cận được mọi tầng lớp xã hội, có thể tìm hiểu mọi sinh hoạt xã hội và thấu biết nỗi khổ của con người.

Sau khi thấy biết thực trạng xã hội, thấy rõ cảnh khổ trần gian và tâm trạng của người dân, Đức Phật đi tìm các nhà hiền triết, các nhà ẩn sĩ để học hỏi, vì họ cũng theo đuổi việc tìm hiểu nỗi khổ của con người và tìm cách thoát khỏi những khổ lụy thế nhân. Cách học hỏi của Đức Phật với các nhà đạo sĩ đồng thời với Ngài nói lên tinh thần cởi mở, sáng suốt thực sự của Phật. Theo tôi ngày nay, nếu nhận thức về Đức Phật theo chiều hướng này, chúng ta sẽ không có tâm tỵ hiềm với các tôn giáo bạn. Trái lại, chúng ta tìm hiểu tôn giáo bạn xem họ thực tập điều gì và được kết quả ra sao. Thiết nghĩ với cách xử thế này, chúng ta sẽ học được những điều tốt và tránh được những điều xấu của cuộc đời.

Trên bước đường đi tìm chân lý, rõ ràng Đức Phật đã tham vấn nhiều nhà hiền triết, trong đó có hai Đạo sư nổi bật có sở đắc là ông Kamala và ông Uất Đầu Lam Phất. Riêng ông Kamala đã thực tập được pháp tứ Thiền đem lại kết quả tốt đẹp cho ông và một số người được an lạc. Đó là kết quả tốt mà Đức Phật tìm thấy ở ngoại đạo.

Thực tế cho thấy tất cả mọi khổ đau mà con người gánh chịu phần lớn là vì họ bị hệ lụy ở đời sống vật chất. Và sự hệ lụy vào vật chất càng nhiều, thì người ta càng đau khổ hơn; không phải nghèo mới khổ, không phải thấp cổ bé miệng mới khổ, những người có chức tước lớn cũng khổ và nhiều khi còn khổ hơn. Tiếp xúc với người có quyền thế trong xã hội, tôi thường nghe họ than rằng không có thì giờ ăn, không có thì giờ ngủ, không có thì giờ được sống với gia đình. Đức Phật nhận ra bài học này từ ông Kamala và Ngài đã đưa ra pháp tu căn bản để các Tỳ kheo có được cuộc sống giải thoát ngoài vật chất, trước nhất là ly sanh hỷ lạc, tức không bị vật chất ràng buộc thì được giải thoát. Và trên thực tế, chúng ta thường được giải thoát khi vào Thiền định. Riêng tôi, ban ngày bận việc Phật sự của Giáo hội, nhưng khi màn đêm buông xuống, tôi khóa máy điện thoại, một mình trong phòng, không nghĩ đến việc gì nữa để đi sâu vào Thiền định mới có đời sống nội tâm. Người tu mà thiếu nội lực thì không thể nào sống trong nhà Phật pháp được.

Nói đến nội tâm, cần phân ra hai loại, nội tâm phiền não thuộc vọng tâm và nội tâm thanh tịnh là giải thoát. Việc quan trọng đối với người tu, cần loại bỏ nội tâm phiền não và giải

quyết được tâm uế trược này, chúng ta lìa xa được tác lực của tâm lý xã hội và sự việc của xã hội. Sau đó, nâng cao tâm theo kinh Bát Nhã, tức cắt bỏ tất cả mọi sự vật. Điển hình như Bồ tát Quan Âm hành thâm Bát Nhã là cắt bỏ vật chất và tâm lý vật chất. Tâm lý vật chất thuộc phần vi tế bên trong, đó là tâm kẹt vật chất, nên không giải thoát. Bồ tát từ bỏ vật chất và tâm lý vật chất, mới chứng được pháp Không, bước vào Không giải thoát môn. Tu hành không qua được cánh cửa Không, cuộc đời cũng trở thành vô ích, vì cứ bận rộn công việc và bị công việc nhận chìm mình. Nói đến pháp hành này, tôi nhớ đến câu chuyện Thiền thú vị.

Ngày xưa có một vị Pháp sư nổi tiếng, nhưng càng nổi tiếng càng phiền; vì ông phải dồn tất cả tâm lực để bảo vệ tiếng tăm, hôm nay giảng được khen, phải suy nghĩ làm cách nào ngày mai giảng hay hơn, không còn thì giờ nghỉ ngơi, luôn vùi đầu nghiên cứu, đối phó. Thầy học giỏi, nhưng lúc nào cũng thắc mắc, buồn phiền; trong khi đó, người học trò thì sống ngược lại với Thầy, không đọc sách, không làm gì cả, chỉ ăn rồi ngủ. Nhưng quý vị đừng nghe nói như vậy mà bắt chước lười biếng thì nguy hiểm. Ngủ như Ngọc Lam là Thiền, tức đời sống tâm linh không chất chứa dữ kiện, không bận rộn tính toan, không đối phó. Nhờ ngủ trong tỉnh thức, hay nói cách khác, nhờ thâm nhập Thiền định liên tục ba năm, tâm của người học trò bừng sáng, đắc đạo, nên thấy thương cho Thầy mình, tu lâu đến năm mươi, sáu mươi năm mà lúc nào cũng khổ, mới muốn độ ngược lại Thầy. Khi Thầy tắm, bảo người học trò lấy xơ dừa chà lưng cho ông, học trò mới vỗ lưng Thầy nói rằng ông Phật mập quá,

nhưng tiếc là không có hào quang. Câu nói này khiến chúng ta suy nghĩ, người tu có hình thức tu bên ngoài, thậm chí có đạo đức đáng kính, nhưng không đắc đạo, không có huệ. Người Thầy nghe đệ tử nói vậy, lại vào bàn tiếp tục đọc sách. Đệ tử đứng bên cạnh quạt hầu Thầy. Lúc đó có một con ong bay ra cửa sổ, nhưng bay đụng vào cửa sổ bằng giấy thì rớt xuống mà nó cứ bay lên té xuống như vậy hoài vẫn không thoát ra ngoài được. Người học trò mới thốt lên rằng:

Không môn bất khẳng xuất

Đầu song giả đại si

Bá niên án cố chỉ

Hà nhựt xuất đầu thì.

Nghĩa là tu theo Phật, việc chính yếu là phải đi vào cửa giải thoát. Cửa giải thoát bước một là Không, tức buông bỏ tất cả, không vướng mắc, mới giải thoát. Tề Thiên đại Thánh được gọi là Ngộ Không, nghĩa là ngộ được tánh Không của Bát Nhã, nên náo loạn được thiên cung địa phủ, vì vượt qua được những ràng buộc của trời đất. Trên bước đường tu của chúng ta cũng vậy, phải qua cánh cửa Không của Bát Nhã, không có gì có thể làm chúng ta khó chịu, phiền não; vì bản chất của Thầy tu là không bực bội, không buồn phiền, không lo lắng, không sợ hãi.

Người học trò nhắc nhở ông Thầy mãi lo vùi đầu vào sách vở, trở thành chấp pháp, đến mức bị dính mắc với văn tự ngữ ngôn, nên không giải thoát, giống như con ong lao đầu vào cánh cửa sổ bị rớt lên rớt xuống hoài không bay ra ngoài được, như vậy là "đại ngu”! Cho dù sống đến một trăm năm đọc sách

như vậy, thì biết bao giờ ra khỏi tam giới, thoát khỏi phiền não của Ta bà. Nghe học trò nhắc nhở, ông Thầy liền ngộ được nghĩa giải thoát và đem kinh sách đốt. Ngộ rồi thì không cần kinh sách, nhưng chưa ngộ cần nương vào kinh sách.

Hàng tu sĩ chúng ta phải qua cánh cửa Không, nhưng bằng cách nào. Đức Phật dạy rõ pháp tu Tứ Niệm xứ quán là quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô thường, quán pháp vô ngã. Tất cả mọi việc trên cuộc đời, bản chất của nó thực sự là Không. Hiểu rõ như vậy, chúng ta không vướng bận tâm trí vào người, vào việc thì bước qua được cửa giải thoát, Không môn. Tuy nhiên, nếu chấp vào cửa Không này, rồi trụ vào cái Không này, cũng trở thành người không lợi ích gì cho cuộc đời; như vậy cũng không phải là đạo Phật. Vì đạo Phật phải làm lợi ích cho chư Thiên và loài người, không phải tu để trở thành người vô dụng không biết gì.

Đọc kinh, nhưng chấp vào văn tự kinh, không nắm được yếu nghĩa để ứng dụng trong cuộc sống, nên vẫn bị phiền muộn. Đọc kinh, không vướng mắc với văn tự ngữ ngôn mà hiểu Phật pháp đúng nghĩa Phật muốn chỉ dạy, sẽ vận dụng được trí Bát Nhã và dẫn đến cuộc sống an lạc giải thoát, đồng thời hiểu cuộc đời rõ hơn. Ý này thường được chư Tổ ví rằng qua sông cần phải dùng thuyền bè, nhưng lên bờ rồi, không thể đội thuyền mà đi.

Đức Phật nhận thấy điều gì hay của ngoại đạo, Ngài vẫn sử dụng và còn chuyển đổi thành tốt đẹp hơn. Thật vậy, với trí sáng của bậc đại giác, pháp tứ Thiền của Kamala được Phật chuyển đổi thành Thiền Tứ niệm xứ. Và Phật đã chỉ dạy pháp

này cho đại chúng, ngay trong mùa An cư, năm anh em Kiều Trần Như đều được giải thoát và đắc Thánh quả A la hán.

Phật dạy chúng ta thực tập cái nhìn chính xác là phải thấy đúng sự thật của sự vật và áp dụng đúng mới được giải thoát. Cửa thứ nhất chúng ta qua là cửa Không, được giải thoát gọi là ly sanh hỷ lạc. Từ tâm hỷ lạc có được nhờ không vướng bận với trần duyên ngoại cảnh, giúp cho tâm chúng ta dễ dàng tập trung ở Phật pháp để tiến đến thành tựu pháp thứ hai là Định sanh hỷ lạc, nghĩa là Định trong hỷ lạc, trong sáng suốt; không phải Định rồi trở thành than nguội củi mục, không biết gì.

Có tâm hỷ lạc vì cái nhìn cuộc đời của chúng ta khác trước. Trước kia, chúng ta nhìn cuộc đời đầy phiền muộn, khổ đau, nên bi quan yếm thế. Nay sống trong Định, với tâm tập trung, sáng suốt và hỷ lạc thì nhìn cuộc đời thấy đúng sự thật của sự vật. Cái thấy đúng đắn này được kinh Pháp Hoa triển khai ở mức cao nhất được Phật kết luận rằng trong tam giới không có sanh tử. Vì tất cả các pháp do nhân duyên sanh, rồi biến dạng đủ thứ cách thành đủ thứ chủng loại, để sau cùng hoại diệt; nhưng bản chất của tất cả pháp là thường nhiên, không thay đổi. Đó là cái thấy chính xác từ trong Định, không thấy theo vọng tưởng điên đảo.

Phật dạy rằng thật tướng của tất cả các pháp là Không và từ Không sanh ra vạn hữu, không có gì là cố định. Thí dụ chùa Từ Quang này luôn biến đổi, không vĩnh viễn như vậy và chúng ta không chấp vào sự biến đổi này mới thấy được thật tướng của nó. Chùa này mười năm trước cho đến hiện tại và cả trong tương lai, dù có tốt đẹp đến đâu chăng nữa thì cũng đều là giả

tướng. Và chùa vật chất có hình dáng tốt hay xấu là tùy thuộc vào vị Trụ trì. Nếu công đức tu hành của Hòa thượng Trụ trì lớn, chùa sẽ trang nghiêm hơn, nhưng nếu vị Trụ trì kế tiếp không đủ công đức như Hòa thượng, chùa sẽ suy sụp. Sự vật luôn thay đổi tùy theo chánh báo của con người trong gia đình, hoặc trong chùa, cho đến tùy thuộc cả xã hội. Thực tế cho thấy có nhiều người giỏi, tốt, sẽ xây dựng xã hội văn minh phát triển; người dở, không đạo đức, xã hội sẽ suy sụp.

Vì các pháp đều sanh diệt, không hằng hữu, luôn thay đổi, nên Bồ tát Long Thọ gọi là giả tướng, không phải không có; vật chất có rõ ràng mà mình nói không có, người ta nghĩ mình bị tâm thần. Tuy chùa là giả duyên mà thành, nhưng nếu do nghiệp ác tạo nên chùa thì ở chùa cũng khổ, nhưng do công đức tạo thì sẽ được an lạc.

Từ bản chất của mọi vật là Không, ngài Long Thọ phát huy thành pháp quán thật tướng các pháp, thấy được sự biến đổi khôn lường, tức thấy giả tướng của nó. Và đi xa hơn Định sanh hỷ lạc là ly hỷ diệu lạc, nghĩa là không vướng mắc với thú vui Thiền định, hành giả sẽ được niềm hỷ lạc vi tế là diệu lạc. Đến đây, chứng chơn không, nhưng thực là diệu hữu. Nghĩa là tâm không kẹt vật chất, nhưng vật chất vẫn luôn tự đầy đủ. Các vị chân tu hoàn toàn vô tâm trong việc xây chùa, nhưng những ngôi chùa cứ lần lượt được hoàn thành và chùa sau luôn trang nghiêm hơn. "Không” là trong tâm không khởi niệm, nhưng "Hữu” là có trên cuộc đời. Được chùa tốt, chúng ta không vui mừng, không bị vướng mắc với nó (ly hỷ) mà vẫn được giải thoát là diệu lạc bên trong. Và sau cùng là xả niệm thanh tịnh,

tâm giải thoát trọn vẹn vì xả bỏ hoàn toàn tất cả niệm tâm, không hề gợn lên một khởi niệm nào, tâm trí hoàn toàn lắng yên, mọi việc tự động tốt đẹp.

Chúng ta còn nhớ bài kệ ngộ đạo của Tổ Huệ Năng :

Bồ đề bản vô thọ

Minh cảnh diệc phi đài

Bản lai vô nhất vật

Hà xứ nhạ trần ai

Bài kệ này quá hay, nhưng nếu chấp vô đó, để rơi vào Không suông, không được gì, gọi là ngoan Không thì cũng bị lệch hướng. Cần nhớ rằng cái Không của Huệ Năng dẫn đến cái Có quan trọng vô cùng là "Nhất chi sanh ngũ diệp”, mới khai sanh ra Thiền tông. Hoặc cái Không của Hoa Nghiêm tạo thành vô số hình thái sinh hoạt khác nhau của đạo Phật để giáo pháp tồn tại và phát triển hơn hai ngàn năm trăm năm trên khắp năm châu bốn biển.

Một vị liễu ngộ được chân ý của Tổ Huệ Năng, nói rằng:

Vô nhất vật trung vô tận tạng

Điểm then chốt quan trọng này chúng ta cần suy nghĩ, đừng để "Vô nhất vật”, rồi bỏ tất cả, không được gì. Buông bỏ tất cả, trụ pháp Không, thấy cái được "Diệu hữu” là vô tận tạng công đức bên trong sẽ theo ta từ đời này sang đời khác. Chúng ta không kẹt một chùa, nhưng đến đâu thì chùa thành hình theo đó; vì từ vô tận tạng công đức sanh ra. Bước chân giáo hóa của Đức Phật đến nơi nào, tịnh xá được dựng lên và Phật tử tập hợp về. Công đức gắn liền mật thiết với ta từ kiếp này đến kiếp

khác, chùa và bổn đạo xuất hiện theo; không phải ở đây có chùa, qua thế giới khác không có chùa. Chúng ta thấy thực tế những Thầy ở Việt Nam tu hành có uy tín, có chùa, có bổn đạo, nhưng đi ra nước ngoài làm đạo cũng có đầy đủ chùa chiền, Phật tử. Người thâm nhập được vô tận tạng công đức, thì ở đâu cũng đầy đủ phước báo. Hòa thượng Thiền sư Nhất Hạnh ở Việt Nam được kính trọng, ngài truyền bá Phật pháp ở nước ngoài cũng được kính nể.

Người tu không lệ thuộc vật chất, không vướng mắc với vật chất, vì biết rõ vật tùy tâm hiện. Nghiệp tốt sẽ có cảnh giới tốt. Đức Di Đà khi chưa thành tựu quả vị Phật, làm gì có Tây phương Cực Lạc. Nhưng Ngài tu hành, trở thành Pháp Tạng Tỳ kheo, tức chứa kho pháp trong tâm. Kho pháp đó kết hợp được Tịnh độ của chư Phật mười phương, nên Ngài học được tinh ba của pháp Phật mười phương mà hình thành Tịnh độ. Bước đầu, Ngài đến phương Tây xây dựng An Dưỡng Quốc, chưa có thế giới Cực Lạc. Đến An Dưỡng Quốc để nghỉ ngơi, là buông bỏ hết. Khởi đầu tu hành, làm vua Vô Tránh Niệm, Ngài buông bỏ tâm tranh chấp hơn thua, cho đến bỏ luôn ngôi vua để tu học Phật pháp. Thâm nhập cốt tủy của giáo pháp rồi, Ngài cũng bỏ cả văn tự chữ nghĩa kinh điển, rời xa phiền não trần lao, tìm chỗ nghỉ ngơi an dưỡng tâm hồn.

Chúng ta tu cũng vậy, từ bỏ thế gian, theo học Phật pháp và sau cùng bỏ luôn kinh giấy trắng mực đen để nuôi dưỡng, phát huy tâm linh, mới đạt được nghĩa giải thoát của đạo Phật.

Đức Phật Di Đà đến An Dưỡng Quốc nghỉ ngơi, buông bỏ mọi hệ lụy, thì có các Bồ tát là Quan Âm, Đại Thế Chí và các

bậc thượng thiện nhân tìm đến hỗ trợ Ngài; những tâm hồn lớn thường gặp nhau là vậy. Còn chúng ta mong có đệ tử giỏi, giàu, có quyền thế, chắc chắn không bao giờ có. Đơn giản như muốn có ông đạo quét chùa thôi, nhưng chỉ có ông đạo ngủ gục; Trụ trì thường gặp như vậy, khổ sở vô cùng. Người giỏi, người đạo đức đến hợp tác, tùy theo đó làm đạo, gọi là tùy duyên.

Quý Thầy tu không bị kẹt pháp, sẽ thực tập được pháp chơn không diệu hữu mà chư Phật đã thành tựu. Ta bỏ thế gian học Phật pháp, rồi bỏ tâm vướng mắc với Phật pháp, mà Phật pháp có mất đâu. Vì đã tu đã chứng, tất cả Phật pháp được kết tinh thành trí tuệ của chúng ta, mà trí tuệ thì không bao giờ cùng tận, gọi là vô tận tạng. Cho nên bỏ mà không mất, nhưng còn là còn cái tinh ba cao quý trong tâm trí, trong đức hạnh, trong việc làm lợi ích của chúng ta. Người mới tìm chúng ta để học sự giải thoát, học sự sáng suốt, học sự an lạc.

Tóm lại, Đức Phật thành tựu quả vị Vô thượng Bồ đề, thấy biết muôn sự muôn vật hoàn toàn chính xác và Ngài vận dụng được bốn pháp giải thoát trong chính cuộc sống của Ngài. Trên bước đường giáo hóa độ sanh, Ngài tùy nơi, tùy lúc, tùy hoàn cảnh mà khai ngộ cho mọi người được giải thoát .

Ngày nay, chúng ta là đệ tử Phật, đi theo dấu chân Ngài, tất yếu phải thể nghiệm được nếp sống giải thoát an lạc cho chính mình và trong công việc hoằng hóa lợi sanh ở bất cứ nơi nào, chúng ta cũng phải làm cho người được giải thoát như mình. Làm được như vậy, chúng ta đền đáp công ơn giáo dưỡng của Đức Phật, của chư vị Tổ sư, của các vị Thầy hiện đời và của đàn na tín thí.

Tôi gợi một số ý như vậy trong mùa An cư. Mong quý vị suy nghĩ trong một tháng còn lại của thời gian An cư kiết hạ, cố gắng thực tập để đạt được kết quả thực sự làm lợi ích cho nhiều người. Cầu nguyện cho tất cả quý vị được an lành trong chánh pháp.