Chư Tôn Thiện Đức & Cư Sĩ Hữu Công Phật Giáo Thuận Hóa - Tập 1

Hòa Thượng Tiêu Diêu (1892 – 1963) Vị Pháp Thiêu Thân Tịnh Thất Tiêu Diêu – Huế

Hòa thượng Tiêu Diêu (1892 – 1963)

Vị Pháp thiêu thân

Tịnh thất Tiêu Diêu – Huế

Hòa thượng Tiêu Diêu, pháp danh Tâm Nguyện, tục danh là Đồn Mễ, sinh năm Nhâm Thìn (1892) tại làng An Truyền (tức làng Chuồn), quận Hòa Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế (cách Thành Huế 10 km về hướng Đông Nam).

Gia đình Ngài luôn được kính trọng trong xã hội, rất giàu có nhưng sống khiêm tốn hòa đồng nên được lòng những người chung làng. Ngay từ thời niên thiếu, Ngài đã sớm chuyên cần trong việc trau dồi kiến thức và đã bộc lộ tính chất thông minh qua các cách lý giải thời cuộc, nhận định thế thái nhân tình, khiến những vị khách của thân phụ Ngài trong những dịp đàm đạo, đối ẩm tại tư gia đều khâm phục. Do đó, Ngài được song thân hết sức thương yêu và luôn đặt để nhiều hy vọng mai hậu.

Năm Kỷ Dậu (1909), Ngài phải vâng lời song thân thành lập gia đình khi vừa tròn 18 tuổi. Được vun đắp và thừa hưởng hạnh

phúc trong niềm tin tưởng vô biên của một gia đình có truyền thống thuần thành Phật đạo, các người con của Ngài sau này cũng nương thừa phước báu ấy, sống hữu ích cho đời, cho đạo một cách tích cực.

Năm Canh Ngọ (1930), nhận thấy các con đều đã lớn khôn, sau khi sắp đặt các mối liên hệ gia đình đầy đủ và ổn thỏa, Ngài liền đến chùa Tường Vân tại làng Dương Xuân Thượng cầu xin xuất gia với Hòa thượng Tịnh Khiết, được ban pháp danh là Tâm Nguyện, pháp hiệu là Tiêu Diêu. Năm đó Ngài ba mươi chín tuổi.

Thời điểm này, việc chấn hưng Phật giáo phát triển khắp ba miền đất nước, tạo thành một phong trào học Phật rầm rộ sau hằng bao năm dài mờ nhạt tiềm tàng bởi thực dân đô hộ. Vì Ngài xuất gia muộn và đã có gia thế riêng nên Hòa thượng Bổn sư đặt pháp danh cho Ngài là “Tâm Nguyện”, đồng thời chấp thuận ước nguyện tự lực phấn đấu tu học, cho đến khi nào tự thân Ngài cảm thấy xứng đáng với tư cách một Tỳ-kheo mới xin thọ giới. Đó là phong cách rất đáng trân trọng nơi Ngài.

Năm Nhâm Thìn (1952), Ngài được đăng đàn thọ Cụ túc giới. Để có thời gian tu học, Ngài xin phép Hòa thượng Bổn sư cho lên một nơi thanh vắng ở ngọn đồi sau vườn chùa Châu Lâm, dựng một am tranh nhỏ để tiện nhập thất tu niệm.

Ngài chọn nếp sống khổ hạnh thiểu dục tri túc, mỗi hai ngày mới dùng một bữa ngọ. Ngài không ngại gian lao, thường xuyên theo dự học tại các trường Phật học Tây Thiên, Linh Quang…

Năm Quý Mão (1963), năm mà tất cả những người lương thiện còn chút lòng tự tôn dân tộc và Phật tử thiết tha với đạo pháp đều không thể đứng ngồi cuộc, Ngài quyết định đến chùa Từ Đàm, là trung tâm lãnh đạo phong trào Phật giáo ở Huế để tiện việc dấn thân, tranh đấu cho 5 nguyện vọng Phật giáo đồ Việt Nam. Không một

cuộc biểu tình, xuống đường, tuyệt thực hay cầu an nào cho cuộc đấu tranh và cho những người hy sinh vì đạo pháp mà Ngài không có mặt. Người dân cố đô Huế luôn thấy hình ảnh vị Sư già yếu ấy, có mặt trước tiên và bền bỉ ở khắp mọi nơi có làn sóng biểu thị.

Ngài không quên mình là đệ tử của Hòa thượng Hội chủ Tổng hội Phật giáo Việt Nam và là đương kim Lãnh đạo tối cao Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo, người đã luôn tích cực dấn thân nơi đầu sóng ngọn gió, chẳng quản tuổi cao sức yếu. Tấm gương đó không chỉ để Ngài tự hào, mà phải nghĩ đến việc tự thân phải làm sao cho xứng đáng một người đệ tử của bậc Cao Tăng khả kính ấy. Đó vừa là cách báo đáp công ơn tiếp độ, vừa thể hiện trách nhiệm người tu sĩ trước vận mệnh tối đen của đạo pháp, dân tộc.

Tình trạng đàn áp Phật giáo đồ khắp mọi nơi của chính quyền Ngô Đình Diệm đã không ngừng mà còn gia tăng khốc liệt. Những tin tức chẳng lành từ khắp nơi liên tiếp đưa về khiến lòng Ngài càng thêm đau buồn lo ngại. Đặc biệt, ngọn lửa hùng lực dũng trí của Hòa thượng Quảng Đức (11.6.1963), tiếp đến là của Đại đức Nguyên Hương (04.8.1963), Đại đức Thanh Tuệ (13.8.1963), Ni cô Diệu Quang (15.8.1963), đã làm chấn động lương tri khắp cả nhân loại yêu công lý, tự do và bình đẳng. Nhưng chỉ riêng gia đình nhà Ngô là vẫn tiếp tục điên cuồng nhắm đến một kế hoạch lớn là thủ tiêu Phật giáo. Thông tư mang tính nhân bản và từ bi của Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo ngày 14.8.1963 nhằm “kêu gọi Tăng Ni hạn chế tự thiêu cúng dường Tam bảo” vẫn chưa đủ sức hạn chế sự căm phẫn, xót xa của hàng triệu Tăng tín đồ khắp mọi nơi. Hơn thế nữa, bản thông cáo chung giữa chính quyền và Phật giáo ký vào đó không ai khác hơn là Ngô Đình Diệm, nhưng Diệm đã phản bội bản thông cáo chung đó, khiến Phật giáo đồ Việt Nam phải tiếp tục cuộc đấu tranh.

Trong những tháng ngày tuyệt thực, đấu tranh, biểu tình, xuống đường và cả những khi bị bắt bớ giam cầm, Ngài luôn nghĩ phải tìm ra một phương cách phản kháng mạnh mẽ nhất: tự thiêu thân để bày tỏ sự phản kháng của mình, hy vọng làm bừng tỉnh lương tâm những kẻ chủ trương kỳ thị và đàn áp Phật giáo.

Ngày 16 tháng 8 năm 1963, lúc 4 giờ sáng, ngay tại sân chùa Từ Đàm, nơi lãnh đạo cuộc đấu tranh bất bạo động của Phật giáo miền Trung, Ngài tự châm ngọn lửa thiêu đốt thân mình để soi sáng vô minh và nhắn nhủ hậu sinh về sự kiên cường bất khuất, dũng lực trong mọi nghịch chướng.

Ngài trụ thế 71 tuổi đời, với 32 năm xuất gia học đạo, để lại lịch sử đấu tranh của Phật giáo nét son vĩnh cửu của một bậc Vị pháp thiêu thân hiến dâng cho sự nghiệp chung.

Cảm niệm

Ca ngợi sự hy sinh vì đạo Pháp, Hòa thượng Vĩnh Thừa có tặng Ngài bài thơ như sau :

Tặng Đại đức Tiêu Diêu

為法自願燒

獻身奉保道

視常生死事

故大德逍遥

Vị Pháp tự nguyện thiêu

Hiến thân phụng bảo đạo

Thị thường sanh tử sự

Cố Đại đức Tiêu Diêu

Đại Đức Nguyên Hương (1940 – 1963) Vị Pháp Thiêu Thân Tu Viện Quảng Hương Già Lam – Tp. Hồ Chí Minh

Đại đức Nguyên Hương (1940 – 1963)

Vị pháp thiêu thân

Tu viện Quảng Hương Già Lam – Tp. Hồ Chí Minh

Đại đức Thích Nguyên Hương, Pháp hiệu Đức Phong, thế đanh là Huỳnh Văn Lễ, sinh Năm Canh Thìn (1940) tại làng Long Tĩnh, xã Liên Hương, quận Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận (Phan Thiết), thân phụ là cụ ông Huỳnh Thân, thân mẫu là cụ bà Trương Thị Sang.

Ngài là người con duy nhất của ông bà. Làng quê nơi Ngài chào đời và lớn lên thuộc vùng rừng núi, đời sống của hầu hết bà con nơi đây chỉ dựa vào một ít ruộng khô hạn quanh năm, còn lại thì làm những nghề khác như nung gạch, ngói hoặc các nghề thủ công gia truyền lạc hậu khác; số còn lại thì làm thuê kiếm cơm độ nhật. Gia đình Ngài cũng không ngồi thực trạng chung ấy. Tuy nhiên, không vì thế mà người dân nơi đây thiếu vắng nếp sống cao đẹp, trái lại biết bao là sự hoan lạc, hòa ái, tương thân, nhờ vào khả năng thích nghi với Phật đạo, tạo nên truyền thống tốt đẹp bao đời. Nhờ vậy mà cuộc sống vật chất tuy khó khăn nhưng vẫn có được

niềm tin son sắt và biết nhìn thực tại trong tinh thần lạc quan yêu đời của người dân Long Tĩnh, trong đó có Ngài và song thân.

Gia đình Ngài thừa hưởng một thuận duyên rất lớn là được ở cạnh một ngôi chùa lành thân yêu, do đó ngay từ lúc chập chững biết đi đã được song thân dìu những bước chân đầu đời vào nẻo đạo, nhờ vậy chất đạo thanh thốt ấy đã sớm ươm mầm nhuần thấm và phát triển rực rỡ mai sau.

Năm Bính Tuất (1946), ngài được song thân nhất trí cho xuất gia làm một chú tiểu hầu thầy khi tròn 6 tuổi, được Hồ thượng Quang Chí, tọa chủ chùa Linh Bửu trong làng, được đặt Pháp danh Nguyên Hương.

Cho đến năm Nhâm Thìn (1952), Ngài mới thọ Ngũ giới. Từ đó, Ngài chuyên tâm công phu, dốc lòng phụng sự Tam bảo. Thấy người đệ tử có tâm tu, Bổn sư cho theo tập sự hầu hạ chư Tăng an cư tại chùa Linh Quang, trụ sở Giáo hội Tăng già ở Huế. Và cứ thế, Mỗi năm mùa Hạ lại về, Ngài lại được cơ duyên tập sự tại chùa Phật Quang, Phan Thiết. Năm Mậu Tuất (1958) 18 tuổi, sau bao năm tháng học hạnh thiền môn, Ngài được Bổn sư cho đến cầu pháp thọ Sa di giới với Hòa thượng Viên Trí tọa chủ chùa Bửu Tích, quận Hòa Đa, Phan Rí Thành. Từ đây cuộc đời tu học của Ngài đều y chỉ vào Bổn sư truyền giới, để chuẩn bị cho giai đoạn được dự vào hàng Thích tử sau này.

Năm Canh Tý (1960) khi vừa tròn 20 tuổi Ngài được thọ Cụ túc giới tại giới đàn chùa Bửu Tích và được Bổn sư truyền thụ ban pháp hiệu là Đức Phong.

Qua từng giai đoạn, kể từ lúc bước vào cuộc sống thiền gia, Ngài đã được Bổn sư giáo dưỡng, vừa chu tồn kiến thức Phật học, vừa hồn tất các chương trình phổ thông thế học.

Từ đó, Hòa thượng Bổn sư an tâm cho Ngài thực hiện bước vân du học đạo nơi chư tôn đức gần xa. Ngài đã xuôi đến các vùng đất phía Nam, đặc biệt là Sài Gòn. Trong lúc này, Ngài đã nhìn thấy chính quyền Ngô Đình Diệm ra tay đàn áp Phật giáo, các phong trào chống đối sự kỳ thị tôn giáo của Diệm khắp nơi nổi lên. Là một tu sĩ Phật giáo, Ngài không khỏi chạnh lòng, bàng hồng và đau xót, vội quay trở về quê nhà Phan Thiết và đảm nhiệm trụ trì chùa Bửu Tạng.

Năm Quý Mão (1963) khi bao dự án tái thiết và lập chương trình tu học cho Phật tử nơi chùa Bửu Tạng chưa kịp hồn thành, thì ngày 11.6 ngọn lửa thiêu thân của Hòa thượng Quảng Đức đã thổi bùng, lan tỏa khắp mọi miền đất nước, nung thêm khí thế của Tăng tín đồ vốn đã từng sôi sục ý chí đấu tranh để bảo vệ chánh pháp. Trong chiều sâu tâm khảm kiếp nhân sinh, đó còn là một ai tín, gây sửng sốt không riêng gì hàng triệu Phật giáo đồ Việt Nam, mà còn cảm động lồi người khắp năm châu.

Sự kiện tự thiêu của Hòa thượng Quảng Đức đã đánh thức lương tri nhân loại và hai từ "Phật Giáo" dù đối với các thế lực chính trị chưa hoặc còn lờ mờ về tôn giáo này, phải được minh định vị trí và tôn trọng. Chính Tổng thống Hoa Kỳ J.Kennedy trước buổi họp của Hội đồng An ninh Quốc gia ngay sau sự kiện Hòa thượng Quảng Đức tự thiêu, đã hỏi một câu rất ngây thơ nhưng cũng không kém phần chua xót rằng "Phật giáo là cái gì ?". Rõ ràng các tập đồn lãnh đạo Pháp, Mỹ đến xâm lược nước Việt Nam họ rất xem thường hoặc chẳng cần biết đến Phật giáo, một tôn giáo lớn vốn gắn liền như xương với thịt, như máu với linh hồn của dân tộc Việt Nam.

Với Ngài, sự kiện đó vừa làm tăng nỗi đau vừa như dung nạp thêm bao điều bức xúc đã dồn nén bấy lâu: Ngay tại ngôi chùa

Ngài đang trụ trì ngày 30.5.1963, đáp ứng lời kêu gọi đấu tranh của Hòa thượng Hội chủ Thích Tịnh Khiết, tổ chức lễ cầu siêu cho Phật tử bị tàn sát tại Huế ngày 8.5.1963, việc này đã bị chính quyền tỉnh Bình Thuận buộc phải giải tán, đe dọa mọi người và bản thân Ngài bị gán cho tội manh động.

Hệ quả đã trở thành thảm trạng : sự lo sợ vu vơ cứ đè nặng trong đầu những người Phật tử chân chất chân quê; không còn ai dám đến chùa, bàn thờ tổ tiên, thờ Phật ở gia đình cũng phải vội xếp cất ! một số Phật tử có tâm huyết thì gạt nước mắt tạ từ Ngài, giã biệt quê hương; lớp tránh bắt đi cải huấn, lớp tránh bị vu cáo "tay sai cộng sản"; lớp tìm vào Sài Gòn trực tiếp hòa nhập công cuộc đấu tranh sâu rộng hơn.

Riêng Ngài, cũng đã định sẵn cho mình một hình thức đấu tranh, hình thức đó vẫn còn trong ý niệm nếu bản thông cáo giữa Phật giáo và chính quyền không bị biến thành kế hỗn binh của Ngô Đình Diệm, để rồi tiếp theo sau đó là từng bước phản bội, đàn áp. Trong ba vùng Phan Rang - Phan Rí – Phan Thiết những ngày ấy các ngôi chùa trở nên hoang vắng, thê lương. Những đêm vắng tiếng chuông chùa, vắng thời khóa và người qua lại, Ngài thường ngồi bên ngọn đèn dầu lạc cháy leo lét, tâm tư luôn đè nặng bao tấm lòng thiết tha với vận mệnh đạo pháp. Ngài đôi lần đắp y lên chánh điện lễ Phật rồi đi xuống, không đánh một tiếng chuông, thậm chí không một bước đi mạnh, bởi mật vụ lãng vãng chung quanh, chờ có sơ hở để phục bắt Ngài.

Tất cả những diễn biến trên xảy ra chưa đầy sáu tháng của năm 1963, đã đưa Phật giáo Việt Nam đến bước phải khẳng định thế đứng của mình. Thế mà vẫn chưa đủ để Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam lúc bấy giờ là Nolting báo cáo về Ngũ Giác Đài với ý đồ xuyên tạc, đánh lừa dư luận và có vẻ khinh thường nỗ lực đấu tranh

của Phật giáo Việt Nam, nên ngày 01.8.1963 Hòa thượng Hội chủ gởi Tổng thống Hoa Kỳ một điện văn phản đối về hành động này một cách quyết liệt nhưng vẫn bặt vô âm tín. Ngài quyết định thực hiện ý nguyện thiêu thân, để chứng tỏ với thế giới rằng ở miền Nam Trung bộ lửa đấu tranh đã bùng cháy. Vấn đề còn lại là chọn ngày giờ và thời điểm, để thực hành chí nguyện tha thiết đó. Ngày 2 tháng 8 năm 1963, Ngài nhận được tin chư tôn đức khắp nơi và ngay cả Phật tử ở Bình Thuận bị bắt bớ, Ngài cùng Tỉnh hội Phật giáo Bình Thuận quyết định tổ chức cuộc tuyệt thực với quy mô lớn tại chùa Tỉnh hội từ 12 giờ trưa ngày 3 tháng 8 đến 12 giờ trưa ngày hôm sau. Vào 12 giờ trưa ngày 4 tháng 8 năm 1963 (đúng ngày Rằm tháng 6 âm lịch), Ngài lặng lẽ một mình tay xách thùng xăng 4 lít, tay mang y thất điều, tiến về Đài Chiến Sĩ đối diện với Tòa tỉnh trưởng Bình Thuận (Phan Thiết) ngồi xuống trong tư thế kiết già sau khi đắp y hậu và quyết ấn, tự đổ xăng và châm lửa. Chỉ trong chốc lát vẫn tư thế kiết già bất động, ngọn lửa đã bùng cao thẳng đứng khi trời trong xanh lặng gió , để làm một chân lý bất diệt : soi sáng u minh.

Ngài đã để lại bức trần tình thư đầy tâm huyết với đạo, với đời thiết tha gửi cho tồn thể Phật giáo đồ : "Tôi, một chú tiểu quét lá đa nhà chùa, cảm thấy cái trách nhiệm mình đã đến không thể ngồi yên nhìn đạo pháp suy tàn, lý tưởng thiêng liêng bị dày xéo, nên đã phát nguyện tự thiêu thân giả tạm này cho cúng dường mười phương chư Phật, nguyện cầu bản Thông cáo chung được chính phủ thực thi một cách trọn vẹn".

Năm ấy Ngài vừa đúng 23 tuổi.

Đại Đức Thanh Tuệ (1945 – 1963) Chùa Phước Duyên – Huế

Đại đức Thanh Tuệ (1945 – 1963)

Chùa Phước Duyên – Huế

Đại đức Thích Thanh Tuệ sinh năm 1945 tại xã Ba Khê, Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Thân phụ là cụ ông Bùi Dụ và cụ bà Hồng Thị Phúc.

Thuở niên thiếu của Đại Đức tuy cơ hàn nhưng cũng hưởng đầy đủ niềm vui hồn nhiên cùng các bạn đồng lứa, những niềm vui ấy còn là hành trang để mang đi theo suốt cả một đời người. Những buổi trưa hè, Đại Đức cùng chúng bạn đến chùa học bài, vừa là tiếp cận với Phật pháp bằng những thắc mắc của tuổi hoa niên; nhờ đó lại được thêm các nguồn tình cảm từ nơi quý thầy. Với phụ thân Đại Đức đó là những thú vui, những mối giao lưu rất bổ ích, không thể thiếu mà với tâm lành của một người Phật tử, phụ thân Đại Đức luôn lấy làm hoan hỷ. Từ đó, những dịp cuối tuần hay nghỉ hè , Ngài thường theo thân phụ hoặc các anh chị em vô Huế thường xuyên, vừa để thăm thú các ngôi già lam cổ kính, cũng vừa tìm lại các chú Sa di ngày nào ở thôn làng giờ đã được tu

học tại đây. Nhờ đó giữa Huế và làng thôn Quảng Trị chẳng còn cách bao xa.

Năm Canh Tý (1960), với một gia đình như thế, việc đồng ý cho các người con xuất gia đối với thân phụ Đại Đức quả là điều nan giải, bởi hầu hết ai cũng đều muốn là người trước tiên được vinh dự làm việc ấy. Nhưng với lòng mộ đạo thiết tha tràn đầy, cộng vào tư chất thông minh, cả quyết của Đại Đức đã Chiếm được lòng tin của thân phụ; khiến phụ thân Đại Đức không còn đắn đo, nhất trí cho Đại Đức xuất gia học đạo tại chùa Phước Duyên, thôn Hưng Long, quận Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên (gần chùa Linh Mụ - Huế). Năm ấy Ngài vừa tròn 15 tuổi đời, được Bổn sư đặt pháp danh là Thanh Tuệ .

Đạt chí nguyện lớn, lại được ở gần các mối quan hệ đạo tình được vun trồng xưa nay và lại là nơi xứ Huế. Đại Đức dốc lòng trau dồi kiến thức Phật học lẫn văn hóa phổ thông, nên luôn chiếm được lòng tin yêu của thầy, bạn và các Phật tử lân cận, nhờ đó việc học hành mỗi ngày thêm tinh tấn vượt trội rõ rệt.

Tuy việc tu học và thời khóa chấp tác công phu luôn bận rộn đêm ngày, nhưng với tấm lòng hiếu thảo vô hạn, hằng năm, cứ đến ngày giỗ mẹ, dẫu bận bịu thế nào, Đại Đức cũng về quê Hải Lăng để trực tiếp tụng kinh cầu siêu cho thân mẫu quá cố. Những dịp như thế, gia đình Đại Đức trở thành ngày hội với những lời giảng giải Phật pháp bằng nhận thức riêng của Đại Đức, trước bà con thân quyến và chòm xóm có mặt. Nhiều lúc cha, anh và người thân còn tỏ ý muốn Đại Đức Về nhiều hơn để được nghe con mình, nhìn người thân tiến bộ và kiến giải đạo lý. Có lần Đại đức nói một câu tưởng như đùa mà mãi đến sau này đó lại là lời khẳng định rất thật : "Khi con không về nữa, Cậu và các anh chị, bà con chòm xóm đừng buồn, vì như thế có nghĩa là con đã thực sự đi vào nẻo đạo...".

Năm Quý Mão (1963) tháng 5, Đại đức thi đỗ bằng Trung học Đệ nhất cấp, chưa kịp chuẩn bị cho hành trang bước tiếp con đường mở mang kiến thức phổ thông, thì tiếng xích xe tăng và lựu đạn nổ báo hiệu cơn đại họa cho Phật giáo Việt Nam xảy ra : Pháp nạn ! Đại đức là một trong hàng ngàn dân Huế đầu tiên chứng kiến cảnh chính quyền triệt hạ cờ Phật giáo vào ngày 07.5.1963, để rồi đích thân Đại đức có mặt tại Đài phát thanh Huế ở đầu cầu Tràng Tiền lúc 21 giờ 30 ngày 08.5.1963, chứng kiến hành động dã man của cảnh sát, quân cảnh, hiến binh, lực lượng xe thiết giáp, vòi rồng của chính quyền Diệm, ra sức tàn sát những người vốn thờ phụng và thực thi giáo lý từ bi của đức Phật trong tay không một tấc sắt. Đại đức chạy thốt được cuộc tàn sát kinh hồng ấy nhưng cũng kịp ghi vào tâm khảm hình ảnh 8 em oanh vũ gia đình Phật tử ngã gục dưới làn đạn, 4 người khác oằn oại dưới xích xe tăng. Họ chỉ có “cái tội” là đến để đón nghe giờ phát thanh Phật Đản, không biểu tình, không bạo động.

Chư tôn đức Lãnh đạo Tổng hội Phật giáo Việt Nam đã từ đó tuyên cáo, đòi hỏi thực thi 5 nguyện vọng chính đáng của Phật giáo Việt Nam ban hành ngày 10.5.1963, để rồi ngày 30-5 lại chính thức kêu gọi Tăng tín đồ cả nước hiệp lực đấu tranh, bảo tồn Phật giáo, bởi máu đã đổ, thịt đã nát, xương đã thực sự rơi ! Ngày 4 tháng 6 năm 1963, ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo được thành lập Ngày 11.6.1963, Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu tại Sài Gòn. Như vậy tình thế đã lâm vào cảnh dầu sôi lửa bỏng và mặc dầu ngày 17.6.1963 đã có thông cáo chung giữa Phật giáo và chính quyền Ngô Đình Diệm, nhưng tội ác của Diệm vẫn lan tràn và khốc liệt rõ nét kỳ thị.

Đến thời điểm này, tình hình tranh đấu của Phật giáo đã diễn ra đều khắp các tỉnh thành. Bàn thờ Phật tại gia còn phải đem giấu

huống là hình thức một Tăng sĩ dễ bị theo dõi, gây khó dễ đủ điều và dĩ nhiên thân nhân họ ở gia đình càng là điểm đàn áp cụ thể nữa. Gia đình Ngài là một trong vô vàn nạn nhân ấy, thân phụ Đại đức gởi thư tay khuyên Đại đức chớ nên về quê vì gia đình đêm ngày bị cảnh sát mật vụ hỏi liên tục. Vốn cá tính mạnh mẽ nhưng Đại đức không khỏi thốt lên "Phật giáo làm nên tội tình gì ?". Như vậy pháp nạn không chỉ bổ ập vào ngôi chùa, vào quý Tăng sĩ mà đã lan tràn đến từng gia đình, từng ngõ ngách làng thôn quy ngưỡng Phật đạo.

Ngày 04.8.1963 (nhằm ngày Rằm tháng 6 âm lịch), với bản tính thiết tha yêu đạo, thương đời và một mực chí hiếu với gia đình, đứng trước hồn cảnh nghiệt ngã, bức xúc như thế; Đại đức quyết định về quê Hải Lăng vì ngày đó chính là ngày giỗ thân mẫu, để tận mắt chứng kiến những hư, thực. Kết quả thực tế đã minh chứng cho những thông tin Đại đức từng nhận được là hồn tồn không sai sót, càng tê tái đau lòng hơn khi thực tế ngày giỗ mẹ nhưng gia đình không dám bày cúng như mọi năm. Khi quay gót về chùa Đại đức còn văng vẳng nghe tiếng khẩn thiết của phụ thân là chớ nên liều lĩnh về đây nữa ! Đêm đó về lại chùa, Đại đức lòng sửng sốt hơn khi nhận được tin : Đại đức Nguyên Hương vừa tự thiêu tại Phan Thiết trưa cùng ngày ! Từ đó, hằng đêm Ngài thường suy tư và viết vào nhật ký mấy dòng bôi xóa rồi gạch dưới nhóm câu "Máu đã đổ từ Huế (vụ thảm sát đêm 08.5.1963 tại Huế) tràn đi khắp nơi, đến Sài Gòn bùng lên ngọn lửa (Hòa thượng Quảng Đức tự thiêu ngày 11.6.1963), lửa đã lan tỏa ngược về Nam Trung bộ (Đại đức Nguyên Hương tự thiêu ngày 4.8.1963) và sẽ còn ai nữa tự nguyện thắp lên ngọn đuốc ấy tại nơi đây (Huế) ? Là một Tăng sĩ tu học từ các chốn Già lam đủ đầy kiến thức, ơn giáo dưỡng của thầy Tổ còn đây, mình phải làm sao ?".

Đại đức đã tự trả lời điều đó lúc chưa đầy mười ngày sau, sau khi đã viết 4 bức thư để lại:

- Một gởi cho Tổng thống Ngô Đình Diệm.

- Một gởi cho tồn thể Tăng Ni. tín đồ Phật giáo Việt Nam.

- Một gởi cho thầy Bổn sư của Đại đức.

- Một gởi cho thân phụ cùng thân quyến.

Như vậy, trước khi tuẫn đạo, Đại đức không có một lời nào về mình, người không nghĩ đến mình; chỉ nghĩ lo cho người khác, cho những người còn sống. Đặc biệt về thân phụ, Đại đức viết : “… Con chết đi, Cậu sẽ phải đương đầu với mọi đe dọa. Cậu đừng sợ, đừng xiêu lòng khi họ dùng nhiều mánh lới khác, mà Cậu phải hy sinh hồn tồn cho Phật giáo, dù cho bản thân tứ đại của Cậu phải bị diệt vong..." Lời của Đại đức, mặc dù viết cho thân phụ, nhưng cũng chính là viết cho tồn thể Phật giáo đồ chân chính.

Ngày 13 tháng 8 năm 1963, như để sáng ngọn lửa rực chiếu thấu tận cõi u minh. Đại đức đã tự thiêu thân vào lúc 01 giờ khuya tại chùa Phước Duyên, thành phố Huế, tuổi đời 18 năm, tròn 3 năm tu tập tràn đầy nhiệt huyết Thích tử từ bi.

Đại Đức Thiện Mỹ (1940 – 1963) Vị Pháp Thiêu Thân

Đại Đức Thiện Mỹ (1940 – 1963)

Vị Pháp thiêu thân

Tổ đình Thập Tháp và Long Khánh – Bình Định

Đại đức Thiện Mỹ, thế danh là Hồng Miều, sinh năm Canh Thìn 1940 tại Bình Định, trong một gia đình nhiều đời sùng tín Phật đạo. Ngài được song thân cho vào chùa làng xuất gia từ thuở bé thơ, theo chư Tăng hầu cận thị giả và học tập thời khóa thiền môn để mong khi lớn lên sẽ là bậc Như Lai sứ giả kế tục truyền đăng ánh sáng chánh pháp.

Năm Bính Thân 1956, khi đến tuổi 16, Ngài thọ giới Sa-di tại chùa do Bổn sư truyền thụ. Sau khi thọ giới, Ngài được Bổn sư cho theo học tại các Phật học đường của Giáo hội tổ chức ở Tổ đình Thập Tháp và Long Khánh - Qui Nhơn.

Năm Canh Thân (1960), khi tuổi đời đủ 20, Ngài được Bổn sư cho thọ đại giới tại giới đàn chùa Bửu Tích ở Phan Rí Thành, Bình Thuận, do Hòa thượng Viên Trí làm Đàn đầu truyền giới. Đồng khóa giới tử với Ngài là Đại đức Nguyên Hương, cũng là một bậc

Vị pháp thiêu thân trong cuộc pháp nạn 1963.

Sau khi thọ đại giới, Ngài bắt đầu du phương tham học hành đạo. Nhận thấy miền cao nguyên sơn cước Phật đạo còn sơ khai, Ngài chọn phương này làm nơi du hóa. Đầu tiên, Ngài ngược con đường từ Tây Sơn - Bình Định lên cao nguyên Đắc Lắc, rồi dần đến cao nguyên Lâm Viên và Ngài đừng chân tại thành phố Đà Lạt để tu học trau giồi Giới Định Tuệ và bước đầu hoằng hóa độ sanh.

Năm Quý Mão 1963, lúc này tại Sài Gòn, phong trào đấu tranh chống đàn áp Phật giáo của chính quyền Ngô Đình Diệm đã lên đến cao trào. Những ngọn lửa thiêu thân thắp sáng vô minh để bảo vệ Phật giáo trước cường quyền của những vị Bồ-tát Quảng Đức, Hồ thượng Tiêu Diêu, Đại đức Nguyên Hương, Thanh Tuệ,. . . đã đánh thức lương tâm nhân loại.

Đầu tháng 7 năm 1963, trong cuộc đấu tranh đòi thực thi năm nguyện vọng Phật giáo của Tỉnh Giáo hội Tuyên Đức (Đà Lạt), Ngài đã tự chặt ngón tay trỏ trong một cuộc biểu tình để bày tỏ sự phản đối chính quyền không thi hành đúng đắn bản thông cáo chung đã ký với Ủy ban Liên phái bảo vệ Phật giáo.

Ngày 7 tháng 10 năm 1963 tại New York, Đại hội đồng Liên hiệp quốc mở cuộc họp về tình hình Việt Nam. Một phái đồn điều tra của Liên hiệp quốc gồm 7 người tới Sài Gòn vào ngày 24 tháng 10 năm 1963, mục đích tiếp xúc với Phật giáo để nắm rõ sự vi phạm của chính quyền Ngô Đình Diệm đối với Phật giáo.

Bức xúc trước cuộc đấu tranh của tồn thể Tăng Ni Phật giáo đồ, Ngài từ thành phố Đà Lạt xuống Sài Gòn vào giữa tháng 10 năm này, cư trú tại chùa Vạn Thọ - Tân Định để cùng chư tôn đức tham gia cuộc tranh đấu đang đến hồi quyết liệt trước sự quan tâm của thế giới, đang dần đi đến kết quả.

Ngày 27 tháng 10 năm 1963, phái đồn điều tra Liên hiệp quốc dã có cuộc tiếp xúc riêng với Hòa thượng Hội chủ Thích Tịnh Khiết tại chùa Ấn Quang. Ngài dự định tự thiêu trước chùa Ấn Quang để bằng hành động tỏ với phái đồn điều tra tâm nguyện của Phật giáo đồ, nhưng vì chính quyền ngăn trở đề phòng, Ngài bèn chuyển bước âm thầm đến ngay trước Nhà thờ Đức Bà - Sài Gòn thực hiện ý định của mình. Vào lúc 10 giờ 30 sáng hôm đó, Ngài ngồi kiết già tự tẩm xăng, châm lên ngọn đuốc cúng dường Tam bảo, cầu nguyện Phật giáo đồ Việt Nam thốt khỏi pháp nạn. Ngọn lửa thiêu thân của Ngài bùng cháy trước sự chứng kiến của đồng bào Công giáo trong Nhà thờ đồng bào Phật tử ở gần đấy và các phóng viên ngoại quốc đã được thông tin trước. Họ đã quay phim chụp ảnh cảnh tượng này nhưng bị cảnh sát giật lấy đi. Khi bốn người phái đồn điều tra Liên hiệp quốc hay tin đến nơi, thì xe cứu hỏa vẫn còn đang xịt nước hầu xóa đi dấu tích của vụ tự thiêu. Trong khi đó, đồng bào đã tụ họp lại biến thành một cuộc biểu tình để phản đối chính quyền đã cố tình làm ngơ những nguyện vọng của Phật giáo đồ Việt Nam, và để tưởng niệm đến một bậc Vị pháp thiêu thân nữa vừa hiến mình cho sự trường tồn của đạo pháp.

Trước lúc ra đi về cõi tịch diệt, Ngài đã viết bốn bức thư để lại:

- Gửi cho Tổng thống Ngô Đình Diệm;

- Gửi cho đức Hội chủ Phật giáo Thích Tịnh Khiết;

- Gửi cho ông U-THANT, Tổng thư ký Liên hiệp quốc.

- Gửi cho Phật giáo đồ Việt Nam, kêu gọi hãy tiếp tục cuộc đấu tranh đòi quyền tự do bình đẳng của Phật giáo cho đến khi thành tựu.

Ngọn lửa tự thiêu của Ngài Thiện Mỹ cũng là ngọn lửa cuối cùng báo hiệu sự sụp đổ của chế độ bạo quyền kỳ thị tôn giáo đã

xảy ra bốn ngày sau đó. Ngài ra đi vào lúc tuổi đời tròn 23 với 3 Hạ tạp.

Ngày 1 tháng 11 năm 1963, quân đội thuộc chánh quyền bấy giờ đã thực hiện cuộc đảo chánh lật đổ chế độ độc tài Ngô Đình Diệm, chấm dứt giai đoạn tăm tối của đêm dài lịch sử pháp nạn Phật giáo ở miền Nam Việt Nam.

Hòa Thượng Đạo Dung (1938 – 1963) Chùa Từ Đàm – Huế

Hòa thượng Đạo Dung (1938 – 1963)

Chùa Từ Đàm – Huế

Hòa thượng huý là Lê Văn Vỹ, Pháp danh Nguyên Thiện, tự Đạo Dung, là đệ tử của Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Siêu, Trú trì chùa Từ Đàm và Thuyền Tôn Huế. Hòa thượng sinh ngày 13 tháng 3 năm Mậu Dần (1938) tại phường Kim Long, thành phố Huế. Thân phụ là Cụ Lê Văn Kỷ Pháp danh Tâm Huệ và thân mẫu là cụ bà Đào Thị Chim Pháp danh Tâm Lang. Cả gia đình thuần kính Tam Bảo.

Hòa thượng sinh ra trong một gia đình nề nếp như thế, nên đã được cha mẹ cho đi học từ nhỏ và con đường học vấn của Hòa thượng được thuận buồm xuôi gió từ Tiểu học, Trung học, rồi vào Đại học Luật Khoa ở Huế.

Là con trai trụ cột trong gia đình, nhưng với chí xuất trần quá mạnh, Hòa thượng đã quyết chí xin phép cha mẹ cho xuất gia. Thương con nên cha mẹ đã chìu lòng và đem gởi vào tu học ở chùa Từ Đàm, Huế lúc 12 tuổi. Bẩm tính thông minh lanh lợi nên

được Hòa thượng Bổn sư thương mến tiếp tục cho học song song hai chương trình: Phật học và thế học.

Đúng lúc ấy, Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên tuyển chọn lớp con em trong Hội vào lớp Dự bị xuất gia khắp các Khuôn hội và con em hội viên trong tỉnh. Hòa thượng được chọn vào lớp dự bị ấy. Lớp Dự bị xuất gia này bấy giờ lấy khoảng 58 học viên để đào tạo Tăng tài cho Giáo hội. Hòa thượng Bổn sư của Ngài cũng là giáo thọ cho lớp Dự bị xuất gia này trong giai đoạn đầu. Vì Phật sự đa đoan, Hòa thượng Bổn sư đồng thời là Hội trưởng Tỉnh hội Phật giáo Thừa Thiên, sau một thời gian dạy dỗ cho lớp Dự bị này, đã bàn bạc với chư Tôn túc nên gửi đào tạo tiếp ở cấp chuyên khoa hơn như Báo Quốc, Phật học viện Nha Trang (Trung phần). Sau một thời gian đã đủ sức gánh vác Phật sự, Hòa thượng đã được Giáo hội cử lên vùng Cao nguyên (Buôn Mê Thuột) để hoằng pháp và giáo dục con em Phật tử ở đó. Hòa thượng được Bộ Giáo dục chấp thuận cử làm Hiệu trưởng Trường Bồ Đề thuộc tỉnh ấy do Giáo hội đề xuất (vì Hòa thượng đã có đủ bằng cấp thế học).

Năm 1963 trên đường đi vận động cho tự do bình đẳng tôn giáo, Hòa thượng đã bị tử nạn và mất tại Buôn Mê Thuột ngày 10-08-1963.

Hòa thượng hưởng thọ 25 tuổi đời và 13 năm ở trong đạo. Mộ phần được cải táng tại Tùng Lâm Kim Sơn – Tp. Huế.

Hòa Thượng Hưng Mãn ( 1901 – 1964) Chùa Kim Tiên – Huế

Hồ thượng Hưng Mãn ( 1901 – 1964)

Chùa Kim Tiên – Huế

Hồ thượng thế danh là Đỗ Thông ( tức Đỗ Trọng Tường ) sinh năm Nhâm Dần (1901) và mất ngày 21 tháng 6 năm Giáp Thìn (1964). Quê ở Bích Khê, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ngài sinh ra trong một gia đình nho giáo, kính tín Tam bảo. Thân phụ là cụ ông Đỗ Cảm và thân mẫu là cụ bà Lê thị Cần, cả hai đều cùng quê ở Quảng Trị.

Hồ thượng được song thân cho đầu sư với Hồ thượng Tâm Khoan bấy giờ là Trú trì chùa Báo Quốc, Kim Tiên, Thuyền Tôn và Quốc tự Diệu Đế.

Năm 22 tuổi được Bổn sư cho thọ giới và sau đó được Bổn sư sai về làm làm Trú trì chùa Kim Tiên. Khi nhậm chức Trú trì ngài đã ra sức sùng hưng Kim Tiên lại. Cuộc sống lúc ấy khó khăn, cả thầy và trò phải trồng rau, cây trái quanh vườn để đem xuống chợ Bến Ngự bán đổi lấy thực phẩm về độ nhật. Trong chùa có vườn Nhãn, đến mùa đem bán để tu bổ chùa. Chùa thời bấy giờ không

có Đại Hồng Chung. Trong cảnh thiếu thốn trăm bề nhưng ngài vẫn lạc quan, chuyên tu Tịnh độ, siêng năng hành trì giới luật nên được Phật tử và Pháp lữ thương kính.

Ngài luôn luôn chia sẻ với Phật tử quanh vùng về tín ngưỡng tâm linh. Có chuyện gì ngồi xóm quanh ngõ là có mặt ngài ngay, vì thế nên được bổn đạo và nhân dân quí mến.

Với đồng đạo, ngài luôn lui tới vấn an, trao đổi Phật pháp để học hỏi thêm. Với Sơn môn, ngài luôn luôn tuân thủ sự phân chia Phật sự được giao. Khi nào rảnh rỗi, ngài đến các đạo tràng Tây Thiên, Thiên Hưng, Báo Quốc… để nghe giảng. Đến mùa An cư, ngài mang y bát xuống Báo Quốc xin nhập chúng An cư. Xong An cư ngài trở về chùa sống đời tu hành phạm hạnh, đạm bạc và tri túc trong cuộc sống.

Một thời gian sau, do cuộc sống đạm bạc và bệnh tật, sức khoẻ giảm sút nên đến ngày 21 tháng 6 năm Giáp Thìn (1964), sau cơn bệnh nhẹ, ngài đã xả báo thân ở tuổi 64 và 41 năm trong đạo.

Tưởng niệm

Thương tiếc ngài, các Pháp lữ trong Sơn môn đã truy tặng ngài các văn thơ:

1. Hòa thượng Trí Thủ tặng.

Thầy đã chết rồi ư! Man mác hồn quê ẩn hiện

Tôi còn sống sót lại! Mênh mông bể nguyện lệ đầy vơi.

Thích Trí Thủ cung chí

2. Cảm hồi của Trúc Diệp

Đơn sơ thanh đạm có gì đâu

Giếng cổ chùa tiên cảnh nhiệm mầu

Bia sử chép ghi công giới hạnh

Tháp mồ trùm chứa đức dày lâu

Đỗ môn Bích lý cây cành gãy

Đạo chủng thuyền lâm cội rễ sâu

Quả thấu nhơn tròn sen chín phẩm

Trăng vàng sáng tỏ giữa đêm thâu.

3. Hòa thượng Chân Đạo Chánh Thống tán

1. Xuân về theo hướng đến tương tri

Đa tạ ân cần thết rượu chi

Bóng rán cung ly nay đã hiểu

Hại gì châm chước hãy tuỳ nghi

2. Quá nhiều lăn lộn để làm chi

Một niệm trong đời thử tách đi

Sắc sắc không không đều thế cả

Mày râu toạ chủ thẹn rơi đi.

3. Hết thẩy đều không, đâu nhắm nơi

Lá vàng đưa lay muốn lừa ai

Ba thưà hiểu rỏ việc tồn rỗi

Trăm thú cùng ghê sư tử oai.

Hiện Tháp của ngài được lưu giữ tại khu vườn chùa Kim Tiên - Huế.

Hòa Thượng Hưng Thạnh (1894 – 1964) Chùa Phước Điền – Huế

Hòa thượng Hưng Thạnh (1894 – 1964)

Chùa Phước Điền – Huế

Hồ thượng thế danh là Trần Đăng Phong sinh ngày 1-7- Giáp Ngọ (1894), tại xã Duy Xuyên, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình thâm nho tín Phật. Thân phụ là cụ ông Trần Đăng Viên (xuất thân quan lại triều nhà Nguyễn) và thân mẫu là cụ bà Tôn nữ Thị Diêu.

Chùa Phước Điền có như hôm nay là do thân phụ của Ngài, sau khi mãn quan, về trùng tu lại sau cơn bão năm Thìn đánh sập, từ đó Thân phụ đã cải gia vi tự. Thân phụ Ngài cũng đã xin xuất gia làm Tăng tại chùa Từ Hiếu trước đó. Như vậy, sau khi cải gia vi tự, lấy tên là Phước Điền tự, Ngài là vị trú trì đầu tiên của chùa Phước Điền này.

Hồ thượng Hưng Thạnh được song thân cho phép xuất gia và cầu Hồ thượng Tâm Khoan làm Thầy – Hồ thượng Tâm Khoan bấy giờ là Trú trì Thuyền Tôn, báo Quốc, Diệu Đế, Kim Tiên…. Được Hồ thượng chấp nhận và đến năm 1925, vào ngày 15-4 năm

Ất sửu, Bổn sư cho thọ đại giới và ban Pháp hiệu Hưng Thạnh. Sau khi Thân phụ qua đời, Sơn môn cử Ngài làm Trú trì chùa Phước Điền này. Như vậy, Hồ thượng là vị Trú trì thứ hai của chùa.

Do thành tích của Thân phụ để lại sau khi phục vụ triều đình nhà Nguyễn và do uy tín của ngài trong công tác hoằng dương Phật pháp, nên được triều đình – Đức Khôn Nghi Hồng Thái Hậu (Bảo Đại) năm thứ 3 (1928) phong Trú trì và ban cho chùa Phước Điền là Sắc tứ Phước Điền tự.

Trong thời gian nhận chức Trú trì, Ngài đã chú tượng Tam thế Phật, đúc Hồng chung vào năm Mậu Thìn (1928). Đại trùng tu chùa vào năm Mậu Dần (1939), khánh thành chùa năm Tân Tỵ (1941). Đúc đại Hồng chung lần thứ II, trọng lượng 570 kg, vào ngày 07 tháng 03 năm Kỷ Hợi (1959).

Do công tác Phật sự đa đoan, cuộc sống thiền môn đạm bạc, nên sức khoẻ của Hồ thượng ngày càng suy giảm và Ngài đã xã báo thân vào lúc 15 giờ ngày 8 tháng 10 năm Giáp Thìn (1964), thọ 70 tuổi.

Hòa Thượng Giác Ngạn (? – 1964) Chùa Tây Thiên - Huế

Hòa thượng Giác Ngạn (? – 1964)

Chùa Tây Thiên - Huế

Hòa thượng Trừng Ba tự Chí Tân hiệu Giác Ngạn thuộc đời thứ 42 dòng thiền Lâm tế đời thứ 8 Pháp phái Liễu Quán và đời thứ 2 Môn phái Tây Thiên.

Trên chúc bảng danh tính thờ tại chùa Tổ Tây Thiên có tên Ngài với dòng đề Tỷ-kheo Trừng Ba hiệu Giác Ngạn đại sư Giác Minh.

Tuy nhiên về thân thế sự nghiệp của Ngài thì không được biết nhiều, chỉ biết được Ngài thuộc họ Nguyễn, đã từng đảm trách ngôi vị Trú trì chùa Kim Đài ở Châu Chữ Nam Hòa tỉnh Thừa Thiên, Huế.

Nơi an trí nhục thân của Ngài cũng mới phát hiện sau này là một ngôi mộ nhỏ nằm ở góc Tây Bắc thuộc vườn chùa về phía sau lối vào chùa Tổ với tấm bia bằng chữ Quốc ngữ: Lâm tế tứ thập nhị thế Sa-môn Trừng Ba tự Chí Tân hiệu Giác Ngạn Nguyễn Công Giác linh. Phần lạc khoảng có ghi môn đồ pháp lữ phụng lập năm 1964. Điều này gợi ý rằng có lẽ Ngài lặng lẽ thị tịch vào cuối năm

1963 hay đầu năm 1964 ngay sau mùa Pháp nạn và chính sự miền Nam nhiễu nhương bất ổn nên tháp phần của Ngài không được xây dựng đàng hồn.

Mùa Vu Lan 2006 dưới sự chứng minh của Đại lão Hòa thượng Thích Khả Tấn và sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Lưu Hòa, Trưởng ban Điều hành môn phái Tây Thiên tồn thể môn đồ bổn phái đã kiến tạo ngôi bảo tháp 5 tầng ở phía trước chùa Tổ và cung thỉnh nhục thân Ngài vào an trí tại Bảo tháo đó.

Hòa Thượng Viên Thiện (1916 – 1967) Chùa Từ Nhơn Phổ Tế - Huế

Hòa thượng Viên Thiện (1916 – 1967)

Chùa Từ Nhơn Phổ Tế - Huế

Hòa thượng Viên Thiện tên thật là Bùi Tấn Lãng, sinh năm Bính Thìn (1916). Quê quán ở Bình Mỹ – Bình Sơn – Quảng Ngãi.

Ngài được song thân cho xuất gia từ thuở thiếu thời với Hòa thượng Trí Hưng. Sau này vì bất đồng với Hòa thượng Bổn sư về việc phục vụ Đạo pháp nên Hòa thượng đã ra Huế cầu pháp và Y chỉ với Hòa thượng Hội chủ Thích Tịnh Khiết, Trú trì Tổ đình Tường Vân – Huế.

Kể từ đó Hòa thượng được ngọn đèn Chánh pháp soi tỏ, được ân sư tận tình dạy dỗ, vào năm 1949 được Hòa thượng Y chỉ cho thọ Cụ túc giới tại giới đàn Hộ Quốc tại Tổ đình Báo Quốc – Huế năm 1949, do Hòa thượng Y chỉ làm đàn đầu với Pháp hiệu Viên Thiện, Pháp danh Như Quý, Pháp tự Giải Phú.

Một thời gian sau Hòa thượng được Giáo hội Trung phần đề cử lên làm Trú trì chùa Tỉnh hội Di Linh – Lâm Đồng (Đà Lạt) để lo Phật sự tại đây.

Sau khi Hòa thượng Hưng Nghĩa Trú trì chùa Phổ Tế viên tịch (1951) Hòa thượng được Sơn môn Giáo hội mời về để kế thế Trú trì chùa Phổ Tế cho đến lúc viên tịch (1967).

Trong thời gian đảm đương chức vụ Trú trì Hòa thượng đã trùng tu Chùa, Tháp và đúc tượng Phật Di Đà cao 3m bằng đồng hiện đang tôn thờ tại chánh điện. Hòa thượng đã tiếp Tăng độ chúng rất đông nhưng do hồn cảnh và chiến cuộc nên phần đông đã mất và một số hồn tục hiện chỉ còn Hòa thượng Bổn Tâm đang đảm trách Trú trì chùa Phổ Tế hiện nay.

Sau thời gian phục vụ cho Giáo hội và Phật tử ngày 7-1-1967 Hòa thượng đã thuận thế vô thường xã báo thân tại chùa Phổ Tế, thọ 53 tuổi đời 18 hạ lạp.

Tháp Hòa thượng được tôn trí trong khuôn viên chùa.

Hòa Thượng Bích Phong (1901 - 1968) Chùa Quy Thiện – Huế

Hòa thượng Bích Phong (1901 - 1968)

Chùa Quy Thiện – Huế

Đại sư Chân Đạo Chánh Thống họ Nguyễn, người làng Trung Kiên huyện Triệu Phong tỉnh Quảng Trị, sinh ngày 30 tháng chạp năm Canh Tý, tức 18 tháng 2 năm 1901. Thân phụ là cụ Nguyễn Thuyên và mẹ là bà Nguyễn Thị Chợ. Theo chính lời của Đại sư thì đây là một gia đình Phật giáo thuần thành nhiều đời, nhưng coi Nho giáo như một bộ phận thiết yếu của đạo lý sống Phật giáo. Quan hệ giữa Phật giáo và Nho giáo được chính Đại sư ghi lại như sau: “Tôi người Trung Kiên tỉnh Quảng Trị, gia thế theo thiền, mà ông nội cùng với cha đều rất hiểu sâu Nho học. Phép giữ nhà lại rất nghiêm túc. Con cũng như cháu, nếu ai có chút bê trễ về lễ giáo, liền bị la mắng tới chốn (…) May mắn là nhà ta năm đời truyền cho nhau, đều lấy Khổng học làm nền móng, lấy Phật pháp làm lâu đài. Bọn các con nếu không kịp sớm nghiên cứu, thì ngày kia e khó thốt khỏi lời trách về xe vàng bạc, về con hạc nước già…”

Rõ ràng quan điểm về vị trí của Nho học và Phật học trong đời sống người Phật giáo được nhận thức như thế, xuất phát từ chủ trương của những người Phật giáo thời đại Phúc Chu. Họ đưa ra quan niệm người Phật giáo sống với Nho giáo nhưng tôn thờ Đức Phật, chủ trương cư Nho mộ Thích. Nằm trong xu thế chung của thời đại mình, thiền sư, tuy tuổi nhỏ “nhiều bệnh, yếu không mặc nổi áo”, nhưng lớn lên cắp sách đến trường học Nho. Tới năm Giáp Dần (1914), do thấy “trào lưu mới ồ ạt dâng lên, trường Nho hoang vu”, Đại sư được cha mình đưa đi xuất gia với Đại sư Ngộ Tánh Phước Huệ (1875-1963) tại chùa Kim Quang, Huế, để “hầu không phụ lòng khăn khắng, tha thiết của cha ông”.

Năm Kỷ Mùi (1919) Đại sư thọ giới sa di, được đặt pháp danh là Chân Đạo, pháp tự là Chánh Thống, thuộc đời thứ 40 của dòng thiền Thập Tháp phái Lâm Tế. Hai năm sau, thọ cụ túc giới (1921) rồi hầu thầy ở Huế một thời gian và nhận kệ phú pháp với pháp hiệu Bích Phong. Năm Giáp Tý (1924) trong thời gian đang hầu thầy để học tập, Đại sư đã đọc Chinh phụ ngâm và làm hai bài hò Mái nhị theo điệu Nam ai và Nam bình. Đây có thể nói là những tác phẩm đầu tay của Đại sư còn giữ được trong Thủy nguyệt tòng sao.

Tới năm 25 tuổi (1927), Đại sư vào học với Đại sư Phước Huệ (1869-1945) của chùa Thập Tháp tỉnh Bình Định, đến năm Kỷ Tỵ (1929) thì trở về Huế. Sau đó tham gia phong trào chấn hưng Phật giáo, để đến năm 1932 An Nam Phật Học Hội ra đời, Đại sư trở thành giảng sư của hội Phật học, đồng thời là “Phật học cao đẳng học sanh” của lớp đại học Phật học đầu tiên của thế kỷ XX do Đại sư Giác Tiên (1880-1936) cùng với bác sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám (1897-1969) tổ chức tại chùa Tây Thiên.

Chúng ta biết Đại sư phải trở thành giảng sư của An Nam Phật học hội vào khoảng những năm 1932-1933, vì năm 1935 báo Viên

Âm 18 (1935) 26-39 đã đăng “bài giảng hôm rằm tháng mười (10 Novembre 1935) tại Hội Phật học chùa Từ Quang, Huế” với nhan đề Tứ Niệm xứ. Mở đầu bài giảng, Phật học cao đẳng học sanh Thích Chánh Thống đã nói: Năm trước giảng về Đạo đế đã nói 37 phép trợ Bồ đề phần là: Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi, Bát chánh đạo.

Khi nói thế, rõ ràng năm 1934 Đại sư đã từng được An Nam Phật học hội mời giảng tại chùa Từ Quang và chủ đề bài giảng là Đạo đế. Do vậy, Đại sư phải có mặt ở Huế vào đầu năm 1934 nếu không phải là năm 1929. Thời điểm năm 1929 này chúng tôi rút ra từ chính bài tựa do Đại sư viết ở đầu Thủy Nguyệt tòng sao của truyền bản hai tập: “Mùa thu năm Kỷ Tỵ (1929) lại trở về thủ đô mở dựng Phật học đường tại chùa Tây Thiên, bốn phương đến học ngày càng thêm đông.” Chữ kỷ của Kỷ Tỵ trong truyền bản vừa kể viết tương đối mờ, nên dễ đọc thành chữ ất của Ất Tỵ.

Ất Tỵ dĩ nhiên không phù hợp với công việc thành lập trường vừa nêu, vì nó chỉ năm 1905 hay năm 1965 của thế kỷ XX. Do thế, truyền bản ba quyển về sau đã sửa lại thành Ất Hợi, tức năm 1935. Thế nhưng, nếu đúng là Ất Hợi (1935) mới trở về Huế, thì làm sao có việc bài giảng năm 1935 đã nhắc tới bài giảng của năm trước, tức năm 1934? Vì vậy, chúng tôi chấp nhận thời điểm Kỷ Tỵ do truyền bản hai tập ghi lại.

Nói cách khác, sau khi thọ đại giới 5 năm, vào năm 1927 Đại sư Chân Đạo Chánh Thống đã đến học với Đại sư Phước Huệ tại chùa Thập Tháp. Hai năm sau lại trở về Huế để cùng với Đại sư Giác Tiên tổ chức các lớp học, trong đó có lớp Trung học Phật giáo tại chùa Tây Thiên, đúng như lời tựa đã ghi. Đây chính là tiền đề để khi An Nam Phật học hội ra đời, Đại sư Chân Đạo Chánh Thống trở thành “Phật học cao đẳng học sanh” của lớp đại học Phật giáo

đầu tiên cũng do Đại sư Giác Tiên tổ chức tại Tây Thiên, đồng thời là giảng sư của Phật học hội và thực hiện những buổi giảng tại chùa Từ Quang, Huế, mà một trong các bài giảng đã đăng lên báo Viên Âm từ năm 1935.

Đây cũng là thời điểm mà lời tựa của Thủy nguyệt tòng sao ghi Đại sư làm giảng viên của Phật học đường lúc 36 tuổi. Đến năm Đinh Sửu (1937) tính theo tuổi ta, Đại sư đã 38 tuổi, bèn kể tiếp: “Mùa đông năm đó, hội chủ chùa Quy Thiện là Đông các đại học sĩ nam tước Thái tướng công cùng phu nhân vâng ý chỉ của Khôn Nghi hồng thái hậu, thỉnh ta làm tọa chủ chùa ấy, sắc trao chức Tăng Cang cấp bổng hàng tháng, để lãnh đạo trụ trì tự trưởng các chùa.”

Với những bổng lộc và chức tước như thế, Đại sư nhận xét: “Tuy gội được một chút hơi ấm ngày xuân, nhưng cũng không bằng cây tùng chịu lạnh, bèn riêng dựng một ngôi nhà bên phía trái của chùa, đặt tên Thủy nguyệt hiên, để tiện kê cứu giáo điển nội và ngoại. Thêm nữa, các mặc khách tao nhân thích chí của ta, nên gặp những ngày rỗi, mang rượu đi chơi núi, không chê chỗ cỏ nội hoa non, có lúc lại đến thăm viếng.”

Chính nơi hiên Thủy nguyệt này, bao nhiêu cuộc đàm luận về thơ văn và tư tưởng đã diễn ra, cũng như bao nhiêu tác phẩm đã được viết nên. Từ đó, bộ sưu tập các tác phẩm ấy đã mang tên Thủy nguyệt tòng sao.

Trong thời gian giảng dạy tại Phật học đường Tây Thiên, năm 1937 Đại sư Tố Liên đã từ Bắc vào thăm. Hai vị chắc chắn đã bàn đến vấn đề thống nhất Phật giáo cả nước, khi ba miền bắc trung nam đều có hội Phật học của mình và phê phán mạnh mẽ một quan điểm thời đó cho rằng việc bàn tới thống nhất Phật giáo cả nước là

một việc làm xằng bậy, như hai câu kết của bài Đường luật do Đại sư Tố Liên viết tặng cho Đại sư Chân Đạo Chánh Thống đã nói tới và được Đại sư ghi lại:

Pháp quỷ tương lai quân đắc chí

Tam kỳ hiệp triệt vọng đàm gia

(Đạo pháp tương lai anh đắc chí

Ba kỳ thống nhất há bàn xăng)

Cũng trong thời gian này, Đại sư tiếp tục giảng tại chùa Từ Quang của hội Phật học. Chùa Từ Quang thời này do Đại sư Giác Bổn trú trì, mà Đại sư có một quan hệ rất chặt chẽ, thể hiện qua một số bài thơ Đại sư viết về người bạn đạo ấy trong Thủy nguyệt tòng sao. Từ năm 1937 trở đi, Đại sư Chân Đạo Chánh Thống chắc chắn đã có một lần ra Bắc thăm viếng, trong đó có cả việc gặp Đại sư Trung Thứ và làm thơ họa lại bài thơ của vị Đại sư danh tiếng này, mà ta còn tìm thấy trong Thủy nguyệt tòng sao.

Năm Tân Tỵ (1941) Đại sư được Tri huyện Ngô Đình Nhuận (hẳn lúc đó đã từ quan) mời nghe đánh đàn. Ta đã biết đây là thời điểm mà trên thế giới thế chiến thứ II đã bùng nổ và tại nước ta phong trào vận động cho độc lập dân tộc đang diễn ra ào ạt. Cho nên, Đại sư đã ghi lại nỗi buồn bã và đau thương trước tình hình đó qua bốn câu thơ:

Tay nắm dìu nhau bước tới lầu

Nghe đàn vô cớ nỗi buồn đau

Trong như tiếng quốc mong quê cũ

Nhỏ tựa thuyền cô góa phụ sầu.

Sau năm 1941 này, chắc nhiều bài thơ đã được Đại sư viết ra để ghi lại những xúc cảm và quan điểm của mình trước các biến cố chính trị đang xảy ra. Song, có lẽ vì liên quan đến thời cuộc chính

trị, những sáng tác thơ văn trong giai đoạn này không còn tìm thấy tại Thủy nguyệt tòng sao. Chỉ đến năm Bính Tuất, khi Đại sư Đôn Hậu đến trú trì chùa Linh Mụ thì Đại sư đến thăm và ghi lại bằng bài thơ Thăm Đại sư Đôn Hậu mới nhận chức tự chủ chùa Linh Mụ. Đến ngày 19 tháng chạp năm 1946, lúc cả nước đứng lên kháng chiến, qua năm sau Đại sư đã viết về cuộc chiến tranh ấy, khi họa lại bài thơ cùng chủ đề của cụ Ưng Bình Thúc Giạ Thị, kể lại cảnh mưa đạn rừng súng rồi phiêu dạt nơi chân trời góc biển.

Qua năm Mậu Tý (1948), trở về chùa sau đợt tản cư, Đại sư đã đến thăm một số chùa, nhưng chỉ thấy các tổ đình Quốc Ân, Từ Hiếu là được ghi lại. Đến năm Kỷ Sửu (1949), một mặt thì Đại sư Giác Bổn mất, mà ta thấy có bài thơ truy điệu, mặt khác đại giới đàn chùa Báo Quốc lại được nhằm ổn định lại đời sống Phật giáo, Đại sư đã tham gia với tư cách người viết các văn bản cho giới đàn. Thậm chí còn viết một bài phú về giới đàn ấy để kỷ niệm.

Tới năm Tân Mão (1951), Phật giáo cả nước họp lại để thống nhất thành Tổng hội Phật giáo Việt Nam, Đại sư đã tham gia và viết nhiều bài thơ chúc mừng đại hội thành công. Năm sau, Nhâm Thìn (1952), Đại sư ra Bắc trong phái đồn Phật giáo miền Trung để họp thống nhất Tăng già Việt Nam, nhân đó đã làm thơ mừng Đại sư Tuệ Tạng được bầu làm Thượng thủ Giáo hội Tăng già. Sau đó Đại sư vẫn tiếp tục dạy học. Năm Mậu Tuất (1958) lại được mời vào Bình Định dạy ở chùa Thập Tháp cho các học tăng như Đại sư Khế Châu, Mật Hạnh v.v…

Đến ngày 22 tháng chạp năm Đinh Mùi, tức 21 tháng 1 năm 1968, Đại sư đau sơ rồi viên tịch, thọ 67 tuổi, 47 hạ lạp.

(Lê Mạnh Thát giới thiệu)

Hòa Thượng Chơn Thiệt (1884 - 1968) Chùa Từ Hiếu – Huế

Hòa thượng Chơn Thiệt (1884 - 1968)

Chùa Từ Hiếu – Huế

Hòa thượng Chơn Thiệt nguyên tịch thuộc Gia Miêu ngoại trang, tổng Hà Trung, Thanh Hóa, nhập tịch Thừa Thiên, thuộc làng Cư Chánh, Hương Thủy, thế danh là Nguyễn Văn Kỉnh, sinh năm Đinh Hợi (1887); đồng niên xuất gia, lúc 11 tuổi đầu sư với Ngài Hải Thiệu tại chùa Từ Hiếu. Đến năm 23 tuổi Ngài thọ giới Cụ túc giới tại giới đàn Vĩnh Gia năm 1910 tại chùa Phước Lâm, Quảng Nam. Đến năm 43 tuổi được Hòa thượng Huệ Minh cho “Đắc Pháp Đại Sư” với bài kệ:

真 實 惟 後 此 性 中

深 藭 妄 識 本 來 空

始 知 是 物 原 非 物

妙 用 無 虧 只 自 功。

Phiên âm: Chơn thiệt duy hậu thử tánh trung,

Thâm cùng vọng thức bổn lai không.

Thỉ tri thị vật nguyên phi vật,

Diệu dụng vô khuy chỉ tự công.

Tạm dịch: Tính này chân thực vẫn bên trong

Vọng thức xét cùng lại vốn không

Mới biết vật kia nguyên chẳng vật

Thiếu gì diệu dụng, hãy chuyên công.

Năm 47 tuổi được cử trú trì chùa Diệu Nghiêm, sau đó 7 năm được sung Trú trì chùa Từ Hiếu, rồi năm sau lại được thăng Tăng Cang bổn tự; và sau đó Ngài luôn được cung thỉnh làm đệ nhị Tôn chứng cho các giới đàn Thuyền Tôn, Báo Quốc, Phật Học Viện Nha Trang... Đến năm 76 tuổi, Ngài lại sửa sang tồn cảnh chùa Từ Hiếu, từ chánh điện cho đến các liêu phòng; trước khi thị tịch một năm Hòa thượng lại chú tạo một tượng Bổn sư bằng đồng. Mặc dầu tuổi đời đã già, hạ lạp cao, nhưng trong cơn Pháp nạn năm 1963, Ngài đã cùng với chư tôn Thiền đức, hăng hái chống gậy xuống đường đấu tranh để bảo vệ Đạo pháp thực cảm động.

Vào ngày 09 tháng 02 năm Mậu Thân (1968), Ngài an nhiên thị tịch, thọ 81 tuổi đời và 58 hạ lạp.

Hòa thượng thuộc dòng Lâm Tế chánh tông đời thứ 41; húy thượng Thanh hạ Quý, tự Cứu Cánh, hiệu Chơn Thiệt.