Tư Điển Bách Khoa

ĐỒ TƯỢNG 18

2/ A Di Đà Phật đại tâm ấn. Gọi tắt là đại tâm ấn. Kết ấn giống như đại thân ấn trên, với sự khác biệt là co hai ngón cái vào lòng bàn tay và hai ngón trỏ áp lên móng hai ngón cái. Đọc đại thần chú như trên, nếu theo Đà la ni tập kinh. Thành bồ đề tập có chân ngôn: Án đát tha nghiệt đá dạ hồng. Phạn: Oü tathàgatàya håm.

3/ A Di Đà Phật hộ thân kết giới ấn. Chuẩn theo đại thân ấn, với hai ngón giữa cho vào lòng bàn tay, móng dính sát nhau. Sau khi kết ấn ấy rồi, mới tọa thiền. Thành bồ đề tập có thêm một chân ngôn cho ấn này, và đọc: Án a mật rị đa đế tế hạ la hồng. Phạn: Om amrtateje ha ra håm. 4/ A Di Đà Phật tọa thiền ấn. Gọi tắt là tọa thiền ấn và đư ơc mô tả như: Cổ tay chắp lại, hai ngón giữa và hai ngón vô danh dựng thẳng sao cho các lóng tay tương đương sát nhau, hai ngón út đè lên lưng hai ngón vô danh, đầu ngón ở đốt trên, hai ngón cái dựng thẳng, cong đốt giữa hai ngón trỏ để đầu ngón đè lên đầu hai ngón cái. Thành bồ đề tập mô tả đơn giản hơn, nói rằng ấn này như ấn trước không thay đổi, chỉ khác là hai ngón giữa dựng thẳng như kim châm. Ngoài ra nó còn thêm chân ngôn: Án a mật rị đế hột l ý. Phạn: Om amrte hrãh.

5/ A Di Đà Phật diệt tội ấn. Gọi tắt là diệt tội ấn và được mô tả như: Cổ tay chắp lại, các ngón giữa va vô danh dựng thẳng, sao cho các lóng tay tương đương sát nhau, hai ngón út mở ra dựng thẳng, hai ngón trỏ đè lên lưng hai ngón giữa không dính sát, đầu ngón hơi cong, hai ngón cái đều dựng thẳng, đầu ngón áp vào đốt thứ của hai ngón giữa. Thành bồ đề tập mô tả A Di Đà (Mật Giáo)

khác đi một chút, nói rằng: Chắp tay theo kiểu hư tâm hiệp chưởng (tam bổ tra, samputa) hai ngón trỏ đặt hờ lên đốt thứ ba của hai ngón giữa, hai ngón cái áp vào đường chỉ thứ hai của hai ngón trỏ, hai ngón út mở ra, dựng thẳng. Nó còn thêm chân ngôn: Án ngật lý a ám ngật lý hồng. Phạn: Om hrãh a aü hrãh hrãh håm.

6/ A Di Đà Phật tâm ấn. Gọi tắt là tiểu tâm ấn. Ba ngón giữa, áp út và út của bàn tay phải co lại để vào lòng bàn tay trái và nắm lấy ngón cái của bàn tay ấy, trong khi ngón cái của bàn tay phải đè lên móng của ba ngón giữa, áp út và út của bàn tay trái, hai ngón trỏ dựng thẳng, chỉa ra. Thành bồ đề tập viết: "Lấy ngón cái cả hai tay áp lên móng của bốn ngón kia, tay trái để ngửa, tay phải úp và trong lòng bàn tay kia như cái khoen". Rồi nó có thêm chân ngôn: Án ngật ly hồng ngật l y hồng. Phạn: Om hrãh håm hrãh håm.

7/ A Di Đà Phật đỉnh ấn: Gọi tắt là đỉnh ấn. Chuẩn theo Phật đao ấn, chỉ đổi là lấy hai ngón giữa tréo nhau ở đường chỉ đốt giữa và dựng thẳng. Gọi là Phật đao ấn ở đây, tức chỉ Phật đỉnh đao ấn, mà Đà la ni tập kinh 1 mô tả như: "Tám ngón của hai bàn tay trái và phải chắp lên nhau, phải đè lên trái, hai ngón giữa dựng thẳng, đầu ngón dựa vào nhau". Thành bồ đề tập nói: Hai bàn tay ôm nhau, hai ngón giữa dựng thẳng giao nhau". Rồi có thêm chân ngôn: Án tam bà phệ tam bà phệ. Phạn: Om sambhave sambhave.

8/ A Di Đà Phật luân ấn. Cũng gọi chuyển pháp luân ấn. Ngón cái của hai bàn tay phải và trái nắm lấy đầu các ngón vô danh, bàn tay phải đè lên lòng bàn tay trái. Thành bồ đề tập nói rõ hơn: "Hai bàn tay duỗi ra, lấy hai ngói cái đè lên móng hai ngón giữa". Rồi nó thêm chân ngôn: Án đạt ma ngật lý. Phạn: Om dharma hrãh.

9/ A Di Đà Phật liệu bệnh pháp ấn. Gọi tắt là liệu bệnh ấn. Trước hết để ngửa bàn tay trái, bốn ngón đều cong lại, rồi để bàn tay phải úp lên tay trái, bốn ngón bàn tay phải cũng cong lại, móc chặt với bàn tay trái, sao cho từng đốt của hai nắm tay dựa ngay vào lòng bàn tay, hai ngón cái dựng thẳng. Thành bồ đề tập nói: "Dùng hai nắm tay ngửa ra, tay trái úp lên tay phải, để ngang đầu gối. Đọc chân ngôn: Án nộn nhĩ". Cứ Bạch bảo khẩu sao 8, nó đọc: Án nộn nô nhĩ sa bà ha. Oü duõdubhis.

10/ A Di Đà Phật thuyết pháp ấn. Cũng gọi Tùy loại thuyết pháp ấn. Cả hai bàn tay mỗi ngón cái nắm lấy đầu ngón vô danh, các ngón trỏ, giữa và út đều duỗi ra. Thành bồ đề tập chỉ dẫn thêm: "Hai bàn tay duỗi ra, lấy hai ngón cái đè lên hai ngón vô danh, để ngửa bàn tay trái ngang dưới vú, dựng đứng bàn tay phải hướng ra ngoài. Đọc chân ngôn: Án nghi rị đạt ma nghi rị đạt ma. Phạn: Oü hrãh dharma hrãh dharma. 11/ Diệu quán sát trí ấn. Đà la ni tập kinh 2 không thấy nói đến. Theo Thành bồ đề tập 1 thì " Chắp tay theo lối kim cang hiệp chưởng, co hai ngón trỏ tựa lưng vào hai ngón cái. Đọc chân ngôn: Án tam ma địa bán đồ nô mê ngật rị". Bạch bảo khẩu sao 8 cũng có ghi ấn này vào trong mục A Di Đà thập nhị ấn sự và đồng nhất nó với định ấn trong Kim cang đỉnh kinh du già A Di Đà (Mật Giáo)

Quán Tự Tại Vương Như Lai tu hành pháp, rồi ghi thêm chân ngôn: Án tam ma địa bán đồ nô mê ngật rị. Nếu bảo ấn này là định ấn của Kim cang đỉnh kinh du già quán tự tại vương Như Lai tu hành pháp, thì câu chân ngôn của hai bản văn trên phải đọc: Án tam ma da bát na mê hiệt rị. Phạn: Oü samaya padme hrãh.

Ngoài ra, Bạch bảo khẩu sao 8 còn liệt ra một số khế ấn và chân ngôn khác liên hệ đến Phật A Di Đà, gồm Tứ thập bát nguyện ấn, Cửu phẩm vãng sinh ấn, A Di Đà tam thân ấn, Tam thân tức nhất ấn, Tức thân thành Phật ấn, Di Đà hứa khả ấn, Quyết định vãng sinh ấn, Lâm chung ấn, A Di Đà nhất niệm vãng sinh ấn, Tứ phương tịnh độ vãng sinh ấn, Tiểu chủ ấn, Đắc tự tính đoạn ấn, Liên hoa tam ma da ấn, Đại nhật A Di Đà bất nhị bí ấn, Bát diệp ấn và Bảo quán quán đỉnh ấn.

Để kết ấn Tứ thập bát nguyện, thì hai tay trái và phải nắm lại, hai ngón cái dựng thẳng, hai ngón út mở ra dựng lên. Đọc chân ngôn: Án a hồng khiếm. Phạn: Oü a håm kham. Cũng có thể đọc A Di Đà đại chú. Có một lối kiết ấn thứ hai là hai bàn tay chắp lại, hai ngón trỏ, ngón giữa và áp út co lại vào lòng bàn tay sao cho lưng các ngón ấy tựa vào nhau. Lối bắt ấn này khác lối trước ở chỗ hai ngón út dính liền nhau. Ngoài ra, còn có lối bắt ấn của Kiêm Ý và Giác Ấn. Theo Kiêm Ý thì hai bàn tay đan tréo vào lòng bàn tay, ngón cái và ngón út dựng thẳng hai đầu ngón dính lại rồi đọc chân ngôn: Avira håm kham . Theo Giác Ấn thì hai bàn tay đan tréo ngoài nhau, ngón cái và ngón út dựng thẳng dính lại, đọc A Di Đà đại chú. Trong liên hệ này, có Tứ thập bát nguyện thành tựu ấn, đư ơc kết nên bằng cách hai tay chắp lại (hư tâm hiệp chưởng), hai ngón út và hai ngón trỏ rời ra, hai ngón cái dựng thẳng. Đọc chân ngôn: Avira håm kham .

Về Cửu phẩm vãng sinh ấn, nó gồm cả thảy chín ấn chỉ cho chín thứ bậc của những người đư ợc vãng sinh về thế giới Cực lạc. Mỗi một ấn có một chân ngôn, nhưng có một chân ngôn dùng chung cho cả chín ấn và đọc: Án a di lật đa sa bà ha. Phạn: Oü amrta svàhà. Lối bắt ấn là chân ngôn của chín ấn như sau:

1/ Ấn thượng phẩm thượng sinh: Ngón cái và ngón trỏ của mỗi bàn tay nắm lại, cả hai bàn tay để bên mé mắt hướng ra ngoài. Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đố nạp bà phệ đạt ma ngật rị sa bà ha. Phạn: Amrtodbhave dharma hrãh svàha. Bạch bảo khẩu sao có chép bản tất đàn của chân ngôn này và của tám chân ngôn sau, tuy có sai lầm, chúng tôi vẫn ghi lại đây để làm tài liệu: 2/ Ấn thượng phẩm trung sinh: Hai ngón cái nắm lấy hai ngón giữa ở đầu ngón (thượng luân). Đọc chân ngôn: Án a mật lật đa tam bà phệ đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn: Om amrta sambhave dharma hrãh svàhà.

A Di Đà (Mật Giáo)

3/ Ấn thượng phẩm hạ sinh: Hai ngón cái (Đại Lực Bồ tát) đè lên hai ngón vô danh (Thủy Tự Tại Vương). Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đa nghiệt bệ đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn: Amrta garbhe dharma hrãh svàhà.

4/ Ấn trung phẩm thượng sinh: Hai ngón cái nắm lên đầu hai ngón trỏ để ở trước ngực, bàn tay trái để ngữa, bàn tay phải úp lên cách hai tấc. Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đa tất đế đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn: Amrta siddhe dharma hrãh svàhà.

5/ Ấn trung phẩm trung sinh: Như ấn trên, nhưng để ở trên vú. Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đa đế tế đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn: Amrtateje hrãh svàhà.

6/ Ấn trung phẩm hạ sinh: Giống như ấn trên, để trên ngực (dưỡng sinh). Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đa vĩ hột lân đế đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn: Amrtavihrite dharma hrãh svàhà.

7/ Ấn hạ phẩm thượng sinh: Hai cổ tay phải trái để tréo tựa lưng nhau, tay phải xoay vào trong tay trái xoay ra ngoài, ngón cái của mỗi tay bắt lấy ngón trỏ của tay ấy, để lên tim. Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đa vĩ ngật lân đa nga nhĩ ninh đạt ma ngật rị sa bà ha. Phạn: Amrtavihrãtagamine dharma hrãh svàhà.

8/ Ấn hạ phẩm trung sinh: Kết ấn giống như ấn số bảy, chỉ khác là hai ngón cái nắm lấy hai ngón giữa. Đọc chân ngôn: Nẫm a mật rị đa nga nga nẳng cát đế ca lệ đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn: Amrta gaganakãrtikare dharma hrãh svàhà.

9/ Ấn hạ phẩm hạ sinh: Giống như ấn số bảy, chỉ khác là ngón cái nắm lại ngón vô danh.

Đọc chân ngôn: Nẫm a mật lật đa nộn nô phê sa phạ lệ đạt ma hột rị sa bà ha. Phạn:

Amrtadundubhehisvare dharma hrãh svàhà.

Giác thiền sao 6 cũng có nói đến cửu phẩm vãng sinh ấn, dẫn ý kiến của Kiêm Ý, nói rằng các ấn thượng phẩm thuộc loại A Di Đà định ấn. Trong liên hệ này còn có cửu phẩm vãng sinh tổng ấn được mô tả như: Tay trái để ngửa trên rún, ngón cái co vào trong lòng bàn tay, bàn tay phải úp lên trên, chín ngón còn lại giao động. Đọc chân ngôn tiểu A Di Đà. Các truyền thống ấn khế không nhất trí với nhau về qui định cách thức kết ấn. Cho nên, tượng Phật cửu thế thờ ở chùa Tịnh lưu ly (Nhật bản) đều có ấn cửu phẩm vãng sinh kết theo A Di Đà định ấn, trong khi tượng A Di Đà cửu phẩm ở Phụng hoàng đường thì có Cửu phẩm vãng sinh ấn, phần nhiều là kết theo kiểu ấn thí vô úy. Đương ma mạn đồ la sưu huyền sớ 7 đã đồng nhất Cửu phẩm vãng sinh ấn với Cửu phẩm lai nghênh ấn, nên khi bàn về sự giống và khác nhau giữa hai đồ tượng mới và cũ của mạn đồ la này, đã nói: "Về sự khác nhau của thủ ấn, thì thủ ấn của A Di Đà trong Cố đồ lai nghênh mạn đồ la đều có chung một kiểu ấn an ủi nhiếp thụ. Đấy là phù hợp với kinh văn nói: Ngài đưa tay đón rước. còn như trong tân đồ, thì ba phẩm thượng thượng, A Di Đà (Mật Giáo)

thượng trung và thượng hạ đều là ấn chuyển pháp luân, còn hai phẩm hạ thượng, trung thượng đều là ấn an ủi nhiếp thủ...". Vấn đề truyền thừa của Cửu phẩm vãng sinh ấn này, do thế, rất phức tạp.

Về ấn A Di Đà tam thân, hai tay ngón cái mỗi bàn tay nắm lấy ngón trỏ, bàn tay trái ngửa ra, bàn tay phải úp lên để ngang cổ họng. Tiếp đến, ngón tay cái nắm lấy ngón giữa để ngang tim. Tiếp đến, ngón cái ngón vô danh nắm lấy nhau để ngang rốn. Đọc chân ngôn: Nẳng mạc tam mạn đa một đà nam a. Phạn: Namah samantabuddhànàm A. Trong ấn tam thân có thêm ba ấn thuyết pháp. Ấn pháp thân thuyến pháp kết thành bằng cách đưa tay phải lên, duỗi tay phải xuống, cả hai đều hướng ra ngoài, có chân ngôn: A vaü raü khaü khaü. Về ấn báo thân thuyết pháp thì giống ấn trên, chỉ khác là ngón cái nắm lấy ngón giữa, có chân ngôn: A vira håm khaü . Về ấn hóa thân thuyết pháp thì cũng kết giống như ấn trước, chỉ khác là ngón cái nắm lấy ngón vô danh, có chân ngôn: A rapacana .

Về ấn tam thân tức nhất, hai bàn tay chắp lại, với các ngón đan tréo vào trong lòng, hai ngón giữa dựng thẳng như kim nhọn, hai ngón cái (khạm ) và hai ngón trỏ (ham ) nắm lấy nhau như búng móng tay. Đọc chân ngôn: Brråü .

Về ấn tức thân thành Phật, chắp hai tay lại, hai ngón vô danh và trỏ co vào lòng bàn tay sao cho móng dính nhau, hai ngón giữa mở ra và dựng thẳng. Ấn này cũng gọi là tháp ấn. Đọc chân ngôn: A vaü raü haü khaü .

Về ba ấn hứa khả của A Di Đà, thì trong Thai tạng giới, hai ngón cái nắm lấy hai ngón vô danh, tay trái ngửa ra, tay phải úp lại. Đọc chân ngôn A Di Đà tiểu chú. Trong Kim cang giới, hai ban tay chắp lại, các ngón duỗi xuống đất, hai ngón út mở xòe ra. Về chân ngôn, dùng A Di Đà tâm chú. Trong Tô tất địa, hai bàn tay chắp lại, chân ngôn đọc A Di Đà tâm chú. Hoặc cách khác, hai bàn tay với tám ngón duỗi thẳng, còn hai ngón cái co vào trong lòng bàn tay, để ngữa bàn tay trái trên tim, úp bàn tay phải lên cách khoảng hai tấc.

Về ấn quyết định vãng sinh, hai tay chắp lại, ngón trỏ và ngón giữa xòe ra. Đọc chân ngôn: Án a mật lật đô đặc bà bộ sa bà ha. Phạn: Om amçtodbhave svàhà. Giác thiền sao 6 ghi nhận lối kết ấn ấy là của Kiêm Ý, trong khi còn có một lối kết ấn khác, cũng gọi quyết định vãng sinh ấn, theo đó thì hai ngón giữa và hai ngón vô danh co lại, lấy hai ngón cái đè lên móng hai ngón ấy, ngón út và ngón trỏ thì duỗi thẳng lên, lưng của hai ngón cái đâu lại với nhau hướng ra ngoài. Ngoài ra, Bạch bảo khẩu sao còn ghi thêm một số lối kết ấn khác nữa của ấn quyết định vãng sinh ở đây.

A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ TƯỢNG 19

Ấn này cứ Thích truyền chính tôn pháp ấn, gọi đúng là Chư phẩm kinh ấn đồ thức, bản in đời Đoan thái thứ nhất (1586), cũng gọi là Vãng sinh tịnh độ ấn và được mô tả khác đi: Hai bàn tay chắp trước ngực, để hai ngón cái hướng xuống đất (x. Đồ tượng 19).

Về ấn lâm chung, hai tay chắp lại theo lối kim cang hiệp chưởng, hai ngón vô danh chỉa ra ngoài. Đọc chân ngôn: Án a di đà ca la da ma ha hồng hột rị sa ha. Phạn: Om amitakalàya mahàhåü hrãh svàhà.

Về ấn A Di Đà nhất niệm vãng sinh, hai bàn tay các ngón đan tréo vào trong lòng bàn tay, hai ngón cái dựng thẳng ra ngoài. Đọc chân ngôn: A.

Về ấn Tứ phương tịnh độ vãng sinh, hai tay chắp lại theo lối hư tâm hiệp chưởng, hai ngón trỏ cong lại nắm lấy hai ngón cái ở mặt trong. Đọc chân ngôn: Án ma nễ bạt xả xả lê hồng a a ám ác át sa bà ha. Phạn: Oü mane vakùakùara håü a a aü aþ àþ svàhà. Ấn Vãng sinh tịnh độ của Thích truyền chính tôn pháp ấn với đồ tượng 19 vẽ trên có lẽ chính là ấn Tứ phương tịnh độ vãng sinh ở đây thì đúng hơn.

Về ấn Tiểu chú, hai ngón cái nắm lấy hai ngón vô danh, các ngón trỏ, giữa và út duỗi thẳng, tay trái để ngữa trước ngực, tay phải úp lên trên, sao cho ngón cái và ngón vô danh của hai tay chồng lên nhau. Đọc chân ngôn A Di Đà tâm chú: Án a mật lỵ mật lỵ đa đế thẹ hà la hồng. Phạn: Oü amçtateje hara håü. Ấn này, Phương Nguyên nói là giống như A Di Đà Phật luân ấn của Đà la ni tập kinh. Bài chú nằm trong Đại Phật đỉnh quảng tu đà la ni kinh 4. Phương Nguyên cũng nói nếu để hai bàn tay cách rời nhau khoảng một hạt cải thì ấn này là Di Đà nghinh nhiếp ấn.

Về Đắc tự tánh đoạn ấn, hai tay nắm lại, ngữa tay trái ra, duỗi ngón tay trỏ của nắm tay phải, từ nắm tay trái, các ngón út, vô danh, giữa, trỏ và cái tuần tự mở ra trong khi tụng chủng tử Hrãh. Ba lần nắm lại và mở ra như vậy.

A Di Đà (Mật Giáo)

Về Đại Nhật A Di Đà bất nhị bí ấn, hai bàn tay đan tréo bên ngoài nhau, hai ngón cái để vào trong lòng bàn tay, dựng thẳng lên. Đọc chân ngôn: Nam mô a mi ta Phật. Oü aü a svàhà 輆 珃狣送 扣.

Trong Thai tạng giới, Đại Nhật A Di Đà bất nhị bí ấn tức A Di Đà pháp thân ấn. Cách bắt ấn này có ý nghĩa hai bàn tay có tám ngón đan chéo bên ngoài nhau chỉ cho hoa sen tám cánh, hai ngón cái dấu vào trong lòng bàn tay chỉ cho vành trăng, trên vành đó có hai chữ Am và A 珃 狣. Thành ra hai đức Phật A Di Đà và Đại Nhật là không phải hai. Cho nên, tuy hình như ứng thân và pháp thân không đồng nhau, hai đức Phật ấy rốt cuộc cũng không sai biệt. Còn có một cách kết ấn khác, theo đó thì hai bàn tay có ngón đan tréo vào trong lòng nhau, hai ngón cái để ra ngoài và dựng lên. Đọc chân ngôn: Om avira håm khaü hrãh svàhà

輆 猭 送 扣.

Trong Kim cang giới, thì tám ngón tay bên trong lòng bàn tay của ấn Đại Nhật Di Đà bất nhị là tượng trưng cho hoa sen tám cánh, còn hai ngón tay bên ngoài tượng trưng cho mặt trăng. Ấn này cũng gọi là Tỳ lô giá na pháp ấn. Hệ quả gọi là lâm chung bí ấn.

Về ấn bát điệp, hai tay chắp lại theo lối hư tâm hiệp chưởng, hai ngón trỏ mở ra, qui mạng A, hai ngón giữa mở ra, qui mạng Sa, hai ngón vô danh mở ra, qui mạng Va, rồi tụng

Hrãh håü.

Về ấn Bảo quán đỉnh, hai bàn tay chắp lại, các ngón đan tréo bên ngoài, hai ngón giữa dựng thẳng, hai ngón trỏ tựa đầu nhau, để làm thành hình lá sen, đặt trên trán. Đọc chân ngôn:

Oü tathàgata dharma håü.

3/ ĐỒ TƯỢNG VÀ MẠN ĐÀ LA Về đồ tượng và mạn đà la của Phật A Di Đà thì có hai hệ thống căn bản, một là Thai tạng giới, và hai là Kim cang giới. Ngoài hai hệ thống căn bản này, một số đồ tượng và mạn đà la tổng hợp cả hai hệ thống.

Đồ tượng và mạn đà la của Thai tạng giới chủ yếu căn cứ vào Đại nhật kinh và Đại nhật kinh sớ. Bài kệ trong phẩm "Cụ duyên" của Đại nhật kinh 1 về Phật Vô Lượng Thọ đã nói:

Tây phương Nhân Thắng Giả, Thị danh Vô Lượng Thọ, Trì tụng giả tư duy, A Di Đà (Mật Giáo)

Nhi trụ ư Phật thất.

Đại nhật kinh sớ 4 giải thích: "Quán tưởng Phật Vô Lượng Thọ ở phương tây (...) màu vàng ròng, mắt hơi nhắm, nhìn xuống, thành dáng tam muội tịch diệt. Thông lệ các hình tượng Phật đều như vậy".

Đây là mô tả đơn giản về hình tượng của Phật Vô Lượng Thọ ở viện trung đài tám cánh thuộc mạn đà la Thai tạng giới. Hình tượng này, theo Bí tạng ký M thì ở trung đài màu vàng đỏ, dáng nhập định, mắt hơi nhắm và nhìn xuống. Hiện đồ mạn đà la tứ giác bát diệp sự và Chư thuyết bất đồng ký 2 nói, hình tượng Phật Vô Lượng Thọ có thân màu vàng nhạt, hai tay kết định ấn. (x. Đồ tượng 20)

ĐỒ TƯỢNG 20 : Vẽ theo Thai tạng cựu đồ dạng

Đại nhật kinh 1 không xác định màu sắc của thân thể đức Phật Vô Lượng Thọ. Lời giải của Đại nhật kinh sớ 4 là màu vàng ròng (chân kim sắc), hẳn đã xuất phát từ Đại tỳ lô giá na kinh quảng đại nghi quĩ H. Vì nó liên hệ đến bài kệ nói rằng:

A Di Đà (Mật Giáo)

Tây phương diệp hoa tòa, Quán thảm tự quang luân, Chuyển thành vô lượng thọ, Sắc như diêm phù kim.

Cho rằng Phật Vô Lượng Thọ có màu vàng diêm phù đàn (jàmbånada), tức màu chân kim, chứng tỏ ảnh hưởng từ Quán vô lượng thọ kinh.

Thuyết màu vàng đỏ của Bí tạng ký có lẽ bắt nguồn từ Nhiếp vô ngại đại bi tâm đại đà la ni kinh kế nhất pháp trung xuất vô lượng nghĩa nam phương mãn nguyện bổ đà lạc hải hội ngũ bộ chư tôn đẳng hoằng thệ lực phương vị cập uy nghi hình sắc chấp trì tam ma da tiêu xí mạn đồ la nghi quĩ, thường gọi tắt là Nhiếp vô ngại kinh, theo đó thì Như Lai Vô Lượng Thọ ở phương tây, "thân tướng màu vàng đỏ, kết ấn tam ma địa, mắt mở dáng nhìn xuống, áo ca sa màu son sáng, an trụ trên vành trăng lớn, nhập định cứu chúng sinh khổ, phóng hào quang màu vàng ròng, dùng khổng tước làm tòa".

Đoạn mô tả vừa dẫn của Nhiếp vô ngại kinh về Phật Vô Lượng Thọ sự thực thuộc về Kim cang giới, vì nó nằm trong mục nói về pháp tăng ích diên mạng, một pháp của Kim cang giới. Hơn nữa, đề cập tới khổng tước tòa và màu đỏ tức là đề cập tới một nét đặc trưng của tượng A Di Đà trong Kim cang giới. Do thế, Bí tạng ký hẳn đã phải lầm khi mô tả đồ tượng Phật A Di Đà với màu sắc nói trước, và nói là thuộc Mạn đà la Thai tạng giới.

Về màu vàng nhạt (thiển hoàng) mà Chư thuyết bất đồng ký ghi lại từ Hiện đồ mạn đà la tứ giác bát diệp sự, Thạch sơn thất tập TB cũng nói Phật A Di Đà "có thân màu trắng vàng (bạch hoàng sắc) trú định ấn, mặc áo nhẹ, ngồi trên tòa sen báu", và bảo xuất xứ từ đồ. Đồ ở đây chắc là Hiện đồ mạn đà la vừa thấy, vì xác định thân Phật có màu vàng trắng tức cũng xác định màu vàng trắng ấy là màu vàng nhẹ và nhạt. Thuyết màu vàng trắng nhạt này không thấy nói đến ở trong các kinh điển có nguồn gốc Ấn độ. Nó có lẽ đã xuất phát từ quan niệm ngũ hành của Trung quốc. Bạch bảo khẩu sao 5 có đoạn viết: "... phương tây là kim, kim chủ mùa thu, sắc trắng, sắc trắng là do gió". Lại viết: "Sắc trắng là có nghĩa rốt ráo tròn sáng, lại có nghĩa là nước". Như thế việc thêm màu trắng vào màu vàng ròng của thân Phật Vô Lượng Thọ để cho màu vàng nhạt đi, phản ảnh quan niệm ngũ hành vừa nói. Chính Bạch bảo khẩu sao 4 dưới mục A Di Đà pháp 2, đoạn nói về thân màu vàng như vàng diêm phù đàn, đã nói: "Trong ngũ hành thì phương tây là kim. Cho nên thân màu vàng". Về mạn đà la, Thai tạng giới có một mạn đà la gồm ba bộ và mười hai viện. Thứ nhất là Phật bộ gồm viện Trung đài tám cánh ở giữa và sáu viện ở trên dưới là viện Biến tri, Trì minh, Thích Ca, Văn Thù, Hư Không Tạng và Tô Tất Địa. Tiếp đến là Liên hoa bộ gồm hai viện là Quán Âm và Địa Tạng. Thứ ba là Kim cang bộ, cũng có hai viện là Kim Cang Thủ và Trừ Cái Chướng. Và xung quanh là viện Kim cang ngoại bộ. Trong ba bộ ấy thì A Di Đà thuộc về Phật A Di Đà (Mật Giáo)

bộ, ở vị trí phía tây của Đại Nhật Như Lai, biểu thị phương tiện trí như Đại nhật kinh sớ 4 và Đại nhật kinh sớ diễn áo sao 13 đã ghi. Chủng tử Di Đà đây là Am hoặc A, vì chủng tử chung của Phật bộ là A, nên tùy theo quan điểm trung nhân phát tâm hay đông nhân phát tâm của A tự ngũ chuyển mà có Aü hoặc A. Mặt khác, Phật A Di Đà trong Thai tạng giới còn có một chủng tử khác là Saü.

Saü, như đã nói trong phần về chủng tử, là do chủng tử Sa qua quá trình biến chuyển theo A tự ngũ chuyển tạo nên. Mà Sa là chủng tử của Liên hoa bộ, và bộ chủ của bộ này là Bồ tát Quán Thế Âm. Đại nhật kinh 7 phẩm chân ngôn sự nghiệp xác nhận Sa đúng là chủng tử của Quán Tự Tại. Vấn đề vì thế đòi hỏi giải thích sự quan hệ giữa Phật A Di Đà và Bồ tát Quán Thế

Âm.

Đại nhật kinh 1 phẩm Nhập mạn đà la cụ duyên chân ngôn đã mô tả viện Trung đài tám cánh gồm có năm vị Phật, tức là Đại Nhật ở trung ương, Bảo Tràng ở phương đông, Hoa Khai Phu ở phương nam, Bất Động ở phương bắc và Vô Lượng Thọ ở phương tây. Đến phẩm Nhập bí mật mạn đồ la vị của Đại nhật kinh 5 thì viện Trung đài tám cánh ấy được tăng cường thêm bốn vị Bồ tát. Thế là tám cánh của viện Trung đài bây giờ có tám tôn vị: Bảo Tràng ở phương đông, Khai Phu Hoa ở phương nam, Cổ Âm ở phương bắc và Vô Lượng Thọ ở phương tây, Bồ tát Phổ Hiền ở đông nam, Bồ tát Quán Tự Tại ở phương đông bắc, Diệu Cát Tường Đồng tử ở tây nam, và Bồ tát Từ Thị ở tây bắc. Vị trí của bốn vị Phật và bốn vị Bồ tát ghi nhận ở đây đưa ra không ít khó khăn cho công tác giải thích sự quan hệ nhân quả giữa các vị Phật và Bồ tát ấy. Thí dụ, Phật A Di Đà và Bồ tát Quán Tự Tại có một quan hệ nhân quả. Nhưng ở đây, Phật A Di Đà thì ở phương tây, trong khi Bồ tát Quán Tự Tại thì ở phương đông bắc, nghĩa là không có một liên hệ phương hướng trực tiếp giữa hai tôn vị này.

Vấn đề quan hệ phương hướng đây, Đại nhật kinh sớ hình như không quan tâm lắm, nên đã không có một câu bình giải nào. Nhưng đến Đại nhật kinh sớ diễn áo sao 54, vấn đề được nhận ra, và nỗ lực giải quyết đã hình thành. Trước hết, nó dẫn Đại nhật kinh và Đại nhật kinh sớ, qui định phương hướng của bốn vị Bồ tát: Phổ Hiền (vt. Phổ) ở đông nam, Quán Tự Tại (vt.

Quán) ở đông bắc, Văn Thù (vt. Văn) ở tây nam và Di Lặc (vt. Di ) ở tây bắc. Tiếp đến nó viết:

"Nhập bí mật phẩm nói Từ Thị ở tây bắc, thì Hiện đồ nói Từ Thị ở đông bắc (...) Bát ấn phẩm v. v... nói Quán Âm ở đông bắc, thì Hiện Đồ nói Quán Âm ở tây bắc. Mạn đà la đồ vị do Hoằng Pháp đại sư thỉnh về nói Quán Âm ở tây bắc và Từ Thị ở đông bắc. Thế thì, hai tôn vị ở đây khác với những gì đã nói ở trong kinh và sớ".

Như thế, vị trí của Bồ tát Quán Thế Âm trong Đại nhật kinh và Đại nhật kinh sớ là ở đông bắc. Tuy nhiên, trong Hiện đồ mạn đà la và Mạn đà la đồ vị do Không Hải mang về thì vị trí ấy lại nằm ở tây bắc. Vị trí tây bắc này, sau đó được các tác gia Mật giáo Nhật bản chấp nhận và truyền thừa. Ký tạng ký M ghi nhận, rồi Lưỡng bộ mạn đà la sự sao T dẫn lại và cụ thể hóa bằng đồ hình (x. Đồ hình 1). Việc dời vị trí Quán Tự Tại về phía tây bắc dĩ nhiên giải thích một A Di Đà (Mật Giáo)

cách dễ dàng quan hệ nhân quả giữa Phật A Di Đà ở phương tây và Bồ tát Quán Tự Tại ở phương tây bắc.

ĐỒ HÌNH 1: Vị trí Phật Vô Lượng Thọ trong Thai tạng giới mạn đà la (Lưỡng bộ mạn đà la tư sao T)

Chú thích: 1. âh Đại Nhật, 2. A Bảo Tràng, 3. â Khai Phu Hoa, 4. Aü Vô Lượng Thọ, 5. Aþ Thiên Cổ Lôi Âm, 6. Aü Phổ Hiền, 7. A Văn Thù, 8. Vu Quán Âm, 9. Yu Di Lặc

Quan hệ ấy là một quan hệ đồng nhất, đúng như Đại nhật kinh sớ diễn áo sao 13 viết: "Quán Thế Âm là Phật A Di Đà". Có quan hệ đồng nhất ấy, bởi vì Phật A Di Đà có bi nguyện tiếp dẫn chúng sinh, nên ở trong thế giới ngũ trọc (trược) tạp nhiễm thì gọi là Bồ tát Quán Tự Tại, như Lý thú thích H đã giải thích trên. Mặt khác, quan hệ ấy không chỉ có tính đồng nhất, mà còn có tính nhân quả, trong đó nếu xét từ quả đến nhân thì Bồ tát Quán Thế Âm là một tôn vị thân cận của Phật A Di Đà, còn nếu xét từ nhân vị tu hành đến quả đức thành tựu, thì Bồ tát ấy trở thành bộ chủ của Liên hoa bộ, thể hiện trí phương tiện của Phật A Di Đà.

Đây là thuyết Di Đà Quán Âm nhân quả bất nhị mạn đồ la, mà Bạch bảo khẩu sao 6 ghi lại. Đại nhật kinh sớ 20 xác định rõ tính bất nhị của quan hệ nhân quả đó bằng cách nói: " Từ nhân đến quả, đó chỉ là hạnh một thân một trí của Như Lai mà thôi. Cho nên, tám cánh đều là Đại Nhật Như Lai nhất thể". Từ quan hệ nhân quả có tính nhất thể này, đức Phật A Di Đà có A Di Đà (Mật Giáo)

chủng tử Saü do chủng tử Sa của Liên hoa bộ qua quá trình uyển chuyển của A tự ngũ chuyển là một sự kiện dĩ nhiên.

Về đồ tượng và mạn đà la của Phật A Di Đà trong Kim cang giới thì chủ yếu dựa vào các kinh điển thuộc hệ thống Kim cang đỉnh kinh. Trong Kim cang đỉnh thắng sơ du già kinh trung lược xuất đại lạc kim cang tát đỏa niệm tụng nghi quĩ và Kim cang đỉnh thắng sơ du già Phổ Hiền bồ tát niệm tụng pháp có bài kệ nói:

Vô Lượng Thọ Như Lai, Xích sắc đặc thù nghi,

(Như Lai Vô Lượng Thọ,

Màu đỏ vẻ đặc thù)

Như thế, về đồ tượng thì Phật A Di Đà trong Kim cang giới có thân màu đỏ. Màu đỏ này, Đại lạc kim cang tát đỏa tu hành thành tựu nghi quĩ cũng xác nhận và cho biết thêm giáng thế của vị Phật ấy: "Như Lai Vô Lượng Quang màu đỏ, nắm tay trái cầm cành hoa sen, nắm tay phải mở ra, ngồi kiết già phu tọa". Kim cang đỉnh kinh quán tự tại vương Như Lai tu hành pháp mô tả hơi khác đi một chút: "Đức Phật Vô Lượng Thọ có thân màu hồng pha lê, phóng ra ánh sáng lớn, kết ấn tam ma địa, ngồi trên tòa sen kim cang". Bạch bảo khẩu sao 5 giải thích màu hồng pha lê vừa nêu đây là "màu đỏ hồng, pha lê màu trắng, đó tức màu đỏ và trắng hòa hiệp không hai". Bản dịch tương đương của Kim cang đỉnh kinh quán tự tại vương như lai tu hành pháp là Kim cang đỉnh kinh du già quán tự tại vương Như Lai tu hành pháp, thay vì có màu hồng pha lê, lại có màu vàng tử ma: "Đại bi Quán Thế Âm Như Lai có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, màu vàng tử ma, có ánh sáng tròn đầy quanh thân". Màu vàng này, một số kinh thuộc Kim cang giới cũng nói đến. Chẳng hạn, A ri đa la đà la ni a lỗ lực kinh viết: "Vẽ đức Như Lai A Di Đà cáo sáu sách, tay kết pháp ấn, ngồi kiết già trên đài sen, mình thuần màu vàng, phóng ánh sáng màu trắng". Tuy nhiên, màu vàng là màu của đức Phật A Di Đà trong Thai tạng giới, còn trong Kim cang giới thì đức Phật ấy có sắc thân màu đỏ hay đỏ hồng.

Về ấn thì chủ yếu dùng định ấn, cũng gọi là tam ma địa ấn. Ấn này Kim cang đỉnh nhất thiết Như Lai chân thật nhiếp đại thừa hiện chứng đại giáo vương kinh 3 gọi là Thắng định ấn hay Pháp luân ấn, trong khi Kim cang đỉnh du già trung lược xuất niệm tụng kinh 1 gọi là Thắng thượng tam ma địa. Đôi khi, cũng thấy nói đến các ấn khác như Thuyết pháp ấn, hay Thí nguyện ấn v.v...

Về tòa ngồi, thì chủ yếu là dùng tòa sen, nhưng cũng còn dùng đến tòa Khổng tước. Kim cang đỉnh du già trung lược xuất niệm tụng kinh 1 và Nhiếp vô ngại kinh đã nói đến việc dùng chim công làm tòa. Bạch bảo khẩu sao 5 viết: "Thế gian cho chim công là một loài chim lành.

Loại chim này lông có đầy đủ màu sắc, lại có đủ trí khôn, dễ thích ứng với thời nghi. Cho nên, Chuyển pháp luân vương lấy nó làm tòa để biểu thị cho việc chuyển đại pháp luân không phải A Di Đà (Mật Giáo)

là chuyện nhỏ. Trí tuệ của đức Phật A Di Đà có khả năng thuyết pháp đoan nghi. Chim công có trí thông minh nên dùng để biểu thị khả năng đó. Chim này ăn tất cả mọi loài côn trùng độc dữ làm thân mạng. Phật A Di Đà tiêu trừ tam độc tạo ác của tất cả chúng sinh, lấy đó làm tự tánh thanh tịnh thọ mạng. Vì bản chất tam độc là thanh tịnh tự nguyên ủy, nên lấy chim công làm tòa. Thuật ngữ Phật giáo Trung quốc thường gọi là A Di Đà khổng tước tòa.

Tòa khổng tước này cũng được đưa vào trong phép quán đạo tràng. Bạch bảo khẩu sao 5 có ghi lại hai phép quán loại ấy, một của Tiểu Dã, và một của Thạch Sơn. Theo Tiểu Dã, "trên đàn cỏ chữ YAM biến thành tòa khổng tước, trên tòa có chữ HRäH biến thành đài sen, trên đài sen có chữ A biến thành vành trăng, trong vành trăng có chữ HRäH biến thành chày kim cang một chỉa, chỉa ấy biến thành Phật A Di Đà mình màu hồng pha lê, phóng ánh sáng lớn, đầy đủ các vẻ đẹp". Còn theo Thạch Sơn, thì: "trên đàn có chữ HRäH biến thành chim công sắc vàng, trên chim công có chữ HRäH biến thành đài sen, trên đài có chữ HRäH biến thành vành trăng tròn sáng, trên vành trăng có chữ HRäH biến thành hoa sen hồng nở, lấy chày kim cang một chỉa làm cọng. Hoa sen đó biến thành Vô Lượng Thọ Như Lai, mình màu hồng pha lê, phóng ánh sáng lớn..."

ĐỒ TƯỢNG 21: Phật A Di Đà trên tòa khổng tước (Ri đa tăng nghiệt ra ngũ bộ tâm quán)

A Di Đà (Mật Giáo)

Đồ tượng khổng tước tòa được vẽ trong Rị đa nghiệt ra ngũ bộ tâm quán, thì Phật A Di Đà thân màu vàng ngự trên bảy con chim công màu lục nhạt, hai tay kết định ấn. (x. Đồ tượng

21)

Về mạn đà la, cứ theo Kim cang đỉnh kinh du già thập bát hội chỉ qui, tổng quát có chín hội thuộc Kim cang giới. Trong đó, bảy hội có đề cập đến Phật A Di Đà, hoặc bằng hình tượng, hoặc bằng chủng tử, hoặc bằng biểu tượng (samaya). Bốn hội sau đây có hình tượng: Thành thân, Vi tế, Cúng dường và Hàng tam thế. Một hội chỉ có chủng tử là Tứ ấn. Hai hội có biểu tượng là Tam ma da và Hàng tam thế tam ma da. Hai hội còn lại, hội Nhất ấn chỉ độc nhất pháp thân là Đại Nhật Như Lai, và hội Lý thú chỉ gồm các Bồ tát. (x. Đồ hình 2)

Nét đặc trưng của chín hội mạn đà la Kim cang giới là gồm ba mươi bảy tôn vị được tổ chức theo từng nhóm. Số tôn vị này được tăng hay giảm tùy theo nội dung và ý nghĩa của mỗi hội. Đây là nói theo hệ thống truyền thừa của Mật giáo Trung quốc. Trong truyền thừa của Mật giáo Ấn độ và Tây tạng, số tôn vị này, và ngay cả danh hiệu, có rất nhiều khác biệt. Dù vậy, lược đồ cơ bản của các hệ truyền thừa vẫn giống nhau. Cho nên, ở đây chúng ta chỉ giới hạn trong hệ thống truyền thừa của Trung quốc.

Căn cứ Kim cang đỉnh du già tam thập thất tôn xuất sinh nghĩa, từ Phổ Hiền Kim cang tánh hải xuất hiện vô số gia trì sắc thân kết tụ thành năm vị Trí Phật: Đại Nhật, A Súc Bệ, Bảo sinh, A Di Đà và Bất Không Thành Tựu, an trú theo bốn phương với Đại Nhật Như Lai ở trung ương, và A Di Đà Như Lai luôn luôn ở phương tây. Rồi từ mỗi đức Như Lai xuất sinh bốn vị

Bồ tát thân cận.

A Di Đà (Mật Giáo)

Chú thích đồ hình 2:

ĐỒ HÌNH 2: Vị trí chín hội trong Kim cang giới mạn đà la (Lưỡng Bộ Mạn Đà La Tư Sao H)

1. Hội Thành thân 2. Hội Yết ma 3. Hội Tam muội da 4. Hội Cúng dường 5. Hội Tứ ấn 6. Hội Nhất ấn 7. Hội Lý thú 8. Hội Hàng tam thế yết ma 9. Hội Hàng tam thế tam muội da

Về sự xuất sinh bốn vị Bồ tát thân cận của Phật A Di Đà, Kim cang đỉnh nhất thiết Như Lai chân thật nhiếp đại thừa hiện chứng đại giáo vương kinh T diễn tả như sau: Trước hết, đức Thế Tôn A Di Đà nhập bản thệ của Quán Tự Tại Bồ tát, soi rõ tất cả các pháp tự tánh thanh tịnh bình đẳng, do đó xuất sinh Pháp Bồ tát, cũng gọi là Kim Cang Pháp (Vajra-dharma), an trụ phía trước vành trăng của Phật A Di Đà. Tiếp đến, Thế Tôn A Di Đà lại nhập bản thệ của Bồ tát Mạn Thù Thất Lợi, với gươm bén trí tuệ dứt trừ tất cả các tội chướng, từ đó xuất sinh Kim Cang Lợi Bồ tát (Vajra-tãkùõa), an trụ bên phải vành trăng của Phật A Di Đà. Sau nữa, đức Phật A Di Đà nhập bản thệ của Bồ tát Tài Phát Tâm Chuyển Pháp Luân, sau khi đã đoạn hoặc thì phải truyền diệu pháp, nên vừa phát tâm tức đã chuyển pháp luân, do đó xuất sinh Kim Cang Nhân Bồ tát (Vajra-hetu), an trụ ở bên trái vành trăng của Phật A Di Đà. Cuối cùng, nhập bản thệ của Bồ tát Vô Ngôn, nêu rõ ngôn ngữ văn tự vốn không, chân như pháp giới bình đẳng, từ đó xuất sinh Kim Cang Ngữ Bồ tát (Vajrabhàùa), an trụ phía sau vành trăng của Phật A Di Đà. Phật A Di Đà và bốn Bồ tát thân cận này, xuất hiện trong hội Thành thân để biểu thị cho trí tuệ môn của tự tánh luân thân. Đây là cảnh giới của Pháp thân Đại Nhật Như Lai, thể hiện thật tướng của các pháp. A Di Đà (Mật Giáo)

Hội này tuy căn bản có 37 tôn, nhưng trong thực tế theo truyền thống Trung quốc và Nhật bản có tất cả 1016 tôn. (x. Đồ hình 3)

ĐỒ HÌNH 3: Hội thành thân trong 9 hội của Kim cang giới mạn đà la, cùng vị trí của Phật A Di Đà trong hội này. Vẽ theo Lưỡng bộ mạn đồ la tư sao H.

Chú thích Đồ hình 3:

1. Đại Nhật; 2. Kim Cang Ba La Mật; 3. Bảo Ba La Mật; 4. Pháp Ba La Mật; 5. Yết Ma Ba La Mật. 6. A Súc; 7. Kim Cang Tát Đỏa; 8. Kim Cang vương; 9. Kim Cang Ái; 10. Kim Cang Hỷ.

11. Bảo sinh; 12. Kim Cang Bảo; 13. Kim Cang Tiêu; 14. Kim Cang Tràng; 15. Kim Cang Tiếu.

16. Vô Lượng Thọ; 17. Pháp; 18. Lợi; 19. Nhân; 20. Ngữ.

21. Bất Không Thành Tựu; 22. Nghiệp; 23. Hộ; 24. Nha; 25. Quyền;

26. Hí; 27. Man; 28. Ca; 29. Vũ;

30. Hương; 31. Hoa; 32. Đăng; 33. Đồ; 34. Câu; 35. Sách; 36. Tỏa; 37. Linh.

Các vòng tròn không đánh số là tên các cõi trời.

Điểm cần chú ý là trong Kim cang giới, năm vị Phật của Phật bộ, mỗi vị hiện ra hai thân, tức chánh pháp luân thân và giáo lệnh luân thân. Chân ngôn tôn giáo thì nghĩa 4 dẫn Kim cang đỉnh du già để nêu lên thuyết này, mà thuật ngữ của Trung quốc gọi là A Di Đà nhị thân. Ta sẽ thấy trong chín hội của Mạn đà la kim cang giới ở đây, đức Phật Di Đà chỉ xuất hiện dưới hai thân ấy.

A Di Đà (Mật Giáo)

Về đồ tượng thì vẽ Phật A Di Đà ngồi trên tòa sen tay bắt định ấn; tay trái để trên tay phải, vị trí ở trung ương. Kim Cang Pháp Bồ tát cũng ngồi trên tòa sen, tay phải bắt ấn thuyết pháp, tay trái cầm hoa sen, vị trí ở trước mặt bổn tôn. Hoa sen ở đây tượng trưng cho tự tính thanh tịnh của các pháp. Bên phải bổn tôn là Kim Cang Lợi Bồ tát, tay phải cầm kiếm tượng trưng cho trí tuệ sắc bén, đoạn trừ các lậu hoặc. Bên trái là hình của Kim Cang Nhân Bồ tát ngồi kiết già trên hoa sen, tay trái nắm lại, tay phải nâng bánh xe pháp luân, tượng trưng cho có nhân phát tâm tức có quả chuyển pháp luân. Cuối cùng sau lưng bổn tôn là hình Kim Cang Ngữ Bồ tát cũng ngồi kiết già trên tòa sen, tay trái nắm lại, tay phải cầm cái lưỡi, bên trong có chày kim cang ba chỉa, tượng trưng cho tự tánh ngôn ngữ văn tự vốn không. (x. Đồ tượng 22)

ĐỒ TƯỢNG 22: Vị trí Phật A Di Đà trong hội Thành thân.

Vẽ theo Kim cang giới cửu hội đại mạn đồ la

(Thành thân hội)

Sau hội Thành thân căn bản cũng gọi là hội Kiết ma, thì đến hội Tam muội da (samaya), thể hiện bản thệ (tam muội da) cũng gọi là kiết ma hội gồm bảy mươi ba tôn vị. Về đồ hình căn bản, vẫn dùng đồ hình của Thành thân hội. Nhưng vì thể hiện bản thệ, nên các tôn vị trong hội này chỉ tượng trưng bằng những biểu tượng (samaya: tam ma da hình, tam hình). Biểu tượng căn bản của Phật A Di Đà được mô tả trong Kim cang đỉnh du dà trung lược xuất niệm tụng kinh 3 rằng: Ở hướng rồng (phương tây) trong luân đàn, họa hình chày kim cang nằm ngang, A Di Đà (Mật Giáo)

trên đó họa hình hoa sen. Đây gọi là Hoa phát trượng ấn. A sa phược sao 6 dẫn thuyết của Tăng chánh Thắng Hiền truyền lại, nói rằng hoa sen này có tám cánh, cọng nó là chày kim cang một chỉa, còn chày kim cang nằm ngang là loại năm chỉa.Ý nghĩa của biểu tượng này, mà thuật ngữ Phật giáo Trung hoa gọi là A Di Đà tam ma da hình, Bạc thảo tử khẩu quyết 1 giải thích: "Hoa sen hồng tám cánh chỉ cho tính tâm của ta chính là thai tạng. Chày kim cang năm chỉa nằm ngang chỉ cho năm trí vốn có chính là kim cang. Cọng sen bằng chày kim cang một chỉa là A Di Đà của trí diệu quán sát vậy". Bạc thảo tử khẩu quyết còn giải thích thêm là hoa sen biểu tượng cho lý giới, tức thai tạng giới, còn chày kim cang năm chỉa biểu hiệu cho năm trí, tức là trí giới hay kim cang giới. Như vậy, biểu tượng này mang ý nghĩa lý trí bất nhị, nó làm nổi bật tính thường trụ của Phật tính hay Pháp thân. Và đó chính là nội dung ý nghĩa của danh hiệu Vô Lượng Thọ và Vô Lượng Quang. Vô Lượng Quang là hiện thân của trí diệu quán sát, biểu hiện thành trí giới tức kim cang giới, nên lấy chày kim cang làm biểu tượng, trong khi đó Vô Lượng Thọ lại hiện thân của Phật tánh thường trụ, hiển hiện thành lý giới tức thai tạng giới, do thế lấy hoa sen làm biểu tượng.

Biểu tượng trên của Phật A Di Đà, cứ theo đồ tượng trong Kim cang giới cửu hội đại mạn đồ la bản chùa Nhân hòa thì về tam ma da hội không thấy có vẽ hình hoa sen ở trên chày kim cang một chỉa (x. Đồ tượng 23). Ngoài biểu tượng của Phật A Di Đà, bốn vị Bồ tát thân cận cũng được tượng trưng bằng những biểu tượng riêng. Kim Cang Pháp Bồ tát thì được tượng trưng bằng hoa sen có cọng bằng chày kim cang một chỉa. Kim Cang Lợi Bồ tát thì cây gươm.

Kim Cang Nhân Bồ tát thì bằng bánh xe, còn Kim Cang Ngữ Bồ tát thì bằng cái lưỡi trên có chày kim cang năm chỉa. Ý nghĩa của những biểu tượng này đã giải thích ở trên.

Lê Mạnh Thát 104 A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ TƯỢNG 23: Vị trí của Phật A Di Đà trong hội Tam ma da Vẽ theo Kim cang giới cửu hội đại mạn đà la (Tam ma da hội)

Tiếp đến là hội Vi tế. Về đồ hình căn bản, thì nói bố trí giống hội Thành thân, và về tôn vị thì nó giống như hội Tam ma da, nhưng thay vì biểu tượng nó đã có những hình tượng. Những hình tượng này chủ yếu thì giống hình tượng của hội Thành thân, nhưng đã có thêm một số thay đổi. Thay đổi lớn lao nhất nằm ở chỗ đức Phật A Di Đà và bốn vị Bồ tát thân cận đã được vẽ gắn lên trên các chày kim cang (x. ĐỒ TƯỢNG 24). Sự kiện này có ý nghĩa biểu thị tính tự tại kiên cố, có khả năng kham nhẫn, điều phục và tự tại. Đấy cũng là ý nghĩa của hội Vi tế này.

A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ TƯỢNG 24: Vị trí Phật A Di Đà trong hội Vi tế Vẽ theo Kim cang giới cửu hội đại mạn đồ la

Sau nữa là hội Cúng dường. Đồ hình, và các tôn vị, căn bản giống như các hội trước. Điểm khác biệt ở đây là các vị Bồ tát thân cận đều cầm các tiêu xí, tức các biểu tượng, để cúng dường Bổn sư của mình (x. ĐỒ TƯỢNG 25)

A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ TƯỢNG 25: Vị trí Phật A Di Đà trong hội Cúng dường. Vẽ theo Kim cang giới cửu hội đại mạn đồ la Hội Tứ ấn gồm mười ba tôn: năm Phật, bốn Ba la mật, và bốn nội cúng được bố trí theo đồ hình sau (x. Đồ hình 4)

A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ HÌNH 4: Vị trí của Phật A Di Đà trong hội Tứ ấn Vẽ theo Lưỡng hội mạn đồ la

Trong hội này, trừ Phật Đại Nhật ở trung ương, bốn vị còn lại đều hóa thân thành các Bồ tát, mà hóa thân của Phật A Di Đà là Bồ tát Quán Tự Tại. Sự hóa thân này là biểu hiện cho sự kiện bốn trí, bốn Phật là một thể không tách rời.

Hai hội cuối cùng là Hàng tam thế và Hàng tam thế tam ma da. Ý nghĩa tượng trưng chung của cả hai hội này là đức Như Lai sau khi thành đạo, vì trời Ma hê thủ la (Mahesvara) vân vân ngoan cố khó giáo hóa bằng những phương pháp tịch tịnh, để hàng phục chúng, Ngài thị hiện thân Đại Oai Đức từ Phẫn nộ Kim cang tam ma địa. Đây là Giáo lịnh luân thân. Về đồ hình, căn bản giống hội Thành thân, nhưng số tôn vị chỉ có bảy mươi bảy trong hội Hàng tam thế, còn hội Hàng tam thế tam ma da có bảy mươi ba biểu tượng của các tôn vị ấy, nghĩa là trừ bốn vị Minh vương ở bốn góc. Đồ tượng của Phật A Di Đà và bốn Bồ tát thân cận, căn bản giống hội Thành thân. Điểm sai khác ở đây là các tôn vị này đều bắt ấn Hàng tam thế với hai bàn tay nắm lại và bắt tréo nhau để trước ngực; nếu đức Phật thì tay trái để ngoài tay phải, bốn Bồ tát ngược lại. Bốn góc là bốn biểu tượng của bốn Bồ tát, trong đó cần chú ý là biểu tượng của Pháp và Ngữ Bồ tát thì chỉ có chày kim cang chứ không có hoa sen và cái lưỡi (x. Đồ tượng

26)

A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ TƯỢNG 26: Vị trí Phật A Di Đà trong hội Hàng tam thế Vẽ theo Kim cang giới cửu hội đại mạn đồ la

Về đồ tượng của hội Hàng tam thế tam ma da, căn bản giống hội Tam ma da với điểm khác biệt sau. Thứ nhất, biểu tượng của Phật A Di Đà trong hội Tam ma da thì không có hoa sen trên chày kim cang một chỉa, trong khi trong hội Hàng tam thế tam ma da thì có. Thứ hai, hoa sen của các Bồ tát trong hội Tam ma da có ba cánh, trong khi trong hội Hàng tam thế tam ma da thì có sáu cánh (x. Đồ tượng 27)

A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ TƯỢNG 27: Vị trí Phật A Di Đà trong hội Hàng tam thế tam ma da.

Vẽ theo Kim cang giới cửu hội đại mạn đồ la Trong các hội kể trên của mạn đà la Kim cang giới, trừ hội Tứ ấn, mẫu hình căn bản là Phật Vô Lượng Thọ ở giữa, bốn phía là bốn Bồ tát thân cận. Phía trước, tức phương đông là Pháp Bồ tát; bên phải, Lợi Bồ tát; bên trái là Nhân Bồ tát; phía sau, tức hướng tây là Ngữ Bồ tát (x. Đồ hình 5).

ĐỒ HÌNH 5: Ngũ tôn mạn đà la Chú thích: 1. Vô Lượng Thọ A Di Đà (Mật Giáo)

2. Pháp Bồ tát 3. Lợi Bồ tát 4.Nhân Bồ tát 5. Ngữ Bồ tát

Mẫu hình căn bản này cũng gọi là A Di Đà ngũ tôn mạn đà la. Nhưng còn có một mạn đà la ngũ tôn khác được nhắc đến trong Giác thiền sao 7, theo đó, bổn tôn ở giữa là A Di Đà, còn bốn Bồ tát là Quán Âm, Thế Chí, Địa Tạng và Long Thọ. Giác Thiền cho biết, không tìm thấy điển cứ của mạn đà la ngũ tôn này nhưng thấy thực hành ở Tinh châu, Trung quốc. Đây là sự kết hợp tín ngưỡng Tịnh độ với Mật giáo, chứ không hẳn là thuần túy Mật giáo. Trong ngũ tôn này, Long Thọ được kể đến, không những vì là người truyền thừa Kim cang đỉnh kinh của Mật giáo, mà còn vì là vị chủ xướng dị hành đạo trong Thập trụ tỳ bà sa luận. Ngũ tôn đây, cũng gọi là A Di Đà ngũ Phật, rất lưu hành ở Nhật bản, như đã ghi lại trong Phù tang lược ký 28 và Bản triều văn túy 13. Ngoài ra còn có các mạn đà la khác dùng cho các nghi thức tu hành riêng biệt về Phật A Di Đà, trong đó được kể là Thập thất tôn mạn đà la, A Di Đà lý thú mạn đà la, A Di Đà bát mạn đà la, A Di Đà cửu phẩm mạn đà la và A Di Đà cửu tự mạn đà la.

1. Thập thất tôn mạn đà la.

Mạn đà la gồm mười bảy tôn vị này là một đồ hình mở rộng từ mạn đà la ngũ tôn với sự tăng cường của bốn nội cúng là Hỉ, Man, Ca và Vũ; bốn ngoại cúng là Hương, Hoa, Đăng, Đồ; và bốn nhiếp: Câu, Sách, Tỏa, Linh. Đây là mẫu đồ hình đầy đủ nhất của A Di Đà mạn đà la thuộc Kim cang giới. Nếu bỏ bớt bốn Bồ tát thân cận, ta sẽ có Thập tam tôn mạn đà la. Nó được đề cập trong Kim cang đỉnh kinh Quán tự tại vương Như Lai tu hành pháp. Mặt khác, nếu thay bốn nhiếp bằng bốn biểu tượng của tham, sân, si và niết bàn, ta sẽ có mạn đà la của kinh Lý thú bát nhã (x. Đồ hình 6) ĐỒ HÌNH 6: A Di Đà thân thất tôn mạn đà la A Di Đà (Mật Giáo)

Vẽ theo A sa phược sao 53

Chú thích:

1. A Di Đà, 2. Pháp Bồ tát, 3. Lợi Bồ tát, 4. Nhân Bồ tát, 5. Ngữ Bồ tát, 6. Hỉ, 7. Man, A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ HÌNH 7: A Di Đà lý thú mạn đà la Vẽ theo Mạn đồ la tập H

Chú thích: 1. Quán Tự Tại, 2. Kim Cang Pháp, 3. Kim Cang Lợi, 4. Kim Cang Nhân, 5. Kim Cang Ngữ, 6. Hỉ, 7. Man, 8. Ca, 9. Vũ, 10. Hương, 11. Hoa, 12. Đăng, 13. Đồ, Đ: Đông, T: Tây, N: Nam, B: Bắc

3/ A Di Đà bát mạn đà la.

ĐỒ HÌNH 8: A Di Đà bát mạn đà la Vẽ theo A sa phược sao 53 A Di Đà (Mật Giáo)

Vô Lượng Thọ Như Lai quán hành cúng dường nghi quĩ nói: Những người xuất gia hay tại gia nếu có ước nguyện vãng sinh về Cực lạc, thì trước hết cần nhập mạn đà la, được quán đỉnh rồi sau đó mới theo thầy thọ lãnh nghi quĩ tụng niệm. Mạn đà la được nói ở đây là Bát mạn đà la. Căn cứ Bát đại bồ tát mạn đà la kinh thì bát mạn đà la là pháp yếu sâu xa của tám vị Bồ tát. Trung tâm mạn đà la này, theo Vô Lượng Thọ Như Lai quán hành cúng dường nghi quĩ, là Phật Vô Lượng Thọ. Còn tám Bồ tát thì căn cứ theo Bát Đại Bồ tát mạn đà la kinh là Quán Tự Tại, Từ Thị, Hư Không Tạng, Phổ Hiền, Kim Cang Thủ, Văn Thù, Trừ Cái Chướng và Địa Tạng. Đây là theo truyền bản của Bất Không; truyền bản của Kim Cang Trí thì thay Kim Cang Thủ bằng Kim Cang Tạng. A sa phược sao 53 ghi chủng tử của chín tôn vị này và ý nghĩa của chúng (x. Đồ hình 8). Các chủng tử này cũng là chín chữ cơ bản của Cửu tự mạn đà la (x. Đồ hình 9)

ĐỒ HÌNH 9: A Di Đà mạn đà la Vẽ theo đồ hình của Biệt tôn tạp ký 5

Chú từ:

Trung đài tám cánh: Phật và tám Bồ tát 1. A Di Đà, 2. Quan Âm, 3. Từ Thị, 4. Hư Không Tạng, 5. Phổ Hiền, 6. Kim Cang Thủ, 7. Văn Thù, 8.

Trừ Cái Chướng, 9. Địa Tạng Bốn góc nội viện: bốn nội cúng: 10. Hỉ, 11. Man, 12. Ca, 13. Vũ Bốn góc ngoại viện: bốn ngoại cúng: 14. Hương, 15. Hoa, 16. Đăng, 17. Đồ Bốn phương ngoại viện: bốn nhiếp: 18. Câu, 19. Sách, 20. Toả, 21. Linh

A Di Đà cửu tự mạn đà la. A Di Đà (Mật Giáo)

Mạn đà la này do Giác Phạm thiết lập trong Ngũ luân cửu tự minh bí thích, tổng hợp Bát đại bồ tát mạn đà la kinh với Vô Lượng Thọ Như Lai quán hành cúng dường nghi quĩ. Cửu tự ở đây là chín chữ tất đàn trong A Di Đà tiểu tâm chú Phạn: Oü amçtatese hara håü. Trong đó, tese nên sửa lại là te je.

Xuất xứ của Cửu tự mạn đà la này phải nói là từ Cửu phẩm vãng sinh A Di Đà tam ma địa tập đà la ni kinh. Trong đó, chân ngôn Đại tam ma da thật tướng do đức Như Lai Tỳ Lô Giá Na công bố, đọc: Án a mật lật đa đế tế già lam hồng (Oü amçtateje hara håü). Theo đồ tượng của Ngũ luân cửu tự minh bí mật thích thì ở giữa là trung đài tám cánh. Trung tâm của trung đài Bồ tát Quán Tự Tại với chủng tử HRäÿ, tám cánh chung quanh là tám vị Phật cũng với chủng tử HRäÿ. Lớp thứ hai gồm có tám cánh hoa sen bao lấy trung đài. Trên mỗi cánh là một Bồ tát, bắt đầu từ phía trước mặt với Quan Âm, chủng tử A; theo chiều phải, thứ tự: Từ Thị, chủng tử Mè, Hư Không Tạng, chủng tử TA; Phổ Hiền, chủng tử TE; Kim Cang Thủ, chủng tử JE; Văn Thù, chủng tử HA; Trừ Cái Chướng, chủng tử RA; Địa Tạng, chủng tử Hæý. Bốn góc trong là bốn nội cúng. Bốn góc ngoài là bốn ngoại cúng. Bốn cửa là bốn nhiếp. Ý nghĩa của mạn đà la này Ngũ luân cửu tự minh bí mật thích viết:

Hoa chúng sinh vốn có, Giác ngộ thể Cực Lạc, Thanh tịnh đại hải chúng, Hai mươi lăm Bồ tát, Hoa tụ sơn hải hội,

Ngày đêm thường thủ hộ.

Ngũ luân cửu tự minh bí mật thích còn nói thêm: "Cửu tự mạn đà la này nguyên xuất từ chữ H của Ngũ luân môn. Chữ H này là chỉ cho nhân vị của Bồ tát. Đàm Ma Già phát bốn mươi tám lời nguyện, tức là từ giáo phong sinh xuất chữ H . Chữ H đây, nói cho đủ tức là chữ Hrãþ . Từ chữ Hrãþ này đã đẻ ra cửu tự mạn đà la". Trong ngũ luân, chữ H thuộc về phong luân, và chỉ cho nhân vị của Bồ tát Pháp Tạng (Đàm Ma Già). Quán Vô Lượng Thọ Phật kinh đoạn Lê Mạnh Thát 115 A Di Đà (Mật Giáo)

ĐỒ HÌNH 10: A Di Đà cửu tự mạn đà la Vẽ theo Ngũ luân cửu tự minh bí mật thích nói về Chư Phật Như Lai thị pháp thân, có viết: "Chư Phật là Di Đà. Di Đà là bản thể của gió vậy. Gió là thể của hư không. Hư không là bản thân chính thể của pháp thân Như Lai. Cho nên nói Di Đà là nói chư Phật, nói chư Phật là nói Di Đà. Vào trong tâm tưởng của tất cả chúng sinh, mạng sống của chúng ta là hơi thở, hơi thở là gió, lại cũng là hư không. Cho nên trong chúng sinh có thể của Di Đà". Như thế, nguồn gốc của Cửu tự mạn đà la không chỉ phát xuất từ Mật giáo mà còn từ các kinh điển của Tịnh độ giáo. Đoạn trích từ Quán vô lượng thọ kinh giúp giải thích vì sao xuất hiện tám vị Phật chung quanh trung đài, tất cả đều cùng một chủng tử HRäÿ.

(x. Đồ hình 10)

5/ A Di Đà cửu phẩm mạn đà la.

Cũng gọi là Đường bản mạn đà la, vì nó được Huệ Vân của Nhật bản thỉnh từ Trung quốc về. Mạn đà la này, Giác thiền sao 7 mô tả thế này: Trung đài có hoa sen tám cánh, ở giữa là thượng phẩm thượng sinh A Di Đà Phật, tám cánh chung quanh an trí tám phẩm A Di Đà, bốn góc nội viện an trí bốn Bồ tát thân cận là Pháp, Lợi, Nhân, Ngữ. Lớp thứ hai bao quanh trung đài là mười hai Quang Phật, bốn Nhiếp và bốn ngoại cúng. Lớp thứ ba có hai mươi bốn Bồ tát, mỗi phương sáu vị. Tuy nhiên, cứ Biệt tôn tạp ký 5 thì đồ tượng của mạn đà la này chỉ có hai A Di Đà (Mật Giáo)

lớp. Lớp trong chỉ có chín phẩm A Di Đà mà không có bốn Bồ tát thân cận. Lớp thứ hai chỉ có mười hai Quang Phật. Lớp thứ ba hoàn toàn không thấy (x. Đồ hình 11)

Hình thức bố trí của mạn đà la này như vậy có thể nói lấy ý niệm cơ bản từ Bát đại bồ tát mạn đà la của Vô Lượng Thọ như lai quán hành cúng dường nghi quĩ, trong đó, thay tám vị Bồ tát bằng tám vị Phật trên tám cánh xoay quanh trung đài.

ĐỒ HÌNH 11: A Di Đà cửu phẩm mạn đồ la Vẽ theo Biệt tôn tạp ký 5 (A Di Đà)

Ý niệm chín phẩm vãng sinh được nói rõ trong Cửu phẩm vãng sinh A Di Đà tam ma địa tập đà la ni kinh. Đây là sự kết hợp tín ngưỡng Tịnh độ giáo với Mật giáo lấy tư tưởng Duy thức làm cơ sở, theo đó thì thế giới của Phật Vô Lượng Thọ ở trong tam ma địa của chín phẩm tịnh thức. Thế giới ấy là cảnh giới mà các đức Như Lai cư ngụ và các đức Phật trong ba đời cũng từ đó mà thành đẳng chánh giác. Tịnh thức ở đây tức là thức thứ chín, cũng gọi là vô cấu thức, mà tiếng Phạn gọi là amala-vij¤àna, thường đọc là yêm ma la thức. Nó được coi như là mặt tịnh của thức a lại da. Đây là thuyết chín thức của Chân Đế, đối lại với chủ trương tám thức của A Di Đà (Mật Giáo)

Huyền Tráng, thuyết không tách biệt yêm ma la thức ra khỏi a lại da thức. Quan niệm tịnh thức như một đơn vị riêng biệt này có căn cứ từ một câu kệ trong bản Lăng già kinh 10 quyển:

Bát cửu chủng chủng thức, Như thủy trung chư ba.

Chín phẩm này lại được phân bố theo các địa. Thượng phẩm thượng sinh là địa chân kim sắc. Thượng phẩm trung sinh là địa vô cấu. Thượng phẩm hạ sinh là địa ly cấu. Trung phẩm thượng sinh là địa thiện giác. Trung phẩm trung sinh là địa minh lực. Trung phẩm hạ sinh là địa vô lậu. Hạ phẩm thượng sinh là địa chân giác. Hạ phẩm trung sinh là địa hiền giác. Và hạ phẩm hạ sinh là địa lạc môn.

Chín phẩm này được gọi là chân như cảnh. Bên ngoài, mười hai Quang Phật biểu hiệu cho mười hai tính chất của trí Đại viên kính. Mỗi Quang Phật là một ánh sáng tam minh, phát xuất từ trí ấy. Điểm cần lưu ý ở đây là các Quang Phật, thay vì biểu hiện khả năng quán chiếu của trí diệu quán sát như thường thấy, thì trong Cửu phẩm vãng sinh A Di Đà tam ma địa tập đà la ni kinh này, nó lại biểu hiện cho trí đại viên kính. Điều này có thể hiểu được, nếu nhớ rằng chín phẩm tịnh thức được coi là cảnh giới chân như, thì đương nhiên tương đương với trí đại viên kính.

4/ TU PHÁP: Về các phép tu liên hệ đến Phật A Di Đà trong Mật giáo, mà thuật ngữ gọi A Di Đà Pháp hay A Di Đà Phật pháp, có hai hệ thống chính yếu, một của Thai tạng giới, và một của Kim cang giới. Ngoài ra, còn một số phép tu khác thường được biết dưới danh mục A Di Đa hộ ma, tức các phép tế tự liên hệ đến Phật A Di Đà.

a/ Phép tu trong Thai tạng giới Cơ sở của phép tu này là dựa vào Vô lượng thọ Như Lai quán hạnh cúng dường nghi quĩ và được tiến hành theo một qui trình mười tám bước gồm có chân ngôn và khế ấn. Mười tám bước này thường gọi là thập bát đạo dùng chung cho các nghi quĩ khác nữa. Ở đây, thập bát đạo diễn ra theo thứ tự sau: 1/ Tịnh tam nghiệp: Hành giả kết ấn với hai bàn tay chắp theo lối liên hoa hiệp chưởng, cũng gọi là hư tâm hiệp chưởng, và đọc chân ngôn: Án sa phạ bà phạ thuật đà tát phạ đạt ma sa phạ bà phạ thứ độ hàm. Phạn: Oü svabhàva÷uddhà sarvadharmà svabhàva ÷uddho'ham (Vậy! Tất cả các pháp tự tính thanh tịnh thì tôi cũng tự tính thanh tịnh).

Tiếp theo là bước phổ lễ, nghĩa là đứng thẳng trước bổn tôn, chắp tay theo kiểu liên hoa hiệp chưởng, quán tưởng Vô Lượng Thọ Như Lai cùng với các Bồ tát, rồi cung kính đảnh lễ, A Di Đà (Mật Giáo)

đọc chân ngôn: Án tát phạ đát tha nghiệt đá bà na mãn na nẵng ca rô di. Phạn: Oü sarvatathàgatapadà vandanaü karomi (Vậy! Tôi kính lễ dưới chân của hết thảy các đức Như Lai).

Bước phổ lễ này, Thập bát khế ấn của Huệ Quả và mục Thập bát đạo thứ đệ trong A sa phược sao 37 không đặt thành một bước riêng biệt.

2/ Phật bộ tam muội da: Bước này có mục đích báo cho hết thảy chư Phật trong Phật bộ biết để tụ hội mà hộ niệm và gia trì cho hành giả. Nó gồm có việc hành giả kết ấn Phật bộ tam muội da, tức hai tay chắp lại theo kiểu hư tâm hiệp chưởng, hai ngón trỏ mở ra co lại dựa vào lưng lóng thứ nhất ngón giữ, hai ngón cái cũng co lại và dựa vào lóng dưới của hai ngón trỏ. Đọc chân ngôn: Án đát tha nga đô nạp bà phạ da sa phạ ha. Phạn: Oü tathagatodbhàya svàha (Vậy! Như Lai xuất hiện, Ngài khéo nói).

3/ Liên hoa bộ tam muội da: Bước này nhằm báo cho Bồ tát Quán Tự Tại và các thánh chúng thuộc Liên hoa bộ đến gia trì hành giả. Nó gồm việc kết ấn Liên hoa bộ tam muội da, tức hai tay hư tâm hiệp chưởng, mở các ngón trỏ, giữa và vô danh, rồi co lại giống hình hoa sen; và đọc chân ngôn: Án bệ na mạt nạp bà phạ da sa phạ hạ. Phạn: Oü padmodbhàya svàha (Vậy! Liên hoa xuất hiện, Ngài khéo nói).

4/ Kim cang bộ tam muội da: Báo cho Kim Cang Tạng Bồ tát và các thánh chúng thuộc Kim cang bộ đến gia trì. Hành giả kết ấn Kim cang bộ tam muội da, tức để hai tay dựa lưng vào nhau, xoay lòng bàn tay trái ra ngoài, móc những ngón út và cái lại với nhau, và đọc chân ngôn: Án phạ nhật rô nạp bà phạ da sa phạ ha. Phạn: Oü vajrodbhàya svàha (Vậy! Kim cang xuất hiện, Ngài khéo nói).

5/ Bị giáp hộ thân: Bước này có mục đích ngăn cản sự phá phách của thiên ma, ác quỷ và ác nhân. Hành giả kết ấn bị giáp hộ thân, cũng gọi là hộ thân tam muội da, bằng cách cho hai bàn tay đan tréo nhau, dựng thẳng hai ngón giữa, hai ngón trỏ cong lại thành hình lưỡi câu để hở trên lưng hai ngón giữa sao cho đừng dính, hai ngón cái đè lên hai ngón út; và đọc chân ngôn: Án phạ nhật ra nghi nễ bát ra nẫm bã đá dã sa phạ ha. Phạn: Oü vajràgnipradiptàya svàha. (Vậy! Ngọn lửa đỏ của kim cang, Ngài khéo nói).

6/ Địa giới kim cang quyết: Mục đích là để giới hạn phạm vi kim cang bất hoại cho hành giả hành trì. Hành giả kết ấn địa giới kim cang quyết bằng cách đặt ngón giữa và ngón vô danh của tay phải vào giữa những ngón trỏ và ngón giữa và những ngón áp út và út, ngón giữa và áp út của tay trái cũng đặt vào hai khoảng giữa của những ngón trỏ và giữa và những ngón áp út và út của bàn tay phải ngang qua lưng của hai ngón kia, các ngón còn lại thì châu đầu vào nhau, riêng đầu hai ngón cái thì chỉ xuống đất, và đọc chân ngôn: Án chỉ rị chỉ rị phạt nhật ra phạt A Di Đà (Mật Giáo)

nhật rị bộ ra mãn đà hồng phát tra. Phạn: Oü kãli kãli vajra vajrã bhrå bandha bandha håü phañ (Vậy! Găm chặt găm chặt, kim cang kim cang nữ, kiên cố, trói buộc trói buộc, hùm phạt).

7/ Kim cang tường: Sau khi xác định giới hạn phạm vi hành trì của hành giả, bấy giờ phải dựng nên một bức tường thành kim cang để phòng ngự ác quỷ, ác nhân, cọp, sói, sư tử, độc trùng xâm nhập. Việc này được thực hiện bằng cách kết ấn kim cang tường và đọc chân ngôn: Án tát ra tát ra phạ nhật ra bát ra ca ra hồng phát tra. Phạn: Oü sara sara vajraprakara håü phañ (Vậy! Kiên cố kiên cố, bức tường thành kim cang, hùm phat). Ấn kim cang tường giống như ấn địa giới kim cang quyết, chỉ khác là hai ngón cái mở ra hai bên.

8/ Hư Không Tạng phổ cúng dường: Mục đích là để cúng dường chư Phật và thánh chúng. Hành giả kết ấn Hư Không Tạng bằng cách hai tay chắp lại, hai ngón giữa đan tréo ngoài bàn tay, hai ngón trỏ dựa nhau co lại và đọc chân ngôn: Án nga nga nẵng tam bà phạ phạ nhật ra hồng. Phạn: Oü gagana sambhavàvajra hoþ (Vậy! Kim cang xuất sinh giữa hư không, hoan hỉ).

9/ Như Lai quyền: Bước này có mục đích làm cho thế giới này trở thành thế giới Cực lạc.

Hành giả kết ấn Như Lai quyền với bốn ngón bàn tay trái nắm thành quyền, ngón trỏ dựng thẳng, bàn tay phải nắm thành kim cang quyền, đè lên móng của ngón trỏ tay trái và đọc chân ngôn: Án bộ khiếm. Phạn: Oü bhu khaü. Thập bát khế ấn của Huệ Quả và Thập bát đạo thứ đệ trong A sa phược sao 37 không có bước này. Cho nên, A sa phược sao 39 mới nêu lên câu hỏi vì sao gọi mười tám khế ấn trong khi thực chất chỉ có mười bảy.

10/ Bảo xa lạc: Cũng gọi là tống xa lạc. Bước này có mục đích quán tưởng một cổ xe cực trân quý, rồi kết ấn và đọc chân ngôn để đưa nó đến thế giới Cực lạc, cung nghinh Phật Vô Lượng Thọ và thánh chúng đến cõi đây. Hành giả kết ấn bằng cách hai tay đan tréo vào nhau để ngửa ra, hai ngón trỏ châu mé nhau, hai ngón cái nắm lên đường chỉ thứ nhất của hai ngón trỏ, và đọc chân ngôn: Án độ rô độ rô hồng. Phạn: Oü turu turu håü. (Vậy! Tiến nhanh tiến nhanh, hùm).

11/ Thỉnh xa lạc: Bước này có mục đích cung nghinh Vô Lượng Thọ Như Lai và thánh chúng đến. Hành giả kết ấn Thỉnh xa lạc và đọc chân ngôn: Nẵng mạc tất đế rị da địa vĩ ca nam, đát tha nghiệt đá nam, án phạ nhật rãng nghi nương ca ra sa da sa phạ ha. Phạn: Namas tryadhvigànàm tathàgatànàm. Oü vajràgniü karsàya svàha. (Kính lễ các Như Lai trong ba đời. Vậy! Kim cang hỏa thiên, hãy kéo đến. Ngài khéo nói).

12/ Nghinh thỉnh thánh chúng: Sau khi đưa và đón xe, bây giờ rước Phật và thánh chúng vào đạo tràng. Hành giả kết ấn nghinh thỉnh bằng cách hai tay đan tréo vào nhau cho thành nắm, ngón cái tay trái co vào trong lòng bàn tay, còn ngón cái tay phải co lại thành hình lưỡi câu, và A Di Đà (Mật Giáo)

đọc chân ngôn: Án a rô lực ca ế hê hi sa phạ ha. Phạn: Oü arolik ehye svàha (Vậy! Arolik, Ngài hãy đến. Ngài khéo nói).

13/ Tịch trừ kiết giới: Mục đích là để trừ dẹp các ma quỷ. Hành giả kết ấn Mã Đầu Quán Âm bằng cách hai tay chắp lại ngón trỏ và ngón út của hai tay co vào lòng bàn tay, sao cho lưng dựa vào nhau, hai ngón cái cong lại chút ít sao cho đừng dính hai ngón trỏ, và đọc chân ngôn: Án a mật lật đố nạp bà phạ hồng phát tra sa phạ ha. Phạn: Oü amçtodbhava håü phañ svàha (Vậy! Cam lồ xuất sinh, hùm phat).

14/ Kim cang võng: Mục đích là để bủa lưới kim cang nhằm phòng hộ đạo tràng. Hành giả kết ấn Kim cang võng và đọc chân ngôn: Án vĩ sa phổ ra nại ra khất sái phạ nhật ra bán nhạ ra hồng phát tra. Phạn: Oü visphura drakùa vajrapa¤jara håü phañ (Vậy! Trùm khắp hộ vệ, lưới kim cang. Hùm phat). Ấn Kim cang võng này được kết giống như ấn Địa giới kim cang quyết, chỉ khác là lấy hai ngón cái nắm lên đường chỉ gốc của ngón trỏ.

15/ Hỏa viện giới: Mục đích là để chuẩn bị bếp núc nấu nướng nhằm dâng cúng phẩm vật. Hành giả kết ấn Hỏa viện giới, bằng cách lấy bàn tay trái úp lên lưng bàn tay phải, sao cho dính nhau, dựng thẳng hai ngón cái, và đọc chân ngôn: Án a tam mãng nghi nễ hồng phát tra. Phạn: Oü asamàgni håü phañ. (Vậy! Ngọn lửa tuyệt vời, hùm phat).

16/ Hiến ác già: Mục đích là để cúng dường nước thơm ác già (x.) nhằm rửa sạch các phiền não cho ba nghiệp của hành giả được thanh tịnh. Hành giả bắt ấn Hiến ác già bằng cách hai tay bưng bình nước ác già đưa lên ngang trán, và đọc chân ngôn: Nẵng mạc tam mãn đa một đà nẫm nga nga nẵng tam ma thảm ma sa phạ hạ. Phạn: namaþ samanta- buddhànàm gaganasamàsama svàha. (Kính lễ khắp hết chư Phật, hư không vô đẳng đẳng. Ngài khéo nói).

17/ Hoa tòa: Mục đích là sửa soạn tòa sen để Phật và thánh chúng ngự. Hành giả bắt ấn Hoa tòa và đọc chân ngôn: Án ca ma la sa phạ ha. Phạn: Oü kamala svàha (Vậy! Hoa sen.

Ngài khéo nói). Ấn Hoa toà nầy được kết giống như ấn Liên hoa bộ tam muội da, chỉ khác là cong các ngón lại khiến cho nó tròn đầy.

18/ Quảng đại bất không ma ni cúng dường: Cũng gọi là phổ cúng dường. Bước này có mục đích cúng dường hương hoa, phấn thơm và ẩm thực lên bổn tôn và các thánh chúng. Hành giả bắt ấn Phổ cúng dường với hai tay chắp theo lối kim cang hiệp chưởng, hai ngón trỏ co lại, hai ngón cái dựng thẳng, và đọc chân ngôn: Án a mô dà bổ nha ma ni bát nạp ma phạ nhật lệ đát tha nghiệt đá vĩ lộ chỉ đế tam mãn đa bát ra tát ra hồng. Phạn: Oü amoghapåjamaõi padma-vajre tathàgatavilokite samantaprasara håü (Vậy! Hỡi Kim cang soi chiếu các Như Lai, cúng dường bất không hoa sen bảo châu rải khắp nơi. Hùm). A Di Đà (Mật Giáo)

Đến đây, hành giả đã thực hiện xong qui trình mười tám bước, hay thường gọi là Thập bát đạo thứ đệ của phép tu Vô Lượng Thọ trong Thai tạng giới. Từ lúc này trở đi, hành giả ca ngợi Vô Lượng Thọ Như Lai, rồi Vô Lượng Thọ Như Lai căn bản ấn, và đọc Vô Lượng Thọ Như Lai đà la ni. Cuối cùng, hành giả lần chuỗi, mỗi hạt niệm một tiếng svàha, không kể nhiều ít. Phương pháp trì niệm được chỉ dẫn đây là phải thong thả, đọc chân ngôn mà không phát thành tiếng, vừa lần hạt vừa niệm vừa quán tưởng Phật Vô Lượng Thọ. Nhờ sức gia trì của vị Phật này, một thời gian sau hành giả dù mở mắt hay nhắm mắt, đều thấy rõ Phật Vô Lượng Thọ đang thuyết pháp và mình đang dự nghe. Tiếp theo đó, hành giả kết Định ấn, quán tâm bồ đề trong tự thân trong sáng tròn đầy như vầng trăng. Hành giả nghĩ rằng: "Thể của tâm bồ đề xa lìa tất cả vật. Không có uẩn, giới, xứ, và xa lìa năng thủ và sở thủ. Pháp vô ngã cho nên bình đẳng đồng nhất tướng. Tâm vốn không sinh, tự tánh là không". Rồi trên vầng trăng sáng ấy, hành giả quán tưởng chữ hột rị (hrãþ). Từ chữ này xuất hiện vô lượng ánh sáng, và trong mỗi đạo ánh sáng, quán thành thế giới Cực lạc với thánh chúng vây quanh Phật Vô Lượng Thọ.

Cuối cùng, trước khi muốn chấm dứt qui trình tu hành này, hành giả kết A Di Đà căn bản ấn và đọc A Di Đà căn bản đà la ni bảy biến, sau đó xả ấn ở phía đỉnh đầu và đọc bài kệ tán thán. Tiếp theo, kết ấn Phổ lễ cúng dường, đọc Quảng đại bất không ma ni cúng dường đà la ni, rồi dâng nước ác già và khải bạch ước nguyện của mình, mong được thành mãn, phát nguyện xong, kết ấn Hỏa viện, sau đó giải ấn đã kết. Lần lượt kết ấn Bảo xa lạc để tiễn đưa thánh chúng, rồi kết ba ấn của ba bộ trong Thai tạng mạn đà la, rồi kết ấn lên năm điểm trên thân thể. Cuối cùng đảnh lễ bổn tôn và tùy ý bước ra khỏi đạo tràng.

Mục đích của phép tu liên hệ đến Phật A Di Đà ở đây, như được Bồ tát Kim Cang Thủ của Vô Lượng Thọ Như Lai quán hành cúng dường nghi quĩ xác định trong phần mở đầu, là "vì chúng sinh ác nghiệp của thế giới tạp nhiễm trong đời mạt pháp tương lai mà nói Đà la ni của Vô Lượng Thọ Như Lai, khiến tu tam mật môn, chứng niệm Phật tam muội, được sinh Tịnh độ, nhập Bồ tát chánh vị. Không thể nhờ ít phước đức, không huệ phương tiện mà được sinh về cõi ấy, cho nên nếu y theo giáo pháp này, mà tu hành chính niệm, thì quyết định sinh lên thượng phẩm thượng sinh của thế giới Cực lạc, chứng được sơ địa".

Điều kiện để thực hành phép tu này là trước hết hành giả phải nhập Mạn đà la, được quán đỉnh, sau đó vị sư phụ mới truyền thụ. Khi đã được truyền thụ rồi, hành giả bố trí đàn tràng, thiết trí bát mạn đà la, tức A Di Đà bát mạn đà la (x.), tắm rửa sạch sẽ, mang y phục mới, tuần tự thực hành qui trình Thập bát đạo mô tả trên. Qui trình Thập bát đạo này, A sa phược sao 39 dẫn ý kiến của Sinh Nghĩa nói rằng, nó thuộc pháp tu hành của Thai tạng giới. Và ở đây chúng tôi cũng xếp vào loại tu pháp của Thai tạng giới, dù rằng thập bát đạo khế ấn có nhiều yếu tố mang tính tổng hợp và không thuần túy thuộc Thai tạng giới. Sự kiện nó được dùng trong A Di Đà bát mạn đà la, là một thí dụ. Ngoài ra, nhiều bước trong qui trình thập bát đạo này cũng sử dụng chung trong các pháp tu khác.

A Di Đà (Mật Giáo)

b/ Phép tu trong Kim cang giới

Về tu pháp trong Kim cang giới liên hệ đến Phật A Di Đà thì thông thường là căn cứ vào Kim cang đỉnh kinh Quán Tự Tại Vương Như Lai tu hành pháp và Kim cang đỉnh kinh du già Quán Tự Tại Vương Như Lai tu hành pháp. Đây là hai bản dịch cùng từ một nguyên bản tiếng Phạn. Một do Bất Không và một do Kim Cang Trí. Tu pháp ở đây đã lấy ra từ phần tu pháp về Quán Tự Tại Vương Như Lai trong Kim cang đỉnh kinh. Tuy xuất phát từ một gốc, tu pháp trong hai bản dịch này đã có những xuất nhập sai khác, bắt nguồn từ quan điểm Mật giáo của hai dịch giả ấy. Qui trình tu pháp trong bản dịch Bất Không gồm cả thảy hai mươi bảy bước, trong khi bản dịch của Kim Cang Trí có tới đến ba mươi lăm bước. Những bước dư ra trong bản Kim Cang Trí chứng tỏ có một sự tham khảo đối với qui trình Thập bát đạo của Thai tạng giới. Để dễ thấy, ta lập nên bảng so sánh sau, trong đó B chỉ cho bản Bất Không và K chỉ cho bản

Kim Cang Trí.

B K 1/ Tịnh tam nghiệp Lễ Phật Bồ tát 1/ Tịnh tam nghiệp Lễ Phật Bồ tát 2/ Bí mật tam ma da

3/ Liên hoa bộ tam muội da 4/ Kim cang bộ tam muội da 5/ Hộ thân 6/ Hỏa diệm 7/ Hỏa thành 8/ Hỏa diệm giới 9/ Quán Âm bảo xa

10/ Đại liên hoa 11/ Du già bí mật 12/ Khai tâm hộ 2/ Bí mật tam ma da 3/ Hoan hỷ tam ma da

4/ Khai tâm 5/ Nhập trí tự 6/ Hạp trí tự

7/ Tịch trừ kiết giới 8/ Tam ma địa 9/ Quán đỉnh 10/ Liên hoa man 11/ Giáp trụ 12/ Hoan hỉ 13/ Bế tâm môn

14/ Tịch trừ kiết giới 15/ Tam ma địa 16/ Gia trì 17/ Liên hoa man

18/ Nhất thiết từ giác 19/ Như Lai hoan hỷ A Di Đà (Mật Giáo)

13/ Liên hoa câu 14/ Liên hoa sách 15/ Liên hoa tỏa 16/ Liên hoa linh

17/ Liên hoa bộ bách tự mật ngôn 18/ Liên hoa hý

19/ Liên hoa man 20/ Liên hoa ca 21/ Liên hoa vũ 22/ Thiêu hương 23/ Tán hoa 24/ Đăng 25/ Đồ hương 26/ Căn bản ấn 27/ Phát khiển 20/ Triệu tập 21/ Kim cang sách 22/ Kim cang câu tỏa 23/... diệu khánh 24/ Ác già thủy 25/ Nhất thiết Như Lai Bách tự mật ngôn 26/ Kim cang hý 27/ Kim cang man

28/ Kim cang ca vịnh 29/ Kim cang vũ

30/ Thiêu hương 31/ Tán hoa 32/ Đăng 33/ Đồ hương

34/ Căn bản ấn 35/ Phát khiển Cứ vào bảng vừa kê, thì những bước từ số hai (2) đến số mười (10) của bảng Kim Cang Trí rõ ràng là tương đương với những bước từ số hai (2) đến số mười hai (12) của Thập bát đạo khế ấn. Những bước này không thấy xuất hiện trong bản Bất Không. Chúng chứng tỏ một nỗ lực tổng hợp của Kim Cang Trí đối với các phép tu trong Thai tạng giới. Nét đặc trưng của tu pháp Quán Tự Tại Vương Như Lai ở đây là trong số hai mươi bảy bước của bản Bất Không thì hết mười hai bước là nhằm đến bốn nhiếp, bốn nội cúng và bốn ngoại cúng. Mà bốn nhiếp (câu, sách, tỏa, linh), bốn nội cúng (hỉ, man, ca, vũ) và bốn ngoại cúng (hương, hoa, đăng, đồ) là những bộ phận thiết yếu trong các Mạn đà la Kim cang giới. Do thế, qui trình tu pháp Quán Tự Tại Vương Như Lai là thuộc hệ thống trong Kim cang giới. Đó là điều không còn nghi ngờ gì nữa.

Một nét đặc trưng khác của tu pháp này là mục đích nó đề lên. Bản dịch Bất Không không có đề cập tới, nhưng bản dịch của Kim Cang Trí ở phần cuối đã viết: "Nếu có chúng sinh nào tu theo pháp này thì ngay trong đời hiện tại chứng được địa hoan hỷ, và trải qua mười sáu đời nữa sẽ thành Đẳng Chánh Giác". Mục đích của tu pháp đây nhằm chứng được sơ địa hay địa hoan hỷ ngay trong đời hiện tại. Nó như vậy không nhắc đến yếu tố vãng sinh về thế giới Cực lạc của Phật Di Đà. Đây là yếu tố mà Thập bát đạo của Thai tạng giới nhấn mạnh tới. Mục đích của tu pháp Kim cang giới từ đó đã thoát ly ra khỏi tư tưởng vãng sinh của Tịnh độ giáo, chỉ nhắm đến đời này với những thành tựu của nó. c/ A Di Đà hộ ma A Di Đà (Mật Giáo)

Ngoài phép tu theo Niệm tụng nghi quĩ, các nhà Mật tôn còn thực hành rộng rãi các phép hộ ma. Hộ ma là các phép tế tự lửa, nghĩa là lấy lửa làm môi giới dâng các phẩm vật kèm theo là các ước nguyện lên các bổn tôn. Trong năm pháp hộ ma tiêu chuẩn tức các pháp hộ ma tức tai, tăng ích, hàng phục, ái kỉnh và câu triệu, thì pháp hộ ma về A Di Đà hay cũng gọi A Di Đà họ ma chủ yếu bao gồm ái kỉnh và câu triệu, tuy đôi khi còn kể thêm hộ ma tức tai.

Hộ ma ái kỉnh (Phạn: va÷ikarana; Tạng: Dban du byed pa) là bí pháp nhằm mục đích cầu nguyện sự hòa thuận. Theo Kim cang đỉnh du già hộ ma nghi quĩ thì lò lửa (kuõda = quân trà) dùng trong hộ ma này được làm theo hình hoa sen. Ý nghĩa của hình này, A sa phược sao 42 giải thích: A Di Đà là chủ của kỉnh ái, người đời lấy hoa sen biểu tượng cho sự kính yêu, và A Di Đà là bộ chủ của Liên hoa bộ nữa. Cho nên, hộ ma ái kỉnh có đàn vẽ theo hình hoa sen tám cánh (x. Đồ hình 10)

ĐỒ HÌNH 10 Về mục đích của ái kỉnh, A sa phược sao 42 nói rõ thêm rằng tất cả những gì đáng kính yêu như nước nhà, bà con cho đến kẻ thù, bằng hữu, đều mong cho họ được hòa thuận vui vẻ, mong cho tài biện luận được vi diệu, hết thẩy thiên long bát bộ, chư Phật bồ tát hộ niệm mình và những gì ước nguyện đều được thỏa mãn. Đây là đoạn dẫn từ Kiến lập mạn đồ la hộ ma nghi quĩ. Sự bố trí của đàn hộ ma này, cứ theo Kim cang kinh đỉnh du già hộ ma nghi quĩ thì gồm có ba viện. Trung viện thì vẽ hình Liên hoa yết ma, bốn góc vẽ hình bốn chày kim cang ba chỉa. Viện thứ hai vẽ bốn quyển thuộc của Vô Lượng Thọ Như Lai là Pháp, Lợi, Nhân và Ngữ; và bốn nội cúng tức Hỉ, Man, Ca, Vũ. Viện thứ ba thì bốn góc vẽ bốn ngoại cúng (hương, hoa, đăng, đồ), bốn cửa vẻ bốn nhiếp (câu, sách, tỏa và linh) và tám phương vẽ hình tám vị trời.

Về câu triệu (àkarùaõã) có nghĩa là kêu gọi, cầu thỉnh, Kiến lập mạn đồ la hộ ma nghi quĩ xác định mục đích và ý nghĩa như sau: "Kêu gọi bằng cái móc câu kim cang là để móc lấy mây trời để cúng dường pháp giới, sau đó triệu ba ác thú đem an trí ở cõi trời và người". A sa phược sao 42 cũng dẫn đoạn vừa trích và thêm: "Chiêu vời vô minh trôi nổi trong tứ sinh lục đạo nhập vào bổn tôn, đó là ý nghĩa của câu triệu". Như thế tuy có nghĩa kêu gọi hay lôi cuốn, sự thực là A Di Đà (Mật Giáo)

để kêu gọi lôi cuốn những người chết. Cho nên, Giác thiên sao 6 nói: Theo khẩu truyền của tiên sư thì pháp câu triệu là để lo liệu cho người chết. Vậy có thể nói hộ ma câu triệu trong tu pháp A Di Đà là một bí pháp cầu siêu đặc biệt của Mật giáo.

Đồ dạng của quân trà dùng cho phép câu triệu thì theo tiêu chuẩn thường có hình kim cang. Nhưng trong trường hợp thực hành bí pháp cầu siêu cho người chết, pháp hộ ma theo A sa phược sao 43 có thể tổng hợp kỉnh ái và câu triệu. Cho nên, đồ dạng của quân trà có hình lục giác với tám cánh sen bao quanh. (x. Đồ hình 11). Trong trường hợp này Phật A Di Đà là bổn tôn.

ĐỒ HÌNH 11 Trên đây là hai bí pháp hộ ma được coi là chủ yếu trong phép tu về A Di Đà. Nhưng A sa phược sao 53 còn đề ra một quan điểm nữa, cho rằng chủ đích của pháp câu triệu là cứu vớt chúng sinh ra khỏi nỗi khổ của ba ác đạo, và như vậy không phải là không mang ý nghĩa tức tai (diệt trừ những tai nạn). Nói thế có nghĩa phép câu triệu cũng có thể thực hành trong kết hợp với hộ ma tức tai (÷àntika). Mục đích của hộ ma tức tai là cầu trường thọ, ngăn ngừa các tai nạn, những ảnh hưởng xấu của các tinh tú. Tức tai do thế là một loại bí pháp cầu an của Mật giáo. Tác giả A sa phược sao cho rằng điều đáng tiếc là từ xưa ở Nhật bản trong bí pháp A Di Đà hộ ma người ta không gồm luôn cả hộ ma tức tai, bởi vì hộ ma tức tai không chỉ có đơn giản mục đích cầu an, mà còn có mục đích diệt tội.

Các hộ ma còn lại, như được giảng giải trong Kim cang đỉnh du già hộ ma nghi quĩ, tức hộ ma tăng ích (puùñika) và hàng phục (abhicàruka), không thấy có liên hệ đến Phật A Di Đà.

Nói tóm lại, trong các pháp hộ ma lấy Phật A Di Đà làm bản tôn thì kỉnh ái có chủ đích diệt tội, câu triệu có chủ đích cầu nguyện cho người chết, và trong trường hợp này, có thể kết hợp cả kỉnh ái và câu triệu. Pháp tức tai thì xuất hiện như một bí pháp thứ yếu đối với hai hộ ma trên, nên có thể tùy tiện xử dụng, dẫu trong thực tế, chưa từng thấy kết hợp với câu triệu. Sự thực hành các pháp hộ ma này, đặc biệt là hộ ma câu triệu dùng cho người chết, đã gây ra vấn đề tu pháp do một người này thực hiện lại có hiệu năng đối với người khác. Chính A sa phược sao 43 đã nêu lên câu hỏi trong tu pháp cúng dường thuộc câu triệu thì bổn tôn và hành giả A Di Đà (Mật Giáo)

đồng nhứt với nhau, như thế người chết có lợi ích gì? Câu trả lời là phải xem hành giả và người chết ấy là một. Vấn đề nêu ra ở đây có một tầm ảnh hưởng lý luận lớn, bởi vì mục tiêu cuối cùng của Mật giáo là đời này, là tam muội đại lạc, là tức thân thành Phật. Cho nên đề cập tới một đời khác đã một phần nào phản ảnh sự xâm nhập tư tưởng của Tịnh độ giáo, vì mục tiêu cuối cùng của Tịnh độ giáo là đời sau. Những tu pháp liên hệ đến Phật A Di Đà vừa bàn cãi trên đã cho thấy tầm mức ảnh hưởng sâu xa của Tịnh độ giáo đối với Mật giáo.